Ушбу Қонуннинг мақсади жисмоний шахсларнинг, шу жумладан якка тартибдаги тадбиркорларнинг, шунингдек юридик шахсларнинг банклардаги омонатларини кафолатлаш соҳасидаги муносабатларни тартибга солишдан иборат.

Банклардаги омонатларни ҳимоя қилиш кафолатлари тўғрисидаги қонунчилик ушбу Қонун ва бошқа қонунчилик ҳужжатларидан иборатдир.

Агар Ўзбекистон Республикасининг халқаро шартномасида Ўзбекистон Республикасининг банклардаги омонатларни ҳимоя қилиш кафолатлари тўғрисидаги қонунчилигида назарда тутилганидан бошқача қоидалар белгиланган бўлса, халқаро шартнома қоидалари қўлланилади.

Ушбу Қонунда қуйидаги асосий тушунчалар қўлланилади:

агент-банк — кафолатланган омонатлар бўйича компенсация тўлаш учун Омонатларни кафолатлаш агентлиги томонидан танлаб олинган банк;

бадаллар — бир йўла тўланадиган, календарь ва махсус бадаллар тарзида банклар томонидан Омонатларни кафолатлаш жамғармасига тўланиши лозим бўлган пул маблағлари;

кафолатлаш объекти — омонатчининг банкдаги ушбу Қонунга мувофиқ кафолатланадиган пул маблағлари;

кафолатланган омонат — кафолатланган омонатлар бўйича компенсация тўланадиган кафолатлаш объекти ёки унинг бир қисми;

кафолатланган омонатлар бўйича компенсация (бундан буён матнда компенсация деб юритилади) — кафолатлаш ҳодисаси юзага келганда Омонатларни кафолатлаш агентлиги томонидан тўланадиган пул маблағлари;

кафолатлаш ҳодисаси — банк фаолиятини амалга ошириш ҳуқуқини берувчи лицензияни ва (ёки) исломий банк фаолиятини амалга ошириш ҳуқуқини берувчи лицензияни чақириб олиш ва банкни мажбурий тугатиш тўғрисида Ўзбекистон Республикаси Марказий банки (бундан буён матнда Марказий банк деб юритилади) томонидан қарор қабул қилиниши натижасида юзага келадиган ҳолат;

Омонатларни кафолатлаш жамғармаси (бундан буён матнда Жамғарма деб юритилади) — ушбу Қонунда назарда тутилган тартибда Омонатларни кафолатлаш агентлиги томонидан бошқариладиган, алоҳида ажратилган маблағлар йиғиндиси;

омонатчи — банк билан банк омонати шартномасини ёки банк ҳисобварағи шартномасини ёхуд инвестициявий омонат шартномасини тузган жисмоний ёки юридик шахс ёхуд омонат унинг фойдасига қўйилган шахс.

Омонатларни кафолатлаш агентлиги (бундан буён матнда Агентлик деб юритилади) давлат муассасаси бўлиб, у банклардаги омонатларнинг ҳимоя қилинишини кафолатлаш соҳасидаги ваколатли орган ҳисобланади.

Агентликнинг асосий вазифалари қуйидагилардан иборат:

Жамғармани бошқариш;

Жамғарма маблағлари ҳисобидан ушбу Қонунга мувофиқ компенсациялар тўлаш;

банкни санация қилишда Жамғарма ва санация жамғармаси маблағларидан фойдаланиш;

кафолатлаш объектларининг эгалари бўлган омонатчиларнинг манфаатларини ҳимоя қилиш;

жамоатчиликнинг банк тизимига бўлган ишончини ошириш ва банк тизими барқарорлигини таъминлаш.

Агентлик ўз ваколатларини амалга оширишда мустақилдир.

Агентлик Жамғарма маблағларини ва санация жамғармаси маблағларини сақлаш учун Марказий банкда, шунингдек Агентликнинг операцион фаолиятини амалга ошириш учун тижорат банкида ҳисобварақлар очади.

Агентлик молиявий ёрдам кўрсатиши ва хайрия фаолияти билан шуғулланиши, шунингдек юридик шахсларнинг муассиси бўлиши мумкин эмас, бундан қонунда назарда тутилган ҳоллар мустасно.

Давлат органларига ва уларнинг мансабдор шахсларига, шунингдек юридик шахсларга, шу жумладан банкларга Агентликнинг фаолиятига аралашиш тақиқланади, бундан ушбу Қонунда назарда тутилган ҳоллар мустасно.

Давлат муассасаларининг ташкил этилиши (қайта ташкил этилиши), фаолият юритиши ва тугатилиши тартибини белгилайдиган қонунчилик ҳужжатлари Агентликнинг фаолиятига нисбатан ушбу Қонунга зид бўлмаган қисм бўйича татбиқ этилади.

Агентлик:

банклардан ушбу Қонун 17-моддасининг биринчи қисмида назарда тутилган бадалларнинг ўз вақтида ва тўлиқ миқдорда тўланишини талаб қилишга;

банклардан исталган вақтда кафолатлаш объектлари тўғрисидаги маълумотларни эгасизлантирилган тарзда, шу жумладан Агентлик ўз мажбуриятларини бажариши учун кафолатлаш объектлари ва кафолатланган омонат суммаларини аниқлаши учун зарур бўлган ахборотни сўраб олишга, шунингдек олинган ахборот бўйича тушунтириш берилишини талаб қилишга;

Марказий банкдан Агентлик ўз мажбуриятларини бажариши учун зарур бўлган маълумотлар ва ахборотни сўраб олишга;

махсус бадаллар тўланишини белгилашга;

Жамғарма маблағларини тўлдириш мақсадида юридик шахслардан қарзлар, шунингдек грантлар ва ушбу Қонунда назарда тутилган бошқа қарз маблағларини олишга;

ушбу Қонунга мувофиқ инвестиция фаолиятини амалга оширишга;

Жамғарма маблағлари етарли бўлмаган тақдирда, ликвидлиликни таъминлаш учун Марказий банк томонидан мақбул деб топилган таъминот асосида Марказий банк билан кредит ва (ёки) исломий молия шартномаларини тузишга;

жамоатчиликни омонатларни кафолатлаш тизими тўғрисида хабардор этишни банклардан талаб қилишга;

банклардаги омонатларни ҳимоя қилиш кафолатлари тўғрисидаги қонунчилик талабларининг аниқланган бузилишларини бартараф этиш тўғрисида банкларга кўрсатмалар юборишга;

Марказий банк томонидан банкларда ўтказиладиган инспекцияда (текширувларда) банклар томонидан омонатларни ҳимоя қилиш кафолатлари тўғрисидаги қонунчилик талабларига банклар риоя этишга оид қисмида иштирок этишга;

компенсациялар тўлаш жараёнини амалга ошириш чоғида агент-банк вазифаларини бажариш учун бир ёки бир нечта банкни танлашга;

агар кафолатлаш ҳодисаси юзага келган банкнинг тугатувчиси (бундан буён матнда тугатувчи деб юритилади) томонидан тақдим этилган ахборот ва маълумотлар компенсацияларни тўлаш бўйича тадбирларни амалга ошириш учун етарли бўлмаса, тугатувчидан қўшимча ахборот ва маълумотларни, шу жумладан ҳужжатларнинг кўчирма нусхаларини сўраб олишга ҳақли.

Агентлик қонунчиликка мувофиқ бошқа ҳуқуқларга ҳам эга бўлиши мумкин.

Агентлик:

омонатларни кафолатлаш тизимида иштирок этаётган банкларнинг реестрини юритиши;

календарь бадал ставкасини белгилаши;

ушбу Қонунга мувофиқ банклар томонидан Жамғармага тўланиши лозим бўлган бадалларнинг тўғри ҳисоблаб чиқилганлиги, ўз вақтида ва тўлиқ ўтказилганлиги устидан назоратни амалга ошириши;

Жамғарма маблағларидан ва санация жамғармаси маблағларидан банкларни санация қилишда фойдаланиши;

мунтазам равишда, бироқ уч йилда камида бир марта кафолатланган омонат миқдорини ва Жамғарма маблағларининг мақсадли миқдорини баҳолаши;

кафолатлаш ҳодисаси юзага келганда компенсацияни ушбу Қонунда назарда тутилган тартибда, шартларда ва миқдорларда тўлаши;

кафолатлаш объектлари эгаларига компенсациялар тўлаш учун Агентликка тақдим этилган реестрдаги ўзларига тааллуқли маълумотлар билан танишиш имкониятини бериши;

кафолатлаш ҳодисаси юзага келганда компенсациялар тўлаш жараёни тўғрисидаги долзарб ахборотни ўз расмий веб-сайтида эълон қилиши, шунингдек омонатчиларнинг сўровларига кўра уларнинг талаблари тўғрисидаги ахборотни тақдим этиши;

ушбу Қонун талабларига мувофиқ жамоатчиликни омонатларни кафолатлаш тизими тўғрисида хабардор қилиши;

ушбу Қонуннинг 15-моддасида назарда тутилган мажбуриятлар банклар томонидан бузилганлиги тўғрисида Марказий банкни хабардор қилиши;

ўз вазифаларини бажариш жараёнида банклар ва уларнинг омонатчилари тўғрисида маълум бўлиб қолган ахборотдан фақат Агентлик зиммасига юклатилган вазифаларни бажариш мақсадларида фойдаланиши;

ўз вазифаларини бажариш жараёнида ўзига маълум бўлиб қолган ёки ушбу Қонунга мувофиқ тақдим этилган маълумотларнинг, шу жумладан банк ёки тижорат сирини ташкил этувчи маълумотларнинг ёхуд қонун билан қўриқланадиган бошқа сирнинг бут сақланиши ва махфийлигини таъминлаши;

Жамғарма маблағларининг ва санация жамғармаси маблағларининг ҳисобини алоҳида-алоҳида юритиши шарт.

Агентлик зиммасида қонунчиликка мувофиқ бошқа мажбуриятлар ҳам бўлиши мумкин.

Агентликнинг кузатув кенгаши (бундан буён матнда Кенгаш деб юритилади) ва Агентликнинг бош директори (бундан буён матнда бош директор деб юритилади) Агентликнинг бошқарув органларидир.

Кенгаш Агентликнинг юқори бошқарув органидир.

Кенгаш беш нафар аъзодан иборат бўлиб, унинг таркибига Марказий банк раиси, Ўзбекистон Республикаси иқтисодиёт ва молия вазирининг ўринбосари, шунингдек Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси ҳамда Ўзбекистон банклар ассоциациясининг тегишинча мазкур давлат органи ва ташкилот томонидан тайинланган биттадан вакили ҳамда Марказий банк томонидан тайинланадиган мустақил аъзо киради.

Ушбу модданинг иккинчи қисмида кўрсатилган давлат органлари ва ташкилот Кенгаш аъзолари тайинланган кундан эътиборан беш иш куни ичида Агентликни хабардор қилади.

Марказий банк раиси Кенгаш раиси ҳисобланади. Раис ўринбосари Кенгаш аъзолари орасидан сайланади.

Кенгаш аъзоларининг ваколатлари муддати улар тайинланган кундан эътиборан беш йилни ташкил этади, бундан Кенгаш раиси мустасно. Кенгаш аъзолари такроран тайинланиши мумкин.

Кенгаш аъзоларига қонунчиликка мувофиқ ҳақ тўланади.

Ваколатлари муддати тугаган Кенгаш аъзоси ўз вазифаларини Кенгашнинг янги аъзоси тайинлангунига қадар бажариб туради.

Кенгаш аъзолари уларнинг номзодини Кенгашда вакил сифатида кўрсатган давлат органларининг ёки ташкилотнинг манфаатларидан қатъи назар, ўз вазифаларини холисона бажариши шарт.

Қуйидаги шахс Кенгаш аъзоси этиб тайинланиши мумкин:

Ўзбекистон Республикасида яшаётган;

ишчанлик обрўсига доир талабларга мос бўлган;

олий иқтисодий ёки юридик маълумотга, молия-банк ёки ҳуқуқ соҳасида камида беш йил раҳбарлик лавозимларида иш тажрибасига эга бўлган шахс.

