Ўзбекистон Республикасининг Шаҳарсозлик кодекси ҳамда Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2022 йил 6 октябрдаги 577-сон «Қурилиш соҳасига оид талабларни соддалаштириш ҳамда техник жиҳатдан тартибга солиш соҳасидаги норматив ҳужжатларни тизимлаштириш чора-тадбирлари тўғрисида»ги қарорига мувофиқ буюраман:

1. ШНҚ 2.09.02-23 «Корхоналарнинг ишлаб чиқариш ҳамда маъмурий-маиший бино ва иншоотлари. Лойиҳалаш талаблари» шаҳарсозлик нормалари ва қоидалари 1-иловага мувофиқ тасдиқлансин.

2 Айрим шаҳарсозлик нормалари ва қоидалари 2-иловага мувофиқ ўз кучини йўқотган деб топилсин.

3. Мазкур буйруқ Ўзбекистон Республикаси Фавқулодда вазиятлар вазирлиги, Экология, атроф-муҳитни муҳофаза қилиш ва иқлим ўзгариши вазирлиги, Тоғ-кон саноати ва геология вазирлиги, Энергетика вазирлиги, Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Санитария-эпидемиологик осойишталик ва жамоат саломатлиги қўмитаси ҳамда «Ўзсаноатқурилишматериаллари» уюшмаси билан келишилган.

4. Ушбу буйруқ расмий эълон қилинган кундан эътиборан кучга киради.

Мазкур шаҳарсозлик нормалари ва қоидалари (бундан буён матнда ШНҚ деб юритилади) корхоналарнинг ишлаб чиқариш ҳамда маъмурий-маиший бино ва иншоотларини лойиҳалаш ҳамда улардан фойдаланишга оид талабларни белгилайди.

Ушбу ШНҚнинг талаблари портловчи моддалар ва портлатиш воситаларини ишлаб чиқариш ва уларни сақлаш корхоналарига нисбатан татбиқ этилмайди.

1. Ушбу ШНҚда қуйидаги шаҳарсозлик нормалари ва қоидалари, санитария қоидалари, нормалари ва гигиена нормативлари ҳамда техник жиҳатдан тартибга солиш соҳасидаги норматив ҳужжатларга ҳаволалар келтирилган:

ШНҚ 2.01.01-22 «Лойиҳалаш учун иқлимий ва физикавий-геологик маълумотлар»;

ШНҚ 2.01.02-04 «Бино ва иншоотларнинг ёнғин хавфсизлиги»;

ҚМҚ 2.01.03-19 «Сейсмик ҳудудларда қурилиш»;

ШНҚ 2.01.04-18 «Қурилиш иссиқлик техникаси»;

ШНҚ 2.01.05-24 «Табиий ва сунъий ёритиш»;

ШНҚ 2.01.07-21 «Юкламалар ва таъсирлар»;

ШНҚ 2.04.13-24 «Қозонхоналар»;

ШНҚ 2.02.05-22 «Динамик юкламали дастгоҳларнинг пойдеворлари»;

ШНҚ 2.01.09-24 «Қазилма ишлари олиб борилган ва чўкувчан грунтли ҳудудларда бино ва иншоотларни лойиҳалаш»;

ШНҚ 2.01.19-22 «Портлаб-ёниш ва ёнғин хавфи бўлган хоналар, бинолар ва ташқи қурилмалар тоифаларини аниқлаш»;

ШНҚ 2.02.01-24 «Бино ва иншоотларнинг заминлари»;

ШНҚ 2.02.03-21 «Қозиқли пойдеворлар»;

ШНҚ 2.03.01-24 «Бетон ва темир-бетон конструкциялар»;

ШНҚ 2.03.04-22 «Оширилган ва юқори ҳароратлар таъсири шароитларида ишлаш учун мўлжалланган бетон ва темир-бетон конструкциялар»;

ШНҚ 2.03.05-23 «Пўлат конструкциялар. Лойиҳалаш талаблари»;

ШНҚ 2.03.07-21 «Тош ва арматураланган тошли конструкциялар»;

ШНҚ 2.03.10-24 «Томлар ва том қопламалари»;

ШНҚ 2.03.11-24 «Бино ва иншоотларнинг қурилиш конструкцияларини коррозиядан ҳимоя қилиш»;

ШНҚ 2.03.13-24 «Поллар»;

ШНҚ 2.04.01-22 «Биноларнинг ички сув таъминоти ва оқова сувларни чиқариб юбориш»;

ШНҚ 2.04.02-19 «Сув таъминоти. Ташқи тармоқлар ва иншоотлар»;

ҚМҚ 2.04.03-19 «Канализация. Ташқи тармоқлар ва иншоотлар»;

ШНҚ 2.04.05-22 «Иситиш, вентиляция ва кондициялаш»;

ШНҚ 2.04.09-21 «Бино ва иншоотларнинг ёнғин автоматикаси тизими. Лойиҳалаш талаблари»;

ШНҚ 2.04.15-23 «Фотоэлектрик станциялар (тизимлар)»;

ШНҚ 2.04.16-23 «Қуёш ва сув иситиш қурилмалари»;

ШНҚ 2.04.20-22 «Турар жой объектлари ва жамоат биноларининг муҳандислик ускуналари учун коммуникация ва диспетчерлаш тизимлари. Лойиҳалаш талаблари»;

ШНҚ 2.04.17-19 «Турар-жой ва жамоат биноларини электр жиҳозлари»;

ШНҚ 2.05.02-23 «Автомобиль йўллари. Лойиҳалаш талаблари»;

ШНҚ 2.07.02-24 «Қурилиш объектларини ногиронлиги бўлган ва ҳаёт фаолияти чекланган шахслар ҳамда кексалар эҳтиёжини инобатга олган ҳолда лойиҳалаштириш»;

ШНҚ 2.07.01-23 «Аҳоли пунктларининг ҳудудларини ривожлантириш ва қуришни шаҳарсозлик жиҳатидан режалаштириш»;

ШНҚ 2.08.02-23 «Жамоат бинолари ва иншоотлари»;

ШНҚ 2.08.04-22 «Маъмурий бинолар»;

ШНҚ 2.09.03-23 «Омборхоналар. Лойиҳалаш меъёрлари»;

ШНҚ 2.09.19-22 «Нефт ва нефт маҳсулотлари омборхоналари»;

ШНҚ 2.05.03-22 «Кўприклар ва қувурлар»;

ШНҚ 2.04.08-22 «Газ таъминоти. Лойиҳалаш талаблари»;

ШНҚ 1.03.02-23 «Ҳудудларни ривожлантириш ва қуришни шаҳарсозлик жиҳатидан режалаштириш тўғрисидаги шаҳарсозлик ҳужжатларининг таркиби ва мазмуни»;

ЎзДСт 886:2022 «Пўлатли марш зиналар, майдончалар ва тўсиқлар»;

СанҚваН 0317-15 «Республика даволаш-профилактика муассасаларида чиқиндиларни тўплаш, сақлаш ва утилизация қилишнинг санитария қоидалари ва нормалари»;

ГОСТ 14202-69 Саноат корхоналарининг қувур ўтказгичлари. Танитувчи бўёқлар, огоҳлантирувчи белгилар ва маркалайдиган шчитлар (расмий манба: Трубопроводы промышленных предприятий» Опознавательная окраска, предупреждающие знаки и маркировочные щитки);

ГОСТ 12.4.026-2015 Меҳнатни муҳофаза қилиш стандартлари, хавфсизлик белгилари. Фойдаланиш мақсади ва қоидалари. Умумий техник талаблар ва хусусиятлар. Синов усуллари (расмий манба: Система стандартов безопасности труда. Цвета сигнальные, знаки безопасности и разметка сигнальная. Назначение и правила применения. Общие технические требования и характеристики. Методы испытаний);

ГОСТ 534-78 Таянчли кўприксимон кранлар. Оралиқлар (расмий манба: Краны мостовые опорные. Пролеты);

ГОСТ 1451-77 Юк кўтариш кранлари. Шамол юклари. Меъёрлар ва аниқлаш усуллари (расмий манба: Краны грузоподъемные. Нагрузка ветровая. Нормы и метод определения);

ГОСТ 26633-2015 Оғир ва майда тўлдирувчили бетонлар. Техник шартлар (расмий манба: Бетоны тяжелые и мелкозернистые. Технические условия);

ГОСТ 17032-2022 Нефт маҳсулотлари учун горизонтал пўлат идишлар. Турлари ва асосий ўлчамлари (расмий манба: Резервуары стальные горизонтальные для нефтепродуктов. Типы и основные 1575-87 размеры);

ГОСТ 25772-2025 Зинапоялар, балконлар, томлар ва зинапоя майдончалари учун металл тўсиқлар. Умумий техник шартлар (расмий манба: Ограждения металлические лестниц, балконов, крыш, лестничных маршей и площадок. Общие технические условия);

ГОСТ 33984.1-2023 Йўловчи ёки юк ва йўловчи ташиш лифтлари (расмий манба: Лифты. Лифты для транспортирования людей или людей и грузов. Общие требования безопасности к устройству и установке);

ГОСТ 33652-2019 Йўловчи ва жисмоний имконияти чекланган йўловчилар ташиш лифтлари (расмий манба: Лифты. Специальные требования безопасности и доступности для инвалидов и других маломобильных групп населения);

ГОСТ 34305-2017 (ЭН 81-72:2015) Йўловчи лифтлар. Ёнғин ўчирувчилар учун лифтлар (расмий манба: Лифты пассажирские. Лифты для пожарных);

ГОСТ 8823-2018 Юк лифтлари. Асосий параметрлари ва ўлчамлари (расмий манба: Лифты грузовые. Основные параметры и размеры);

ГОСТ 28911-2021 Лифтлар. Бошқариш мосламалари, сигнализация ва қўшимча ўрнатмалар (расмий манба: Лифты. Устройства управления, сигнализации и дополнительные приспособления);

ГОСТ 1510-2022 Нефт ва нефт маҳсулотлари. Белгилаш, қадоқлаш, сақлаш ва ташиш (расмий манба: Нефть и нефтепродукты. Маркировка, упаковка, транспортирование и хранение);

ГОСТ 34233.1-2017 Идишлар ва қурилмалар. Мустаҳкамликка ҳисоблаш меъёрлари ва усуллари. Умумий талаблар (расмий манба: Сосуды и аппараты. Нормы и методы расчета на прочность. Общие требования);

ГОСТ 9238-2022 Темир йўл ҳаракати таркибининг ўлчамлари ва биноларнинг яқинлиги (расмий манба: Габариты железнодорожного подвижного состава и приближения строений);

ГОСТ 28448-90 Кўчма электр консолли кранлар. Турлари (расмий манба: Краны консольные электрические передвижные);

ГОСТ 16663-80 Шарикли маҳкамлашли пуансон тутқичлари. Конструкцияси ва ўлчамлари (расмий манба: Державки с шариковым креплением пуансонов. Конструкция и размеры);

ГОСТ 12.2.022-80 Меҳнатни муҳофаза қилиш стандартлари тизими. Конвейерлар. Умумий хавфсизлик талаблари (расмий манба: Система стандартов безопасности труда. Конвейеры. Общие требования безопасности);

ГОСТ 12.0.003-2015 Меҳнат хавфсизлиги стандартлари тизими (МХСТ). Хавфли ва зарарли ишлаб чиқариш омиллари. Таснифи (расмий манба: Система стандартов безопасности труда (ССБТ). Опасные и вредные производственные факторы. Классификация);

ГОСТ 28984-2011 Қурилишда ўлчамларни модулли мувофиқлаштириш. Асосий қоидалар (расмий манба: Модульная координация размеров в строительстве. Основные положения).

2. Ушбу ШНҚда қуйидаги атамалар ва уларнинг таърифлари қўлланилган:

антресол — турли максадлар (ишлаб чикариш, маъмурий-маиший ёки мухандислик ускуналари) учун мулжалланган хоналар жойлаштирилган бино ичидаги майдон;

бино — функционал мақсадига қараб ҳар хил турдаги ишлаб чиқариш жараёнларини бажаришга мўлжалланган, таянч, тўсма ёки ҳар иккала мақсадга хизмат қилувчи конструкциялардан иборат қурилиш тизими;

бинонинг умумий майдони — барча қаватлар (ер усти, жумладан техник, цокол ва ерости) майдонларининг йиғиндиси билан белгиланади, бунга ички майдон доирасида ўлчанган антресол, ички очиқ жавонларнинг барча қаватлари, рампа, галерея ва бошқа биноларга ўтиш жойлари киради;

бинонинг муҳандислик ускуналари — суюқлик, газ ва электр энергия етказиб бериш ва ишлаб чиқаришни таъминлаб берувчи ускуналар ҳамда коммуникациялар (сув қувурлари, газ, иссиқлик, электр, канализация, вентиляция ускуналари) тизими;

мобил бино — конструкцияси бир жойдан иккинчи жойга кўчиришга имкон берувчи ҳамда корхонаддан комплект ҳолда етказиб бериладиган вақтинчалик бино ёки иншоот;

техник қават — муҳандислик ускуналарни жойлаштириш учун бинонинг пастки (техник ертўла), юқори (техник чордоқ) ёки ўрта қисмида жойлашган қават;

фонар — ишлаб чиқариш хоналарини ҳаво алмашиши ва юқоридан табиий ёритилишини таъминлаш мақсадида бинонинг устига қурилган, ойна кўринишдаги бинонинг конструктив элементи;

ишлаб чиқариш объектлари (бинолари) — ходимлар ва технологик асбоб-ускуналар ишлаши учун зарур шарт-шароитлар таъминланадиган ишлаб чиқаришни жойлаштириш учун мўлжалланган бинолар ҳамда иншоотлар;

иншоот — ҳар хил турдаги ишлаб чиқариш жараёнларини бажариш, моддий қимматликларни жойлаштириш ва сақлаш, одамларнинг вақтинча бўлиши (ҳаракатланиши), шунингдек ускуналар ёки коммуникацияларни жойлаштириш (ўтказиш, улаш) учун мўлжалланган, таянч, тўсма ёки ҳар иккала мақсадга хизмат қилувчи конструкциялардан иборат ҳажмий, ясси ёки чизиқ тарзидаги қурилиш тизими;

қўшимча қурилма — бинонинг ишлаб чиқариш қисмидан ёнғинга қарши тўсиқ конструкциялари билан ажратилган бир қисми;

туташ қурилган ва қўшиб қурилган қурилмалар — маъмурий ва маиший биноларни жойлаштириш учун мўлжалланган бинонинг бир қисми, ишлаб чиқариш биноси ичида бутун баландлиги ва кенглиги бўйлаб (туташ қурилган), баландлиги ёки кенглигининг бир қисми (қўшиб қурилган) ва ёнғинга қарши тўсиқлар билан ажратилган қисми;

қаттиқ маиший чиқиндилар — жисмоний шахсларнинг ҳаёти ва фаолияти ҳамда юридик шахсларнинг ишлаб чиқариш билан боғлиқ бўлмаган фаолияти натижасида ҳосил бўлувчи органик ва ноорганик чиқиндилар, шунингдек, уларнинг ҳудудида ва ободонлаштириш объектларидаги табиий жараёнлар натижасида ҳосил бўлувчи чиқиндилар (озиқ-овқат ва ўсимлик чиқиндилари, тўқимачилик маҳсулотлари, ўраш-жойлаш (қадоқлаш) материаллари, шиша, резина, қоғоз,пластмасса, ёғоч чиқиндилари, ўзининг фойдаланиш хусусиятларини йўқотган уй-рўзғор буюмлари, супуринди, шунингдек, қаттиқ ёқилғида ишловчи маиший печкалар ва иситиш буғқозонларидан фойдаланиш натижасида ҳосил бўлувчи чиқиндилар);

суюқ маиший чиқиндилар — жисмоний шахсларнинг ҳаёти ва фаолияти ҳамда юридик шахсларнинг фаолияти натижасида ҳосил бўлувчи чиқиндилар (оқова сувлар, чиқинди тўкиладиган ўралар ва септикларда йиғилган турли хил суюқ чиқиндилар, ишлаб чиқариш жараёнида ҳосил бўладиган ювинди чиқиндилари, марказлашмаган канализациянинг нажас чиқиндилари);

йирик габаритли маиший чиқиндилар — жисмоний ва маънавий жиҳатдан эскирган мебеллар, маиший техникалар (совуткичлар, кир ювиш машиналари, телевизорлар ва шу кабилар), ташкилий техникалар (компьютерлар, принтерлар ва шу кабилар), техник ускуналар, автотранспорт воситаларини алмаштириш натижасида ҳосил бўладиган қаттиқ маиший чиқиндилар, шунингдек, дарахт ва буталарни кесиш ҳамда агротехник ишлов беришда ҳосил бўладиган чиқиндилар (дарахт ва бута шох-шаббалари, кесиш ишлари қолдиқлари, барглар ва бошқалар) ва ўлчамлари бўйича 0,75 м³ ҳажмли контейнерларга жойлаштиришнинг имкони бўлмаган қурилиш чиқиндилари;

қурилиш чиқиндилари — бино ва иншоотлар, шу жумладан, муҳандислик коммуникацияларини ҳамда ишлаб чиқариш объектларини қуриш, реконструкция қилиш, таъмирлаш ва бузиш ишларини амалга оширишда ҳосил бўладиган чиқиндилар;

ер ости иншоотлари — тирговуч деворлар, ертўлалар, ер ости йўлаклари ва каналлар, тушириладиган қудуқлар;

ер усти иншоотлари — этажеркалар ва майдончалар, очиқ кранли эстакадалар, технологик қувурлар учун алоҳида турадиган таянчлар ва эстакадалар, галереялар ва эстакадалар;

суюқлик ва газлар учун идиш қурилмалар — нефть ва нефть маҳсулотларини сақлаш учун мўлжалланган резервуарлар ва газголдерлар;

сочилувчан материаллар учун идиш қурилмалар — бордонлар, бункерлар, силослар ва силос корпуслари;

баланд иншоотлар — градирнялар, фойдали қазилмаларни қазиб олиш учун корхоналарнинг минорали копрлари, мўрилар, тортувчи миноралар, сув миноралари;

саноат иншоотлари — ерости ва усти, суюқлик ва газлар, сочилувчан материаллар учун идиш қурилмалар ҳамда баланд иншоотлар;

ёнғинга қарши тўсиқ — хоналар, бинолар ва иншоотлар ўртасида ёнғин тарқалишини олдини олиш учун мўлжалланган ёнғин хавфсизлигини таъминлаш воситаси, меъёрланган оловбардошлик даражасига ва ёнғин хавфи синфига эга қурилиш конструкцияси, бинонинг ҳажмдор элементи ёки бошқа муҳандислик-техник восита;

тутунга қарши шамоллатиш тизими — ёнғинда бинолар ва иншоотларни тутун босиб кетиш хавфини, шунингдек ёнғиннинг одамларга ва моддий бойликларга таъсир этувчи хавфли омилларининг олдини олиш ёки чеклаш учун мўлжалланган ўзаро алоқада ишловчи техник воситалар мажмуи;

эвакуация — одамларнинг уюшган тарзда ёнғиннинг хавфли омиллари таъсири эҳтимоли мавжуд бўлган хоналардан бевосита ташқарига ёки хавфсиз ҳудудга мустақил ҳаракатланиб чиқиб кетиш жараёни.

3. Ушбу ШНҚда қуйидаги белгиланишлар ва қисқартмалар қўлланилган:

ЁНМ — қурилиш ашёлари ёнмайдиган;

ЁН — ёнувчан;

Ё1 — кучсиз ёнувчан;

Ё2 — мўътадил ёнувчан;

Ё3 — меъёрида ёнувчан;

Ё4 — кучли ёнувчан;

Н2 — ёнғин вақтида ҳаво босими мавжуд зина катагига;

Ф 5.1 — ишлаб чиқариш бино ва корхоналари, ишлаб чиқариш ва лаборатория хоналари, устахоналар;

R — кўтариб туриш қобилиятини йўқотиши;

E — бутунликни йўқотиши;

I — иссиқлик ўтказмаслик қобилиятини йўқотиши;

К0 — ёнғинга хавфли бўлмаган;

К1 — кам ёнғинга хавфли бўлган;

К2 — доимий ёнғинга хавфли бўлган;

К3 — ёнғинга хавфли бўлган;

Л1 — ҳар бир қаватдаги ташқи деворда ойнавандли ёки очиқ туйнук билан;

Л2 — ойнаванд ёки очиқ туйнук орқали табиий ёритиладиган.

4. Корхоналарнинг ишлаб чиқариш ҳамда маъмурий-маиший бино ва иншоотларининг грунт ҳамда пойдеворлари ШНҚ 2.01.09-24 га мувофиқ лойиҳалаш лозим.