Ишчанлик обрўсига доир талаблар қуйидагиларни ўз ичига олади:

иқтисодий соҳадаги жинояти ёки бошқарув тартибига қарши жинояти ёхуд жиноий фаолиятдан олинган даромадларни легаллаштириш, терроризмни молиялаштириш ва оммавий қирғин қуролини тарқатишни молиялаштириш билан боғлиқ жинояти учун тугалланмаган ёхуд олиб ташланмаган судланганлик ҳолати мавжуд эмаслигини;

молия (кредит) ташкилотининг молиявий аҳволи ёмонлашишига ёки банкрот деб топилишига ёки амалга ошираётган фаолияти тугатилишига олиб келган ҳаракатларни ва (ёки) ҳаракатсизликни содир этишга алоқадорлигини тасдиқловчи ҳужжатлар мавжуд эмаслигини.

Қуйидаги шахс Кенгаш аъзоси бўлиши мумкин эмас:

банк ходими;

банкнинг устав капиталида беш фоиздан юқори улушга бевосита ёки билвосита эга бўлган шахс ёки шундай улушнинг бенефициар мулкдори;

банк бошқаруви аъзосининг, муҳим аҳамиятга эга ходимнинг ва ушбу қисмнинг учинчи хатбошисида кўрсатилган шахсларнинг яқин қариндоши;

Кенгаш аъзоларининг ва бош директорнинг яқин қариндоши;

эгаллаб турган лавозими Кенгаш аъзоси сифатидаги вазифаларини бажариш чоғида манфаатлар тўқнашувига олиб келиши мумкин бўлган шахс.

Кенгаш:

Агентлик фаолиятига умумий раҳбарликни амалга оширади;

Агентликнинг уставини, одоб-ахлоқ кодексини, Агентликнинг фаолиятини тартибга солувчи норматив ҳужжатларни, шунингдек уларга киритиладиган ўзгартириш ва қўшимчаларни тасдиқлайди;

товарлар ва хизматларни харид қилиш, фавқулодда вазиятларда ҳаракатларни режалаштириш қоидаларини, шунингдек уларга киритиладиган ўзгартириш ва қўшимчаларни тасдиқлайди;

Агентликнинг стратегик ва йиллик режаларини тасдиқлайди ҳамда уларнинг ижроси устидан назоратни амалга оширади;

Агентликнинг ташкилий тузилмасини ва штатлар жадвалини тасдиқлайди;

Агентликнинг йиллик бюджетини ва унга ўзгартиришларни, молиявий ҳисоботларни, йиллик ҳисоботни ва бошқа ҳисоботларни тасдиқлайди;

бош директорни лавозимга тайинлайди ва лавозимидан озод этади, унинг фаолияти устидан назоратни амалга оширади;

Агентлик ходимларининг, шу жумладан бош директорнинг меҳнатига ҳақ тўлаш тизимини тасдиқлайди;

календарь бадал ставкасини барча банклар учун ягона бўлган ставкани ва (ёки) банкларнинг таваккалчилик даражасидан келиб чиққан ҳолда аниқланадиган ставкаларни тасдиқлаш орқали белгилайди;

махсус бадални белгилаш тўғрисида қарор қабул қилади, шу жумладан махсус бадал миқдорини ва уни тўлаш шартларини белгилайди;

Жамғарма маблағларининг мақсадли миқдорининг, кафолатланган омонат миқдорининг етарлилигини баҳолаш ва банкнинг депозит базасини аниқлаш услубиятини тасдиқлайди, шунингдек унга мувофиқ Жамғарма маблағларининг мақсадли миқдорини ва кафолатланган омонат миқдорини мунтазам равишда баҳолайди;

кафолатлаш ҳодисаси юзага келганда ушбу Қонунда назарда тутилган шартларда ва миқдорларда компенсациялар тўлаш тўғрисида қарор қабул қилади ҳамда уларнинг тўланишини ташкил этади;

Жамғарма маблағларидан ва санация жамғармаси маблағларидан банкларни санация қилишда фойдаланиш тўғрисида қарор қабул қилади;

Агентликнинг ички назорат ҳамда ички аудит хизмати ишини ташкил этади;

ҳар йилги мажбурий аудиторлик текширувини ўтказиш учун аудиторлик ташкилотини танлаш мезонларини тасдиқлайди ва аудиторлик ташкилотини белгилаш тўғрисида қарор қабул қилади;

Жамғарма маблағларининг ҳақиқатдаги ёки эҳтимолий тақчиллиги мавжудлиги тўғрисида қарор қабул қилади;

Жамғарма маблағларини инвестиция қилиш сиёсатини тасдиқлайди;

жамоатчиликни омонатларни кафолатлаш тизими тўғрисида хабардор этиш стратегиясини тасдиқлайди;

Жамғарма маблағлари тақчиллиги юзага келганда Ўзбекистон Республикаси Давлат бюджети маблағлари ҳисобидан бюджет ссудасини ёки Марказий банкдан кредит ва (ёки) исломий молия воситаларини, шунингдек ушбу Қонунда назарда тутилган юридик шахслардан қарз маблағларини жалб этиш тўғрисида қарор қабул қилади;

Агентликнинг фаолияти билан боғлиқ халқаро ташкилотларда иштирок этиш ва уларга аъзо бўлиш, улар билан омонатларни кафолатлаш соҳасида ахборот алмашиш бўйича ҳамкорлик қилиш тўғрисида битимлар тузиш ҳақида қарор қабул қилади;

Кенгаш аъзосининг ваколатларини тугатиш учун асослар юзага келганда Кенгаш аъзосини тайинлаган давлат органини ёки ташкилотни Кенгаш аъзосининг ваколатлари тугатилганлиги тўғрисида хабардор этади.

Кенгаш қонунчиликка мувофиқ бошқа ваколатларни ҳам амалга ошириши мумкин.

Кенгашнинг навбатдаги мажлислари йиллик жадвалга мувофиқ ҳар чоракда камида бир марта ўтказилади. Йиллик жадвал Кенгаш раиси томонидан ҳар йилнинг 31 декабридан кечиктирмай тасдиқланади.

Кенгашнинг навбатдаги мажлислари Кенгаш раиси томонидан чақирилади.

Кенгашнинг навбатдан ташқари мажлислари Кенгаш раиси, Кенгашнинг икки нафар аъзоси ёки бош директор томонидан исталган вақтда чақирилиши мумкин.

Кенгаш мажлиси унда Кенгашнинг камида уч нафар аъзоси иштирок этган тақдирда ваколатли бўлади.

Кенгашнинг қарорлари Кенгаш мажлисида иштирок этаётган Кенгаш аъзоларининг оддий кўпчилик овози билан қабул қилинади. Овозлар тенг бўлиб қолган тақдирда, раислик қилувчининг овози ҳал қилувчи ҳисобланади.

Кенгаш мажлисларида Кенгаш раиси, у йўқ бўлганда эса — Кенгаш раисининг ўринбосари раислик қилади. Кенгаш раиси ва унинг ўринбосари йўқ бўлган тақдирда Кенгаш мажлисида иштирок этаётган Кенгаш аъзолари Кенгаш аъзоларидан бирини Кенгаш мажлисида раислик қилувчи вазифасини бажариш учун сайлайди.

Кенгаш мажлислари Кенгаш аъзоларининг бевосита иштирокида, алоҳида ҳолларда видеоконференцалоқа тизимидан фойдаланган ҳолда ўтказилади.

Кенгаш мажлисларининг баённомалари Кенгаш мажлисида ҳозир бўлган барча аъзолар томонидан имзоланади.

Эҳтимолий манфаатлар тўқнашуви мавжуд бўлмаган тақдирда, Бош директор Кенгаш мажлисларида овоз бериш ҳуқуқисиз иштирок этиши мумкин.

Кенгаш кўрилаётган масалалар бўйича фикр билдириш учун Кенгаш мажлисларига учинчи шахсларни, шу жумладан банкларнинг вакилларини овоз бериш ҳуқуқисиз ва махфий ахборотни ҳимоя қилиш бўйича чоралар кўриш шарти билан таклиф этиши мумкин.

Кенгаш мажлисларини ўтказиш тартиби Кенгаш томонидан белгиланади.

Кенгаш аъзоларининг ваколатларини тугатиш учун қуйидагилар асос бўлади:

Кенгаш аъзосининг ваколатлари муддати тугаганлиги;

Кенгаш аъзоси уни тайинлаган давлат органи ёки ташкилот томонидан чақириб олинганлиги;

Кенгашнинг аъзоси ўн икки ой давомида камида учта мажлисда узрли сабабларсиз йўқ бўлганлиги;

суднинг Кенгаш аъзосини жиноят содир этганликда айбдор деб топиш ҳақидаги қонуний кучга кирган айблов ҳукми мавжудлиги;

Кенгаш аъзосининг ушбу Қонуннинг 9-моддасида белгиланган талабларга жавоб бермаслигини тасдиқловчи асослар юзага келганлиги;

давлат тиббий комиссиясининг хулосасига асосан Кенгаш аъзоси соғлиғининг ҳолатига кўра ўз вазифаларини бажара олмаслиги;

одоб-ахлоқ кодекси нормаларини жиддий тарзда бузганлиги, шу жумладан манфаатлар тўқнашуви тўғрисидаги қонунчиликка мувофиқ манфаатлар тўқнашуви тўғрисида хабардор қилмаганлиги;

Кенгаш аъзоси вафот этганлиги ёки суднинг қарори билан вафот этган деб эълон қилинганлиги.

Кенгаш раиси ушбу Қонун 8-моддасининг иккинчи қисмида кўрсатилган давлат органларидан ва ташкилотдан Кенгаш аъзосини тайинлашни, шу жумладан ваколатлари тугатилган Кенгаш аъзосининг ўрнига Кенгаш аъзосини тайинлашни талаб қилишга ҳақли. Бунда Кенгаш аъзоларини тайинловчи давлат органлари ва ташкилот мазкур талаб олинган кундан эътиборан етти иш куни ичида Кенгаш аъзосини тайинлаши шарт.

Бош директор Агентликнинг жорий фаолияти учун жавобгар бўлади ва уни бошқаради.

Бош директор Кенгаш томонидан лавозимга тайинланади ва лавозимидан озод этилади.

Бош директор ушбу Қонуннинг 9-моддасида белгиланган талабларга мувофиқ бўлиши керак.

Бош директор беш йил муддатга тайинланади. Ишининг самарадорлиги кўрсаткичларидан келиб чиқиб, айни бир шахс бош директор лавозимига кейинги муддатларга тайинланиши мумкин.

Бош директор Кенгашга ҳисобдордир.

Бош директорнинг ҳуқуқ ва мажбуриятлари Агентликнинг ички ҳужжатлари ҳамда меҳнат шартномаси билан тартибга солинади.

Бош директор:

ушбу Қонун билан ўз зиммасига юклатилган вазифаларни бажариш учун жавобгар бўлади, шунингдек Ўзбекистон Республикаси ҳудудида ва хорижда Агентлик номидан ишончномасиз иш юритади;

Кенгаш қарорларининг ижросини таъминлайди;

ушбу Қонунда назарда тутилган бадалларнинг банклар томонидан ўз вақтида ва тўлиқ ўтказилганлиги устидан назоратни амалга оширади;

компенсациялар тўланишини ташкил этади;

Агентликнинг мол-мулкини бошқаради;

Агентликнинг йиллик ҳисоботи ва бошқа ҳисоботлари тайёрланишини таъминлайди;

Агентликнинг номидан битимлар, шу жумладан меҳнат шартномалари тузади;

Агентликнинг ҳар йилги мажбурий аудиторлик текширувидан ўтказилишини таъминлайди;

банклар томонидан банклардаги омонатларни ҳимоя қилиш кафолатлари тўғрисидаги қонунчиликнинг бузилиши ҳоллари тўғрисида Марказий банкни хабардор этади;

Кенгашнинг ваколатига кирадиган масалаларни Кенгаш муҳокамасига киритади.

Бош директорнинг зиммасида Кенгаш қарорларига ва меҳнат шартномасига мувофиқ бошқа мажбуриятлар ҳам бўлиши мумкин.

Омонатларни кафолатлаш тизими (бундан буён матнда кафолатлаш тизими деб юритилади) кафолатлаш ҳодисаси юзага келганда Агентлик томонидан омонатчиларга компенсацияларни тўлаш орқали омонатчиларнинг ҳуқуқларини ва қонуний манфаатларини давлат томонидан ҳимоя қилишга қаратилган чора-тадбирлар мажмуидир.

Кафолатлаш тизимида Агентлик, банклар ва кафолатлаш объектларининг эгалари иштирок этади.

Банк фаолиятини амалга ошириш ҳуқуқини берувчи лицензияга ва (ёки) исломий банк фаолиятини амалга ошириш ҳуқуқини берувчи лицензияга (бундан буён матнда банк фаолиятига доир тегишли лицензия (лицензиялар) деб юритилади) эга бўлган банкнинг кафолатлаш тизимида иштирок этиши шарт.

Банк, шу жумладан микромолия банки ва қонунчиликка мувофиқ ташкил этилган оралиқ банк фаолиятига доир тегишли лицензия (лицензиялар) берилган пайтдан эътиборан кафолатлаш тизимининг иштирокчисига айланади.

Банкнинг кафолатлаш тизимидаги иштироки банк фаолиятига доир тегишли лицензия (лицензиялар) Марказий банк томонидан чақириб олинган тақдирда тугатилади.

Кафолатлаш тизимида иштирок этаётган банк:

ушбу Қонунда назарда тутилган бадалларни ўз вақтида ва тўлиқ миқдорда тўлаши, бундан ушбу Қонун 17-моддасининг иккинчи қисмида назарда тутилган ҳоллар мустасно;

тўланган бадаллар тўғри ҳисобланганлигини тасдиқловчи маълумотларни Марказий банк томонидан белгиланган шаклда Агентликка тақдим этиши;

омонатчининг сўровига кўра банкнинг кафолатлаш тизимидаги иштироки, қонунчиликка мувофиқ тўланадиган компенсация миқдорлари ва уни тўлаш тартиби тўғрисида ахборот бериши;

омонатчилар ва кафолатлаш объектлари тўғрисида аниқ ва тўғри маълумотларга эга бўлиши;

кафолатлаш объектлари тўғрисидаги маълумотларни Марказий банк томонидан белгиланган тартибга мувофиқ эгасизлантирилган тарзда, Агентликнинг сўровига кўра тақдим этиши;

Агентлик ўз мажбуриятларини бажариши учун унга бошқа ахборот ресурсларидан, шунингдек банкнинг бошланғич ҳисоб ҳужжатларидан қонунчиликка мувофиқ фойдаланиш имкониятини бериши;

кафолатлаш тизими тўғрисида жамоатчиликни хабардор этиши;

акциядорларнинг умумий йиғилиши томонидан банкни ихтиёрий равишда тугатиш тўғрисида қарор қабул қилинганлиги ҳақида омонатчиларни хабардор этиши шарт.

Банкнинг зиммасида қонунчиликка мувофиқ бошқа мажбуриятлар ҳам бўлиши мумкин.

Жамғарма маблағларининг манбалари қуйидагилардан иборат:

банкларнинг бир йўла тўланадиган, календарь ва махсус бадаллари;

бадаллар ўз вақтида ва (ёки) тўлиқ тўланмаганлиги учун пенялар;

Агентликнинг тугатилаётган банкка нисбатан талаб қилиш ҳуқуқини қаноатлантиришдан олинган маблағлар;

Жамғарманинг вақтинча бўш маблағларини инвестиция қилишдан олинган даромадлар;

юридик шахслардан, шу жумладан халқаро молия ташкилотларидан жалб этилган қарзлар, грантлар, хайрия маблағлари, шунингдек ушбу Қонунга мувофиқ жалб этилган бошқа қарз маблағлари;

қонунчиликда тақиқланмаган бошқа манбалар.

Жамғарма маблағларининг мақсадли миқдори банклардаги кафолатлаш объектлари умумий суммасининг беш фоизи даражасида белгиланади. Мазкур миқдор Жамғарма маблағларининг, шу жумладан инвестиция қилинган маблағларнинг ҳар чоракнинг охирги кунидаги ҳолатга кўра барча банкларнинг депозит базасига бўлган нисбати сифатида ҳисоб-китоб қилинади. Бунда Агентлик томонидан жалб этилган кредит ва қарз маблағларининг суммаси Жамғарманинг маблағларида ҳисобга олинмайди.

Жамғарма маблағларининг миқдори ушбу модданинг иккинчи қисмида белгиланган мақсадли миқдордан ошган ҳамда кетма-кет икки йил давомида Жамғарма маблағларининг мақсадли миқдоридан юқори даражада сақланиб турган тақдирда, Кенгаш календарь бадалнинг ставкасини Агентликнинг маъмурий ва операцион харажатлари ўрнини тўлиқ қоплаш учун етарли бўлган даражагача пасайтириш тўғрисида қарор қабул қилиши мумкин.

Жамғарма маблағларининг миқдори ушбу модданинг иккинчи қисмида белгиланган мақсадли миқдордан камайиб кетган тақдирда, Кенгаш календарь бадал ставкасини қайта кўриб чиқиши керак.

Жамғарманинг маблағларини хатлаш, ундирувни ушбу маблағларга қаратиш ёки уларни ушлаб қолиш мумкин эмас.

Банклар Жамғармага бир йўла тўланадиган, календарь ва махсус бадаллар тўлайди.

Оралиқ банк бир йўла тўланадиган бадални, шунингдек унга банк фаолиятига доир тегишли лицензия (лицензиялар) берилган кундан эътиборан олти ой давомида календарь ва махсус бадалларни тўлашдан озод этилади. Мазкур бадалларни тўлашдан озод этилганлик оралиқ банкнинг ушбу Қонунда назарда тутилган талабларга риоя этиш мажбуриятини, шу жумладан Агентликка маълумотларни тақдим этиш мажбуриятини, шунингдек кафолатлаш ҳодисаси юзага келганда оралиқ банкдаги кафолатланган омонатлар бўйича компенсациялар тўлаш бўйича Агентликнинг мажбуриятини бекор қилмайди.

Жамғармага бадаллар Ўзбекистон Республикасининг миллий валютасида тўланади. Тўланган бадаллар суммаси банкларнинг харажатлари жумласига киритилади ва солиқ базасини аниқлашда чегириб ташланади.

Банк томонидан ушбу Қонунга мувофиқ тўланадиган бадаллар ва бошқа тўловлар банкнинг банк фаолиятига доир тегишли лицензияси (лицензиялари) чақириб олинган кунга қадар ҳисобланади ва мазкур банк омонатларни кафолатлаш тизимида иштирок этаётган банкларнинг реестридан чиқарилганлигидан қатъи назар, Агентликка тўланиши керак.

Бир йўла тўланадиган бадал деганда янгидан ташкил этилган банк томонидан, бундан оралиқ банк ва қайта ташкил этиш йўли билан ташкил этилган банк мустасно, Жамғармага дастлабки тўланадиган пул маблағлари тушунилади.

Банкнинг бир йўла тўланадиган бадали миқдори қонунчиликда белгиланган банк устав капитали энг кам миқдорининг 0,1 фоизини ташкил этади.

Банк томонидан бир йўла тўланадиган бадал банк фаолиятига доир тегишли лицензия (лицензиялар) берилган кундан эътиборан ўн иш куни ичида тўланиши керак.

Календарь бадал деганда банк томонидан Жамғармага ҳар чоракда тўланадиган пул маблағлари тушунилади.

Календарь бадал ҳисобот чорагидан кейинги ойнинг 15 санасидан кечиктирмай тўланиши керак.

Календарь бадал суммасини ҳисоб-китоб қилиш Кенгаш томонидан белгиланган календарь бадал ставкасини банкнинг депозит базаси суммасига кўпайтириш орқали амалга оширилади.

Календарь бадал ставкаси чорак учун 0,5 фоиздан ошиши мумкин эмас. Календарь бадалнинг ставкаси ҳар йил 30 октябрдан кечиктирмасдан белгиланади.

Банкнинг депозит базасини аниқлаш тартиби Кенгаш томонидан белгиланади.

Агар Кенгаш календарь бадал ставкасини банкларнинг таваккалчиликлари даражасидан келиб чиқиб тасдиқлаган бўлса, банкларнинг таваккалчиликлари даражасини баҳолаш Кенгаш томонидан тасдиқланган услубият асосида ёки Марказий банк томонидан тақдим этилган таваккалчиликлар таснифи асосида амалга оширилади. Мазкур қисмда назарда тутилган банкларнинг таваккалчиликлари даражаси баҳоси ошкор этилмайди, бундан таваккалчиликлар даражаси гуруҳлари тўғрисидаги ахборот мустасно. Агентлик банкнинг таваккалчиликлари даражаси баҳоси ҳақида мазкур банкка ҳамда Марказий банкка хабар беради.

Календарь бадалнинг тасдиқланган ставкаси тўғрисидаги ахборот Агентлик томонидан банкларга ва Марказий банкка ставка тасдиқланган кундан эътиборан беш иш куни ичида тақдим этилади. Кенгаш томонидан календарь бадал ставкаси ушбу модданинг тўртинчи қисмида белгиланган муддатда тасдиқланмаган тақдирда, кейинги молиявий йил учун амалда бўлган календарь бадал ставкаси қўлланилади.

Марказий банк томонидан омонатларга пул маблағлари жалб қилинишининг тўхтатиб турилиши ёки банк фаолиятига доир тегишли лицензиянинг (лицензияларнинг) чақириб олиниши банкни тегишли чорак учун календарь бадални тўлашдан озод этмайди.

Банк фаолиятига доир тегишли лицензия (лицензиялар) чақириб олинган тақдирда жорий чорак учун календарь бадал мазкур чорак бошидан банк фаолиятига доир тегишли лицензия (лицензиялар) чақириб олинган санага қадар ўтган кунлар сонига мутаносиб равишда ҳисобланади.

Календарь бадал белгиланган муддатларда тўланмаган ёки тўлиқ тўланмаган тақдирда, Марказий банк томонидан қонунчиликка мувофиқ қўлланилиши мумкин бўлган бошқа чоралар ва санкциялардан қатъи назар, тўланмаган суммага ҳар бир муддати ўтган кун учун Марказий банк асосий ставкасининг икки баравари миқдорида пеня ҳисобланади.

Ҳисобот чораги учун тўланган календарь бадалнинг ортиқча суммаси келгуси календарь бадал ҳисобида ҳисобга олинади. Банк фаолиятига доир тегишли лицензия (лицензиялар) чақириб олинган тақдирда, ушбу Қонунга мувофиқ омонатчилардан Агентликка ўтган тугатилаётган банкка нисбатан талаблар ортиқча тўланган бадаллар суммасига камаяди.

Махсус бадал деганда календарь бадалга қўшимча равишда Жамғармага тўланадиган пул маблағлари тушунилади.

Махсус бадал Жамғарма маблағларининг ҳақиқатдаги ёки эҳтимолдаги тақчиллигини бартараф этиш ва (ёки) компенсациялар тўлаш ёки санация воситаларини қўллаш учун жалб этилган қарз маблағларини тўлаш, шунингдек Жамғарма маблағларидан фойдаланилганидан кейин Жамғарма маблағларини белгиланган муддатларда мақсадли миқдорга етказиш учун белгиланади.

Махсус бадаллардан Агентликнинг маъмурий харажатларини молиялаштириш учун фойдаланилиши мумкин эмас.

Махсус бадаллар қуйидаги шартларга риоя этган ҳолда белгиланиши мумкин:

махсус бадални белгилаш тўғрисида қарор қабул қилинган санадан аввалги ўн икки ой давомида мазкур бадаллар ундирилмаган бўлиши;

фаолиятини банк фаолиятига доир тегишли лицензия (лицензиялар) олинган кундан эътиборан бир йилдан ортиқ амалга ошираётган банкнинг махсус бадали миқдори махсус бадални белгилаш тўғрисида қарор қабул қилинган санадан олдинги чоракнинг охирги куни ҳолатига кўра банкнинг шундай банкларнинг жами депозит базасидаги улушига мутаносиб бўлиши ҳамда махсус бадални белгилаш тўғрисидаги қарор қабул қилинган санадан аввалги ўн икки ой давомида банк тўлаши лозим бўлган календарь бадаллар миқдоридан ошмаслиги;

фаолиятини банк фаолиятига доир тегишли лицензия (лицензиялар) олинган кундан эътиборан бир йилдан кам амалга ошираётган банкнинг махсус бадали миқдори махсус бадални белгилаш тўғрисида қарор қабул қилинган санага қадар банк тўлаши лозим бўлган календарь бадаллар миқдоридан ошмаслиги.

Кенгашнинг махсус бадални белгилаш тўғрисидаги қарори Марказий банк билан келишилиши лозим. Мазкур қарорни келишишда Марказий банк махсус бадал тўланишининг Ўзбекистон Республикаси молиявий барқарорлигига ва банкларнинг молиявий ҳолатига таъсирини ҳисобга олади.