5. Ёнғин хавфсизлиги хамда ёнғин ўчириш мақсадлари учун ташки сув таъминоти ШНҚ 2.01.02-04 ҳамда ШНҚ 2.04.02-19 га асосан амалга оширилиши керак.

6. Ёнғин автоматикаси ШНҚ 2.04.09-21 га асосан амалга оширилиши лозим.

7. Корхоналарнинг ишлаб чиқариш ҳамда маъмурий-маиший бино ва иншоотларининг асослари ШНҚ 2.02.01-24 га асосан лойихалаш керак.

8. Динамик юкли дастгоҳларнинг пойдеворларини лойиҳалаш ШНҚ 2.02.05-22 га мувофиқ амалга оширилиши лозим.

9. Корхоналарнинг ишлаб чиқариш ҳамда маъмурий-маиший бино ва иншоотларини ногиронлиги бўлган шахсларга мослаб ШНҚ 2.07.02-24 га асосан лойихалаш керак.

10. Қурилишнинг, фойдали ва ҳисобланган майдони, қурилиш ҳажми, умумий майдони, бинонинг баландлиги ва қаватларини аниқлашда, цокол ва ертўла қаватларида маъмурий ва маиший биноларнинг хоналарини жойлаштириш ШНҚ 2.08.02-23 га мувофиқ бўлиши лозим.

11. Корхоналарнинг ишлаб чиқариш ҳамда маъмурий-маиший бино ва иншоотларда лифтларни лойиҳалаш ва уларни ўрнатиш ҳамда хавфсизлик талабларини таъминлаш, шунинглек ногиронлиги бўлган шахсларни ҳаракатланиши учун хавфсизлик талабларини таъминлаш ГОСТ 33984.1-2023 га асосан амалга оширилиши керак.

12. Корхоналарнинг ишлаб чиқариш ҳамда маъмурий-маиший бино ва иншоотларида сигнал ранглари ҳамда хавфсизлик белгиларини ГОСТ 12.4.026-2015 ва ГОСТ 14202-69 буйича қувурларни маркалаш белгиланган талабларга мувофиқ амалга ошириш керак.

13. Янги қайта қурилаётган корхоналарнинг ишлаб чиқариш ҳамда маъмурий-маиший бино ва иншоотларининг пўлат конструкцияларини ШНҚ 2.03.05-23 га мувофиқ лойихалаш лозим.

14. Корхоналарнинг ишлаб чиқариш ҳамда маъмурий-маиший бино ва иншоотларидан фойдаланиш даврида электр энергиясини ва иссиқлик энергиясини тежалиши ШНҚ 2.04.15-23 га асосан ҳамда қуёш энергиясидан фойдаланган ҳолда маиший эҳтиёжлар учун ясси ва қувурсимон қуёш коллекторлари, иссиқ сув таъминоти қурилмаларини лойиҳалаш ШНҚ 2.04.16-23 га асосан амалга оширилиши керак.

15. Автотураргоҳларда электромобилларни қувватлантириш станциялари ШНҚ 2.07.01-23 га мувофиқ лойиҳалаш лозим.

16. Корхоналарнинг ишлаб чиқариш ҳамда маъмурий-маиший бино ва иншоотларини табиий хамда суъний ёритиш ШНҚ 2.01.05-24 га мувофиқ амалга оширилиши керак.

17. Корхоналарнинг ишлаб чиқариш ҳамда маъмурий-маиший бино ва иншоотларининг темир-бетон конструкциялари ШНҚ 2.03.01-24 ҳамда ШНҚ 2.03.04-22 талабларига мувофиқ лойиҳалаш керак.

18. Корхоналарнинг ишлаб чиқариш ҳамда маъмурий-маиший бино ва иншоотларини ШНҚ 2.03.11-24 га мувофиқ коррозиядан ҳимоя қилиш лозим.

19. Портлаб-ёниш ва ёнғин хавфи бўлган хоналар, бино ва иншоотлар ҳамда ташқи қурилмалар тоифаларини аниқлаш ШНҚ 2.01.19-22га мувофиқ лойиҳалаш керак.

20. Корхоналарнинг ишлаб чиқариш ҳамда маъмурий-маиший бино ва иншоотларининг иқлимий параметрларини ва физикавий-геологик маълумотларини ШНҚ 2.01.01-22 га мувофиқ аниқлаш лозим.

21. Корхоналарнинг ишлаб чиқариш ҳамда маъмурий-маиший бино ва иншоотларда иситиш, вентиляция ва ҳавони кондициялаш тизимларини лойиҳалаш ШНҚ 2.04.05-22га мувофиқ амалга ошириш керак.

22. Корхоналарнинг ишлаб чиқариш ҳамда маъмурий-маиший бино ва иншоотларининг меъморий ечимлари, шаҳарсозлик, ҳудудининг иқлим шароитларини ҳамда ён-атрофдаги объектларни инобатга олган холда биноларга тўсиқсиз кириш йулларини таъминлаш лозим.

23. Корхоналарнинг ишлаб чиқариш ҳамда маъмурий-маиший бино ва иншоотларини функционал талабларидан, технологик жараёнидан, қурилиш майдонининг ўлчамидан ҳамда объектнинг қийматидан келиб чиқиб лойиҳалаш керак.

24. Корхоналарнинг ишлаб чиқариш ҳамда маъмурий-маиший бино ва иншоотларда тутунга қарши шамоллатиш тизимлари ШНҚ 2.04.05-22га мувофиқ лойиҳалаш лозим.

25. Корхоналарнинг ишлаб чиқариш ҳамда маъмурий-маиший бино ва иншоотларининг меъморий ечимлари, шаҳарсозликни, ҳудуднинг иқлим шароитларини ҳамда ён-атрофдаги объектларни, биноларга тўсиқсиз киришни инобатга олган ҳолда ишлаб чиқиш лозим.

26. Корхоналарнинг ишлаб чиқариш ҳамда маъмурий-маиший бино ва иншоотларини лойиҳалаш жараёнида қуйидагилар инобатга олиш лозим:

санитария-гигиена шароитларининг таъминланишини;

ҳудуд, бўлинма ўлчами, йўлак жойлари ва ҳудудни келгусида кенгайтириш имкониятларини;

ўтиш жойларининг баландликларини;

функционал майдонларнинг бир-бири билан боғлиқлигини, ишлаб чиқариш ҳажмини ва ишлаб чиқариш шовқинларини;

ташқи (фасад) кўринишини;

маҳсулотларни ишлаб чиқаришни ва (ёки) ишлов беришни;

бино ташқарисида ва ичида ҳаракатланувчи транспортларни, ускуналарни ва сақлаш усулларини;

юкланишларни;

чиқиндиларни тўплаш, вақтинча сақлаш учун мўлжалланган махсус жой ажратиш ва махсус полигонларга жойлаштиришини.

27. Корхоналарнинг ишлаб чиқариш ҳамда маъмурий-маиший бино ва иншоотлардан фойдаланиш даврининг барча босқичларида хавфсизлик ва хизмат қилиш талабларини инобатга олиб лойихалаш керак.

28. Корхоналарнинг ишлаб чиқариш ҳамда маъмурий-маиший бино ва иншоотларининг йўлаклари ҳамда одамлар кам фойдаланадиган хоналарда ҳаракатни сезувчи датчикли ёритиш чироқлари бўлиши лозим.

29. Корхоналарнинг ишлаб чиқариш ҳамда маъмурий-маиший бино ва иншоотларининг хоналарини цокол ва ер тўла қаватларида ШНҚ 2.08.02-23га мувофиқ жойлаштиришга йўл қўйилади.

30. Корхоналарнинг ишлаб чиқариш ҳамда маъмурий-маиший бино ва иншоотларини сел хавфи бўлган ҳудудларида, ўта чўкувчи грунтларда, кўчки ва бўшлиқли жойларида ШНҚ 2.01.09-24 ҳамда ШНҚ 2.01.01-22 талабларига мувофиқ лойиҳалаш лозим.

31. Корхоналарнинг ишлаб чиқариш ҳамда маъмурий-маиший бино ва иншоотларини энергия ресурсларидан самарали фойдаланиш ечимларини ҳамда муқобил энергия манбаларини қўллашни инобатга олган ҳолда лойиҳалаш лозим.

32. Автотураргох майдонларининг 5 фоизини (бунда камида битта жой) электромобил ва гибрид автомобилларни қувватлантириш станцияларини инобатга олган ҳолда лойиҳалаш керак.

33. Сейсмик фаол ҳудудларда янги қурилиши режалаштирилаётган хавфлилик тоифа III ва IV бўлган объектларда газ ва электр тармоқларини кучли зилзила пайтида автоматик блоклаш тизими ўрнатилиши лозим.

34. Мазкур бобга ишлаб чиқариш ва лаборатория бинолари, ишлаб чиқариш ва лаборатория хоналари, устахоналар, функционал ёнғин хавфлилиги Ф5.1 синфига мансуб, функционал ёнғин хавфи бўйича бошқа биноларга қўшиб қурилган қурилмалар яратилиши ва ишлатилишининг барча босқичларида риоя этиш керак.

35. Ишлаб чиқариш биносини қуйидагиларни инобатга олиб лойихалаш керак:

санитария-гигиена шароитларининг таъминланишини;

ишлаб чиқаришни ташкил қилишга имкон қадар кўмаклашишини;

компановка (тузилмаси) бўйича содда бўлишини;

қурилишнинг тежамлилигига кўмаклашишини;

фойдаланиш жараёнида ва ишлаб чиқаришни кенгайтиришда технологик ускуналарни жойлашувини ўзгартириш имкониятини;

қурилишнинг зичлигини оширишга ва ихчам бўлишига ёрдам берувчи бирлаштириш йўли билан бир том остидаги ишлаб чиқариш жойларини, шунингдек ёрдамчи хоналарни бирлаштирилишини;

турли қаватдаги биноларда ишлаб чиқаришни жойлаштириш вариантларининг техник-иқтисодий кўрсаткичлари натижаларига кўра ва юқори даражадаги меъморий ечимларини таъминланишини ҳисобга олган ҳолда бино баландлигини ўрнатилган чегара доирасида қабул қилинишини;

ташқи тўсиқ конструкцияларининг майдонини қисқаришини ҳисобга олган ҳолда бинонинг ҳажмий-режавий ечимларини қабул қилинишини;

табиий ва сунъий ёритиш лойиҳалари нормаларига мувофиқ ёруғлик дарчалари майдонларини қабул қилинишини;

фаол тебранувчи ускуналар ёки ташқи тебраниш манбаларининг қурилиш конструкциялари, технологик жараёнлар ва ишчиларга бўлган динамик таъсирини камайтириш зарурлигини ҳисобга олган ҳолда ҳажмий-режавий ечимларни ишлаб чиқилишини.

36. Ишлаб чиқариш биноларининг конструкцияларини лойиҳалашда, бино ва иншоотларнинг таҳминий хизмат муддати фойдаланиш даври давомида, бузулгунга қадар бутун юклар ва бошқа таъсирларга бардошлилигини инобатга олиш лозим.

37. Ишлаб чиқариш корхоналарининг ҳудудини режалаштиришда цехлар ва ишлаб чиқариш майдонларининг жойлашуви, ишлаб чиқариш талаблари ва технологик жараён кетма-кетлиги таъминланган ҳолда цехлар ва майдонлар ўзаро боғланиши керак.

38. Ишлаб чиқариш биносининг умумий майдонига қуйидагилар кирмайди:

коммуникацияларга хизмат кўрсатиш учун ўтиш талаб этилмайдиган чиқиб турган конструкцияларнинг бўртиб чиққан қисми остигача 1,8 m дан кам баландликдаги техник ертўлалар майдони, ушбу ШНҚнинг 59-бандига асосан лойиҳалашда хизмат кўрсатиш ходимлари учун коммуникацияларга кириш учун ўтиш жойи назарда тутилиши талаб этилмайдиган осма шифтлар усти;

кран ости йўллари;

кранлар;

конвейерлар;

монорельслар ва фонарларга хизмат кўрсатиш майдончалари.

Ишлаб чиқариш биносининг қаватларни эгаллаган хоналар майдони умумий майдон деб олиш лозим.

39. Ишлаб чиқариш биносининг қаватини белгилашда ҳар қандай қавати майдонининг 40 фоиздан ортиғини ташкил этган майдончалар, очиқ жавонлар ва антресоллар ҳисобга олиниши керак.

40. Ишлаб чиқариш биносининг қурилиш ҳажми ±0.000 белгидан ер усти қисмининг қурилиш ҳажми йиғиндиси билан аниқланиши керак.

Ишлаб чиқариш биносининг ер ости ва ер усти қисмларининг қурилиш ҳажми тўсувчи конструкцияларнинг ташқи юзаси майдонида бинонинг ҳар бир қисмидаги ёритиш ва аэрацион фонарлари қўшилган холда аниқланиши лозим.

41. Ишлаб чиқариш биносида технологик жараён нормаларида белгиланган миқдорда хомашё тарқатиш омборларини (оралиқ омборларини) бевосита ишлаб чиқариш биносида очиқ ҳолда ёки турли тўсиқлар ортида жойлаштириш керак.

Технологик лойиҳа нормаларида бундай маълумотлар мавжуд бўлмаса, унда юклар миқдори смена эҳтиёжининг 1,5 баробаридан кўп бўлмаслиги лозим.

42. Технологик жараённи ва хонадаги микроиқлим талабларини бажаришда энергия ресурсларидан оқилона фойдаланишни таъминланиши инобатга олиш лозим. Технологик жараённи амалга ошириш ва биноларнинг микроиқлимига қўйиладиган талабларни бажариш, энергия ресурсларидан тежамкор фойдаланишни таъминлашни ҳисобга олган ҳолда амалга ошириш керак.

43. Иситиладиган ишлаб чиқариш биноларида техник топшириқ кўра, иш вақтидан ташқари ҳолатда ишлаб чиқариш биноларнинг ҳароратини пасайтиришга йўл қўйилади.

44. Ишлаб чиқариш биноларини иситиш тизимлари иссиқлик оқимини бошқариш мосламалари билан жиҳозланган бўлиши лозим.

45. Ташқи ҳаво ҳарорати -15°С ва ундан паст бўладиган ҳудудларда биноларга кириш жойларида тамбурлар, шлюзлар ёки ҳаво оқимини (совуқ ҳавонинг киришини ва иссиқ ҳавонинг чиқишини) тўсувчи қурилмаларни инобатга олиш керак.

46. Ишлаб чиқариш биноларининг меъморий ечимларини шахарсозлик, қурилиш ҳудудининг иқлим шароитлари ва ён-атрофдаги қурилишларини ҳисобга олиб, шунингдек биноларга қаршиликсиз кириш буйича талабларни инобатга олиб қабул қилиш лозим.

Интерьерлар пардозининг рангини танлашда ГОСТ 14202-69 ҳамда ГОСТ 12.4.026-2015 талабларини инобатга олиш лозим.

47. Ишлаб чиқариш биносининг умумий майдони барча қаватлар (ер усти, жумладан техник, цокол ва ер ости) майдонларининг йиғиндиси билан белгиланиши керак. Бунга ички майдонда ўлчанган антресол, ички очиқ жавонларнинг барча қаватлари, рампа, галерея ва бошқа биноларга ўтиш жойлари кириши лозим.

48. Ишлаб чиқариш биноларининг ҳажмий-режавий ечимлари, ишлаб чиқаришни реконструкция қилиш ва техник қайта жиҳозлаш, технологик жараёнларни ўзгартириш ва маҳсулотнинг янги турларига ўтиш имкониятини таъминлаши лозим.

Қурилиш конструкциялари эҳтимолий хавфли таъсирларни ҳисобга олган ҳолда мустаҳкам ва ишончли ҳамда тегишли ҳисоб-китоблар асосида прогрессив тусга эга емирилишлар ва қулашларга чидамли бўлиши керак.

49. Бир қаватли бинонинг баландлиги полдан таянчдаги горизонтал кўтариб турувчи конструкцияларнинг қуйи қисмигача камида 3 m бўлиши лозим.

Кўп қаватли бино қаватининг баландлиги, қаватнинг зина майдони полидан юқори қават зинаси майдони полигача, техник қават баландлигини истисно қилганда 3,3 m бўлиши керак.

50. Хоналарда полдан ораёпма (томёпма) конструкциясининг бўртиб чиққан қисмининг остигача 2,2 m, одамлар мунтазам ўтиб турувчи жойларда ва эвакуация йўлларидаги полдан коммуникация ва ускуналарнинг бўртиб чиққан қисмлари остигача 2 m дан, одамлар мунтазам ўтмайдиган жойларда камида 1,8 m бўлиши керак.

51. Транспорт воситаларининг бино ичига кириши зарурати бўлганда ўтиш баландлиги коммуникация ва ускуналарнинг бўртиб чиққан қисмлари конструкцияларининг остигача камида 4,2 m бўлиши керак. Ёнғин-қутқарув автомобиллари учун ўтиш йўллари қуйидагича бўлиши лозим:

баландлигини камида 4,25 m;

кенглиги камида 3,5 m.

52. Ишлаб чиқариш биноларида автоматик ёнғин сигнализацияси ёки ўчириш тизими ишга тушгандан сўнг, энг яқин ёнғин-қутқарув қисмининг диспетчерлик хизматига параллел равишда сигнални чиқаришни ҳисобга олиш керак.

53. Катта оралиқли ишлаб чиқариш биноларининг қурилиши, ҳажмий-режавий ечимлари ва ҳудуднинг иқлим шароитига боғлиқ ҳолда ҳарорат, сейсмик ва чўкиш чоклари инобатга олиш лозим.

54. Ишлаб чиқариш бинолари конструкцияларининг юк кўтариш қобилиятига фойдаланиш даврида кўрсаткичлари вақт мобайнида ҳисобий ўзгариши таъсир қилмаслигини инобатга олиб лойиҳалаш лозим. Бунда, атроф-муҳит таъсирларини ҳам ҳисобга олиш керак.

55. Шикастланишларни олдини олиш мақсадида қуйидаги чора тадбирларни инобатга олиш лозим:

бинога таъсир қилиши мумкин бўлган хавф-хатарни олдини олиш, бартараф этиш ёки камайтирилишини;

потенциал хавфларга кам сезувчан конструктив шаклларни танланишини;

конструктив шакллар ва лойиҳа ечимларидан фойдаланиш, алоҳида элемент ёки конструкция бир қисмининг ишдан чиқиши ёки тасодифий олиб ташланиши бутун конструкциянинг ишдан чиқишига олиб келмаслигини;

иложи борича, дастлабки белгиларсиз бузилиши мумкин бўлган юк кўтарувчи конструктив тизимларни истисно қилинишини;

конструктив элементларни ишончли боғланишини.

56. Конструктив ечимлар қурилиш ва фойдаланишнинг барча босқичларида ишлаб чиқариш биноларининг, шунингдек уларнинг алоҳида элементларининг мустаҳкамлиги, деформацияси ва фазовий ўзгармаслигини таъминлаш зарурлигини ҳисобга олган ҳолда қабул қилиш лозим.

57. Ишлаб чиқариш биноларида ҳарорат чоклари мазкур ШНКнинг 1-иловасидаги 1-жадвалга мувофиқ инобатга олиш керак. Агар жадвалда кўрсатилган кўрсаткичлардан ошган бўлса, конструкциянинг мос келувчи ҳисобларини бажариш керак.

58. Муқобил музлаш ва эришга дучор бўладиган конструкциялар учун, лойиҳалашда бетоннинг совуқбардошлилик ва сув ўтказувчанлик маркалари кўрсатилиши керак.

Бетоннинг лойиҳа маркаси иншоотнинг фойдаланиш пайтида ҳарорат режимига қараб белгиланади, қурилиш майдонидаги ташқи ҳавонинг қишки ҳисобланган ҳарорати қийматлари ШНҚ 2.01.01-22 талабларига асосан олиниши лозим.

59. Ҳаво муҳити кўрсаткичларини технология шартлари бўйича бир маромда ушлаб турилиши талаб этиладиган ишлаб чиқариш биноларида муҳандислик ускуналари ҳамда коммуникацияларини жойлаштиришда хизмат кўрсатувчи одамлар учун ўтиш йўлларини инобатга олиш талаб этилади.

Кўрсатилган коммуникацияларга хизмат кўрсатиш учун люк ва вертикал темир нарвонларни лойиҳалашга йўл қўйилади. Техник қаватлар технология шартларига кўра мазкур қаватларда жойлашган муҳандислик ускуналар, коммуникациялар ва ёрдамчи технологик қурилмаларга хизмат кўрсатиш учун баландлиги мазкур ШНҚнинг 50-бандига мувофиқ бўлган ўтиш йўлларини қуриш керак.

60. Ишлаб чиқариш бинолари ичига темир йўлни олиб киришда ГОСТ 9238-2022 талабларини ҳисобга олган ҳолда, лойиҳанинг технологик қисмига мувофиқ амалга оширишга йўл қўйилади.