Агар Марказий банк махсус бадални тўлаш бир банкнинг ёки бир нечта банкнинг тўлов қобилиятига таҳдид солиши мумкин деган қарорга келса, Марказий банк Агентликдан мазкур банкка (банкларга) махсус бадални тўлаши учун олти ойдан ортиқ бўлмаган бошқа муддат белгиланишини талаб қилиши мумкин. Бунда Марказий банк Агентликнинг махсус бадални белгилаш тўғрисидаги қарори келиб тушган кундан эътиборан ўн кун ичида Агентликка қабул қилган қарори тўғрисида хабар бериши керак.

Агентлик Кенгашнинг махсус бадални белгилаш тўғрисидаги қарори Марказий банк билан келишилган кундан эътиборан бир иш кунидан кечиктирмай банкларни ва молиявий барқарорлик бўйича тузиладиган махсус кенгашни қуйидагиларни кўрсатган ҳолда хабардор қилади:

махсус бадални белгилаш асосларини;

банк томонидан тўланиши лозим бўлган суммаларни;

банк хабардор қилинган кундан эътиборан ўн кундан кам бўлмаган тўлов муддатини (ушбу модда олтинчи қисмининг талабларини инобатга олган ҳолда).

Махсус бадални тўлаш банкни календарь бадални тўлаш мажбуриятидан озод этмайди.

Жамғарманинг маблағларидан қуйидаги мақсадларда фойдаланилади:

ушбу Қонунга мувофиқ компенсациялар тўлаш;

банкларнинг санация воситаларини қўллашни молиялаштириш;

ушбу қисмнинг иккинчи ва учинчи хатбошиларида назарда тутилган тартиб-таомилларни амалга ошириш билан боғлиқ бўлган операцион харажатларни, шунингдек Агентликнинг бюджетида назарда тутилган бошқа операцион харажатларни молиялаштириш;

Агентлик томонидан ушбу Қонунга мувофиқ жалб этилган кредитларни ва бошқа қарз маблағларини тўлаш;

Агентликнинг бюджетида назарда тутилган маъмурий харажатларни молиялаштириш.

Агентлик банкларнинг санация воситаларини қўллашни молиялаштириш учун Жамғарма маблағларидан қуйидаги энг кам миқдорларнинг биридан фойдаланишга ҳақли:

санация қилинаётган банкнинг кафолатланган омонатлари жами суммасидан ошмаган миқдорда;

банкларни санация қилиш тўғрисида қарор қабул қилинган санага Жамғарма маблағлари қолдиғининг қирқ фоизидан ошмаган миқдорда.

Агентликнинг активлари ҳамда келгусида юзага келиши мумкин бўлган мулкий ҳуқуқлари (талаблари) Жамғармага жалб этиладиган маблағлар бўйича мажбуриятларнинг бажарилиш таъминоти сифатида гаровга киритилиши мумкин.

Ушбу модданинг учинчи қисмида назарда тутилган активлардан ҳамда келгусида юзага келиши мумкин бўлган мулкий ҳуқуқлардан (талаблардан) Агентликнинг компенсациялар тўлаш билан боғлиқ бўлмаган мажбуриятларининг, шунингдек унинг ходимлари ва бошқа шахслар мажбуриятларининг бажарилиш таъминоти сифатида фойдаланилиши мумкин эмас.

Жамғарманинг маблағларини инвестиция қилиш инвестиция сиёсатига мувофиқ амалга оширилади.

Жамғарма маблағлари улар қийматининг бир қисмини бироз йўқотиш ёки йўқотишларсиз пул маблағлари тарзида етти иш куни ичида қайтарилиши мумкин бўлган, таваккалчилик даражаси паст бўлган қуйидаги активларга инвестиция қилиниши мумкин:

пул маблағларга ва уларнинг эквивалентларига;

Ўзбекистон Республикаси номидан чиқарилган давлат қимматли қоғозларига, шунингдек Марказий банкнинг облигацияларига;

рўйхати ва баҳолари Кенгаш томонидан аниқланадиган ҳамда Марказий банк билан келишиладиган халқаро рейтинг компанияларининг кредит рейтингига эга бўлган чет давлатларнинг ёки марказий (миллий) банкларнинг қимматли қоғозларига;

халқаро молия институтлари томонидан чиқарилган қимматли қоғозларга;

Марказий банкнинг Ўзбекистон Республикаси миллий валютасида ва чет эл валюталарида очилган депозитларига;

рўйхати ва баҳолари Кенгаш томонидан аниқланадиган ҳамда Марказий банк билан келишиладиган рейтинг компаниялари рейтингига эга бўлган банкларнинг қисқа муддатли депозитларига, бунда мазкур инвестицияларнинг миқдори жами инвестиция қилинган маблағларнинг йигирма фоизидан ошмаслиги керак;

ипотекани қайта молиялаштириш ташкилотлари томонидан чиқарилган қимматли қоғозларга;

ушбу қисмнинг учинчи ва тўртинчи хатбошиларида кўрсатилган эмитентлар томонидан тўлиқ кафолатланган бошқа ликвидли қимматли қоғозларга;

банкларнинг ликвидлилигини бошқаришга доир талаблар доирасида Марказий банк томонидан белгиланган бошқа юқори ликвидли активларга.

Жамғарма маблағлари ушбу модданинг иккинчи қисмида назарда тутилган активларга исломий молия стандартларига мувофиқ инвестиция қилиниши мумкин.

Агентлик ушбу модданинг иккинчи қисмида кўрсатилган активлардан Марказий банкдан жалб этилган кредит ва (ёки) исломий молия воситалари бўйича мажбуриятларнинг бажарилиш таъминоти сифатида фойдаланишга ҳақли.

Кенгаш инвестиция сиёсатини ишлаб чиқишда Агентликнинг ликвидлиликка бўлган эҳтиёжини инобатга олиши, ликвидлиликни сақлаб туриши, Жамғарманинг жойлаштириладиган маблағларига инвестиция қилиниши мумкин бўлган активларнинг хавфсизлигини, шунингдек инвестиция фаолиятидан фойда олиш Агентликнинг бирламчи мақсади бўлмаслигини инобатга олиши керак.

Агентликнинг инвестиция сиёсатида Жамғарма маблағларини ушбу модданинг иккинчи қисмида назарда тутилган инвестиция қилиниши мумкин бўлган активларга жойлаштириш тартиби, мезонлари, лимитлари, концентрацияси ва қайтариш муддатлари белгиланади.

Агентлик чет эл шахсларидан олинган қарз маблағларини ёки Агентлик томонидан Ўзбекистон Республикаси ҳудудидан ташқарига инвестиция қилишдан олинган чет эл валютасидаги маблағларни Ўзбекистон Республикасининг миллий валютасига конвертация қилишни таъминлаш учун Марказий банкда чет эл валютасида ҳисобварақлар очишга ҳақли.

Агентликнинг Жамғарма маблағларини инвестиция қилишдан олинган даромадлари фойда солиғидан озод этилади.

Жамғарма маблағларининг тақчиллигини махсус бадал, шунингдек жалб қилинган маблағлар ҳисобидан қоплаш учун маблағлар етарли бўлмаган тақдирда, Агентлик Ўзбекистон Республикаси Давлат бюджети маблағлари ҳисобидан бюджет ссудасини ва (ёки) Марказий банкдан кредит ва (ёки) исломий молия воситаларини жалб этиши мумкин.

Марказий банк ликвидлиликни таъминлаш учун Агентликка Марказий банк томонидан мақбул деб топилган мажбуриятларнинг бажарилиш таъминоти шарти билан кредит ва (ёки) исломий молия воситаларини беришга ҳақли.

Ўзбекистон Республикаси Давлат бюджетидан ажратиладиган бюджет ссудаси шартлари Агентлик ҳамда Ўзбекистон Республикаси Иқтисодиёт ва молия вазирлиги (бундан буён матнда Иқтисодиёт ва молия вазирлиги деб юритилади) ўртасида келишилади ҳамда Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг қарори билан тасдиқланади. Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг қарори кучга кирганидан кейин бюджет ссудаси Иқтисодиёт ва молия вазирлигига Агентликнинг ёзма сўрови келиб тушган кундан эътиборан беш иш куни ичида Агентликка ажратилиши керак.

Жамғарма маблағларининг тақчиллигини қоплаш учун Агентликка Ўзбекистон Республикаси Давлат бюджетидан ажратилган бюджет ссудаси ва (ёки) Марказий банк кредитлари бўйича фоиз ставкаси ёки бошқа даромадлар миқдори Ўзбекистон Республикаси номидан чиқарилган ва Ўзбекистон Республикасида муомалада бўлган, ўхшаш тўлаш муддатига эга бўлган қарз воситалари бўйича фоиз ставкасидан ёки бошқа даромадлардан юқори бўлиши мумкин эмас.

Бозор конъюнктураси яхшиланиши биланоқ Кенгаш ушбу Қонуннинг 19 ва 20-моддалари талабларига мувофиқ календарь бадал ставкасини ошириш ва махсус бадални белгилаш орқали банклардан маблағлар йиғиш ҳамда Ўзбекистон Республикаси Давлат бюджетидан ажратилган бюджет ссудаси ва (ёки) Марказий банк кредитини ва (ёки) исломий молия воситаларини қайтариш бўйича зарур бўлган чораларни кўриши керак.

Агентлик ҳамда Иқтисодиёт ва молия вазирлиги ушбу моддада назарда тутилган бюджет ссудасини жалб этиш тартиби ва шартларини белгиловчи битим тузиши керак.

Агентлик Жамғарма маблағларининг мақсадли миқдори ва кафолатланган омонат миқдори етарлилигини баҳолашни уч йилда камида бир марта амалга ошириши шарт.

Агар Агентлик ушбу модданинг биринчи қисмида назарда тутилган баҳолаш натижалари асосида Жамғарма маблағларининг мақсадли миқдорини ва (ёки) кафолатланган омонат миқдорини ўзгартириш зарурлиги тўғрисида хулосага келса, Кенгаш уларни ўзгартириш ҳақидаги таклифни кўриб чиқиш учун Марказий банкка киритади.

Марказий банк Кенгаш томонидан тақдим этилган баҳолаш натижаларига розилик билдирган тақдирда, ушбу Қонунга тегишли ўзгартишлар киритиш тўғрисида Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасига таклифлар киритади.

Агентлик томонидан ишлаб чиқилган ва Марказий банк билан келишилган Жамғарма маблағлари мақсадли миқдорининг, кафолатланган омонат миқдорининг етарлилигини баҳолаш ҳамда банкнинг депозит базасини аниқлаш услубияти Кенгаш томонидан тасдиқланади.

Жисмоний шахсларнинг, шу жумладан якка тартибдаги тадбиркорларнинг, шунингдек юридик шахсларнинг банклардаги Ўзбекистон Республикаси миллий валютаси ва чет эл валютасидаги омонатлари кафолатлаш объектларидир, бундан ушбу модданинг учинчи қисмида назарда тутилган омонатлар мустасно.

Кафолатлаш объектини аниқлашда қуйидагилар омонат деб ҳисобланади:

банк омонати шартномасига ёки банк ҳисобварағи шартномасига мувофиқ банкка қўйилган, шу жумладан шартноманинг тегишли шартлари бажарилгунига қадар алоҳида ҳисобварақларда сақланадиган («эскроу» хизмати), шунингдек омонат (депозит) сертификатлари билан тасдиқланган пул маблағларининг қолдиғи;

банк омонати шартномаси ёки банк ҳисобварағи шартномаси бўйича ҳисобланган, бироқ кафолатлаш ҳодисаси юзага келгунига қадар тўланмаган фоизларнинг қолдиғи, агар уларни ҳисоблаш мазкур шартномаларда назарда тутилган бўлса, шунингдек омонат (депозит) сертификатида белгиланган фоизларнинг ҳисобланган, бироқ тўланмаган қолдиғи.

Қуйидагилар кафолатлаш объекти бўлмайди:

банкларнинг, нобанк кредит ташкилотларининг, лизинг ташкилотларининг, суғурта ташкилотларининг, инвестиция ва пай фондларининг, шунингдек Ўзбекистон Республикасининг ёки чет давлат ваколатли органининг тегишли лицензиясига ёки рухсатига асосан фаолият юритаётган ёхуд фаолиятини ваколатли органларни хабардор қилиш тартибида амалга ошираётган бошқа молия ташкилотларининг омонатлари;

давлат ташкилотлари ва корхоналарининг, шунингдек Ўзбекистон Республикасининг ёки чет давлатнинг давлат органлари омонатлари;

банкка алоқадор шахсларнинг омонатлари, бундан банкнинг бошқарув аъзолари ва муҳим аҳамиятга эга ходимларининг охирги уч ойлик иш ҳақи ва унга тенглаштирилган тўловлари миқдоридан ошмайдиган омонатлари мустасно;

чет элда очилган шуъба банклардаги ёки банк филиалларидаги омонатлар;

шахсий жамғариб бориладиган пенсия ҳисобварақларида жамғарилган пул маблағлари;

жиноий фаолиятдан олинган даромадларни легаллаштириш, терроризмни молиялаштириш ва оммавий қирғин қуролини тарқатишни молиялаштириш билан боғлиқ фаолиятдан олинганлиги суднинг қонуний кучга кирган қарори билан тасдиқланган пул маблағлари;

исломий банк фаолиятини амалга оширувчи банклардаги инвестициявий омонатлар.

Қуйидагилар омонат ҳисобланмайди:

акциялар ҳамда банклар ва банк фаолияти тўғрисидаги қонунчиликка мувофиқ банкнинг регулятив капитали таркибига киритилган бошқа воситалар;

банк томонидан чиқарилган қарз қимматли қоғозлари (таъминланган ва таъминланмаган облигациялар, оддий векселлар);

банкнинг субординар қарз мажбуриятлари;

банкнинг сейфларида сақланаётган пул маблағлари;

ҳосила молиявий воситалар, жумладан банк томонидан чиқарилган фьючерслар, форвард контрактлари, своплар ва опционлар бўйича юзага келадиган талаб қилиш ҳуқуқи;

банкнинг мол-мулкни ишончли бошқариш фаолияти билан боғлиқ ҳолда юзага келадиган талаб қилиш ҳуқуқи.

Бир банкда бир омонатчига тўланадиган компенсация қуйидаги миқдорни ташкил этади:

кафолатлаш объекти қолдиғининг тўлиқ ҳажмини, агар унинг миқдори икки юз миллион сўм ёки ундан кам бўлса;

икки юз миллион сўмни, агар кафолатлаш объектининг қолдиғи икки юз миллион сўмдан кўп бўлса.

Омонатчи битта банкда бир нечта кафолатлаш объектларига эга бўлган тақдирда, мазкур кафолатлаш объектлари бўйича тўланадиган компенсациянинг умумий миқдори кафолатлаш объектининг миқдори ва валютасидан қатъи назар, ушбу модданинг биринчи қисмида кўрсатилган миқдордан ошмаслиги керак, бундан ушбу Қонун 28-моддасининг иккинчи қисмида назарда тутилган ҳоллар мустасно.

Кафолатлаш объекти эгаси бўлган омонатчиларда кафолатлаш ҳодисаси юз берган санадан эътиборан Агентликдан кафолатланган омонат миқдоридан ошмаган суммада компенсациялар тўлашни талаб қилиш ҳуқуқи, Агентликда эса кафолатлаш объекти эгаси бўлган омонатчилар олдида компенсацияларни тўлаш мажбурияти юзага келади.

Компенсациянинг суммаси кафолатлаш ҳодисаси юз берган санага ҳисоб-китоб қилинади ва тугатувчи томонидан ушбу Қонун 29-моддасининг иккинчи қисмига мувофиқ тақдим этиладиган реестр асосида Агентлик томонидан тўланади. Бунда, агар омонатчининг банк олдида мажбурияти мавжуд бўлса, компенсация суммаси кафолатланган омонат (кафолатланган омонатлар) ва омонатчининг бундай банк олдидаги ижро муддати етиб келган мажбурияти (мажбуриятлари) суммаси ўртасидаги фарқ сифатида аниқланади.

Агар банк омонати шартномасида ёки банк ҳисобварағи шартномасида бошқача тартиб назарда тутилмаган бўлса, компенсация қуйидаги шахсларга тўланади:

омонатчиларга, шу жумладан ўн тўрт ёшдан ўн саккиз ёшгача бўлган вояга етмаганларга;

учинчи шахсларга, агар омонат учинчи шахслар, шу жумладан ўн тўрт ёшдан ўн саккиз ёшгача бўлган вояга етмаганлар фойдасига қўйилган бўлса;

қонуний вакилларга ёки қонуний вакилларнинг розилиги билан вояга етмаган шахсларга, агар омонат ўн тўрт ёшга тўлмаган вояга етмаган учинчи шахслар фойдасига қўйилган бўлса.

Агар кафолатлаш объекти омонатчининг ёки учинчи шахснинг тугатилаётган банк ёки учинчи шахс олдидаги мажбуриятларининг бажарилиши таъминоти сифатида гаровга қўйилган бўлса, компенсация:

кафолатлаш ҳодисаси юзага келган санада ёки агент-банк томонидан компенсация тўлаш учун белгиланган муддат давомида қарздор томонидан олинган мажбурият бекор бўлган (бажарилган) тақдирда, омонатчига тўланади;

мажбурият бекор бўлмаган (бажарилмаган) тақдирда, мажбуриятнинг бажарилиш таъминоти сифатида омонатчининг бошқа банкда очилган ҳисобварағига ўтказилади.

Агар кафолатлаш ҳодисаси юзага келган санада кафолатлаш объекти омонатчининг тугатилаётган банк олдидаги мажбуриятининг бажарилиши таъминоти сифатида гаровга қўйилган бўлса ҳамда унинг миқдори фақат мазкур мажбуриятни бажариш учун етарли бўлса, кафолатлаш объекти мажбуриятни бажаришга йўналтирилади.

Чет эл валютасидаги кафолатланган омонат бўйича компенсация Марказий банкнинг кафолатлаш ҳодисаси юзага келган санадаги курси бўйича Ўзбекистон Республикасининг миллий валютасида тўланади.

Омонатчига умумий суммаси ушбу Қонун 26-моддасининг биринчи қисмида кўрсатилган миқдордан ошадиган бир нечта кафолатланган омонатлар бўйича компенсация тўланган тақдирда, компенсация ҳар бир омонатнинг тугатилаётган банкдаги умумий омонатлар миқдоридаги улушига мутаносиб равишда тўланган деб ҳисобланади.

Қонунчиликка мувофиқ мерос ҳуқуқини ёки ҳуқуқий ворисликни тасдиқловчи барча зарур ҳужжатлар тақдим этилганда компенсация меросхўрлар ва ҳуқуқий ворислар ёки уларнинг ваколатли вакилларига тўланади.

Ушбу Қонунга асосан тўланадиган компенсациялар тугатиш жараёнидаги банкдан банк омонати ва (ёки) банк ҳисобварағи шартномаси бўйича қайтарилаётган пул маблағлари деб ҳисобланади.

Ушбу моддада назарда тутилган ҳолларда, кафолатлаш объекти эгаси бўлган омонатчи қўшимча компенсация олиш ҳуқуқига эга бўлади.

Кафолатлаш объекти меросга бўлган ҳуқуқ бўйича олинганда ёки банк қўшиб юбориш ёки қўшиб олиш шаклида қайта ташкил этилган кундан эътиборан олти ой давомида кафолатлаш ҳодисаси юзага келса, кафолатлаш объекти эгаси бўлган омонатчига қўшимча равишда тўланадиган пул маблағлари қўшимча компенсациядир.

Банк қўшиб юбориш ёки қўшиб олиш шаклида қайта ташкил этилган тақдирда, қўшимча компенсация қайта ташкил этишда иштирок этган ҳар бир банкдаги кафолатлаш объектлари бўйича тўланади. Бунда қайта ташкил этишда иштирок этган банкда бир нечта кафолатлаш объекти мавжуд бўлса, улар бўйича тўланадиган қўшимча компенсацияга нисбатан ушбу Қонун 27-моддасининг еттинчи қисмида назарда тутилган усул қўлланилади.

Қўшиб олиш ва қўшиб юбориш шаклида қайта ташкил этиш натижасида ҳуқуқий ворис бўлган банк қайта ташкил этиш жараёни тугаган кундан эътиборан беш кун ичида қўшимча компенсация олиш ҳуқуқига эга бўлган омонатчиларни ва Агентликни қўшимча компенсация олиш ҳуқуқи амал қилиш муддати тугаши санаси тўғрисида хабардор этади.

Қўшимча компенсация олиш ҳуқуқига эга бўлган омонатчилар олти ой муддатда кафолатлаш объектининг кафолатланган омонат миқдоридан ошадиган қисмини ҳамда ҳисобланган, лекин тўланмаган фоизларни муддатидан олдин олишга ҳақли. Бунда омонат ва фоизларни муддатидан олдин олганлик учун тўлов ундирилмайди.

Тугатувчи Агентликка компенсация тўлаш жараёнига тайёргарлик кўришга кўмаклашиши, Агентлик ўз вазифаларини бажариши учун зарур бўлган ва сўралган ахборот ва маълумотларни унга тақдим этиши шарт.

Тугатувчи кафолатлаш ҳодисаси юзага келган санадан эътиборан ўн иш куни ичида Агентликка:

омонатчиларнинг ва кафолатлаш объектларининг реестрини ҳамда тугатилаётган банкнинг омонатчиларга бўлган талаблари тўғрисидаги ахборотни;

кафолатлаш объектлари эгаларига тўланиши лозим бўлган суммалар ҳақидаги, шу жумладан таъминот сифатида берилган, хатланган, суд низоси предмети бўлган ёки учинчи шахслар фойдасига қўйилган кафолатлаш объектлари тўғрисидаги маълумотларни;

тугатилаётган банкнинг филиал тармоғи тўғрисидаги ахборотни тақдим этиши шарт. Ушбу қисмга мувофиқ тақдим этиладиган реестрнинг, маълумотларнинг ва ахборотнинг шакли Марказий банк томонидан белгиланади.

Ушбу модданинг иккинчи қисмида назарда тутилган реестр, маълумотлар ёки ахборот ўзгарган тақдирда, тугатувчи ўзгаришларни инобатга олган ҳолда уни (уларни) қайтадан тақдим этади.

Агентлик тугатувчидан ушбу модданинг иккинчи қисмида кўрсатилган реестр, маълумотлар ва ахборот олинган кундан эътиборан икки иш куни ичида:

1) оммавий ахборот воситаларида ва ўз расмий веб-сайтида кафолатлаш ҳодисаси юз берганлиги тўғрисидаги ахборотни эълон қилади, ахборот қуйидагиларни ўз ичига олиши керак:

компенсацияларни тўлаш муддатини, жойини ва усулини;

компенсацияларни олиш учун омонатчилар томонидан бажарилиши керак бўлган шартларни;

2) омонатчиларга компенсацияларни тўлаш учун Агентликка тақдим этилган реестрдаги ўзларига тааллуқли маълумотлар билан танишиш имкониятини беради.

Агентлик тугатилаётган банк омонатчиларининг камида тўртдан уч қисмига компенсацияларни олиш имкониятини:

2025 йил 1 январдан бошлаб — кафолатлаш ҳодисаси юзага келган санадан эътиборан йигирма иш куни ичида;

2026 йил 1 январдан бошлаб — кафолатлаш ҳодисаси юзага келган санадан эътиборан ўн беш иш куни ичида;

2027 йил 1 январдан бошлаб — кафолатлаш ҳодисаси юзага келган санадан эътиборан етти иш кунида таъминлаши шарт.

Ушбу модда бешинчи қисмининг учинчи хатбошисида назарда тутилган ҳолда тугатувчи Агентликка ушбу модданинг иккинчи қисмида назарда тутилган реестрни, маълумотларни ва ахборотни саккиз иш куни ичида тақдим этади, Агентлик эса ушбу модданинг тўртинчи қисмида назарда тутилган тадбирларни икки иш куни ичида амалга оширади.

Ушбу модда бешинчи қисмининг тўртинчи хатбошисида назарда тутилган ҳолда тугатувчи Агентликка ушбу модданинг иккинчи қисмида кўрсатилган реестрни, маълумотларни ва ахборотни уч иш куни ичида тақдим этади, Агентлик эса ушбу модданинг тўртинчи қисмида назарда тутилган тадбирларни бир иш куни ичида амалга оширади.

Компенсациялар агент-банк орқали тўланиши, омонатчининг (олувчининг) бошқа банкда очилган ҳисобварағига ўтказилиши ёки Кенгаш томонидан белгиланган бошқа усулларда тўланиши мумкин.