61. Темир йўл рельси каллакларининг юқори қисми тоза пол белгисида бўлиши керак.

62. Ишлаб чиқариш биноларида жойлашадиган хомашё ва тайёр маҳсулот омборлари, шунингдек юк платформаларини ушбу ШНҚ талабларига асосан лойиҳалаш лозим.

63. Баландлиги 15 m дан юқори бўлган кўп қаватли ишлаб чиқариш биноларида ернинг режавий белгисидан энг юқори қават поли сирти белгисигача бўлган (техник қаватни ҳисобга олмаганда) ва 15 m дан юқори белгида доимий иш жойи ва ускуналар мавжуд бўлиб, уларга сменада уч мартадан кўп хизмат кўрсатиш керак бўлса, йўловчи лифтлар ҳисобга олиниши керак.

64. Юк ташувчи лифтлар лойиҳалаш лифтларнинг тузилиши ва уларни хавфсиз ишлатиш қоидалари, ГОСТ 8823-2018 ҳамда ГОСТ 28911-2021 талабларига мувофиқ, амалга ошириш керак.

65. Лифтларнинг сони ва юк кўтариш имкониятини йўловчилар ва юк оқимидан келиб чиқиб қабул қилиш лозим. Бунда 15 m дан баландда жойлашган барча қаватларда ишловчилар сони (энг кўп одам ишлайдиган смена ҳисобидан) 30 нафардан кўп бўлмаган бинолар учун битта лифтни ҳисобга олиш керак.

66. Бинонинг иккинчи ва ундан юқори қаватларида ўриндиқли аравачадан ва қўлтик-таёқдан фойдаланадиган ногиронлиги мавжуд бўлган шахсларга биринчи қаватда улар учун иш жойи ташкил қилишнинг имконияти бўлмаса, бинода йўловчи лифт инобатга олиниши керак. Лифт кабинаси ўлчамлари қуйидагилардан кам бўлмаслиги лозим:

эни — 1,1 m;

узунлиги — 2,1 m;

эшик ўрнининг кенглиги — 1,5 m.

67. Йўловчи ҳамда юк ташувчи лифтларни ўрнатиш ва лойиҳалашда хавфсизлик ва ҳимоя чораларини бажариш ГОСТ 33984.1-2023 ҳамда ГОСТ 33652-2019 (EN 81-70:2018) талабларига мувофиқ амалга ошириш лозим.

68. Лифтнинг кириш эшиги ва кабинасига ундан фойдаланиш қоидалари, кўрсатмалари ва белгилари кўрсатилган пештахталар жойлаштирилиши керак.

69. Ер тўладан чиқишлар кўтарма-транспорт ускуналарининг ишлаш майдонидан ташқарида бўлиши керак.

70. Тамбурлар ва тамбур-шлюзлар энини оралиқлар энидан камида 0,5 m дан (оралиқнинг ҳар бир томонидан 0,25 m дан) қабул қилиниши лозим. Бунда чуқурлиги эшик ёки дарвоза энидан камида 0,2 m дан каттароқ, лекин 1,2 m дан ошмаган бўлиши лозим. Ўриндиқли аравачадан ва қўлтиқ таёқдан фойдаланадиган ишловчи ногиронлар учун, тамбур ва тамбур шлюзлар чуқурлигини камида 1,8 m дан қабул қилиниши керак.

71. Деразалар ва фонарлар ойналарини таъмирлаш ва тозалаш учун, кўчма ёки қўлда ташиладиган мосламалардан (қўшимча нарвон, майдонча, телескопик кўтаргичдан) фойдаланиш, технологик ускуналарни жойлаштириш шартларига ёки бинонинг умумий баландлигига кўра мумкин бўлмаса, мазкур ишларни хавфсиз бажарилишини таъминлайдиган стационар қурилмалардан фойдаланиш ҳисобга олишниши керак. Ушбу қурилмаларнинг қўлланилиши лойиҳанинг технологик қисмида асосланган бўлиши лозим.

72. Фонарлар ва уларнинг турлари (зенит, П-кўринишдаги, шаффоф, аэрацион) лойиҳа билан технологик жараёнларнинг хусусиятлари, санитария-гигиеник ва экологик талабларга мувофиқ қурилиш ҳудудининг иқлим шароитларини ҳисобга олган ҳолда белгиланиши лозим.

73. Фонарлар шамолдан ҳимоя қилинган бўлиб, уларнинг узунлиги 120 m дан ошмаслиги керак. Фонарлар ён томонлари орасидаги ва фонар билан ташқи девор орасидаги масофа камида 6 m бўлиши лозим. Фонарлар табақаларини автоматик тарзда очилишида (биноларга киришда очиш механизмларини ўз ичига олган ҳолда) уларни ҳар қандай ҳолатда қўл ёрдамида очиш механизмлари билан ҳам таъминланган бўлиши лозим.

74. Фонарларларни ўрнатишда металл тўрли ҳимоя қурилмаларини инобатга олиб лойиҳалаш керак.

75. Ички тарновларига эга бўлган бинолар томларида тўсиқлар сифатида панжарадан фойдаланишга йўл қўйилади. Панжаранинг баландлиги 0,6 m дан кам бўлганда қўшимча тўрли тўсиқ билан том юзасидан 0,6 m баландликкача кўтарилиши керак.

76. Дарвозаларни масофадан туриб ва автоматик тарзда очилишида уларни хар қандай ҳолатда қўл ёрдамида ҳам очилиши таъминланган бўлиши керак.

Дарвоза ички ўлчамларини транспорт воситалари габаритларидан:

баландлиги бўйича камида 0,2 m (юкли холатда);

энига 0,6 m дан каттароқ қилиб қабул қилиниши лозим.

77. Зина катакларидаги маршларнинг нишабларини зина эни 0,3 m бўлганда камида 1:2 қабул қилиниши лозим.

Ертўла учун маршларнинг нишабларини зина эни 0,26 m бўлганда 1:1,5 қабул қилишга йўл қўйилади.

78. Ички тарафи очиқ бўлган (зина катаклари деворлари мавжуд бўлмаганда) зиналар нишаби 1:1 дан кўп бўлмаслиги лозим.

Очиқ бўлган зиналар нишаблигини бир ўринли иш жойига ўтиш учун 2:1 гача оширишга йўл қўйилади.

10 m гача бўлган баландликдаги ускуналарни кўрикдан ўтказиш учун эни 0,6 m бўлган вертикал зиналарни лойиҳалашга йўл қўйилади.

79. Ногиронлиги мавжуд бўлган шахслар учун эвакуация йўлидаги зиналарнинг нишаблиги 1:2 дан кўп булмаслиги керак.

80. Баландлиги ернинг режавий белгисидан карниз ёки панжара тепасигача 10 m ва ундан ортиқ бўлган биноларда томга чиқиш учун (ҳар бир тўлиқ ва тўлиқ бўлмаган 40000 m² томёпмага) битта чиқиш йўли лойиҳаланиши лозим:

бир қаватли бинолар учун — ташқи очиқ пўлат нарвон;

кўп қаватли бинолар учун — зина катакларида қурилган нарвон.

Томга чиқиш учун юқори қават баландлиги майдонида зина катаклари бўлиши мақсадга мувофиқ бўлмаса, бино баландлиги ернинг режавий белгисидан юқори қаватнинг тоза полигача 30 m дан кўп бўлмаган биноларда зина майдончаси орқали зина катакларидан томга чиқиш учун ташқи очиқ пўлат нарвон лойиҳаланишига йўл қўйилади.

81. Ишлаб чиқиш биноларини ёнғиндан ҳимоя қилиш ҳамда одамларнинг хавфсизлиги бино ва иншоотларнинг оловбардошлилик даражаси, фукционал ёнғин хавфи бўйича таснифланишини ҳисобга олган ҳолда ШНҚ 2.01.02-04 га мувофиқ таъминланиши керак.

82. Портлаб-ёниш ва ёнғин хавфига эга ишлаб чиқариш ва омборхона бинолари, хоналари бунда улардаги мавжуд портлаш ва ёнғин хусусиятига эга моддалар ва ашёларнинг миқдоридан келиб чиқиб ҳамда уларда жойлашган ишлаб чиқариш хавфлилигига кўра портлашга хавфи мавжуд моддаларнинг ва ашёларнинг технологик жараёнларни ҳисобга олган ҳолда ШНК 2.01.19 талабларига мувофиқ бажарилган ҳисоб-китоблар асосида лойиҳанинг технологик қисмида белгиланиши лозим.

83. Ёнғин хақида автоматик равишда хабар бериш ва ўчириш қурилмалари, ёнғин тўғрисида товушли ва овозли хабар бериш тизимлари амалдаги норматив ҳужжатлар, шунингдек белгиланган тартибда тасдиқланган махсус рўйхат талабларига мувофиқ кўзда тутилиши керак.

84. Оловбардошлик даражаси, конструктив ёнғин хавфлилигининг синфи, бинонинг баландлиги ва тўсиқ майдони ушбу ШНҚнинг 2-иловасидаги 5-жадвал бўйича қабул қилиш лозим.Тўсиқ майдони бинонинг ташқи деворлари ёки ёнғинга қарши девор билан чегараланган майдони билан белгиланиши керак.

Майдонлар, очиқ жавонлар ва антресоллар, ҳар қандай белгида хона поли майдонининг 40 фоиздан кўп бўлган майдон мавжуд бўлганда, қават майдони кўп қаватли бинолар учун қават сонидан келиб чиқиб белгилаш лозим.

Хоналарни ушбу ШНҚнинг 2-иловасидаги 1-жадвалда кўрсатилган автоматик ёнғин ўчириш қурилмалари билан жиҳозлашда хона майдонини 100 фоизга кўпайтиришга йўл қўйилади. Бунда оловбардошлик даражаси lV ва V бўлган бинолар бундан мустасно.

Қўшни қаватлар ораёпмаларида очиқ технологик оралиқлар мавжуд бўлса, ушбу қаватларнинг умумий майдони йиғиндиси ушбу ШНҚнинг 1-иловасидаги 1-жадвалда кўрсатилган қават майдонидан ошиб кетмаслиги керак.

В тоифасига мансуб бинода В1 тоифали хона мавжуд бўлса, ушбу ШНҚнинг 2-илованинг 1-жадвалида кўрсатилган ёнғин бўлмаси майдонида бино баландлиги ва қават майдонини 25 фоизга камайтириш лозим.

Биноларнинг оловбардошлик даражаси ва ёнғин хавфлилиги синфининг бирикмаси ҳисобга олинган ҳолатлардаги бино тоифалари ва ёнғинга қарши бўлмалар учун талаблар ушбу ШНҚнинг 2-иловасининг 1-жадвалида белгиланган. Мазкур жадвалда кўрсатилмаган бошқа бирикмаларда, қават майдони ва бино баландлиги мазкур тоифадаги бинолар учун ушбу кўрсаткичларнинг энг ёмони ШНҚ 2.01.02-04 га мувофиқ қабул қилиниши керак.

85. Оловбардошлик даражаси IV ва ёнғиндан хавфлилик синфи С2 бўлган бир қаватли биноларда умумий майдони 300 m² дан кўп бўлмаган А ва Б тоифали хоналарни жойлаштиришга йўл қўйилади. Бунда кўрсатилган хоналар ёнғинга қарши 1-турдаги тўсиқлар ва 3-турдаги ораёпмалар билан ажратилиши лозим. Ушбу хоналардаги ташқи деворларнинг синфи КО ва К1 бўлиши керак.

Оловбардошлик даражаси IV, ёнғиндан хавфлилик синфи С2 ва СЗ, тоифаси А ва Б, майдони 75 m² кўп бўлмаган бир қаватли мобил биноларни лойиҳаланишига йўл қўйилади.

86. Бир бинода ёки бир хонада портлаш-ёнғин ва ёнғин хавфлилиги турлича бўлган технологик жараёнлар жойлаштирилганда портлаш ва ёнғин тарқалишини олдини олиш бўйича чора-тадбирлар ҳисобга олиниши лозим. Ушбу чора-тадбирларнинг самарадорлиги ШНҚ 2.01.02-04 га асосан лойиҳанинг технологик қисмида курсатилишига йул қуйилади. Агар кўрсатилган чора-тадбирлар самарадорлиги етарли бўлмаса, унда портлаш-ёнғин ва ёнғин хавфлилиги турлича бўлган технологик жараёнларни алоҳида хоналарга жойлаштириш керак. Бунда турли А, Б, В1, В2, ВЗ тоифаларга мансуб хоналарни бир биридан ажратиш, шунингдек ушбу хоналарни В4, Г ва Д тоифадаги хоналардан ва йўлаклардан қуйидаги турдаги ёнғинга қарши тўсиқлар ва ёнғинга қарши ораёпмалар билан ажратиш лозим:

оловбардошлик даражаси I бўлган биноларда ёнғинга қарши 1-турдаги тўсиқлар 2-турдаги ёнғинга қарши ораёпмалар (қаватлар орасидаги ва ертўла устидаги);

оловбардошлик даражаси II ва III бўлган биноларда ёнғинга қарши 1-турдаги тўсиқлар, оловбардошлик даражаси IV, ёнғин хавфлилик синфи СО, С1 биноларда 2-турдаги;

оловбардошлик даражаси IV, ёнғин хавфлилик синфи С2, СЗ, хона тоифали В1-ВЗ бўлган биноларда ёнғинга қарши 2-турдаги тўсиқлар, А ва Б тоифага мансуб хоналар 84-бандига мувофиқ;

3-турдаги ёнғинга қарши ораёпмалар (қаватлар орасидаги ва ертўла устидаги).

87. Ертўлага В1-ВЗ тоифага мансуб хоналар жойлаштирилганда хар бири 3000 m² дан кўп бўлмаган майдон қисми ёнғинга қарши 1-турдаги тўсиқлар (пардевор) билан ажратилади, бунда ҳар бир қисмнинг эни (ташқи девордан ҳисоблаганда) 30 m дан ошмаслиги лозим. Кўрсатилган хоналар эни камида 0,75 m ва баландлиги камида 1,2 m дераза ва тутунга қарши шамоллатиш тизими қурилмаси учун эни камида 0,8 m ва узунлиги 1.8 m бўлган приямкаси билан инобатга олиниши лозим.

Деразалар майдонининг йиғиндисини хона поли майдонининг камида 0,2 фоизда қабул қилиниши лозим. Майдони 1000 m² дан кўп бўлган хоналарда камида 2 та дераза ҳисобга олиш лозим.

Ертўлалар устидаги ораёпмаларнинг оловбардошлик чегараси REI 45 дан кам бўлмаслиги керак.

Ишлаб чиқариш биноларининг ертўлаларининг ҳажмий-режавий ва конструктив ечимлар ШНҚ 2.01.02-04 га асосан олиниши керак.

Йўлакларнинг эни 2 m дан кам бўлмаслиги ва бевосита ташқарига ёки алоҳида зина катаги орқали чиқиш имкониятига эга бўлиши керак. Хоналарни йўлаклардан ажратиб турувчи тўсиқлар ёнғинга қарши 1-турда бажарилиши лозим.

В1-ВЗ тоифага мансуб хоналари бўлган ертўлалар, ишлаб чиқариш технологияси талабларига асосан, ташқи деворларга яқин жойлашиши мумкин эмас, уларнинг ҳар бирини майдоннинг 1500 m² дан кўп бўлмаган қисмини ШНҚ 2.04.05-22 га асосан тутунга қарши шамоллатиш тизимлари бўлган ёнғинга қарши тўсиқлар билан ажратилиши керак.

88. А ва Б тоифага мансуб хоналарга барча турдаги локомотивларнинг, В1-В2 тоифадагиларга ва А ва Б тоифаларига мансуб хоналардаги барча қаватлар лифтларининг олдида доимий равишда ҳаво бериб туриладиган 1-турдаги тамбур-шлюзлар назарда тутилиши керак.

А ва Б тоифаларига мансуб бинолар лифтларининг машина бўлимларида ШНҚ 2.04.05-22 ҳамда ШНҚ 2.01.02-04 га мувофиқ доимий ҳаво бериб турилиши, шунингдек йўловчиларни эвакуация қилиш учун UPS қурилмаси инобатга олиниши лозим.

89. Енгил алангаланувчи, ёнувчи ва заҳарли суюқликлари бўлган аппаратлар, қурилмалар ва ускуналар ўрнатилган ораёпмалар ва технологик майдонларнинг участкалари ёнмайдиган материаллардан ясалган боши берк бортларга ёки тагликларга эга бўлиши лозим. Борт баландлиги ва бортлар ёки тагликлар оралиғидаги майдон лойиҳанинг технологик қисмида белгиланиши керак.

90. Ёнувчанлик Ё3 ва Ё4 гуруҳларига мансуб материаллардан ясалган ёруғлик ўтказувчи элементли зенит фонарларини, фақат оловбардошлик даражаси I, II ва III ёнғин хавфлилик класси СО бўлган биноларда, ёнғин хавфлилиги ЁНМ ва Ё1 бўлган материаллардан ясалган қопламали В4, Г ва Д тоифадаги хоналарда ҳамда майда шағалдан ҳимоя қопламаси бўлган ўрамли тол билан ёпилган хоналарда қўллашга йўл қўйилади.

Бундай фонарларнинг ёруғлик ўтказувчи элементларининг умумий майдони умумий қопламали майдоннинг 15 фоиздан ошмаслиги керак, шунингдек, ҳар бир фонар оралиғининг майдони:

12 m² дан кўп бўлмаслиги керак (ёруғлик ўтказувчи элементнинг солиштирма оғирлиги 20 kg/m² дан кўп бўлмаганда);

ёруғлик ўтказувчи элементнинг солиштирма оғирлиги 10 kg/m² дан кўп бўлмаганда ҳар бир фонар оралиғининг майдони 18 m² дан кўп бўлмаслиги лозим.

Бунда ўрамли тол майда шағалдан ҳимоя қопламали бўлиши керак.

Ушбу фонарлар ўртасидаги масофа қуйидагича бўлиши керак:

оралиқлар майдони 6-18 m² гача бўлганда 6 m дан;

оралиқлар майдони 6 m² гача бўлганда эса, фонарлар ўртасидаги масофа 3 m дан кам бўлмаслиги лозим.

Фонарлар бир гуруҳга йиғилганда улар бир дона фонар сифатида қабул қилинади ва унга нисбатан барча кўрсатилган чекланишлар тегишли бўлади.

Ё3 ва Ё4 гуруҳларига мансуб материаллар билан тўлдирилган ёруғлик ўтказувчи зенит фонарлари оралиғида бино қопламасининг бўйлама ва кўндаланг йўналиши бўйича ҳар 54 m да эни 6 m дан кам бўлмаган узилишлар ташкил қилиниши керак.

Ёнғинга қарши девордан кўрсатилган зенит фонарларигача бўлган масофа горизонтал бўйича камида 5 m дан бўлиши лозим.

91. Ёнғин-қутқарув бўлинмалари ўтиши учун мўлжалланган 3-турдаги зиналарнинг эни камида 0,7 m бўлиши керак.

92. Турли тоифаларга мансуб хоналарни бинолар ичига жойлаштириш ва уларни бир-биридан ажратиш, эвакуация йўллари ва чиқиш жойларига бўлган талаблар, тутунга қарши шамоллатиш тизимлари, шлюзлар, тамбур-шлюзлар, зина катаклари ва зиналар, томга чиқиш жойлари лойиҳалаш нормалари талабларига мувофиқ қабул қилиниши лозим.

Оловбардошлик даражаси I ва II, конструктив ёнғин хавфлилик синфи СО бўлган бир қаватли биноларда зарур ҳолларда 1-турдаги ёнғинга қарши тўсиқлар билан ўралган ва ёнғин ҳолатида ҳаво билан таъминлаб турадиган эвакуация йўлакларини қуришга йўл қўйилади. Бунда эвакуация йўлининг узунлигини ҳисоблашда йўлак узунлиги ҳисобга олинмайди.

93. А ва Б тоифаларга мансуб биноларда енгил олиб (ечиб) қўйиладиган тўсувчи конструкциялар инобатга олиш лозим.

Енгил олиб қўйилувчи конструкциялар сифатида дераза ойналари ва фонарлардан фойдаланилади. Ойнабанд майдони етарли бўлмаганда енгил олиб қўйиладиган конструкциялар сифатида пўлат, алюминий ва асбестцемент листлар билан қопланган конструкциялар ва совуқ ўтказмайдиган материаллардан фойдаланишга йўл қўйилади. Енгил олиб қўйиладиган конструкциялар майдони ҳисоб-китоб қилиш орқали аниқланиши лозим. Ҳисоб-китоб маълумотлари мавжуд бўлмаса, енгил олиб қўйиладиган конструкциялар майдони қуйидагича берилиши мақсадга мувофиқ:

А тоифага мансуб бино учун 1 m³ ҳажмга камида 0,05 m²;

В тоифага мансуб бино учун камида 0,03 m² ни ташкил этилиши керак.