Агент-банк вазифаларини бажариш учун Агентлик Марказий банк билан келишилган ҳолда Кенгаш томонидан тасдиқланган мезонларга мувофиқ бўлган битта ёки бир нечта банкни танлаши мумкин.

Агент-банк Агентлик билан тузилган шартномага мувофиқ Агентлик номидан иш юритади ва компенсацияларни тўлаш жараёнини амалга оширади, омонатчиларни идентификациялайди. Агент-банк компенсацияларни тўлаш тартибини белгиловчи норматив-ҳуқуқий ҳужжат асосида зарур ҳужжатларни талаб қилишга ҳам ҳақли. Агент-банк томонидан компенсацияларни тўлаш учун белгиланадиган муддат бир йилдан ошмаслиги керак.

Агентлик томонидан омонатчига тўланиши зарур бўлганидан ортиқ миқдорда компенсация тўланган тақдирда, омонатчи ортиқча тўланган суммани Агентликнинг талаби бўйича талаб билдирилган кундан эътиборан ўн иш куни ичида қайтариши шарт. Бунда ортиқча тўланган сумма қайтарилмаган тақдирда, Агентлик мазкур суммани ундириш учун судга мурожаат қилишга ҳақли.

Компенсацияни тўлаш енгиб бўлмас куч (форс-мажор) туфайли кечиктирилганлиги учун Агентлик жавобгар бўлмайди.

Агентлик компенсацияларни тўлаш жараёни ҳақидаги, шу жумладан омонатчиларга тўланган суммалар тўғрисидаги ахборотни Марказий банк томонидан белгиланган даврий оралиқда ўз расмий веб-сайтида эълон қилади.

Компенсацияларни тўлаш тартиби ва шартлари, шу жумладан компенсацияларни олиш учун тақдим этиладиган ҳужжатлар рўйхати ҳамда уларни расмийлаштиришга доир талаблар Марказий банк томонидан белгиланади.

Ушбу Қонунга мувофиқ Агентликка ва агент-банкка маълумотларни тақдим этиш тижорат ёки банк сирининг ёхуд қонун билан қўриқланадиган бошқа сирнинг ошкор қилиниши деб ҳисобланмайди.

Агентлик томонидан компенсация тўлашни тўхтатиб туриш учун қуйидагилар асос бўлади:

компенсация олиш учун тақдим этилган ҳужжатлардаги маълумотларнинг ишончлилигига ва (ёки) ҳақиқийлигига Агентликда ёки агент-банкда шубҳа пайдо бўлганлиги;

омонатчининг талаблари ва тугатувчи томонидан тақдим этилган маълумотлар ўртасида номувофиқлик мавжудлиги;

кафолатлаш объектига нисбатан чеклов чоралари мавжудлиги, шу жумладан ҳисобварақдаги пул маблағлари хатланганлиги ёки тўхтатиб қўйилганлиги, ҳисобварақ бўйича операциялар тўхтатиб турилганлиги;

кафолатлаш объекти суд низоси предмети бўлган ҳоллар тўғрисида Агентлик компенсациялар тўлангунига қадар хабардор этилганлиги.

Ушбу модда биринчи қисмининг иккинчи ва учинчи хатбошиларида назарда тутилган ҳолларда компенсациялар тўлашни тўхтатиб туриш муддати шубҳа пайдо бўлган ёки номувофиқликлар аниқланган кундан эътиборан тўқсон кундан кўп бўлиши мумкин эмас, ушбу модда биринчи қисмининг тўртинчи ва бешинчи хатбошиларида назарда тутилган ҳолларда эса тўхтатиб туриш тегишли қарор қабул қилишга ваколатли бўлган органнинг қарори қабул қилингунига қадар амалга оширилади.

Агентлик омонатчини ва тугатувчини компенсация тўлашни тўхтатиб туриш сабаблари тўғрисида тўловни тўхтатиб туриш учун асос бўлган маълумотлар ва ҳужжатларни илова қилган ҳолда хабардор этади.

Омонатчи ва тугатувчи компенсациялар тўлашни тўхтатиб туриш учун асос бўлган сабабларни бартараф этиш бўйича чоралар кўриши, шу жумладан компенсациялар тўланиши учун тақдим этилган ҳужжатлар ва маълумотларнинг ҳақиқийлигини ва (ёки) ишончлилиги фактини аниқлаш учун судга мурожаат этиши шарт.

Компенсация тўлашни рад этиш ёки тўланган компенсацияни қайтаришни талаб қилиш учун қуйидагилар асос бўлади:

компенсация тўланиши учун сохта ҳужжатлар тақдим этилганлиги факти аниқланганлиги;

омонатга қўйилган пул маблағларнинг жиноий фаолиятдан олинган даромадларни легаллаштириш, терроризмни молиялаштириш ва оммавий қирғин қуролини тарқатишни молиялаштириш билан боғлиқ фаолиятдан олинганлигини тасдиқловчи қонуний кучга кирган суд қарорининг мавжудлиги.

Кафолатлаш ҳодисаси юзага келган санада Агентлик компенсацияларни ҳақиқатда тўлаганлигидан қатъи назар, кафолатлаш объектларининг эгалари бўлган омонатчиларнинг тугатилаётган банкка бўлган талаблари кафолатланган омонатлар суммасига тенг миқдорда Агентликка ўтади. Агентликнинг тугатилаётган банкка бўлган талаблари қонунчиликда белгиланган навбатга мувофиқ қаноатлантирилади.

Омонатчилар талабларининг Агентликка ўтиши омонатчиларнинг тугатилаётган банкка бўлган кафолатлаш объектининг кафолатланган омонат миқдоридан ошадиган қисмидаги ҳуқуқларини бекор қилмайди.

Омонатчилар кафолатлаш объектининг кафолатланган омонат миқдоридан ошадиган қисмини бевосита тугатилаётган банкдан талаб қилишга ҳақли ва Агентлик ушбу суммаларнинг тўланишига жавобгар бўлмайди.

Агар тугатувчининг ҳаракатлари (ҳаракатсизлиги) Агентликнинг компенсациялар тўлаш бўйича ўз мажбуриятларини бажаришига тўсқинлик қилаётган бўлса, Агентлик тугатувчининг ҳаракатлари (ҳаракатсизлиги) устидан судга шикоят қилишга ҳақли.

Тўланмаган кафолатланган омонатлар тегишли омонатчиларнинг эгалигида қолади ва исталган вақтда Агентликдан талаб қилиб олиниши мумкин.

Агент-банк томонидан тўланмаган, шу жумладан ушбу Қонуннинг 29-моддаси ўнинчи қисмида белгиланган муддатда талаб қилиб олинмаган компенсациялар суммалари агент-банк билан тузилган шартномага мувофиқ Агентликка ўтказиб берилиши керак.

Кафолатлаш ҳодисаси юзага келган тақдирда омонатчилар:

Агентликдан компенсация тўлаш тартиби тўғрисида ахборот сўраб олишга;

ушбу Қонунга мувофиқ компенсация тўланишини талаб қилишга;

компенсациялар тўланиши учун Агентликка тақдим этилган реестрда ўзлари тўғрисидаги маълумот мавжуд бўлмаган тақдирда ёки ўз талабларини тасдиқловчи маълумотлар ва ҳужжатларни олиш учун тугатувчига мурожаат этишга;

агент-банк томонидан компенсацияларни тўлаш асоссиз кечиктирилганлиги фактлари тўғрисида Агентликка хабар беришга;

кафолатлаш объектининг кафолатланган омонат миқдоридан ошадиган қисмини қонунчиликда белгиланган тартибда банкдан талаб қилишга;

омонатчиларнинг ушбу Қонунда белгиланган ҳуқуқлари бузилиши, шу жумладан банк сирига оид маълумотларнинг ошкор этилиши оқибатида етказилган зарарнинг ўрни қопланишини айбдор шахслардан талаб қилишга;

Агентликнинг ва (ёки) тугатувчининг ҳаракатлари устидан қонунчиликда назарда тутилган тартибда шикоят қилишга ҳақли.

Кафолатлаш ҳодисаси юзага келган тақдирда омонатчилар қонунчиликка мувофиқ бошқа ҳуқуқларга ҳам эга бўлиши мумкин.

Ушбу Қонун мақсадларида қуйидагилар банкка алоқадор шахслар ҳисобланади:

банк кузатув кенгашининг аъзолари;

банк бошқарувининг аъзолари, шунингдек банкнинг муҳим аҳамиятга эга ходимлари;

банкнинг ҳал қилувчи эгаликка эга бўлган акциядорлари;

исломий банк фаолиятини амалга оширувчи банкнинг исломий молия масалаларини мувофиқлаштирувчи исломий молия кенгаши аъзолари;

банкнинг охирги бенефициар мулкдорлари;

ушбу қисмнинг иккинчи, учинчи ва тўртинчи хатбошиларида назарда тутилган жисмоний шахсларнинг яқин қариндошлари.

«Банклар ва банк фаолияти тўғрисида»ги Ўзбекистон Республикаси Қонунида назарда тутилган шахслар охирги бенефициар мулкдор ҳамда ушбу модда биринчи қисмининг иккинчи, учинчи ва тўртинчи хатбошиларида назарда тутилган жисмоний шахсларнинг яқин қариндошларидир.

Кафолатлаш тизимининг ишлаши билан боғлиқ чора-тадбирларни амалга ошириш масалалари юзасидан Агентлик ва Марказий банк:

банклардаги омонатларни ҳимоя қилиш кафолатлари тўғрисидаги қонунчиликка риоя этилиши қисмида биргаликдаги инспекцияни (текширувларни) амалга ошириш;

банкни санация қилиш тартиб-таомилларини амалга ошириш;

кафолатлаш тизими тўғрисида жамоатчиликни хабардор қилиш бўйича чора-тадбирларни биргаликда амалга ошириш;

махсус бадал миқдорининг, Жамғарма маблағлари мақсадли миқдорининг, кафолатланган омонат миқдорининг етарлилигини баҳолаш ва банкнинг депозит базасини аниқлаш услубиятини, шунингдек агент-банкни танлаш мезонларини келишиш доирасида ҳамкорлик қилади.

Марказий банк тегишли қарор қабул қилинган кундан эътиборан уч иш кунидан кечиктирмай Агентликка:

банкка банк фаолиятига доир тегишли лицензия (лицензиялар) бериш ёки уни чақириб олиш;

банкни қайта ташкил этиш учун рухсат бериш;

вақтинчалик бошқарувчини (вақтинчалик бошқарувчиларни) тайинлаш;

банкни санация қилиш тўғрисидаги қарорлардан кўчирмалар беради.

Агентлик ушбу Қонунда назарда тутилган бадалларни тўламаган банклар тўғрисидаги маълумотларни икки иш кунидан кечиктирмай Марказий банкка тақдим этади.

Агентлик ва Марказий банк ушбу Қонунда назарда тутилган ҳамкорликни амалга оширишни, шунингдек ахборот алмашишни, шу жумладан эгасизлантирилган тарзда банк сирини ташкил этувчи маълумотларни, кафолатлаш ҳодисаси юзага келиши эҳтимоли тўғрисидаги маълумотларни алмашишни тартибга солувчи англашув меморандумини тузади.

Агентлик ҳамда Иқтисодиёт ва молия вазирлиги ҳамкорлик шартларини тартибга солувчи, шунингдек Агентликни шошилинч вазиятларда молиялаштириш тартиби тўғрисида битим тузади ҳамда кафолатлаш тизими лозим даражада ишлаши мақсадида мазкур битимга ўзгартириш ва қўшимчалар киритади.

Агентлик ушбу Қонунда назарда тутилган вазифаларни бажариш учун бошқа ташкилотлар ва муассасалар билан ҳамкорлик қилиши мумкин.

Жиноий фаолият билан боғлиқ битимларни амалга ошириш учун кафолатлаш объектидан фойдаланиш ҳоллари аниқланган тақдирда, Агентлик ва жиноий фаолиятдан олинган даромадларни легаллаштиришга, терроризмни молиялаштиришга ва оммавий қирғин қуролини тарқатишни молиялаштиришга қарши курашиш соҳасидаги махсус ваколатли давлат органи қонунчиликда назарда тутилган тегишли чораларни кўриш учун бир-бирини хабардор қилади. Агентлик ва махсус ваколатли давлат органи зарур ҳолларда ўзаро англашув меморандумини тузади.