Ойнасининг қалинлиги 3,4 ва 5 mm ҳамда майдони мос равишда 0.8, 1 ва 1.5 m дан кам бўлмаса, дераза енгил олиб қўйиладиган конструкциялар қаторига киради. Армирланган ойна енгил олиб қўйиладиган конструкциялар қаторига киритилмайди.

Енгил олиб қўйиладиган конструкциялар қопламаси учун ўрамли гиламни ҳар бир картаси купи билан 180 m бўлган ўлчамда қирқилиши лозим.

Енгил олиб қўйиладиган конструкциялар қопламаси оғирлигидан тушадиган ҳисобланган юк 0,7 kPa (70 kgs/m) дан кўп бўлмаслиги керак.

94. Ҳар бир ёнғиндан ҳимоя бўлинмаси алоҳида шамоллатиш тизимлари билан таъминланиши лозим. Шамоллатиш тизимлари хизмат кўрсатилаётган ёнғиндан ҳимоя бўлинмаси чегараларида жойлашган бўлиши керак.

95. Шамоллатиш тизимлари ёнмайдиган материаллардан ишланган бўлиши, ёнғинга қарши тўсиқлардан (деворлар, тўсинлар) ўтганда эса мос оловбардошлик даражасига эга бўлган ёнғинни тўхтатиб қолувчи клапанлар билан жиҳозланиши керак.

96. Шамоллатиш тизимларининг вертикал коллекторга уланадиган жойларида ёнғинни тўхтатиб қолувчи клапанлар ўрнатилиши лозим.

97. Шамоллатиш тизимларининг ёнғин бардошлилиги камида 0,5 h га тенг бўлиш, ёнғинга қарши тўсиқдан кесиб ўтадиган қисми эса — ёнғинга қарши тўсиқнинг ёнғин бардошлигидан паст бўлмаслиги керак.

98. Вертикал шамоллатиш тизими ёнғин бардошлилик даражаси 180 min тенг бўлган шахаталардан ўтказилиши лозим.

99. Ёнғин қутқарув бўлинмалари хизмат қиладиган шамоллатиш тизимлари ёнғин юз берганлиги ҳақидаги сигнал келиб тушгандан сўнг автоматик равишда ўчирилиши керак.

100. Ер устидаги хоналар орқали транзит тартибида ўтадиган ер ости автотураргоҳларнинг муҳандислик коммуникациялари (сув қувурлари, канализация ва металл қувурлардан ясалган иссиқлик таъминоти тизимларидан ташқари) ёнғин бардошлилик даражаси 180 min дан кам бўлмаган қурилиш конструкциялари билан изоляция қилиниши лозим. Ерости автотураргоҳлардан транзит тартибида ўтадиган ер устидаги муҳандислик коммуникациялар ҳам ёнғин бардошлилик даражаси 180 min дан кам бўлмаган қурилиш конструкциялари билан изоляция қилиниши керак.

101. Ташқи ёнғинни ўчиришни таъминлаш учун шаҳар сув қувурлари тармоғидан 150 m радиусда жойлашган камида 3 та ёнғин ўчириш гидрантларини ҳисобга олиш керак. Улар камида 100 л/с сув сарфлайдиган махсус автонасос ёрдамида сув олиш имкониятига эга бўлиши керак. Ёнғин ўчириш гидрантлари ўрнатилган жойлар бино фасадида нурли кўрсаткичлар билан белгиланиши ва ташқи ёритгичлар электр таъминоти тармоғига уланган бўлиши лозим.

102. Ички ёнғинга ўчириш сув қувурларидан (ҳар бир зонада) бино фасадига қуруқ қувурлар (диаметри 80 mm бириктирилувчи қалпоқчали патрубок) ёнғин автонасосларини улаш учун, ташқаридан бошқариладиган клапан ва зулфинлар чиқарилиши керак. Патрубкалар ўрнатиладиган жойлар нурли кўрсаткич ва пиктограммалар билан белгиланиши керак.

103. Қуйидагилар камида иккита эвакуация чиқиш йўлларига эга бўлиши керак:

энг кўп ишчи ишлайдиган сменада ходимлар сони 5 дан ортиқ бўлса А ва Б тоифаларига мансуб хоналар;

ишчилар сони 25 дан ортиқ ёки майдони 1000 m² дан ортиқ бўлса — В тоифасига мансуб хоналар;

ускуналарга хизмат кўрсатишга мўлжалланган очиқ жавонлар ва майдончалари бўлиб, ярус майдони 100 m² дан кўп бўлган А ва В тоифаларига мансуб хоналар ва ярус майдони 400 m² дан кўп бўлган бошқа тоифаларга мансуб хоналар;

энг кўп ишчи ишлайдиган сменадаги ходимлар сони 5 дан ортиқ бўлганда А ва Б тоифали қаватларда;

ишчилар сони 25 та бўлган В тоифали қаватларда камида иккитадан эвакуация чиқиш жойлари бўлиши шарт.

104. Агар А, Б ва В1 тоифаларга мансуб хоналарда тез алангаланадиган суюқликлар ишлаб чиқарилса, ишлатилса ёки сақланса, хоналарнинг полларини ёнмайдиган ёки ёнувчанлик гуруҳи Ё1 бўлган материаллардан ишланиши лозим.

105. 50 кишидан ортиқ одам эвакуация қилиниши мумкин бўлган горизонтал майдонларига эвакуация йўллари ва пандусларининг ички ўлчамлари умумий йўлак учун камида 1,2 m бўлиши лозим.

106. А ва Б тоифаларига мансуб биноларда Л1 туридаги зина катакларини лойиҳалашда А ва Б хоналардан қаватлар йўлакларига чиқишда доимий ҳаво бериб туриладиган тамбур-шлюзлар ҳисобга олиниши керак.

107. Оловбардошлик даражаси IV ва V, конструктив ёнғин хавфлилик синфи С2 ва СЗ бўлган биноларда эвакуация чиқишлар ишлаб чиқариш хоналари орқали ўтишига йўл қўйилмайди.

А ва Б тоифаларига мансуб хонага хизмат кўрсатишга мўлжалланган, муҳандислик ускунаси бўлган, доимий иш жойисиз ҳамда А ва Б тоифаларига мансуб хона орқали битта эвакуация чиқиш жойига эга бўлган хонанинг энг узоқ нуқтасигача бўлган масофа 25 m дан ошиб кетмаслиги лозим.

В, Г ва Д тоифаларига мансуб хонадан чиқадиган эвакуация йўллари ўз ичига А ва Б тоифаларига мансуб хоналар тамбур-шлюзлари орқали ўтадиган участкани кўшмаслиги керак.

108. Баландлиги тўрт қаватдан юқори бўлмаган В4, Г, ва Д тоифаларига мансуб туташ қурилган ва мавжуд бино ичига қурилган қурилмалар ичида жойлашган хоналарнинг зина катагидан эвакуация чиқишлари, улар туташ қурилган ва мавжуд бино ичига қурилган қурилмаларнинг икки томонида жойлашган бўлса (агар туташ қурилган ва мавжуд бино ичига қурилган қурилмалар бинони изоляцияланган қисмларга ажратса), В4, Г, ва Д тоифаларига мансуб хоналар орқали ташкил этилишига йўл қўйилади.

109. Оловбардошлик даражаси I, II, III ва IV, ёнғин хавфлилик синфи СО ва СТ бўлган биноларнинг антресоллари ва туташ қурилган (мавжуд бино ичига қурилган) қурилмаларларда, шунингдек доимий иш жойи мавжуд бўлмаган ва бинонинг муҳандислик ускуналари жойлашиши учун мўлжалланган, оловбардошлик даражаси IV, ёнғин хавфлилик синфи С2 ва Сз бўлган бир қаватли мобиль бинолар антресолларида жойлашган В4, Г ва Д тоифали хоналаридан эвакуцион чиқишларни В, Г ва Д тоифали хоналарда жойлашган ёнмайдиган материалдан ясалган 2-турдаги зиналар назарда тутилишига йўл қўйилади. Бунда муҳандислик ускуналари жойлашган хонанинг энг узоқ нуқтасидан бинонинг эвакуация чиқишигача бўлган масофа ушбу ШНҚнинг 2-иловасидаги 2-жадвалда берилган қийматлардан ошмаслиги керак. Хонанинг энг узоқ нуқтасидан зинага чиқиш жойигача бўлган масофа 25 m дан ошмайдиган, ёнмайдиган материаллардан ясалган 2 ва 3-турдаги зинали ушбу хоналардан чиқишда битта чиқиш жойини ташкил қилишга йўл қўйилади.

110. Баландлиги 25 m гача бўлган ишлаб чиқариш биноларида, агар ҳар бир қаватда (биринчи қаватдан ташқари) сменада энг кўп ишловчиларнинг сони қуйидагилардан ошмаса:

15 кишидан — ҳар қандай тоифали хоналари бўлган кўп қаватли биноларда;

50 кишидан — В1-В3 тоифали хоналари бўлган икки қаватли биноларда;

100 кишидан — шу каби, В4, Г ва Д тоифаларига мансуб биноларда 3-турдаги зиналардан иккинчи эвакуация чиқиш сифатида фойдаланилишига йўл қўйилади.

111. Ушбу ШНҚнинг 87-бандига мувофиқ бажарилган ертўланинг ҳар бир қисмида камида иккита эвакуация чиқишларни ҳисобга олиш керак.

112. Хонадаги энг узоқ иш жойидан бевосита хонадан ташқарига ёки зина катагига чиқадиган энг яқин эвакуация чиқишгача бўлган масофа мазкур ШНҚнинг 2-иловасидаги 2-жадвалда белгиланган қийматдан ошмаслиги керак.

Майдони 1000 m² дан кўп бўлган хоналар учун ушбу илованинг 2-иловаси 2-жадвалда белгиланган масофага ташқарига ёки зина катагигача бўлган йўлак узунлиги ҳам қўшилади.

Агар хонадан эвакуация чиқиш йўлакка, ташқарига ёки зина катагига қўшни хона орқали олиб чиқса, унда ушбу хонадаги энг узоқ иш жойидан қўшни хонадан чиқишгача бўлган масофа кўшни хоналардан бирининг энг хавфли тоифаси бўйича қабул қилиниши керак.

Одамлар оқимининг зичлиги умумий ўтиш жойидан эвакуация қилинаётган одамлар сонининг мазкур ўтиш жойи майдонига нисбати билан аниқлаш лозим.

А ва Б тоифаларига мансуб хоналар учун масофалар енгил алангаланувчи ёки ёнувчи суюқликлар тўкиладиган 50 m² га тенг майдонни ҳисобга олган ҳолда белгиланиши лозим. Ушбу ШНҚнинг 2-иловаси 1-жадвалида кўрсатилган майдоннинг бошқа қийматларида масофа 50/F коэффицентига кўпайтириш керак. Бу ерда: F — лойиҳанинг технологик қисмида аниқлаб бериладиган суюқлик тўкилиши мумкин бўлган майдон.

Хона ҳажмининг оралиқ қийматларида масофа чизиқли интерполяция билан аниқлаш керак.

Масофа баландлиги 6 m гача бўлган хоналар учун белгиланган (бир қаватли бинолар учун баландлик ферма пастигача қабул қилинади);

Хона баландлиги 6 m дан кўп бўлса, масофа қуйидагича узаяди:

12 m бўлса 20 фоизга;

18 m бўлса 30 фоизга;

24 m бўлса 40 фоизга, лекин А, Б тоифаларига мансуб хоналар учун 140 m дан ва В тоифа учун 240 m дан кўп бўлмаслиги керак.

Хона баландлигининг оралиқ қийматларида масофа узайиши чизиқли интерполяция билан аниқланиши лозим.

Мазкур ШНҚнинг 2-иловаси 1 — 4-жадвалларида бино тоифалари ва ёнғинга қарши бўлмалари учун бинонинг оловбардошлилик даражаси ва ёнғин хавфлилигининг синфи мужассамлигида назарда тутилган талаблар белгиланган. Жадвалда инобатга олинмаган бошқа мужассамликларда масофа ва одамлар сони мазкур тоифадаги хоналар учун ушбу кўрсаткичлардан энг ёмони қабул қилиниши лозим.

113. Ички очиқ жавонлар ва майдончалар, камида иккита очиқ пўлат нарвонга эга бўлиши керак.

А ва Б тоифаларга мансуб хоналар учун полнинг майдони 108 m²;

В1-В4, Г ва Д тоифаларига мансуб хоналар учун полнинг майдони 400 m² дан ошмаса фақат битта нарвонни лойиҳалашга йўл қўйилади.

Бинодан чиқишдаги майдончанинг энг узоқ нуқтасидан ва очиқ жавоннинг энг яқин эвакуация чиқишгача бўлган масофани ушбу ШНҚнинг 2-иловаси 2-жадвали бўйича 2-турдаги зина йўли узунлигини ҳисобга олган ҳолда қабул қилиш лозим.

Майдончалар ва очиқ жавонларнинг майдони ҳар қандай белгида қават майдонидан 40 фоизга кўп бўлиб, уларда доимий иш жойлари мавжуд бўлса, эвакуация чиқишларни зина катаклари орқали ташкил этилиши керак.

Эвакуация чиқиш йўлларининг бирида 3-турдаги зина назарда тутилишига йўл қўйилади.

114. Оловбардошлик даражаси IV, ёнғин хавфлилик синфи С2 ва СЗ бўлган бир ёки икки қаватли бинонинг энг узоқ иш жойидан энг яқин эвакуацион чиқишигача бўлган масофани қуйида келтирилган кўрсаткичлардан кўпроқ қабул қилмаслик лозим:

В1-ВЗ тоифаларга мансуб хоналари бўлган бир қаватли биноларда 50 m, В4, Г ва Д тоифалар учун 80 m;

В1-ВЗ тоифаларга мансуб хоналари бўлган икки қаватли биноларда 40 m, В4, Г ва Д тоифалар учун 60 m;

Агар хоналар ичида ускуналар билан банд бўлмаган пол майдони, энг кўп ишчи ишлайдиган сменада ҳар бир ишчига 75 m² ва ундан ортиқни ташкил этса кўрсатилган масофаларни 50 фоизга оширишга йўл қўйилади.

В1-В4, Г, ва Д тоифали хоналари бўлган бир қаватли биноларда кўрсатилган масофани сақлашнинг имконияти бўлмаса эвакуация чиқишларни бино ташқи периметрининг ҳар 72 m га жойлаштирилиши керак.

Иккинчи қаватдан эвакуция қилинаётган одамлар сонидан келиб чиқиб зина маршининг эни, шунингдек эшик, йўлак ёки эвакуация йўлига ўтиш жойларининг эни 100 кишига 0,6 m ҳисобидан қабул қилиниши, бироқ 0,85 m дан кам бўлмаслиги керак.

115. Эшикдан йўлак бўйича 1000 m² дан кўп бўлмаган майдонга эга бўлган энг узоқ хона энидан, то ташқарига ёки зина катагига энг яқин чиқишгача масофа мазкур ШНҚнинг 2-илова 3-жадвалида кўрсатилган қийматдан ошмаслиги керак.

Бир қаватда турли тоифага мансуб хоналар жойлаштирилганда, энг узоқдаги хона эшигидан ташқарига чиқиш жойигача ёки энг яқин зина катагигача бўлган масофа хавфлиликнинг юқорироқ тоифаси бўйича белгиланиши лозим.

Йўлакдаги одамлар оқимининг зичлиги хонадан йўлакка эвакуция қилинаётган одамлар сонининг ушбу йўлак майдонига нисбати билан аниқланиши лозим. Бунда хонадан умумий йўлакка очиладиган эшиклар учун умумий йўлакнинг эни:

эшик бир томонлама жойлаштирилганда — эшик табақаси энинининг ярмигача;

эшик икки томонлама жойлаштирилганда — эшик табақасининг энигача камайтириб қабул қилиниши керак.

116. Хоналардаги эвакуация чиқиши (эшиги)нинг эни, ушбу эшик орқали эвакуация қилинадиган одамлар умумий сонига, ушбу ШНҚнинг 2-иловаси 4-жадвалида белгиланган 1m чиқиш (эшик) энига тўғри келадиган одамлар сонига қараб, бироқ агар ишловчилар ичида ногиронлиги бўлган шахслар мавжуд бўлса 0,9 m дан кам бўлмаган ҳолда қабул қилиш лозим.

Хона ҳажмининг оралиқ қийматларида чиқишнинг 1 m энига тўғри келадиган одамлар сони интерполяция йўли билан аниқлаш керак.

Баландлиги 6 m бўлган хонадан эвакуация чиқиш (эшик)нинг 1 m энига тўғри келадиган одамлар сони,бино баландлиги:

12 m да 20 фоизга,

18 m да 30 фоизга,

24 m да 40 фоизга купаяди;

Хона баландлигининг оралиқ қийматларида чиқишнинг 1 m энига тўғри келадиган одам сонининг кўпайиши интерполяция йўли билан аниқлаш керак.

117. Йўлакдан ташкарига ёки зина катагига эвакуация чиқиш (эшик)нинг эни, ушбу чиқиш орқали эвакуация қилинувчи одамларнинг умумий сонига, шунингдек ушбу ШНҚнинг 2-иловаси 5-жадвалида белгиланган чиқиш (эшик)нинг 1 m энига тўғри келадиган одамлар сонига қараб, лекин 0,8 m дан кам, агар ишловчи ногиронлиг бўлган шахслар мавжуд бўлса 0,9 m дан кам бўлмаган ҳолда қабул қилиш лозим.

Корхонада ногиронлиги бўлган шахслар мехнатидан фойдаланиш мумкин бўлган бошқа турдаги ишлар мавжуд бўлса эвакуация чиқиш кўрсаткичлари 25 фоизга кўпайиши керак.

118. Ногиронлиги бўлган ишловчилар бўлганда зина маршининг эни камида 1,2 m бўлиши лозим.

119. 2-турдаги Н2 тутамайдиган зина катаклари Г ва Д тоифали биноларда баландлик бўйича ҳар 30 m да ва В тоифага мансуб биноларда (зина катаги ҳажмидан ташқари зина катагининг бир қисмидан бошқа қисмига ўтган ҳолдаги) ҳам 20 m да икки марш баландликкача ёнғинга қарши берк пардевор билан ажратилиши керак.

120. Хона ва йўлакларда ёнғин хавфсизлиги чоралари бўйича ШНҚ 2.04.05-22талабларига мувофиқ тутунга қарши шамоллатиш тизимларини инобатга олиш лозим.

121. Тутунга қарши шамоллатиш тизимлар ҳисобини бажаришда инобатга олинадиган зенит фонарлари коплама майдони бўйича бир текисда жойлашган бўлиши керак.

122. Ушбу боб талабларига баландлиги 50 m гача бўлган маъмурий ва маиший биноларни ҳамда янги, кенгайтирилаётган, реконструкция қилинаётган ва техник жиҳатдан қайта қурилаётган маъмурий ва маиший биноларнинг тегишли хоналарини лойиҳалашга нисбатан татбиқ қилинади.

123. Ногиронлиги бўлган шахслар меҳнатидан фойдаланиш имконияти ҳисобга олинган корхоналарда маъмурий ва маиший вазифа бажарадиган бинолар ва хоналарни лойиҳалашда ШНҚ 2.07.02-24 га асосан амалга ошириш лозим.

124. Маъмурий ва маиший бинолар, одамларнинг соғлигини ҳаётини, мулки ва атроф-муҳитни муҳофоза қилиниши, табиий ресурслардан оқилона фойдаланилиши, энергия тежалиши, шунингдек меҳнат жараёни учун қулай шароитлар яратилиши мақсадида, уларнинг ҳаётий циклининг барча босқичларида хавфсизлиги таъминланиши керак.

125. Маъмурий ва маиший бинолар қуйидаги талабларни инобатга олиб лойихалаш керак:

бошлиқ ва бошқарув ходимлари тўлақонли ишини;

ходимларнинг кундалик эхтиёжларини қондирилишини;

меҳнат жараёнининг салбий оқибатларини бартараф этилишини;

зарарли ишлаб чиқариш жараёнлари таъсиридан келиб чиқадиган салбий таъсирларни бартараф этилиши бўйича профилактика чораларни кўрилишини;

барча турдаги корхоналарда, санитария-маиший, тиббий хизмат, умумий овқатланишни.

126. Маъмурий ва маиший бинолар, уларнинг асоси ва юк кўтарувчи конструкциялари лойиҳа муддати даври ва фойдаланиш давомида, қурилиш ёки реконструкция вақтида дуч келиши мумкин бўлган юкларга бардошли бўлиши керак.

127. Маъмурий ва маиший бинолар шундай лойиҳалаш ва қурилиши керакки, фойдаланиш даврида бинода ёнғин келиб чиқиш ҳавфини олдини олиш ёки камайтириш, ёнғин содир бўлганда эса ҳодимларни, мулкни ва атроф муҳитни ёнғиннинг зарарли таъсирларидан ҳимоя қилиш ва (ёки) ушбу омилларнинг таъсирини чеклаш имконияти бўлиши лозим.

128. Бинонинг ҳажмий-лойиҳавий ва конструктив ечимлари, эвакуация йўлларидаги юза плиталари, шунингдек ички муҳандислик тизимларининг элементлари олов ва унинг хавфли омилларини ёнғин ўчоғининг тарқалиш эхтимолини чегаралаши керак.

129. Маъмурий ва маиший бинолар ва уларнинг элементлари, одамларни шу жумладан ногиронлиги бўлган шахсларни, шунингдек бинодан ўз вақтида эвакуация қилишнинг иложи бўлмаган ишчилар ва ташриф буюрувчиларни хавфсиз ҳудудга эвакуация қилгунга қадар конструкцияларнинг оловбардошлилигини сақлаш керак.

130. Маъмурий ва маиший бинолар, уларнинг ички муҳити ишчилар ва ташриф буюрувчиларга унинг хизмат қилиш муддати давомида одамлар бўлган пайтда физик, кимёвий, биологик ва бошқа зарарли омилларнинг номақбул таъсири бўлмаслиги керак. Ҳудудларни ривожлантириш атроф-муҳитга таъсирини ҳисобга олган ҳолда одамларнинг яшаши учун қулай шарт-шароитларни яратиши керак.

131. Бинолар ва унинг элементлари, муҳандислик тизимлари хоналарда қулай микроиқлимни яратилиши, ҳароратни, намликни ва ҳаво оқимини, шунингдек, деворларнинг ички юзаларининг ҳароратига қўйиладиган талабларга мувофиқлигини, ташқи тусиқ конструкцияларнинг иссиқликга чидамлилиги ва пол сиртларининг иссиқлик ўзлаштиришини инобатга олиб лойиҳалаш лозим.

132. Бино атмосферадаги намликни хоналарга ўтказмаслиги, захликнинг пайдо бўлишига йўл қўймаслиги керак. Сув таъминоти тизими ва ички қувур ўтказгич тизимлари тешилиши ва ифлос қилиши мумкинлигини инобатга олган ҳолда, канализация тизимлари ва тармоқлари оқава сувларни сув таъминоти тизимларига, ерга тушмасдан ва атроф-муҳитни ифлослантирмасдан чиқариб юборилиши таъминлаши лозим.

133. Товуш изоляцияси, суний ёритилганлик ва табиий инсоляция бино хоналаридаги катнашувчиларнинг соғлигига зарар етказиш хавфига йўл қўймайдиган шароитларни яратиши керак. Бино фаолияти давомида атроф-муҳитга салбий таъсир кўрсатмаслиги керак.

134. Маъмурий ва маиший биноларда, шунингдек унинг ҳудудида одамларнинг, шу жумладан ногиронлиги бўлган шахсларнинг ҳаракатланиш йўлаклари, зинапоялар, оралиқлар, қия ва сирпанчиқ юзалар, баланд ва паст жойлашган элементлари, транспортларнинг ҳаракатлари, хавф туғдирмаган ҳолда қулайлик яратилиши керак.

135. Маъмурий ва маиший бинолар ва ташқи тусиқ қурилиш конструкциялари, вентиляция ва ҳавони тозалаш, иситиш ҳамда совутиш, шунингдек ёритиш тизимлари иссиқликни сақлаш ва энергияни тежаш режимида ишлаши керак.

136. Хоналар майдонининг ўлчамларида ушбу меъёрларда белгиланган ўлчамлардан четга чиқишга йўл қўйилади:

майдонининг меъёри 12 м2 ва ундан ортиқ бўлган хоналар учун 10 фоизгача,

майдонининг меъёри 12 м2 дан кам бўлган хоналар учун 15 фоизгача.

Меъёрларнинг бундай пасайтирилиши кўрсатиб ўтилган хоналарда фаолият жараёнининг ёмонлашишига олиб келмаслиги керак.

137. Биноларда муҳандислик ускуналарининг қуйидаги турлари учун хоналар ва қурилмалар инобатга олиниши керак:

ШНҚ 2.04.05-22 ва ёнғин хавфсизлиги бўйича норматив ҳужжатлар талабларига мувофиқ лойиҳалаштириладиган иситиш, шамоллатиш ва кондициялаштириш учун;

ШНҚ 2.04.01-22 ва ёнғин хавфсизлиги бўйича норматив ҳужжатлар талабларига мувофиқ лойиҳалаштириладиган ички водопровод ва канализация учун;

электр таъминоти, электр ёритиш, автоматик ёнғин сигнализацияси қурилмалари ва ёнғин тўғрисида хабар берувчи тизимлар, кучсиз ток билан ишлайдиган телефон, радио тармоғи ҳамда ички ва ташқи видеокузатув, шунингдек вақтни кўрсатувчи қурилмалар ва бошқа алоқа турлари учун лойиҳалашга топшириқ бўйича. Биноларнинг электр таъминоти, куч ускуналари ва электр билан ёритилиши ШНҚ 2.01.05-24, ШНҚ 2.04.17-19 ҳамда ёнғин хавфсизлиги бўйича норматив ҳужжатлар талабларига мувофиқ лойиҳалаш керак;

мазкур нормалар, ГОСТ 34305-2017 ва ёнғин хавфсизлиги бўйича норматив ҳужжатларга мувофиқ ҳисобга олинган пассажир лифтлари учун;

ушбу ШНҚнинг 155-бандига биноан ҳамда ШНҚ 2.08.02-23 ва ёнғин хавфсизлиги бўйича норматив ҳужжатлар талабларига мувофиқ ҳисобга олинган чиқинди тўпловчи камерали, чиқинди тортадиган тик қувурлар учун.

138. Маъмурий ва маиший биноларда ногиронлиги бўлган шахсларнинг меҳнатидан фойдаланилишини ҳисобга олган ҳолда ШНҚ 2.07.02-24 га асосан лойихалаш керак.

139. Маъмурий, маиший, ишлаб чиқариш, ёрдамчи ва омборхоналар ШНҚ 2.01.02-04 га мувофиқ битта ёки бир нечта йирик биноларга бирлаштирилиши керак.

Кўп қаватли ишлаб чиқариш ва омборхона биноларида маъмурий-маиший вазифаларни бажарадиган хоналардан иборат қават ташкил қилишга йўл қўйилади. Бунда А ва Б тоифадаги бинолар бундан мустасно.

140. Саноат корхоналари, саноат кластерлари ва индустриал парклар таркибидаги маъмурий ва маиший хоналар алоҳида турган биноларда, ишлаб чиқариш биноларининг ёнидан қурилган қурилмалар, қўшимча қурилмалар, ичига ўрнатилган қурилмаларда жойлаштириш керак.

Ҳудудий саноат кластерлари таркибидаги маъмурий-маиший биноларни ҳар бир объектда ишловчиларга ва саноат инфратузилмасига хизмат кўрсатадиган маъмурий муассасаларга ягона интеграллашган ижтимоий-маиший хизмат кўрсатиш тизими сифатида лойиҳалаш лозим.

Маъмурий ва ижтимоий-маиший инфратузилма хизмат кўрсатиш объектларини максимал даражада блокировка қилиш, улардан фойдаланишда ишловчиларнинг вақтини минимал даражада сарфланишини ҳисобга олган ҳолда жойлаштириш асосида ташкил қилинишини таъминлаши, ҳамда бинолар ичидаги иш жойлари яқинида, объектлар жойлашган кварталлар чегарасида хизмат кўрсатилишини, шунингдек ҳудудий саноат кластерига хизмат кўрсатилишини ўз ичига олиши керак.

141. Маъмурий-маиший хоналар саноат корхонаси учун мўлжалланган ётоқхоналар, саноат кластерлари ва индустриал парклар билан бир бинода бирлаштирилганда, ётоқхоналар ёнғинга қарши алоҳида бўлмага бирлаштирилиши керак.

142. Маъмурий-маиший хоналар таркибида спорт машғулотлари учун хоналар инобатга олиниши керак. Спорт залларини тақаб қурилган, қўшимча қурилган, қўшимча-тақаб қурилган ҳолда лойиҳалашга йўл қўйилади.

143. Бинолар ва хоналарнинг ранг жиҳатдан ечимини танлашда ШНҚ 2.01.05-24 га мувофиқ амалга ошириш лозим. Битта хонада бирлаштирилган ҳар хил функционал зоналар, умумий ранглар ечимидан келиб чиққан ҳолда, ҳар хил ранглар билан ажратилиши лозим. Кириш гуруҳлари, ўтиш йўлаклари, умумий фойдаланиш зоналарининг ранглар ечимида корхона рангларидан фойдаланишга йўл қўйилиши мумкин. Қисқа вақт бўлишга мўлжалланган хоналар (маиший хоналар, ювиниш хоналари, санузеллар, рекреацион жойлар, йўлаклар, овқатланиш заллари, овқат қабул қилиш хоналари)да ёрқин ранглар гаммасидан ва бир-биридан кескин фарқ қиладиган (контраст) ранглардан фойдаланишга йўл қўйилади. Бунда ШНҚ 2.07.02-24 талабларини ҳисобга олиш керак. Контраст рангларнинг қўлланиши одамлар учун, шу жумладан заиф кўрадиган, кам ҳаракат аҳоли гуруҳлари учун хонада ҳаркатланишни қийинлаштирмаслиги керак.

144. Маъмурий ва маиший биноларни модулли конструкцияларда қуришда ҳажмий лойиҳавий ва конструктив ечимлар ГОСТ 28984-2011 га асосан ишлаб чиқиш керак.

Модулли биноларнинг баландлиги икки қаватдан ошмаган ва функционал вазифаларини ҳисобга олган ҳолда ГОСТ 22853-86 талабларига мос бўлиши лозим.

Модулли биноларнинг уч ва ундан ортиқ қаватлари ва функционал вазифаларидан келиб чиқиб ШНҚ 2.01.02-04 га мувофиқ лойихалаш керак.

145. Корхоналар маъмурий ва маиший биноларининг, шу жумладан ёнида қурилган ва қўшимча қурилган блокларининг ҳажмий-лойиҳавий ечимларини ишлаб чиқишда ШНҚ 2.01.01-22, ШНҚ 2.01.02-04, ҚМҚ 2.01.03-19, ШНҚ 2.01.04-18, ШНҚ 2.03.10-24, ШНҚ 2.03.13-24, ШНҚ 2.01.19-22 ҳамда ШНҚ 2.08.02-23 га мувофиқ амалга оширилиши керак.

Қаватлар сони ва ёнғинга қарши бўлмаларнинг майдони бинолар, тақаб қурилган қурилмалар ва ичига ўрнатилган қурилмаларнинг оловбардошлилиги даражасига қараб мазкур ШНҚнинг 2-иловаси 6-жадвалдаги кўрсаткичларга мувофиқ қабул қилиниши лозим.

Ичга ўрнатилган қурилма, қўшимча қурилма — ишлаб чиқариш биноси чегарасида бинонинг ёнғинга қарши тўсиқлар (деворлар, пардеворлар) билан ажратиладиган қисми ҳажми 4 m³ дан кам бўлмаслиги керак.

146. Алоҳида турган, шу жумладан баландлиги 28 m ва ундан ортиқ бўлган маъмурий биноларни ШНҚ 2.08.02-23, ШНҚ 2.08.04-22, ШНҚ 2.01.02-04, ШНҚ 2.01.04-18, ШНҚ 2.03.10-24 ҳамда ШНҚ 2.03.13-24 талабларига мувофиқ лойиҳалаш керак. Умумий, фойдали ва ҳисобий майдонни, қурилиш ҳажмини ҳисоблаш қоидалари ШНҚ 2.08.02-23 бўйича қабул қилиш лозим.

147. Маъмурий ва маиший биноларнинг хоналари полдан шифтгача бўлган баландлиги:

камида 3,0 m бўлиши керак;

пасайтирилган баландликни қўллашга йўл қўйилади камида 2,7 m бўлиши керак.

Мажлислар заллари ва ошхоналарнинг баландлиги ШНҚ 2.08.02-23 талабларига мувофиқ олиниши лозим.

Қўшимча қурилган хоналарнинг баландлиги 2,4 m (полдан шифтгача) деб қабул қилинишига йўл қўйилади. Бунда шундай хонада ҳозир бўлган битта одамга ҳаво муҳитининг ҳажми камида 4 m³ бўлиши керак.

148. Йўлакларнинг полдан то ораёпмалар, ускуналар ва коммуникациялардаги чиқиб турган конструкцияларнинг пастигача бўлган баландлиги ШНҚ 2.08.02-23 га мувофиқ қабул қилиниши керак, уларнинг баландлиги камида 2,2 m бўлиши лозим.

Техник қаватлар йўлакларининг баландлигини ускуналар, муҳандислик тармоқлари ва улардан фойдаланиш шартларини ҳисобга олиб қабул қилиш лозим. Бунда хизмат кўрсатиш ходимларининг ўтиш жойларида соф баландлиги камида 1,8 m бўлиши лозим.

149. Ишлаб чиқариш биноларининг қўшимча қурилган хоналарида дам олиш ва исиниш (ёки совутиш), ювиниш хоналари, ҳожатхоналар (шахсий гигиена кабинкалари билан), душхоналар, ичадиган сув таъминоти қурилмалари, усталар (ходимлар)нинг ишлаб чиқариш шартшароитларига биноан иш жойларига яқин жойлаштириш керак бўлган хоналари, В, Г ва Д тоифали хоналарда эса чекиш жойларининг жойлаштирилишига йўл қўйилади.

Оловбардошлилиги IV даражали биноларда қўшимча қурилган хоналарни ташқи деворлар ёнидаги антресоллар ва майдончаларда жойлаштиришга йўл қўйилмайди (ҳожатхоналар, аёлларнинг шахсий гигиена кабинкалари, қўл ванналари кабинкалари, ювиниш хоналари ва яримдуш кабинкалари бундан мустасно).

150. Бинога киришда хона полининг сатҳи кириш олдидаги тротуар сатҳидан камида — 0,15 m баланд бўлиши керак.

Хоналарни ёғиндан ҳимоялашнинг тегишли чоралари кўрилган ҳолларда бинога киришдаги пол сатҳи камида — 0,15 m дан кам олишга (шу жумладан, чуқурлаштирилган жойни тротуар сатҳидан пастроқ қилишга) йўл қўйилади.

Бинога киришда пойабзални тозалаш, ювиш учун қурилма ҳисобга олиниши йўл қўйилади.

151. Корхонанинг маъмурий биносидаги кириш зонасининг тузилиши, ташқи зинапоялар ва пандуслар тузилиши ШНҚ 2.08.02-23 га мувофиқ бериши керак.

152. Бинога киришда тамбурлар лойиҳаланиши керак. Тамбурнинг ўрнатилиши қуйидагича:

эни камида 1,8 m;

чуқурлиги камида 1,6 m бўлиши лозим.

153. Вестибюл майдони одам энг кўп ишлайдиган сменада битта ходимга 0,2 m² ҳисобидан келиб чиқиб, бироқ 18 m² дан кам бўлмаган ҳолда қабул қилиниши лозим. Вестибюлларда гардеробхоналар лойиҳалаш топшириғига асосан ҳисобга олиниши лозим.

154. Мажлислар ва маданий-оммавий чора-тадбирлар учун залларни ушбу ШНҚнинг 1-иловаси 7-жадвалидаги кўрсаткичларни ҳисобга олган ҳолда бино қаватлари бўйича жойлаштиришга йўл қўйилади.

155. Кўп қаватли маъмурий биноларда ШНҚ 2.08.02-23 га мувофиқ йўловчи лифтлар инобатга олинади. Лифтлар сони ҳисоблар асосида белгиланади, бироқ иккитадан кам бўлмаслиги керак. Бунда лифтлардан бирини юк ташувчи сифатида қабул қилишга йўл қўйилади.

Лифтлардан бирининг кабинаси узунасига 2,1 m дан, энига 1,1 m дан, эшигининг эни 0,9 m дан кам бўлмаслиги керак.

Юк-йўловчи ташувчи лифтлар технологик талабларга биноан (лойиҳалаш топшириғига мувофиқ) инобатга олиниши керак.

Иккинчи ва юқорироқ қаватда ўриндиқли аравачалардан фойдаланадиган ногиронлиги бўлган шахслар учун мўлжалланган хоналар мавжуд бўлган ҳолларда, лифтлар ва бошқа тик ҳаракатланадиган транспорт воситалари кўзда тутилиши лозим.

156. Лифт жойлашган холлнинг эни:

лифтлар бир қатор жойлашганда лифт кабинасининг энг кичик узунлигининг 1,3 қисмидан кам бўлмаслиги;

икки қатор жойлашганда — қарама-қарши қатордаги лифтлардан бирининг кабинасининг энг кичик узунлигининг иккиланган қийматидан кам бўлмаслиги керак. Кабинасининг узунлиги 2,1 m ва ундан ортиқ бўлган лифтлар олдидаги холлнинг эни 2,5 m дан кам бўлмаслиги лозим.

Ертула ва цокол қаватларда лифт шахталаридан чиқишлар, ёнғин пайтида ҳаво босими ҳосил қилинган ҳолда, танбур-шлюзлар орқали ташкил қилиниши керак.

157. Биноларда йиғиш-териш ашёларини сақлаш, тозалаш ва қуритиш учун иссиқ ва совуқ сув таъминоти билан жиҳозланган хоналар кўзда тутилиши ҳамда улар, одатга кўра, ҳожатхоналар ёнида жойлаштирилиши керак. Ушбу хоналарнинг майдони қават майдонининг ҳар бир 100 m² га 0,6 m² ҳисобида, бироқ 4 т²дан кам бўлмаган ҳолда олиниши лозим. Қават майдони 400 m² дан кам бўлса,ёнма-ён иккита қаватга битта шундай хонани инобатга олинишига йўл қўйилади.

158. Кўп қаватли биноларда ҳожатхоналар, ювиниш, душ хоналари худди шундай вазифани бажарадиган хоналарнинг тепасида жойлаштирилиши керак. Техник хоналар тепасида жойлаштирилишига йўл қўйилади.

159. Кўп қаватли маъмурий биноларда чиқинди тортадиган қувурларнинг ўрнатилиши лойиҳалаш топшириғига асосан инобатга олиш лозим.

160. Ишлаб чиқариш бинолари ва алоҳида турган маъмурий-маиший бинолар ўртасидаги ўтиш жойлари ердан, ер устидан, шунингдек ер остидан ўтказилишига йўл қўйилади.

Ҳар бирида бир смена давомида 30 кишидан ортиқ ҳодимлар бўлмаган иситиладиган ишлаб чиқариш бинолари ва алоҳида турган маиший бинолар ўртасидаги алоҳида иситиладиган ўтиш жойлари ҳисобга олиниши керак. Бунда ишлаб чиқариш биноларида устки кийимни сақлаш (учун илгичлар билан жиҳозланган) гардеробхоналар лойихаланиши лозим.

Ўтиш жойлари-йўлаклар (галереялар)нинг баландлиги ва эни ШНҚ 2.08.02-23 ҳамда ушбу ШНҚга асосан инобатга олиб қабул қилиниши керак.

161. Транспорт учун ер усти ўтиш жойини тузишда икки боши очиқ ўтиш жойини қуйидагича лойихалаш керак:

баландлиги камида — 4,5 m;

эни камида (ёруғда) — 3,5 m.

Бу талаб йўловчилар учун усти очиқ транспорт юрмайдиган ўтиш жойлари учун тааллуқли эмас.

162. Ошхоналар техник талаблар бўйича мазкур ШНҚнинг 219-банди ва ШНҚ 2.08.02-23 талабларига мувофиқ лойиҳалаш керак. Ошхона заллари ва озиқ-овқат блоклари 1-қаватда жойлаштириш керак.

163. Цокол ва ертўла қаватларда ШНҚ 2.08.02-23 талабларига мувофиқ (технологик лойиҳалашнинг санитария-гигиена талаблари ва нормаларидан келиб чиқиб) маъмурий ва маиший биноларнинг хоналарини жойлаштиришга йўл қўйилади.

164. Маъмурий ва маиший бинолар ёки блокларда омборхоналарни ШНҚ2.09.03-23 ҳамда ШНҚ 2.01.02-04 талабларига мувофиқ жойлаштириш лозим.