Агентлик чет давлатларнинг молия соҳасини тартибга солувчи (назорат қилувчи) органлари ва омонатларни (депозитларни) кафолатловчи (суғурталовчи) ташкилотлари билан ахборот алмашиши, башарти бундай ахборот алмашиш омонатчиларнинг қонун билан қўриқланадиган сирларини, ҳуқуқлари ва қонуний манфаатларини ҳимоя қилиш тўғрисидаги қонунчилик нормаларига мувофиқ бўлса, улар билан ҳамкорлик тўғрисида битимлар тузиши мумкин.

Агентлик ҳамкорлик қилиш ва омонатларни (депозитларни) кафолатлаш (суғурталаш) тизимини ривожлантириш бўйича халқаро ташкилотларга аъзо бўлиши мумкин.

Агентлик заруратга қараб, лекин икки йилда камида бир марта:

ўз тизимларини стресс-тестдан ўтказиши;

Агентликнинг молиявий имкониятларини баҳолашдан ўтказиши, шунингдек Марказий банк ва кафолатлаш тизимида иштирок этаётган банклар билан биргаликда кафолатлаш тизимининг амалий жиҳатдан шайлигини таъминлаш мақсадида компенсациялар тўлаш жараёнини сценарий бўйича моделлаштириш тадбирларини ўтказиши керак.

Банклар компенсация тўлаш жараёнини сценарий бўйича моделлаштириш тадбирларида иштирок этиши шарт.

Биринчи стресс-тестни ўтказиш ва сценарий бўйича моделлаштириш тадбирлари ушбу Қонун кучга кирган кундан эътиборан бир йил ичида амалга оширилиши керак.

Агентлик оммавий ахборот воситалари ва (ёки) ўз расмий веб-сайти орқали жамоатчиликни кафолатлаш тизими фаолияти тўғрисида, шу жумладан:

кафолатлаш тизимида иштирок этаётган банклар ҳақида;

кафолатлаш объектлари, кафолатланган омонатлар ҳамда кафолатланмайдиган маблағлар ҳақида;

компенсациялар тўлаш тартиби, шу жумладан қонунчиликка мувофиқ уларни тўлаш усуллари ва муддатлари ҳақида мунтазам равишда хабардор қилиб бориши шарт.

Банклар ушбу модданинг биринчи қисмида назарда тутилган ахборотни хизмат кўрсатиш жойларида ҳамда банклар томонидан ўз мижозларига юбориладиган хабарларда, мазкур талаб улар учун ортиқча харажатларни келтириб чиқармаслиги шарти билан тарқатиш чораларини кўриши шарт.

Жамоатчиликни хабардор қилиш тартиби ва шартлари Марказий банк томонидан белгиланади.

Агентликнинг фаолиятини ва унинг ушбу Қонунда белгиланган вазифаларининг бажарилишини таъминлаш мақсадида, Агентлик жорий молиявий йилнинг 30 ноябридан кечиктирмай кейинги молиявий йил учун операцион ва маъмурий харажатлар, шунингдек капитал қўйилмалар тўғрисидаги ахборотни ўз ичига олувчи Агентлик бюджетини тасдиқлайди ҳамда эълон қилади.

Агентликнинг операцион харажатлари қуйидагиларни ўз ичига олади:

компенсацияларни тўлаш ва банкларнинг санация воситаларини қўллаш билан боғлиқ харажатларни;

қарз маблағлари бўйича ҳисобланган фоизларни;

активларни бошқариш ва компенсациялар тўлашни ташкил этиш учун Агентлик томонидан тўланадиган воситачилик ҳақини;

активларни қайта баҳолаш ва активларни баланс қийматидан паст нархда реализация қилишдан кўрилган зарарни;

аудиторлик ва консалтинг хизматлари учун тўловни;

кафолатлаш тизими ҳақида жамоатчиликни хабардор қилиш билан боғлиқ харажатларни.

Агентликнинг маъмурий харажатлари қуйидагиларни ўз ичига олади:

Агентлик ходимларининг иш ҳақи ва унга тенглаштирилган тўловлар, шунингдек Агентлик ходимларига тўланадиган бошқа тўловлар бўйича харажатларни;

хизмат алоқа воситаларини ўрнатиш ва улардан фойдаланиш билан боғлиқ харажатларни;

ахборот нашрларини ва касбий адабиётларни сотиб олиш билан боғлиқ харажатларни;

паст баҳоли ва тез эскирувчи буюмларга оид харажатларни;

асосий воситалар (мулк) ва биноларнинг амортизацияси харажатларини, уларни таъмирлаш, сақлаш ва суғурталаш ёки уларнинг ижарасига доир харажатларни;

солиқлар, йиғимлар ва бошқа мажбурий тўловлар, ижара (лизинг) тўловлари, банк хизматлари учун тўловлар, коммунал хизматлар учун тўловлар билан боғлиқ харажатларни.

Агентликнинг йиллик маъмурий харажатлари миқдори кафолатлаш тизимида иштирок этаётган барча банклар депозит базасининг бюджетни тасдиқлашдан аввалги ҳисобот чорагининг охирги кунидаги қолдиғининг 0,03 фоизидан ошмаслиги керак.

Агентликнинг операцион харажатлари ошишига олиб келадиган кутилмаган ҳолатлар юзага келган тақдирда, Кенгаш тегишли молиявий йил учун тасдиқланган бюджетни қайта кўриб чиқиш тўғрисида қарор қабул қилишга ҳақли.

Агентликда бухгалтерия ҳисоби бухгалтерия ҳисоби тўғрисидаги қонунчиликка мувофиқ юритилади ва у Агентликнинг ҳақиқий молиявий аҳволини акс эттирувчи ишончли ҳисоботлар шакллантирилишини таъминлаши керак. Агентлик қонунчиликда белгиланган тартибда молиявий ҳисоботнинг халқаро стандартларини қўллаши мумкин.

Агентликнинг йиллик ҳисоботи Кенгаш томонидан тасдиқланади ва йиллик молиявий ҳисоботни ҳамда Агентликнинг ҳисобот йилидаги фаолияти таҳлилини ўз ичига олади.

Агентликнинг йиллик молиявий ҳисоботи мажбурий аудиторлик текширувидан ўтказилади ва молиявий йил тугаганидан кейин тўрт ой ичида Агентликнинг расмий веб-сайтида эълон қилинади.

Агентликнинг йиллик ҳисоботи Марказий банкнинг йиллик ҳисоботи таркибига киритилади.

Бош директорнинг қонунчиликка, таъсис ҳужжатларига ва бошқа ҳужжатларга, фаолиятни амалга ошириш бўйича белгиланган қоидаларга ҳамда тартиб-таомилларга риоя этишини, бухгалтерия ҳисобида ҳамда ҳисоботларда акс эттирилган маълумотларнинг тўлиқлиги ва ишончлилигини ҳамда активларнинг бут сақланишини текшириш ва мониторинг қилиш орқали унинг фаолиятини назорат қилиш ҳамда баҳолаш мақсадида Агентликда ички аудит хизмати ташкил этилади.

Агентликнинг ички аудит хизмати Кенгашга ҳисобдордир. Ички аудитни ўтказиш тартиби Кенгаш томонидан белгиланади.

Кенгаши аъзолари, бош директор ва Агентликнинг ходимлари Агентлик манфаатларини кўзлаб ҳаракат қилиши ҳамда «Манфаатлар тўқнашуви тўғрисида»ги Ўзбекистон Республикаси Қонуни талабларидан келиб чиққан ҳолда манфаатлар тўқнашувининг олдини олиши шарт.

Кенгаш аъзолари, бош директор, Агентлик ходимлари, шунингдек ушбу Қонунга ёки Марказий банкнинг норматив-ҳуқуқий ҳужжатларига мувофиқ ўз ваколатларини амалга ошириш учун Агентлик томонидан жалб этилган бошқа шахслар, шу жумладан уларнинг ваколатлари тугатилганидан кейин ёки улар Агентликда ишлашини якунлаганидан кейин фақат ўз вазифаларини бажариши чоғида инсофсизлик билан содир этилган ҳаракатлари (ҳаракатсизлиги) учун жавобгар бўлади.

Агентлик ушбу модданинг биринчи қисмида кўрсатилган шахсларнинг манфаатларини улар ушбу Қонунга мувофиқ ўз вазифаларини бажарганлиги муносабати билан қўзғатилган суд иши ва маъмурий иш юритилиши доирасида, шу жумладан мазкур шахсларнинг ваколатлари тугатилган ёки Агентликда ишлаши якунланган ҳолларда ифодалашга доир харажатларни тўлайди.

Омонатчи компенсациялар тўланиши жараёнида судга Агентликнинг ва (ёки) тугатувчининг хатти-ҳаракатлари устидан шикоят қилишга ҳақли.

Агентлик омонатчиларнинг мурожаатларини кўриб чиқиш тартиб-таомилини белгиловчи тартибга эга бўлиши шарт.

Агар омонатчи тугатувчи томонидан тақдим этилган омонатчилар ва кафолатлаш объектлари реестрига киритилмаган бўлса ёки у ўзига тўланган компенсация миқдоридан рози бўлмаса, у тугатувчига ўз талабларининг асослилигини тасдиқловчи ҳужжатларнинг асл нусхаларини тақдим этган ҳолда, мурожаат этишга ҳақли.

Тугатувчи омонатчи томонидан тақдим этилган ҳужжатлар олинган кундан эътиборан уч иш кунида уларни кўриб чиқиши шарт. Унинг талаблари асосли бўлган тақдирда, тугатувчи омонатчилар ва кафолатланган объектлар реестрига тегишли ўзгартиришлар киритиши, мазкур реестрни Агентликка тақдим этиши, шунингдек омонатчининг талабларини кўриб чиқиш натижалари ҳақида Агентликни, Марказий банкни ва омонатчини хабардор қилиши шарт. Омонатчининг талаблари асоссиз бўлган тақдирда, унинг талабларини қаноатлантириш рад этилади.

Омонатчининг талабларини қаноатлантириш рад этилган тақдирда, у Кенгашга ёки судга мурожаат қилишга ҳақли.

Банклардаги омонатларни ҳимоя қилиш кафолатлари тўғрисидаги қонунчиликни бузганликда айбдор шахслар белгиланган тартибда жавобгар бўлади.

1. Ўзбекистон Республикасининг 1995 йил 21 декабрда қабул қилинган 163-I-сонли ва 1996 йил 29 августда қабул қилинган 256-I-сонли қонунлари билан тасдиқланган Ўзбекистон Республикасининг Фуқаролик кодекси (Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлисининг Ахборотномаси, 1996 йил, 2-сонга илова, № 11-12; 1997 йил, № 2, 56-модда, № 9, 241-модда; 1998 йил, № 5-6, 102-модда; 1999 йил, № 1, 20-модда, № 9, 229-модда; 2001 йил, № 1-2, 23-модда, № 9-10, 182-модда; 2002 йил, № 1, 20-модда, № 9, 165-модда; 2003 йил, № 1, 8-модда, № 5, 67-модда; 2004 йил, № 1-2, 18-модда, № 5, 90-модда, № 9, 171-модда; Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси палаталарининг Ахборотномаси, 2006 йил, № 4, 154-модда, № 9, 494, 498-моддалар; 2007 йил, № 1, 3, 5-моддалар, № 4, 156, 164-моддалар, № 8, 367-модда, № 9, 416-модда, № 12, 598, 608-моддалар; 2008 йил, № 4, 192-модда, № 12, 640-модда; 2009 йил, № 9, 337-модда; 2010 йил, № 9, 335, 337, 340-моддалар; 2011 йил, № 12/2, 363, 364, 365-моддалар; 2012 йил, № 4, 106, 109-моддалар, № 12, 336-модда; 2013 йил, № 10, 263-модда; 2014 йил, № 5, 130-модда, № 12, 343-модда; 2015 йил, № 8, 310, 312-моддалар; 2016 йил, № 4, 125-модда; 2017 йил, № 4, 137-модда, № 9, 510-модда, № 12, 773-модда; 2018 йил, № 1, 4-модда, № 4, 224-модда, № 7, 433-модда, № 10, 673-модда; 2019 йил, № 3, 161, 166-моддалар, № 5, 267-модда, № 10, 671-модда, № 12, 880, 886-моддалар; 2020 йил, № 1, 3, 4-моддалар, № 10, 593-модда; 2021 йил, 4-сонга илова, № 8, 801-модда, № 10, 968-модда; 2022 йил, № 2, 79-модда, № 3, 217, 218-моддалар, № 4, 340-модда, № 5, 464-модда, № 6, 570, 577-моддалар, № 11, 1061, 1062-моддалар; 2023 йил, № 10, 795-модда, № 11, 921-модда; 2024 йил, № 2, 111, 114-моддалар, № 6, 530-модда, № 9, 960-модда) 163-моддасининг учинчи хатбошиси қуйидаги таҳрирда баён этилсин:

«омонатчиларнинг ўз омонатларини бериш тўғрисида банкка қўядиган талабларига, шунингдек Омонатларни кафолатлаш агентлигига кафолатланган омонатлар бўйича компенсациялар тўланишига доир талабларига».