165. Маъмурий ва маиший хоналар оловбардошлилиги I, II, III ва IV даражали ва В, Г ва Д тоифали (портлаш-ёнғин хавфи бўйича) ишлаб чиқариш ёки омбор биноларининг ичга ўрнатилган қурилмаларида ва қўшимча қурилмаларида жойлашишига йўл қўйилади.

Оловбардошлилиги I ва II даражали тақаб қурилган қурилмаларни оловбардошлилиги I ва II даражали ишлаб чиқариш (омборхона) биносидан 1-турдаги EI 45 ёнғинга қарши пардеворлар билан ажратиш керак.

Оловбардошлилиги II даражадан паст бўлган тақаб қурилган қурилмаларни, шунингдек оловбардошлилиги II даражадан паст бўлган ишлаб чиқариш биноларига тақаб қурилган қурилмаларни А ва Б тоифали хоналар ва биноларга тақаб қурилган қурилмаларни 1-турдаги REI 150 ёнғинга қарши деворлар билан ажратиш лозим. Оловбардошлилиги III даражали тақаб қурилган қурилмаларни оловбардошлилиги III даражали ишлаб чиқариш биноларидан 2-турдаги REI 45 ёнғинга қарши деворлар билан ажратишга йўл қўйилади.

Оловбардошлилиги I ва II даражали ичга ўрнатилган қурилмаларни В, Г ва Д тоифадаги ишлаб чиқариш хоналаридан ёнғинга қарши 1-турдаги EI 45 пардеворлар билан оловбардошлилиги III даражали биноларда ёнғинга қарши 2-турдаги REI 45 деворлар билан ажратишга йўл қўйилади. Кўрсатилган деворлар КО ёки К1 синфига мансуб бўлиши керак.

Қўшимча қурилмаларнинг қаватлари иккитадан ошмаслиги ва В, Г ва Д тоифадаги ишлаб чиқариш хоналаридан ёнғинга қарши REI 45 деворлар ва ёнғинга қарши REI 45 ораёпмалар билан ажратиш керак.

Ёнғинга қарши 1-турдаги EI 45 пардеворлар ва ёнғинга қарши 2-турдаги REI 45 деворлар билан ажратиладиган ичга ўрнатилган қурилмаларнинг, шунингдек қўшимча қурилмалар ва ишлаб чиқариш хоналарининг жамлама майдони мазкур ШНҚда ўрнатилган ёнғинга қарши бўлинманинг майдонидан ошмаслиги керак.

166. Ертўлалардан эвакуация чиқишларни, бевосита ташқарига чиқадиган алоҳида зинапоя катаклари орқали тузиш кўзда тутилади. Ертўладан чиқишни зинапоя катагининг қолган қисмидан 1-турдаги EI 45 ёнғинга қарши яхлит пардевор билан ажратилган умумий зинапоя катакларининг ташқарига чиқишлари орқали ташкил қилишга йўл қўйилади. Ертўла ва биринчи қават ўртасидаги алоқани биринчи қават йўлагига олиб борадиган алоҳида зинапоялар орқали амалга ошириш лозим.

167. Бинодан битта эвакуация чиқишини (эшик) қуйидаги ҳолларда инобатга олиш керак:

бир пайтнинг ўзида кўпи билан 50 нафар одам ҳозир бўлган исталган қаватда жойлашган хонадан, агар хона полининг энг узоқ нуқтасидан чиқишгача бўлган масофа 25 m дан ошмаса;

умумий майдони 300 m² дан ошмаган бир қаватли бинонинг ҳамма хоналарида ишловчилар сони 50 нафардан ошмаса;

бинонинг оловбардошлилик даражаси, қаватлари сони ва энг кўп аҳоли жамланган қаватдан эвакуация қилинадиганларнинг сони ушбу ШНҚнинг 2-иловаси 8-жадвалида кўрсатилган маълумотларга мос келса ва агар ушбу қаватдан, ШНҚ 2.01.02-04 ҳамда ШНҚ 2.08.02-23 талабларига мувофиқ бажариладиган 3-турдаги зинапояга иккинчи чиқиш ташкил қилинган бўлса.

168. Санитария-маиший ва маъмурий хоналардан эвакуация қилинаётганлар сони сменада ишлаётганлар сонига, ошхоналар, мажлислар ва кенгашлар залларидан эвакуация қилинаётганлар сони заллардаги 25 фоизга кўпайтирилган жойлар сонига мос бўлиши лозим.

169. Ўтиш жойлари, йўлаклар ва эвакуация йўлларидаги бошқа горизонтал майдонларининг эни эвакуация қилинадиганлар оқимларининг зичлиги 1 m² га кўпи билан 5 нафар одам ҳисобидан қабул қилиниши лозим. Бунда хонадаги ўтиш жойларининг эни камида 1,2 m бўлиши керак.

Йўлак ёки бошқа бинога ўтиш жойи қуйидагича лойихалаш керак:

эни 1,8 m дан кам бўлиши керак;

узунлиги 30 m гача бўлган йўлак энини 1,6-1,5 m деб қабул қилинишига йўл қўйилади.

Хоналар ва йўлаклардан зинапоя катакларига эвакуация чиқиш эни, шунингдек зинапоя маршларининг эни, ушбу чиқишдан эвакуация қилинаётганлар сонидан келиб чиқиб, биноларнинг қуйидаги оловбардошлилик даражасига қараб, чиқиш (эшик) энининг 1 m га ҳисобланиб белгиланиши керак (томоша залларига эга бинолар бундан мустасно):

I, II 165 одам/min дан ортиқ эмас;

III 115 одам/min дан ортиқ эмас;

IV 80 одам/min дан ортиқ эмас.

Зинапоя маршларининг эни энг кўп одам жойлашган қаватдан зинапоя катагига чиқиш энидан кам бўлмаслиги 1,35 m дан кам бўлмаслиги, кўпи билан 50 нафар одамга хизмат кўрсатадиган зинапоялар учун 1,2 m дан кам бўлмаслиги (5 нафаргача одамга мўлжалланган алоҳида хоналар учун 1,0 m бўлиши) лозим.

170. Зинапоя катаклари ёки ташқи чиқишлар оралиғида йўлак бўйлаб эшикдан энг узоқда жойлашган хонанинг эшигидан энг яқин зинапоя катаги ёки ташқарига чиқиш жойигача бўлган масофа ушбу ШНҚнинг 2-иловаси 9-жадвалида кўрсатилган қийматдан ошмаслиги лозим (ҳожатхоналар, ювиниш хоналари, душ хоналар, чекиш хоналари бундан мустасно).

171. Зинапоя катаклари ўртасидаги йўл қўйилган масофалар ортиб кетган тақдирда, ичига ўрнатилган қурилмалар ва қўшимча қурилмаларда ишлаб чиқариш хоналарида ёнғин пайтида тутун қопламайдиган 2 чи ёки 3 чи турдаги зинапоя катакларини кўзда тутиш лозим. Бунда кўрсатиб ўтилган зинапоя катакларидан оловбардошлилик даражаси I-III бўлган Г ва Д тоифадаги бинолар (хоналар)га эвакуация чиқишларни инобатга олиб лойихалаш лозим.

Боши берк йўлакка чиқиладиган хоналардан зинапоя катагига чиқишгача бўлган масофани 2 мартага қисқартирилиши керак.

172. Йўлакларни 2-турдаги ёнғинга қарши тўсиқлар билан 60 m дан ошмаган узунликдаги бўлмаларга ажратиш лозим. Кўп қаватли биноларда ер устидаги қаватларда жойлашган йўлаклар (эвакуация йўллари) йўлак торецларидан ёки ёруғлик чўнтаклари (холлар) орқали табиий ёритилишига йўл қўйилади.

173. Ишлаб чиқариш биноларининг антресоллари ёки майдончаларида жойлаштириладиган қўшимча қурилган хоналардан ишлаб чиқариш хоналарига очиқ зиналардан чиқишлар ташкил қилинишига йўл қўйилади.

Қўшимча қурилган хоналарнинг чиқишларидан ташқарига чиқишларгача бўлган масофалар ушбу ШНҚ га мувофиқ портлаш-ёнғин чиқиш ва ёнғин чиқиш жиҳатдан хавфли хоналар тоифасига боғлиқ ҳолда қабул қилиниши лозим.

174. Исталган нуқтадан мазкур хонанинг энг яқин эвакуация чиқишигача бўлган масофа оловбардошлилиги қуйидагича булиши керак:

I ва II даражасига мансуб биноларда 25 m дан;

III даражали биноларда 15 m дан;

IV даражали биноларда 12 m дан ошмаслиги лозим.

175. Бинолар, тақаб қурилган қурилмалар, ичига ўрнатилган қурилмалар ва қўшимча қурилмаларда ҳар бир қаватда очиладиган ойнаванд оралиқ (проём)лари бўлган 1-турдаги Л1 оддий зинапоя катаклари ҳисобга олиниши лозим.

Қаватлар сони учтадан ошмаган оловбардошлиликнинг I ва II даражасига мансуб биноларда зинапоя катакларининг 50 фоизи табиий ёруғлик тепадан тушадиган 2-турдаги Л2 зинапоя катаклари сифатида кўзда тутилади. Бунда зинапоя маршлари ўртасидаги масофа камида 1,5 m бўлиши керак.

Асосий (бош) зинапояларни, қолган (иккитадан кам бўлмаган) зинапоялар одатий зинапоя катаклари — Л1 да жойлаштирилган бўлса, бинонинг бутун баландлиги бўйлаб очиқ ҳолда лойиҳалашга йўл қўйилади. Бунда очиқ зинапоялар жойлаштирилган вестибюллар ва ҳар қаватдаги холлар ёндош хоналар ва йўлаклардан ёнғинга қарши EI 45 пардеворлар билан ажратилган бўлиши лозим.

176. Ерусти ва ерости қаватларда жойлашган ҳамда табиий жиҳатдан ёритилмайдиган хоналар ва йўлаклардан ШНҚ 2.04.05-22га асосан тутунга қарши шамоллатиш, тортувчи вентиляция тизимлари инобатга олиб лойихалаш керак.

Ташки деворларга ёпишган ерости хоналаридан тутунни ёруғлик оралиқ (проёмлари) ёнидаги ўйиқлар (приямкалар) орқали чиқариб юборилиши лозим.

177. Зинапоя катакларининг ички деворларидаги ойнаванд эшиклар ва уларнинг тепасидаги фрамугаларни оловбардошлиликнинг ҳамма даражасига мансуб биноларда қўллашга йўл қўйилади. Бунда тўрт қаватдан баландроқ биноларда арматураланган ойна қурилган бўлиши керак.

178. Одамлар муттасил бўладиган хоналарнинг ҳамда техник ва гигиеник талабларга биноан қуёш нурларининг тушиши ва ўта исиб кетишига йўл қўйиб бўлмайдиган хоналарнинг ёруғлик оралиқлари ёнмайдиган материаллардан тайёрланган, қуёшдан сақлайдиган қурилмалар билан таъминланиши лозим.

Қуёшдан сақлайдиган қурилмаларнинг конструкциялари ёнғин ўчирувчиларнинг хонага киришига ва бинодан одамларнинг эвакуация қилинишига тўсқинлик қилмаслиги керак.

179. 75 нафардан ортиқ одамга мўлжалланган заллар деворлари, пардеворлари ва шифтлари юзаларини қоплаш ва безаш ёнмайдиган ёки Ё1 гуруҳга мансуб кучсиз ёнадиган материаллардан амалга оширилиши лозим.

180. Алоҳида турган маъмурий-маиший бинолар, тақаб қурилган, ичига ўрнатилган, қўшимча қурилмаларнинг ҳамма хоналари, қаватлар сонидан қатъий назар, ёнғинга қарши автоматик сигнализация билан жиҳозланган бўлиши керак. Бунда нам жараёнлар кечадиган хоналар бундан мустасно.

Баландлиги 28 m дан ортиқ бинолар автоматик ёнғин ўчириш мосламалари билан жиҳозланган бўлиши керак.

Ёнғин тўғрисида хабар бериш, одамларни огоҳлантириш ва эвакуация қилиш тизимлари ШНҚ 2.04.09-21 талабларига мувофиқ лойиҳалаш лозим.

181. Корхоналарнинг маъмурий биноларида бошқарув, конструкторлик, ахборот-техник ва ўқув вазифасини бажарадиган, меҳнат муҳофазаси, маданий-маърифий ва ижтимоий вазифани бажаридаган хоналар жойланиши керак.

Умумий завод маъмурий бинолари ва цех маъмурий хоналарининг таркиби лойиҳалаш топшириғига асосан белгиланиши лозим.

Бошқарув хизматлари ва конструкторлик хоналари қуйидагича қабул қилиш керак:

бир нафар бошқарув ходимига — 4 m²;

бир нафар конструкторлик ходимига — 6 m²;

ишлаётган ногиронлиги булган шахсларга 5,65 ва 7,65 m².

Иш жойларини электрон асбоб-ускуналар билан жиҳозланиши ва иш хоналарида жамоавий фойдаланиш мосламаларини жойлаштиришда, хоналардан фойдаланиш бўйича техник шартлар талабларига мувофиқ, уларнинг майдонларини катталаштиришга йўл қўйилиши мумкин.

Ташриф буюрувчилар учун қабул хоналари қуйидагича лойихалаш керак:

бир нафар ишловчига мўлжалланган хона майдони камида — 12 m²;

уч нафар ишловчига мўлжалланган хоналар майдони камида — 15 m².

Раҳбар хонаси олдида қабулхона инобатга олиниши лозим:

битта хона учун қабулхона майдони камида — 9 m²;

иккита хона учун 12-18 m².

Габаритлари катта асбоб-ускуна жойлаштирилган хоналар (конструкторлик бюролари, лабораториялар) майдонлари технологик шарт-шароитларга кўра белгиланиши керак.

182. Мажлислар заллари ва универсал вазифаларни бажарадиган хоналарнинг сиғими (муҳандис-техник ходимларнинг сонини ҳисобга олган ҳолда) лойиҳалаш топшириғига асосан белгилаш лозим.

Ходимлар сони 100-150 нафар бўлганида, мажлислар ўтказиш учун зал майдони 40-50 m² бўлган хона инобатга олиб лойихаланиши керак.

Музокаралар (суҳбатлар) учун мўлжалланган хонанинг майдони камида 40-50 m² бўлиши лозим.

Конференция залининг майдони (залдаги битта жой учун 1,3-1,5 m² ҳисобидан) камида 50 m² бўлиши керак.

200 та ва ундан ортиқ ўринга мўлжалланган томоша залларининг майдони залдаги битта жой учун 0,7-0,9 m² ҳисобидан қабул қилиниши лозим.

100 та ва ундан ортиқ ўринга мўлжалланган томоша залидаги битта ўринга 0,3 m² ҳисобидан қабул қилиш лозим. Бунда эни камида 2,4 m бўлиши керак.

Ишлайдиганлар қаторида ногиронлиги бўлган шахслар учун ўриндиқли аравачалардан фойдаланадиганлар бўлган ҳолда мажлислар залларида ҳар бир ўринга камида 1,65 m² бўлган қўшимча майдонни инобатга олиш керак.

Мажлислар заллари ва музокаралар олиб бориладиган хоналардан 30 m масофада ҳожатхоналар бўлиши таъминланиши лозим.

183. Ахборот-техник вазифасини бажарадиган хоналар — илмий-техник кутубхоналар, архивлар, лойиҳа техника кабинетлари, ахборот марказларининг хоналари ШНҚ 2.08.02-23 га асосан лойиҳалаш керак.

Ёпиқ сақланадиган кутубхона фондлари ва архив ҳужжатлари хоналарининг майдони 1 мингта сақлаш бирлигига камида 2,5 m² бўлиши зарур.

Очиқ сақланадиган кутубхона фондларининг майдони 1 мингта сақлаш бирлигига 4,5-5,0 m² ни ташкил қилиниши лозим. Кутубхонанинг умумий майдони камида 15м2 бўлиши керак.

Кутубхона ёки архив ходимининг битта жойига 6 m² дан кам бўлмаган майдон, битта ташриф қилувчининг иш жойига камида 3 m² бўлган майдон инобатга олиниши лозим.

Архивнинг умумий мадони камида 8 m² бўлиши лозим. Кутубхоналар ва архивларда компьютерлардан фойдаланадиган ташриф қилувчиларнинг ишлаши учун битта иш жойига 4-6 m² ҳисобидан жойлар инобатга олиниши керак.

Катта форматдаги материаллар сақланадиган лойиҳа-техник кабинетларнинг майдони технологик талаблар бўйича сақлаш ҳажмлари инобатга олинган ҳолда белгиланади.

184. Меҳнат муҳофазаси хоналарининг майдони корхонада ишловчиларнинг рўйхат бўйича сонидан келиб чиқиб қуйидагича бўлиши керак:

1000 нафаргача одам сонида камида 25 m2 бўлган ҳажмда;

ишловчилар сони 1000 нафардан ортиқ бўлса, камида 50 m2 бўлган ҳажмда қабул қилинади.

Қурилиш майдонлари, транспортга хизмат кўрсатиш пунктлари ва шу каби бошқа ҳолатларда меҳнат муҳофазаси кабинетининг майдони 12-18 m² ни ташкил қилишига йўл қўйилади

185. Тегишли асбоб ускуна ўрнатилган нусха кўчириш-кўпайтириш хизмати хоналарининг майдони камида 12 m² бўлиши керак. Нусха кўчириш-кўпайтириш хизмати буюртмаларини қабул қилиш ва бериш хонасининг майдони битта иш ўрнига 6-8 m² ҳисобидан қабул қилиниши керак. Бироқ камида 12 m² бўлиши лозим.

186. Алоқа қурилмалари (асбоб-ускуналари) — автоматик телефон станциялари ва радиоузеллар ва бошқалар жойлаштириладиган хоналарнинг майдони технологик талаблар бўйича асбоб-ускуна габаритлари инобатга олиниб белгиланиши керак.

187. Корхоналарда ўтказиладиган назарий ўқув машғулотлари учун ўқув хоналар лойихаланиши инобатга олиниши керак. Машғулот учун хона майдони камида 20 m² бўлиши лозим. 15-20 нафар кишига мўлжалланган кабинет 36-40 m² майдонга эга бўлиши керак. Хоналарнинг сони ва майдони лойиҳалаш топшириғига асосан белгиланиши лозим.

188. Алоҳида корхоналарнинг маъмурий бинолари ёки маъмурий блокларидаги жамоат (касаба уюшмаси) ва маданий-маърифий вазифаларни бажарадиган хоналар лойиҳалаш топшириғига асосан белгиланиши керак:

ишловчилар сони 100 нафаргача бўлган корхоналарда касаба уюшмаси органи хонасининг майдони камида — 15 m²;

ишловчилар сони 400-500 нафар бўлса, камида — 24 m² бўлиши лозим.

189. Касаба уюшмасининг мажлислари ва бошқа маданий-оммавий тадбирлар учун мўлжалланган заллар бир сменада 30 фоиз ишловчи ҳисобидан лойиҳалаштирилади (залдаги битта ўрин учун 0,9-1,2 m² майдон ҳисобидан).Залларнинг тури, сиғими, майдони, асбоб-ускунаси лойиҳалаш топшириғи асосида белгиланиши керак.

Битта ишлаб чиқариш биносида жойлаштириладиган бир нечта цех учун ушбу цехларнинг бирида битта сменада ишлайдиганларнинг энг кўп сони бўйича ҳисобланган умумий мажлислар зали лойиҳаланиши, умумий мажлислар зали кўпи билан бешта цех учун мўлжалланиши лозим.

190. Маиший хоналар (санитария-гигиена, ошхоналар, гардеробхоналар, буфетлар ва бошқалар) нинг таркиби технологик асословлар ва талаблар бўйича (инструкцияларга мувофиқ) корхонада ишловчилар сонидан, сменада ишловчилар сонидан (энг кўп сонли смена ёки сменанинг қисми бўйича) келиб чиқиб белгиланиши керак.

Маиший хоналарнинг таркиби ва майдонини аниқлашда сменалар сони, энг кўп сонли сменада ишловчилар сони, ишлаётган эркаклар ва аёлларнинг ўзаро нисбати (ишлаб чиқариш жараёнларининг гуруҳлари бўйича) ҳисобга олиниши лозим. Сменанинг сони ва таркиби конкрет шарт-шароитлар бўйича аниқланиши лозим.

191. Бевосита ишлаб чиқаришда банд бўлган ишловчилар учун мўлжалланган санитария-маиший хоналари ишлаб чиқариш жараёнларининг технологик хусусиятлари ва асбоб-ускуна таркибига қўйиладиган санитария-гигиена талаблари инобатга олиниб ушбу ШНҚ нинг 3-иловасига мувофиқ лойиҳаланиши керак.

188. Санитария-маиший хоналар таркибига қуйидагилар киритилиши лозим:

гардеробхоналар;

душ хоналари;

яримдушларни ташкил қилиш ва ичимлик сув таъминотини ташкил қилиш учун жойлар;

ювиниш хоналари;

ҳожатхоналар;

аёлларнинг шахсий гигиена хоналари;

исиниш ёки совутиш учун, шунингдек махсус кийимга ишлов бериш, уни сақлаш ва бериш учун хоналар.

Мазкур хоналарга қўшимча равишда яна бошқа санитария-маиший хоналари ва асбоб-ускуналар инобатга олиниши лозим.

192. Маиший хоналарнинг геометрик параметрлари, асбоб-ускуна ўртасидаги ўтиш йўлларининг минимал эни ушбу ШНҚнинг 9-иловаси кўрсаткичларига мос келиши керак.

193. Корхоналардаги санитария-маиший хоналарнинг таркиби ва майдони технологик талаблар мазкур ШНҚнинг 4-иловаси кўрсаткичларига мувофиқ хизмат кўрсатилаётганларнинг асбоб-усукуна бирлигига нисбатан ҳисобий сони инобатга олиниб қабул қилиниши лозим.

Ишлаб чиқариш жараёнларининг 1в, 2в, 2г ва 3б гуруҳлари учун уй ва махсус кийимлар гардеробхоналари ушбу гуруҳларнинг ҳар бири учун алоҳида бўлиши керак. Махсус кийим ва пойабзал (махсус кимим-бош) таркиби лойиҳанинг технологик қисмида белгиланиши керак.

Гардеробхоналар олдида махсус кийим омборлари, ҳожатхоналар, навбатчи ходимлар учун тозалаш жиҳозларига жой ажратилган хоналар, пойабзални тозалаш жойлари кўзда тутилиши лозим. Махсус кийимларни тозалаш ёки зарарсизлантириш ҳар бир сменадан кейин амалга оширилиши керак бўлган ҳолларда, гардеробхоналар ўрнига махсус кийим-бош тарқатилувчи хоналар кўзда тутилиши лозим. Пойабзал ва кийимларни (махсус кийимларни) тозалаш ва зарарсизлантириш ҳар бир сменадан кейин амалга оширилиши керак бўлган ҳолларда, гардеробхоналар ўрнига махсус кийим тарқатилувчи хоналарни инобатга олиб лойихаланиши керак.

Корхонада рўйхатга биноан ишлаётганлар сони 50 нафаргача бўлса, ҳамма ишлаб чиқариш жараёнлари учун умумий гардеробхона ташкил қилинишига йўл қўйилади.

194. Душхоналар очиқ душ хоналари сифатида жиҳозланади, душ кабинкаларининг бир қисми (15-25 фоиз ёки кўпроғи) ёпиқ турда ташкил қилинишига йўл қўйилади.

Очиқ хоналар оралиғидаги икки томондан ўтиладиган душхоналар 1в, 3б гуруҳга мансуб ишлаб чиқариш жараёнларида, шунингдек технологик талаблари бўйича инобатга олиниши керак.

Кўп қаватли маъмурий ва ишлаб чиқариш биноларида ҳожатхоналар ҳар бир қаватда бўлиши керак. Ҳожатхоналар устма-уст иккита қаватда ишловчилар сони 30 нафар ёки ундан камроқ бўлса, ишловчилар сони кўпроқ бўлган қаватлардан бирида жойлаштирилиши мумкин. Учта қаватда ишловчилар сони 10 кишидан кам бўлса, уч қаватга битта ҳожатхона кўзда тутилишига йўл қўйилади.

Сменада ишловчилар сони 15 кишидан ошмаган ҳолларда битта ҳожатхона ўрнатиш керак.

Ҳожатхоналар блоки таркибида ўриндиқли-аравачадан фойдаланадиган ногиронлиги бўлган шаҳслар учун алоҳида кабина инобатга олиниши лозим.

Аёллар санитария узелида шахсий гигиена кабинаси жойлаштирилиши (қўл ювгич, унитаз ва биде билан жиҳозланган) унинг майдони санитария ускуналарини жойлаштирилишига қараб белгиланади. Битта шахсий гигиена хонаси ишчи сменадаги 60-70 нафар аёлга мўлжалланади, бироқ аёллар санитария узели таркибида биттадан кам бўлмаслиги лозим.

195. Ишлаб чиқариш биноларидаги иш жойларидан ҳожатхоналар, чекиш жойлари, иситиш ёки совутиш хоналари, ювиниш хоналари ҳамда ичимлик суви таъминоти қурилмаларигача бўлган масофа 75 м дан ошмаслиги керак.

Иш жойларидан кийим алмаштириш хоналари (гардероблар) ва душ хоналаригача бўлган масофа 100 м дан ошмаслиги лозим.

Корхона майдонида ушбу кўрсатилган масофалар 150 м дан ошмаслиги керак.

196. Махсус кийимлар учун гардеробхоналар, душхоналар ва душхона даҳлизлари, ювиниш хоналари, ҳожатхоналар, қуритиш хоналари, махсус кийимларни чангсизлантириш ва зарарсизлантириш хоналарининг деворлари ва пардеворлари камида 2 m баландликда бўлиши ва уларни ювиш воситаларидан фойдаланиб иссиқ сув билан ювса бўладиган материаллардан қилинган бўлиши лозим.

Кўрсатиб ўтилган хоналарнинг деворлари ва пардеворлари 2 метрлик белгидан баланд бўлиши, шунингдек шифтлари сувга чидамли қопламага эга бўлиши лозим.

197. Махсус кийимларни ювиш учун ишлаб чиқариш корхоналари қошида ёки корхоналар гуруҳи учун кимёвий тозалаш бўлимига эга бўлган кирхоналар инобатга олиб лойиҳаланиши лозим.

Хоналарнинг таркиби ва майдонлари технологик талаблар бўйича, қўлланаётган асбоб-ускуна, санитария талабларига биноан ишлов бериш ҳажмлари инобатга олиниб белгиланиши керак.

Кичик қувватдаги кирхоналар ва кимёвий тозалаш хоналарининг тахминий таркиби ШНК 2.08.02-23 да келтирилган. Кирхонага ташриф қилувчилар ва махсус кийимларни таъмирлаш учун битта иш жойига 9 m² ҳисобидан хоналар инобатга олиниб лойиҳаланиши лозим.

198. Кийимлар ва пойабзал пунктлари рўйхатдаги ҳар 1000 нафар киши учун пойабзал таъмири бўйича битта иш жойи ва кийимлар таъмири бўйича иккита иш жойи ҳисобидан кўзда тутилиши керак.

199. Марказлашган, махсус кийимлар ва шахсий ҳимоя воситалари омборини ташкил қилиш зарурати лойиҳалаш топшириғига асосан белгиланиши керак. Омборхоналарни лойиҳаланишида ШНҚ 2.09.03-23, ШНҚ 2.01.02-04 ҳамда ШНҚ 2.01.19-22 талабларига мувофиқ олиниши керак.

200. Саноат корхоналарида тиббиёт хоналари, шунингдек лойиҳалаш топшириғига асосан соғломлаштириш хизмати хоналари — буғхоналар (сауналар), жисмоний тарбия заллари, гидромассажли бассейнлар, ингаляториялар, фаториялар, қўл ва оёқ ванналари, даволовчи душлар учун хоналар, иш вақтида қисқа муддатли дам олиш ёки психолог хонаси инобатга олиб лойиҳаланиши лозим.

201. ишловчиларнинг тиббиёт хоналарининг майдони ишловчиларнинг сонидан қуйидагича бўлиши керак:

30 — 100 нафар ишловчилар учун, майдони — 12-14 m²;

100 — 150 нафар ишловчилар учун,майдони — 16 m²;

200 — 300 нафар ишловчилар учун,майдони — 20 m².

Тиббиёт хоналари совуқ ва иссиқ сув билан таъминланган қўл ювгич (умивальник) бўлиши лозим.

202. Тиббиёт хоналари санитария қоидалари, нормалари ва гигиена нормативларига мувофиқ меҳнат муҳофазаси талаблари инобатга олинган ҳолда кўзда тутилиши керак.

Битта тиббиёт хонасида хизмат кўрсатиладиганлар сони қуйидагича қабул қилиниши керак:

ерости ишларида — кўпи билан 500 нафар киши;

кимё, тоғ-кон, кўмир ва нефтни қайта ишлаш саноати корхоналарида — кўпи билан 1200 нафар киши;

бошқа соҳалардаги корхоналар — кўпи билан 1700 нафар киши.

Тиббиёт хоналари ушбу ШНҚнинг 5-иловасига мувофиқ лойиҳаланиши керак.

Тиббиёт хоналари маъмурий-маиший ёки ишлаб чиқариш биноларининг биринчи қаватида жойлаштирилиши лозим.

Кутиш вестибюли, яра боғлаш хоналари, шифокорлар қабулхоналари, физиотерапия хоналари, беморлар вақтинча бўладиган хоналар габаритлари ШНҚ 2.08.02-23 талабларига мувофиқ лойиҳаланиши керак.

203. Буғланадиган хоналар (сауналар) оловбардошлиликнинг I ва II даражасига мансуб маъмурий-маиший биноларда ШНҚ 2.08.02-23 га асосан бўлиши лозим.

204. Тиббиёт хоналари таркибида ингаляториялар ва фотариялар бўлишга йўл қўйилади. Бунда, ҳар бир хонанинг майдони камида 14 m² бўлиши лозим.

205. Қўл ванналари қўлларга таъсир қиладиган титраш (вибрация) билан боғлиқ ишлаб чиқариш жараёнларида кўзда тутилади.

Сменада ишлайдиган ва қўл ванналаридан фойдаланадиганлар сони 100 нафар ва ундан кўпроқ кишидан иборат бўлса, қўлванналари ва электр қўл куритгичлар билан жиҳозланган алоҳида хоналарда жойлаштирилишига йўл қўйилади;

Қўл ванналарини ишлаб чиқариш хоналарининг алоҳида ажратилган зоналарида жойлаштиришга йўл қўйилади.

Қўл ванналари учун мўлжалланган хоналарнинг майдонлари битта ваннага 1,5 m² ҳисобидан қабул қилинади, ванналар сони сменада ишловчиларнинг қўл ваннадан фодаланадиган уч нафарига камида 1 та бўлиши лозим.

206. Оёқлар гидромассажи учун қурилмалари бўлган оёқ ванналари тик туриб ишлаш ёки оёқларга таъсир қиладиган вибрация билан боғлиқ ишлаб чиқариш жараёнларида кўзда тутилиши керак.

Оёқ ванналари ёки гардеробхоналарда битта ваннага 1,5 m² майдон ҳисобидан жойлаштирилиши керак.

Ванналарнинг сони технологик ҳисоб-китоб бўйича қабул қилиниши лозим.

207. Иш вақтида дам олиш жойлари, шунингдек руҳий енгиллашиш хоналари тиббиёт хоналарида кийимлар учун гардеробхоналарда жойлаштирилиши мумкин.

Қисқа вақт дам олиш жойларини цехларнинг махсус ажратилган майдонларида жойлаштиришга йўл қўйилади ва бу ерларда шовқин даражаси 45 ДБА дан юқори бўлмаслиги ва ҳаво муҳитининг тегишли гигиеник параметрларининг таъминланиши талаб қилинади (тахминан жамоат хоналаридагидек).

Дам олиш ва руҳий енгиллашиш учун мўлжалланган хоналарда дам олиш креслолари ҳамда массаж креслолалари, маҳсус тетиклаштирувчи ичимликларни тайёрлаш ва тарқатиш учун жойлар, шунингдек тренажёрларни ўрнатиш учун жойлар (битта тренажёрга камида 6 m²) кўзда тутилиши лозим.

208. Тиббиёт хоналарида ҳосил бўладиган тиббиёт чиқиндилари билан боғлиқ ишлар СанҚваН 0317-15га асосан амалга оширилиши лозим.

209. Ишлаб чиқариш корхоналарида ишловчиларни умумий ёки парҳезли овқат билан таъминлаш технологик асословлар ва лойиҳалаш топшириғига асосан белгиланиши керак.

Битта сменада ишлайдиганлар сони камида 30 кишигача бўлса, корхоналарда овқат қабул қилиш учун хона ташкил қилишга йўл қўйилишига йўл қўйилади.

Битта сменада ишлайдиганлар сони 30 кишидан — 200 нафаргача бўлса, буфетлар ва

кафетерийлар инобатга олиниши мумкин;

Таркиби ушбу ШНҚнинг 7-иловасига мувофиқ белгиланиши керак.

Бир сменада ишлайдиганлар сони 200 ва ундан ортиқ киши бўлса, ошхоналарни ташкил қилиш керак. Ошхоналарнинг сиғими лойиҳалаш топшириғида белгиланиши керак (тахминий ҳисобий кўрсаткич — кўп сонли сменада тўрт нафар ишловчига битта жой).

Умумий турдаги ва парҳезли ошхоналарни ШНҚ 2.08.02-23 талабларига мувофиқ лойиҳалаш лозим.

Овқатланиш хоналарининг таркиби ва улардан аҳолига хизмат кўрсатиш учун фойдаланиш имконияти лойиҳалаш топшириғида инобатга олиниши лозим.

Иш жойларидан корхоналар майдончаларидаги умумий овқатланиш объектларигача бўлган масофа 300 m дан ошмаслиги керак.

210. Овқатланиш хонаси келувчиларнинг битта жойи учун 1,3 m² ҳисобидан инобатга олинади (бироқ камида 14 m² бўлиши лозим). Хона қўлювгич, стационар сув қайнатиш ускунаси, электр плита билан жиҳозланган бўлиши керак. Ишлайдиганлар сони битта сменада 10 нафар кишидан кам бўлса, овқатланиш хонаси учун хонада (6 m² кам бўлмаган) овқатланиш жойи инобатга олиниши лозим (бунда ушбу жой ўрнига ходимлар қўлювгич билан жиҳозланади).

211. Ишлайдиганлар сони 1000 нафар ва ундан ортиқ бўлган ишлаб чиқариш корхоналарида савдо хизмати кўрсатиш ва ошпазлик маҳсулотларини сотиш пунктлари, шунингдек маиший хизмат кўрсатиш пунктлари (кийим-кечак ва пойабзал, маиший асбобларни таъмирлаш, кирхона ва кимёвий тозалаш пунктлари ва бошқалар) инобатга олиниши лозим.

Савдо хизмати кўрсатиш ва ошпазлик маҳсулотларини сотиш пунктлари рўйхатга биноан 1000 нафар ишловчилар сонига иккитадан кам бўлмаган иш жойи ҳисобидан ташкил қилиниши керак.

Савдо хизмати кўрсатиш, буюртмаларни тайёрлаб бериш ва ошпазлик маҳсулотларини сотиш пункти 20-25 m² ва ундан каттароқ савдо залига ва ёрдамчи хоналарга эга бўлиши (раковина-ювгич ва музлатгич билан бирга) лозим.

3-5 ишчи ўринга эга бўлган маиший хизмат кўрсатиш бўйича комплекс қабул қилиш пункти буюртмаларни қабул қилиш учун 12 m² дан кам бўлмаган вестибюлни, ишлаб чиқариш ва қўшимча вазифаларни бажарадиган хоналарни ўз ичига олади (уларнинг майдонлари техник асословлар бўйича белгиланади).

212. Маъмурий ва маиший бинолар ва хоналарнинг иситиш ва шамоллатиш тизимини лойиҳалаш ШНҚ 2.04.05-22 талабларига мувофиқ амалга ошириш лозим.

213. Маъмурий ва маиший биноларнинг асосий хоналаридаги (ишчи хоналари ва бошқарув кабинетлари, конструкторлик бюролари, ўқув марказлари, кутубхоналар, архивлар, конференцзаллар, ишловчиларга хизмат кўрсатиш хоналари, компютер техникалари учун хоналар, умумий овқатланиш, савдо, маиший хизмат кўрсатиш хоналари, тиббий пунктлар хоналари ва бошқалар) ҳисобий температура ва ҳаво алмашинуви йилнинг совуқ мавсуми учун ШНҚ 2.08.02-23 талабларига мувофиқ хоналарнинг вазифасидан келиб чиқиб қабул қилиниши лозим.

Йилнинг иссиқ мавсумида ушбу хоналардаги ҳавонинг ҳисобий параметрлари лойиҳалаш топшириғида белгиланиши лозим.

214. Маъмурий ва маиший биноларнинг ёрдамчи хоналаридаги ҳавонинг ҳисобий температураси ва ҳаво алмашинув карралиги йилнинг совуқ мавсуми учун ШНҚ 2.08.02-23 бўйича, шунингдек мазкур ШНҚнинг 10-иловаси бўйича қабул қилиниши лозим.

215. Ёрдамчи ва санитария-гигиена вазифасини бажарадиган хоналар учун ҳаво ҳарорати ва намлиги йилнинг иссиқ мавсумида нормалаштирилмайди.

216. Душхоналардан чиқариб юбориладиган ҳаво ўрнини тўлдириш учун ҳавонинг оқиб киришини гардеробхоналарда инобатга олиш керак.

Душхоналар, душхона даҳлизлари ва гардеробхоналар деворлари ва пардеворларининг устки қисмида жалюзали панжараларни ўрнатиш инобатга олиш керак.

217. Йилнинг иссиқ мавсумида ташқи ҳавонинг ҳоналарга очиладиган деразалар орқали табиий кириб келишини инобатга олиб лойиҳаланиши керак. Деразасиз хоналар учун ташқи ҳавони сунъий узатиш тизимлари орқали, шунингдек ташқи ҳавога ишлов бериш зарурати туғилганда, узатиш инобатга олиниши лозим.

218. Ҳавони бевосита хоналардан табиий ёки сунъий ҳаво ҳайдаш тизимлари билан чиқариб ташлаш инобатга олиниши лозим. Душхоналар ва учта ҳамда ундан ортиқ санитария асбоблари бўлган санитария узеллари учун сунъий ҳаво хайдайдиган тортиш тизимлари лойиҳаланиши керак.

219. Гардеробхоналардан ҳаво душхоналар орқали чиқариб юборилиши керак. Агар гардеробхонанинг талабдаги ҳаво алмашинуви душхонадаги ҳаво алмашинувдан ортиқ бўлса, ҳаво душхона орқали, ушбу душхона учун белгиланган ҳажмда, чиқариб юборилиши тавсия қилинади, фарқи эса бевосита гардеборхонадан чиқариб юборилади.

220. Тиббиёт хоналари, душхоналар, санитария узеллари учун тортувчи вентиляциянинг алоҳида тизимлари инобатга олиниши лозим. Гардеробхоналар қошидаги душхоналар ва санитария узеллари учун бирлаштирилган тортувчи вентиляцияни ташкил қилишга йўл қўйилади.

221. Гардеробхоналарда лойиҳалаш топшириғи бўйича ишдан ташқари вақтда махсус кийимларни қуритиш учун ҳаво (намлик) тортувчи вентиляция билан жиҳозланган шкафларни ўрнатишга йўл қўйилади. Бунда ҳар бир шкафдан 10 m³ /h ҳажмда ҳаво келиб туриши талаб қилинади.

222. Маъмурий ва маиший биноларда хўжалик-ичимлик, ёнғинга қарши ва иссиқ сув таъминоти, канализация ва оқава қувурлар инобатга олиниши ШНҚ 2.08.02-23, ШНҚ 2.01.02-04 ҳамда ШНҚ 2.04.01-22 талабларига мувофиқ лойиҳаланиши лозим.

Хўжалик-маиший эҳтиёжлар учун қўшимча равишда қуёш иссиқлиги сув таъминоти қурилмаларидан фойдаланиш керак. Қуёш иссиқлиги сув таъминоти қурилмаларини лойиҳалаштириш учун ШНҚ 2.04.01-22 ҳамда ШНҚ 2.04.16-23 талабларига мувофиқ лойиҳаланиши керак.

223. Маъмурий ва маиший биноларда электр асбоб-ускуналари, электр чироқлари, шаҳар телефон алоқаси қурилмалари ва бошқа электр техникаси қурилмаларини ШНҚ 2.08.02-23, ШНҚ 2.01.02-04, ШНҚ 2.04.17-19, ШНҚ 2.01.05-24, ШНҚ 2.04.20-22 ҳамда Электр қурилмаларини ўрнатиш қоидалари талабларига мувофиқ ўрнатиш керак.

Қўшимча электр таъминотини таъминлаш учун ШНҚ 2.04.15-23 талабларига мувофиқ фотоэлектр станцияларидан фойдаланиш керак.

224. Маъмурий ва маиший бинолар маҳаллий (ички) телефон алоқаси қурилмалари, маҳаллий симли эшиттириш қурилмалари, автоматлаштириш ва диспетчерлаштириш тизимлари ҳамда бошқа турдаги қурилмалар билан жиҳозланиши лозим.