2. Ўзбекистон Республикасининг 1995 йил 21 декабрда қабул қилинган «Ўзбекистон Республикасининг Марказий банки тўғрисида»ги 154-I-сонли Қонунига (Ўзбекистон Республикасининг 2019 йил 11 ноябрда қабул қилинган ЎРҚ-582-сонли Қонуни таҳририда) (Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси палаталарининг Ахборотномаси, 2019 йил, № 11, 790-модда; 2021 йил, 4-сонга илова, № 10, 968-модда; 2022 йил, № 3, 217-модда, № 4, 340-модда; 2023 йил, № 11, 923-модда; 2024 йил, № 9, 965-модда) қуйидаги ўзгартиришлар ва қўшимча киритилсин:

1) 25-модда иккинчи қисмининг учинчи хатбошиси қуйидаги таҳрирда баён этилсин:

«банклар ва хўжалик юритувчи субъектларнинг кузатув кенгашлари таркибига кириш, бундан қонунда назарда тутилган ҳоллар мустасно»;

2) 61-модда иккинчи қисмининг олтинчи хатбошиси қуйидаги таҳрирда баён этилсин:

«Омонатларни кафолатлаш жамғармасига банклар томонидан ҳар чоракда тўланадиган календарь бадалга қўшимча ажратмалар миқдорини белгилашга»;

3) қуйидаги мазмундаги 67²-модда билан тўлдирилсин:

Марказий банк банклардаги омонатларни кафолатлаш тизими ишлаши юзасидан қуйидагиларни белгилайди:

банклар томонидан Омонатларни кафолатлаш жамғармасига бадаллар тўлаш тартибини;

Омонатларни кафолатлаш агентлиги томонидан кафолатланган омонатлар бўйича компенсациялар тўлаш тартиби ва шартларини, шу жумладан кафолатланган омонатлар бўйича компенсация олиш учун тақдим этиладиган ҳужжатлар рўйхатини, шунингдек уларни расмийлаштиришга қўйиладиган талабларни;

омонатларни кафолатлаш тизими тўғрисида жамоатчиликни хабардор қилиш тартиби ва шартларини.

Омонатларни кафолатлаш жамғармаси маблағларининг тақчиллиги юзага келганда Марказий банк ликвидлиликни таъминлаш учун Омонатларни кафолатлаш агентлигига уч ойгача бўлган муддатга кредит бериши мумкин».

3. Ўзбекистон Республикасининг 1996 йил 25 апрелда қабул қилинган «Банклар ва банк фаолияти тўғрисида»ги 216-I-сонли Қонуннинг (Ўзбекистон Республикасининг 2019 йил 5 ноябрда қабул қилинган ЎРҚ-580-сонли Қонуни таҳририда) (Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси палаталарининг Ахборотномаси, 2019 йил, № 11, 788-модда; 2020 йил, № 1, 1-модда; 2021 йил, 4-сонга илова, № 10, 968-модда; 2023 йил, № 4, 267-модда, № 11, 923-модда; 2024 йил, № 2, 105, 111-моддалар, № 9, 965-модда) 55-моддаси қуйидаги мазмундаги ўнинчи хатбоши билан тўлдирилсин:

«банклардаги омонатларни ҳимоя қилиш кафолатлари тўғрисидаги қонунчилик талаблари бузилганлиги»;

ўнинчи хатбоши ўн биринчи хатбоши деб ҳисоблансин.

4. Ўзбекистон Республикасининг 2003 йил 30 августда қабул қилинган «Банк сири тўғрисида»ги 530-II-сонли Қонуни (Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлисининг Ахборотномаси, 2003 йил, № 9-10, 144-модда; Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси палаталарининг Ахборотномаси, 2005 йил, № 9, 312-модда; 2009 йил, № 9, 337-модда; 2012 йил, № 4, 105-модда; 2016 йил, № 4, 125-модда; 2017 йил, № 9, 510-модда; 2019 йил, № 1, 5-модда; 2021 йил, 4-сонга илова, № 6, 524-модда; 2022 йил, № 4, 337-модда; 2024 йил, № 9, 965-модда) 14-моддасининг иккинчи қисми қуйидаги таҳрирда баён этилсин:

«Банк сирини ташкил этувчи маълумотлар Омонатларни кафолатлаш агентлигига, шунингдек кафолатланган омонатлар бўйича компенсация тўлаш учун агент-банкларга тақдим этилади».

5. Ўзбекистон Республикасининг 2019 йил 30 декабрда қабул қилинган ЎРҚ-599-сонли Қонуни билан янги таҳрирда тасдиқланган Ўзбекистон Республикасининг Солиқ кодекси (Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси палаталарининг Ахборотномаси, 2019 йил, 12-сонга 1-илова; 2020 йил, № 3, 198-модда, № 10, 593-модда, № 11, 652-модда, № 12, 690, 691-моддалар; 2021 йил, № 1, 6-модда, № 4, 294-модда, 4-сонга илова, № 8, 800-модда, № 9, 901-модда, № 10, 968, 969, 972, 973-моддалар, № 12, 1199-модда; 2022 йил, № 2, 79-модда, № 3, 215, 216-моддалар, № 5, 461, 464, 467-моддалар, № 6, 570-модда, № 7, 664, 666-моддалар, № 12, 1190-модда; 2023 йил, № 6, 444, 446-моддалар, № 7, 540-модда, № 12, 1011-модда; 2024 йил, № 2, 106, 110, 111-моддалар, № 4, 346-модда, № 5, 458, 459-моддалар, № 8, 822, 831-моддалар, № 9, 958-модда) 75-моддасининг тўққизинчи қисми қуйидаги таҳрирда баён этилсин:

«Ўзбекистон Республикасининг Марказий банки, унинг Қорақалпоғистон Республикаси, вилоятлар ва Тошкент шаҳридаги бош бошқармалари, Ўзбекистон Республикаси Марказий банкининг муассасалари, шунингдек Омонатларни кафолатлаш агентлиги ушбу Кодексда назарда тутилган солиқларни тўлашдан озод этилади, бундан ижтимоий солиқ ва Ўзбекистон Республикасининг ҳудудига товарларни олиб киришда (импортида) тўланадиган қўшилган қиймат солиғи мустасно».

6. Ўзбекистон Республикасининг 2022 йил 12 апрелда қабул қилинган «Тўловга қобилиятсизлик тўғрисида»ги ЎРҚ-763-сонли Қонуни (Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси палаталарининг Ахборотномаси, 2022 йил, № 4, 338-модда; 2023 йил, № 11, 923-модда; 2024 йил, № 1, 5-модда, № 8, 823-модда) 181-моддасининг учинчи қисмидаги «Фуқароларнинг банклардаги омонатларини кафолатлаш фонди» деган сўзлар «Омонатларни кафолатлаш агентлиги» деган сўзлар билан алмаштирилсин.

Қуйидагилар ўз кучини йўқотган деб топилсин:

1) Ўзбекистон Республикасининг 2002 йил 5 апрелда қабул қилинган «Фуқароларнинг банклардаги омонатларини ҳимоялаш кафолатлари тўғрисида»ги 360-II-сонли Қонуни (Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлисининг Ахборотномаси, 2002 йил, № 4-5, 70-модда);

2) Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлисининг 2002 йил 5 апрелда қабул қилинган «Фуқароларнинг банклардаги омонатларини ҳимоялаш кафолатлари тўғрисида»ги Ўзбекистон Республикаси Қонунини амалга киритиш ҳақида»ги 361-II-сонли Қарори (Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлисининг Ахборотномаси, 2002 йил, № 4-5, 71-модда);

3) Ўзбекистон Республикасининг 2009 йил 6 апрелда қабул қилинган «Фуқароларнинг банклардаги омонатларини ҳимоялаш кафолатлари тўғрисида»ги Ўзбекистон Республикаси Қонунининг 10-моддасига ўзгартишлар киритиш ҳақида»ги ЎРҚ-203-сонли Қонуни (Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси палаталарининг Ахборотномаси, 2009 йил, № 4, 130-модда);

4) Ўзбекистон Республикасининг 2020 йил 9 ноябрда қабул қилинган «Ўзбекистон Республикасининг айрим қонун ҳужжатларига ўзгартиш ва қўшимчалар киритиш тўғрисида»ги ЎРҚ-646-сонли Қонунининг (Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси палаталарининг Ахборотномаси, 2020 йил, № 11, 652-модда) 5-моддаси;

5) Ўзбекистон Республикасининг 2021 йил 21 апрелда қабул қилинган «Ўзбекистон Республикасининг айрим қонун ҳужжатларига ўзгартишлар киритиш тўғрисида»ги ЎРҚ-683-сонли Қонунининг (Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси палаталарининг Ахборотномаси, 2021 йил, 4-сонга илова) 138-моддаси.

Марказий банк ва бошқа манфаатдор ташкилотлар ушбу Қонуннинг ижросини, ижрочиларга етказилишини ҳамда моҳияти ва аҳамияти, шу жумладан омонатларнинг кафолатланган омонат миқдоридан ошадиган қисмини бошқа банкларга жойлаштиришнинг афзалликлари аҳоли ўртасида тушунтирилишини таъминласин.

Марказий банк:

ушбу Қонун 29-моддасининг иккинчи қисмида назарда тутилган реестр, маълумотлар ва ахборот шаклини белгиласин;

ушбу Қонун 29-моддасининг ўн тўртинчи қисмида назарда тутилган компенсацияларни тўлаш тартиби ва шартларини, шу жумладан компенсацияларни олиш учун тақдим этиладиган ҳужжатлар рўйхатини белгиласин;

ушбу Қонун 39-моддасининг учинчи қисмида назарда тутилган жамоатчиликни хабардор қилиш тартиби ва шартларини белгиласин.

Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси:

ҳукумат қарорларини ушбу Қонунга мувофиқлаштирсин;

республика ижро этувчи ҳокимият органлари ушбу Қонунга зид бўлган ўз норматив-ҳуқуқий ҳужжатларини қайта кўриб чиқишлари ва бекор қилишларини таъминласин.

Агентлик Фуқароларнинг банклардаги омонатларини кафолатлаш фондининг ҳуқуқий ворисидир. Агентликни давлат рўйхатидан ўтказиш давлат хизматлари маркази томонидан амалга оширилади.

Фуқароларнинг банклардаги омонатларини кафолатлаш фондининг иштирокчи-банклари, шунингдек омонатлари давлат томонидан кафолатланган банклар кафолатлаш тизимида иштирок этадиган банкларга айланади.

Ушбу Қонунга мувофиқ календарь бадалларнинг ставкаларини белгилашда Кенгаш ушбу Қонун кучга кирган кундан эътиборан беш йил ичида уларнинг ушбу Қонун 16-моддасининг иккинчи қисмида назарда тутилган Жамғарма маблағларининг мақсадли миқдорига эришиш имконига таъсирини ҳисобга олиши керак.

Ушбу Қонунда белгиланган компенсация миқдори фуқароларнинг ушбу Қонун кучга кирган санадан олдин қўйилган омонатларига нисбатан татбиқ этилмайди, бундан қуйидагилар мустасно:

ушбу Қонун кучга кирганидан кейин суммалари компенсация миқдоридан ортиқ миқдорда оширилган ва қайтариш муддати узайтирилган омонатлар;

қайтарилиши биринчи талаб бўйича амалга ошириладиган омонатлар ва бошқа талаблар.

Ушбу Қонун кучга кирган санада лицензияси чақириб олинган банкларда кафолатлаш объектлари бўйича ҳақ тўлаш лицензия чақириб олинган пайтда амалда бўлган қонунчиликка мувофиқ амалга оширилади.

Ушбу Қонун расмий эълон қилинган кундан эътиборан кучга киради.

Ушбу Қонуннинг 20-моддаси ушбу Қонун кучга кирган кундан эътиборан уч ой ўтгач амалга киритилади.