Ишловчилар сони 10 нафар кишидан кам бўлган алоҳида бинолар учун шаҳар телефон алоқаси қурилмасини инобатга олмаса ҳам бўлади. Бунда маъмурий бошқарув бинолари бундан мустасно.

225. Маъмурий ва маиший биноларнинг газ таъминоти тизимларини ШНҚ 2.08.02-23 ҳамда ШНҚ 2.04.08-22 талабларига мувофиқ лойиҳалаш лозим.

226. Ушбу 8-боб талаблари янги ва реконструкция қилинадиган саноат корхоналари иншоотларига нисбатан татбиқ этилади.

саноат корхоналари иншоотлари қуйидаги гуруҳларга ажратилиши керак:

ер ости иншоотлари;

тирговуч деворлар;

ертўлалар;

ер ости йўлаклари ва каналлар;

тушириладиган қудуқлар;

суюқлик ва газлар учун идиш қурилмалар;

нефть ва нефть маҳсулотлари учун резервуарлар;

газгольдерлар;

сочилувчан материаллар учун идиш қурилмалар;

бордон (закром)лар;

бункерлар;

сочилувчан материалларни сақлаш учун силослар ва силос корпуслари;

ер усти иншоотлари;

этажеркалар ва майдончалар;

очиқ кранли эстакадалар;

технологик қувурлар учун алоҳида турадиган таянчлар ва эстакадалар;

галереялар ва эстакадалар;

юк тушириш темир йўл эстакадалари;

баланд иншоотлар;

градирнялар;

фойдали қазилмаларни қазиб олиш учун корхоналарнинг минорали копрлари;

мўрилар;

тортувчи миноралар;

сув миноралари.

227. Ушбу боб талаблари махсус (портловчи моддалар ишлаб чиқариладиган ва сақланадиган, махсус ёнувчи маҳсулотлар сақланадиган, фуқароларни ҳимоя қилиш ва бошқалар) иншоотларга, шунингдек ишлатиш муддати 5 йилгача бўлган иншоотларга нисбатан татбиқ этилмайди.

228. Зилзилалилиги 9 ва ундан юқори баллдан кўп бўлган ерларда шу ерлик хом ашё ресурсларини ишлаш билан боғлиқ бўлмаган ва ахолига бевосита хизмат кўрсатиш билан боғлиқ бўлмаган саноат корхоналари ва иншоотлар қурилишига йўл қўйилмайди.

Бундай корхоналарни қуришга, фақатгина уларни қуриш техник иқтисодий томондан мақсадга мувофиқлиги уларни камроқ зилзилалили ҳудудларда жойлашувини солиштирилиши натижалари ҳақидаги маълумотлар билан асослаб берилгандагина йўл қўйилади.

Бундай ҳудудларда қурилишни зарурлиги тасдиқланганда қимирлайдиган (мобил) бино ва иншоотларни куриш керак.

229. Сув таъминоти ва канализация учун идиш қурилмаларни ШНҚ 2.04.02-19 ҳамда ҚМҚ 2.04.03-19 талабларга мувофиқ лойҳалаш лозим.

230. Лойиҳалашлаштиришда қуйидагиларни амалга ошириш керак:

иншоотни, шунингдек қурилишнинг ҳамма босқичларида (тайёрлаш, монтаж) ва фойдаланишда алоҳида элементларни керакли мустаҳкамлигини, чидамлилигини ва барқарорлигини таъминловчи конструктив схемаларни қўллаш;

махаллий қурилиш материаллари ва қурилмаларидан максимал ва тежамли фодаланиш;

бир майдончага йиғиладиган қурилмалар учун бўлган қурилиш маҳсулотлари ва материаллари танлашда, умуммайдон унификацияси талабларига риоя қилиш;

иншоотларни тўсиш қурилмалари материалларини, ўраб турувчи қурилма архитектураси, ишлови ва ранги билан мослаштириш;

мўрилардан ва тортувчи миноралардан чиқувчи атмосферани ифлослантирувчи моддалардан, нефт буғланувчи моддалардан ва нефт маҳсулотларидан, шунингдек, грунтга резервуар ва қувурлардан оқиб кирувчи суюқликлардан ифлосланишни олдини олиш чораларини кўрган ҳолда, атроф муҳитни сақлаш талабларига риоя қилиш.

231. Иншоотларнинг қурилиш конструкциялари ҳисоб-китоби ва лойиҳаланиши ШНҚ 2.01.07-21, ШНҚ 2.02.01-24, ШНҚ 2.03.01-24, ШНҚ 2.03.05-23 ҳамда ШНҚ 2.03.11-24 талабларига мувофиқ бажариш лозим.

Мунтазам 50 ^оС дан баланд бўлган технологик ҳароратлар таъсирида ишлашга мўлжалланган бетон ва темир-бетон иншоотларни лойиҳалашда, ШНҚ 2.03.04-22 талабларига мувофиқ ҳарорат таъсирини инобатга олиб лойиҳалаш керак.

Технологик ва климатик ҳароратлар қўшма таъсирида баландлик кесими бўйлаб 40 ^оС дан баланд фарқлар юзага келадиган, мунтазам 50 ^оС дан паст бўлган технологик ҳароратлар таъсирида бўладиган, статик ҳолатда аниқлаб бўлмайдиган темир-бетон иншоотлар қурилмаларини лойиҳалаштиришда иншоот элементларидаги ҳарорат кучини ҳисобга олиниши лозим. Бу кучни аниқлаш учун материалларнинг физикавий-механик хусусиятларига бўлган ҳарорат таъсирини ҳисобга олмаган ҳолда ШНҚ 2.03.04-22 талабларидан фойдаланилиш керак.

232. Зилзилалилиги 7 ва ундан ортиқ балл бўлган ерларда қуришга мўлжалланган иншоотлар конструкциялари ва асосини ҳисоб-китоби зилзила таъсирларини инобатга олиниб ҚМҚ 2.01.03-19 талабларига асосан асосий ва махсус юк(нагрузка)лар уйғунлигига ўтказилиши лозим.

234. Иншоотларни қўшни бинолар, иншоотлар режа ўқлари ва йўллар бўйлаб параллел жойлаштирилиши керак. Бунда, иншоотларнинг режа ўқларини бинолар устунларининг унификациялаштирилган тўри билан мослаштирилиши керак.

235. Каналлар, галереялар, эстакадалар ва туннеллар трассалари узунлиги қисқа бўлиши ҳамда бурилишлари, йўллар билан кесишув жойлари сони минимал бўлиши, шунингдек, ШНҚ 1.03.02-23 талабларига мувофиқ ўрнатилиши лозим.

236. Пиёдалар ер ости йўллари, галереялар ва эстакадалар ўлчамларига қуйидагилар киритилиши лозим:

туннеллар ва галереялар баландлиги пол сатҳидан то чиқиб турувчи ёпма ёки қоплама конструкциясигача — камида 2,0 m (қиялик туннель ва галереяларда баландликни тик йўналиш бўйлаб ўлчаниши керак);

туннеллар, галереялар ва эстакадалар эни — бир йўналишда 1m, лекин 1,5 m дан кам бўлмаган кенгликка 2000 одам/h ўтказувчанлик хусусиятини ҳисобга олиниши билан лойиҳаланиши керак.

237. Конвейерли туннеллар, галереялар ва эстакадаларнинг ички ўлчамлари ГОСТ 12.2.022-80 талабларига мувофиқ қабул қилиниши лозим.

Қудуқларда, очиқ кон (карьер)ларда, шунингдек, майдалаш, янчиш ва янчиш-саралаш фабрикаларида жойлашган галерея ва эстакадалар ўлчамларни «Фойдали қазилмаларни майдалаш, саралаш, бойитиш ҳамда руда ва концентратларни майдалашда ишларнинг ягона хавфсизлик қоидалари»га мувофиқ ҳолда қабул қилиниши керак.

Конвейерли галереяларни ички ўлчамларини белгилашда ўрнатилган конвейерларни ишлатиш мобайнида каттароқ ўлчамли бошқа конвейерларга алмаштириш имкониятини яратиш мақсадида галерея эни кенглигини заҳирасини ҳисобга олишга йўл қўйилади.

238. Кабеллар жойлашиши керак бўлган ертўлалар, каналлар, туннеллар,галереялар ва эстакадаларни електр қурилмаларни тузатилиши қоидалари (ЕУТҚ) талабларига мувофиқ лойиҳаланиши лозим.

239. Иссиқ сув ва буғ қувурларини ўрнатиш учун мўлжалланган каналлар, туннеллар ва эстакадаларни Саноатконтехназорат томонидан тасдиқланланган амалдаги Иссиқ сув ва буғ қувурларини ўрнатиш ва улардан хавфсиз фойдаланиш қоидаларига асосан лойиҳаланиши керак.

240. Кранли очиқ ва юк тушириш темир йўл эстакадаларни лойиҳалашда ишловчиларни ёмон об-ҳаво таъсиридан сақлаш учун хоналар кўзда тутилган бўлиши керак. Бу мақсадда қўшни бинолар хоналари ёки эстакадага бирлашган бинолар хоналаридан, агарда энг узоқ ишчи жойларидан то бу хоналаргача бўлган масофа 300 m дан ошмаса фойдаланишга йўл қўйилади. Хоналар ушбу ШНҚ талабларини инобатга олиб лойҳаланиши лозим.

241. Ёмон об-ҳаво таъсирида мунтазам намликка учрайдиган иншоотларнинг бетон ва темир-бетон қурилмалари горизонтал таркибий қисмларида (пештоқларида, қаторларида ва бошқаларда) сувни осонлик билан оқиб тушишини таъминловчи гидроизоляция ва новлар бўлиши керак.

242. Темир йўл юк тушириш эстакадаларининг хизмат кўрсатиш майдончалари, очиқ кранли эстакадалар, тортиш миноралари ва бошқа иншоотларнинг тўшамаларини шундай лойиҳалаш керакки, юрганда сирпанишга йўл қўймаслик учун, ёмғир ва эриган сувларни оқиб кетиши таъминланиши керак. Бунда пўлат тўшама бўлганда O'zDSt 886:2022 талабларига биноан панжарани ҳисобга олиш лозим.

243. Ертўлалар, туннеллар, каналлар, таянч деворлари ва бошқа ер ости иншоотлари лойиҳаларида ҚР 02.01-23 талабларига биноан грунт билан қопланиши ва зичланиши зарурлиги ҳақида кўрсатмалар келтирилган бўлиши керак.

244. Очиқ иншоотлар пўлат таянчларининг таянч тахтачалари пастки қисми ернинг режалаштирилган сатҳидан камида 150 mm баландда жойлашган бўлиши лозим.

245. Бинокорлик қурилмаларини ва технологик ускуналарни бетон ва темир-бетон қурилмаларга (пойдевор бетонини 50 ^оС ҳароратгача қиздирган ҳолда пойдеворга, юк тушувчи полларга, деворларга ва бошқалар) анкер болтлар билан, уларни қўллаш қўлланмасига биноан махкамланиши керак.

Асослаб берилгандагина, қурилмани пойдеворга махкамлашнинг бошқа усулларини (масалан, титрашни сўндиргичларда, елим ва бошқаларда) қўллашга рухсат берилиши лозим.

246. Электр токлари таъсирида бўладиган ер ости иншоотлари ШНҚ 2.03.11-24 га асосан электр токидан емирилишидан ҳимояланган бўлиши керак. Иншоотнинг пўлат қурилмалари ерга уланган (заземления) бўлиши керак.

247. Нефт ва нефт маҳсулотлари учун ер ости ва ер усти резервуарларини, баланд иншоотларни ва газголдерларни лойиҳаланишида, талабларига асосан чақмоқдан ҳимоя чораси кўрилиши керак.

248. Баланд иншоотлар (силослар, сув миноралари, градиренлар, мўрилар, тортувчи миноралар, кўмир ва руда шахталар минорали коперлари) лойиҳаларида, агар улар аэродромлар ва ҳаво трассалари яқинида жойлашган бўлса ҳолда учувчи объектларни хавфсизлигини таъминловчи чоралари (иншоотларни чироқ била ўраш, белгилаш бўёғи билан бўяш) кўрилиши керак.

249. Иншоотларни жойлаштиришда, баланд, ер усти, ер ости иншоотларини ва идиш қурилмаларни (нефт ва нефт маҳсулотлари учун резервуарларни) қурилиш шаклланишига, шу жумладан завод ичкарисидаги майдонларга, магистралларга ва йўлларга, таянч деворларини қурганда эса — вертикал лойиҳалаштириш элементлари шаклланишига ва атрофни ободонлашишига меъморий-композициявий таъсири инобатга олиниши лозим.

250. Мўриларни, тортиш минораларини, градирняларни ва бошқа баланд иншоотларни, бинонинг энг узун туйнуксиз деворлари томонида жойлаштириш керак. Бу иншоотлар, бинониг ёруғлик тушадиган тешиги бўлган деворларидан, уларнинг лойиҳадаги диаметри ёки бинога қараган томонининг узунлигидан кам бўлмаган масофада ва санитария қоидалари, нормалари ва гигиена нормативларига биноан жойлаштирилиши керак.

251. Мўрилар, тортиш минораларини, градирнялар ва бошқа, яқин ерда алоҳида турган баланд иншоотлар бир бирларидан, ўз баландликлари узунликларидан кўп бўлмаган масофада, агарда у 120 m дан ошмаса, ёки у 120 m дан ошадиган бўлса, шу баландликнинг ярмидан ошмаса, сиртининг бўлиниши, тамға ранги, кўриниши ва ранги бир хилда бўлиши ва светофор майдончалари бир турда бўлиши лозим.

252. Баланд, ер усти ва идиш (чуқурлаштирилмаган) иншоотларни лойиҳалашда, корхонанинг умумий архитектуравий қарорига биноан уларнинг рангини ишлаб чиқилиши керак.

253. Хоналар, бино ва иншоотларнинг ёнғин хавфи бўйича тоифалари ШНҚ 2.01.19-22 талабларига мувофиқ аниқланиши керак. Мазкур тоифалар лойиҳа-смета ва фойдаланиш ҳужжатларда назарда тутилиши керак.

Хоналар, бино ва иншоотларнинг ёнғин хавфи бўйича тоифаси бинони (ёнғинга қарши бўлмани), иншоотни, хонани ҳамда ташқи қурилмани ёнғин (портлаш) хавфини таснифлаш орқали аниқланиши лозим.

254. Зичлиги ҳавога нисбатан 0,8 дан кўп бўлган портловчи ёки токсик газлар, шунингдек портловчи кукун ишлатиладиган ёки вужудга келадиган ташқи қурилмалар мавжуд бўлган А ва Б турдаги биноларда ҳамда майдонларда ертўлалар, туннеллар ва каналларни лойиҳалашга йўл қўйилмайди.

Истисно тарзида А ва Б турдаги бино ва майдонларда очиқ, саёз чуқурлар ва ариқчалар ўтказишга, агар буларсиз технологик жараён талабларини қондириб бўлмагандагида йўл қўйилади.

Бундай холларда очиқ, саёз чуқурлар ва ариқчалар тўхтовсиз ҳаво уриб турувчи ёки ҳаво тортувчи вентиляция билан таъминланиши керак. Очиқ чуқурчалардан бўлган зиначалар сони, уларнинг майдони 50 m² дан кўп ёки узунлиги 30 m дан кўп бўлганда иккитадан кам бўлмаслиги керак.

Очиқ чуқурлардан чиқиш жойлари бинонинг поли сатҳида, чуқурларнинг қарама қарши томонларида жойлашган бўлиши керак.

Буғ ва газлар зичлиги ҳавога нисбатан 0,8 бўлган моддалар ишлатиладиган ёки қайта ишланадиган ишлаб чиқаришларда, чуқурлиги 0,5 m дан кўп бўлмаган шамоллатилмайдиган каналлар ўтказишга йўл қўйилади.

255. Туннелларда ва галереяларда захарли, енгил алангаланувчи ва ёнувчи суюқликлар, захарли ва ёнувчи газлар ўтказувчи қувурлар, буғ иссиқлик қувурлари тармоқларини, шунингдек, барча турдаги транзит кабеллар ўтказилишига йўл қўйилмайди.

256. Одамларни кабелли иншоотлар (хоналар) орқали эвакуация қилишни мўлжаллаш, шунингдек, кабелли иншоотлар орқали ҳаво қувурини транзит ўтказишига йўл қйўилмайди. Кабелли иншоотлар ёнғиндан сўнг тутунни бартараф қилишга мўлжалланган мўлжалланган тутунга қарши шамоллатиш тизими билан таъминланган бўлиши керак. Бу мақсадда PUE га биноан кабелли иншоотларни умум тутунга қарши шамоллатиш тизими ишлатилишига йўл қўйилади.

257. Ертўлалар ёпмасидаги монтаж ва фойдаланиш учун бўлган очиқ ўринлар тўғри тўртбурчак шаклида бўлиши керак. Монтаж учун очиқ ўринларни ертўла ёпма қурилмаси тепа сатҳида, худди ёпма каби оловбардошлилик чегарасига эга бўлган, ечиладиган плиталар билан ёпиш керак. Фойдаланиш очиқ ўринларини цех тоза полининг белгиси сатҳида ечиладиган плиталар билан ёпилиши керак.

258. Ертўлалардан эвакуацион чиқишлар ва В, Г ва Д турдаги хоналарга ўтадиган нарвонлар (зиналар) ва В турдаги ертўла хоналарига ёки ёнувчи ашёли омборларга, шунингдек, ёнувчан ўрамдаги ёнмайдиган материалларга бўлган ёнғинга қарши талаблар ушбу ШНҚ га асосан бўлиши керак.

259. Катта ҳажмдаги ёнғин ўчириш воситалари бўлганда, кабелли ертўлалар ва ертўлаларнинг кабелли қаватлари ёнғинга қарши пардевор билан ҳажми 3000 m³ дан кўп бўлмаган қисмларга ажратилган бўлиши керак.

260. Ертўланинг ҳар бир қисмидан, кабелли ертўладан ёки ертўланинг кабелли қаватидан камида иккита чиқиш йўли бўлиши керак. Чиқиш йўллари хонаниг қарама қарши томонларида жойлашган бўлишлари лозим.

Чиқиш жойлари шундай жойлашган бўлиши керакки, 25 m дан узун бўлган боши берк йўлаклар бўлмаслиги керак. Энг узоқдаги ишчи жойидан то энг яқин чиқишгача бўлган масофа 75 m дан ошмаслиги керак. Иккинчи чиқишни худди ўша сатҳда (қаватда) жойлашган В, Г ва Д турдаги қўшни хона (ертўла, ертўла қавати, туннель) орқали мўлжаллаш мумкин. В турдаги хонага чиққанда эвакуация йўлининг жами узунлиги 75 m дан ошмаслиги лозим.

261. Кабелли ертўлалардан (ертўлаларнинг кабелли қаватларидан) чиқиш эшиклари ва қисмлар орасидаги эшиклар ёнмайдиган бўлиши, энг яқин чиқиш жойига томон очиладиган ва ўзи ёпиладиган қурилмали бўлишлари керак. Эшиклар зич ёпиладиган бўлиши лозим.

262. Ертўлаларнинг кабелли қаватларидан эвакуация чиқишлар, тўғридан-тўғри ташқарига олиб чиқадиган алоҳида зина катаги орқали бўлиши керак. Ер усти қаватларга олиб чиқадиган умумий зина катагидан фодаланишга йўл қўйилади. Бунда, ертўла хоналари учун биринчи қават сатҳида, зина катагидан ташқарига чиқадиган ва зина катагининг бошқа қисмидан бир қават баландликка оловбардошлилик чегараси 1 соатдан кам бўлмаган дарчасиз пардевор билан ажратилган алоҳида йўл бўлиши керак.

Тўғридан-тўғри ташқарига чиқишлар қуришни иложи бўлмаган тақдирда Г ва Д турдаги хоналарга қуришга йўл қўйилади.

263. Ҳажми қандай бўлишидан қатъий назар мой ертўлаларида ва ҳажми 100 m³ дан кўп бўлган кабелли ертўлаларда автоматик ёнғин ўчириш қурилмалари бўлиши керак. Ҳажми юқоридагидан кичикроқ бўлган кабелли ертўлаларда автоматик сигнализация тизими бўлиши лозим. Энергетик объектлар (ТЭЦ, ГРЭС, ТЭС, ГЭС ва бошқалар) кабелли ертўлалари, ҳажмидан қатъий назар, автоматик ёнғин ўчириш қурилмалари билан жиҳозланиши керак.

264. Ернинг лойиҳа белгиларидан 1 m дан кўп чуқурликка, 400 m² дан кўп бўлмаган юза билан туширилган А, Б ва В турдаги алоҳида турадиган бир қаватли насос станциялари (ёки бўлинмалар) қуришга йўл қўйилади.