1.07.00.00.00 Молия ва кредит тўғрисидаги қонунчилик. Банк фаолияти / 07.21.00.00 Банк фаолияти / 07.21.17.00 Банкларда бухгалтерия ҳисоби ва ҳисобот;
2.07.00.00.00 Молия ва кредит тўғрисидаги қонунчилик. Банк фаолияти / 07.22.00.00 Кредитлаш / 07.22.03.00 Тижорат банкларининг кредитлари;
3.07.00.00.00 Молия ва кредит тўғрисидаги қонунчилик. Банк фаолияти / 07.29.00.00 Бухгалтерия ҳисоби. Молиявий ҳисобот / 07.29.07.00 Алоҳида тармоқларда ҳисоб]
[ТСЗ:
1.Молия / Банклар ва бошқа кредит муассасалари. Кредитлар;
2.Молия / Бухгалтерия ҳисоби]
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИ МАРКАЗИЙ БАНКИ БОШқАРУВИНИНГ
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Қарори
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
ТИЖОРАТ БАНКЛАРИДА КРЕДИТЛАРНИНГ БУХГАЛТЕРИЯ ҲИСОБИни юритиш ТАРТИБИ ТЎҒРИСИДАги НИЗОМНИ ТАСДИҚЛАШ ҲАҚИДА
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
[Ўзбекистон Республикаси Адлия вазирлиги томонидан 2004 йил 17 декабрда рўйхатдан ўтказилди, рўйхат рақами 1435]
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
LexUZ шарҳи
Мазкур қарор Ўзбекистон Республикаси Марказий банки бошқарувининг 2021 йил 18 ноябрдаги 20/4-сонли «Тижорат банкларида бухгалтерия ҳисобининг ҳисобварақлар режасини тасдиқлаш тўғрисида»ги қарорига (рўйхат рақами 3336, 26.11.2021 й.) асосан 2022 йил 27 февралдан ўз кучини йўқотади.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
2. Мазкур Низом Ўзбекистон Республикаси Адлия вазирлигида давлат рўйхатидан ўтказилган вақтдан бошлаб 10 кундан сўнг кучга киради.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Марказий банк Бошқаруви раиси Ф. МУЛЛАЖОНОВ
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Тошкент ш.,
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
2004 йил 27 ноябрь,
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
25/9-сон
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Ўзбекистон Республикаси Марказий банки Бошқаруви томонидан 2004 йил 27 ноябрь, 25/9-сон «ТАСДИҚЛАНГАН»
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Тижорат банкларида кредитларнинг бухгалтерия ҳисобини юритиш тартиби тўғрисидаги
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
низом
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Ушбу Низом Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодекси, Ўзбекистон Республикасининг «Ўзбекистон Республикасининг Марказий банки тўғрисида»ги, «Банклар ва банк фаолияти тўғрисида»ги ва «Бухгалтерия ҳисоби тўғрисида»ги қонунларига мувофиқ ишлаб чиқилган ҳамда Молиявий ҳисоботларнинг халқаро стандартларига (МҲХС) асосланган бўлиб, тижорат банклари (бундан буён матнда — банклар) томонидан кредит операцияларининг бухгалтерия ҳисобини Молиявий ҳисоботларнинг халқаро стандартларига мувофиқ (бундан буён матнда — МҲХС) юритиш тартибини белгилайди.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
I. Умумий қоидалар
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
1. Банклар активларидаги кредитлар Тижорат банкларида активлар сифатини таснифлаш ва активлар бўйича эҳтимолий йўқотишларни қоплаш учун захиралар шакллантириш ҳамда улардан фойдаланиш тартиби тўғрисидаги низом (рўйхат рақами 2696, 2015 йил 14 июль) талабларига мувофиқ таснифланади.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Фоизларни ўстирмаслик мақоми берилган кредитларнинг бухгалтерия ҳисоби Фоизларни ўстирмаслик тўғрисидаги низомга (рўйхат рақами 1304, 2004 йил 24 январь) мувофиқ амалга оширилади.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Фоизларни ҳисоблаш, шунингдек кредитлар бўйича ундирилмаган фоизларни бекор қилиш Тижорат банкларида фоизларни ҳисоблаш тўғрисидаги низомга (рўйхат рақами 1306, 2004 йил 30 январь) мувофиқ амалга оширилади.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
II. Тушунчалар
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
2. Ушбу Низом мақсадида қуйидаги тушунчалардан фойдаланилади:
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
кредитлар ва олиниши лозим бўлган маблағлар ҳисобварақлари — фаол бозорда котировка қилинмайдиган, қатъий белгиланган ёки ўрнатилган тўловлар билан ноҳосилавий молиявий активлар бўлиб, қуйидагилар бундан мустасно:
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
1) банк зудлик билан ёки яқин келажакда сотмоқчи бўлган ва шу сабабли сотишга мўлжалланган деб таснифланиши лозим бўлган ёки дастлабки тан олишда сотиб олиш ва сотиш учун деб таснифланган молиявий активлар;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
2) банк томонидан дастлабки тан олинишида сотиш учун мавжуд деб таснифланган активлар;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
3) эгаси ўзининг бошланғич инвестиция суммасини амалда ундириб ололмайдиган активлар, активлар сотиш учун мавжуд деб таснифланиши лозим бўлган кредитнинг қадрсизланиш ҳолатлари бундан истисно.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
реал фоиз ставка усули — активнинг (мажбуриятнинг) хизмат муддати давомида муддати узайтирилган фоизли тўловларни тақсимлаш орқали (масалан, ҳар ойда эмас, ҳар йилда олинадиган ёки тўланадиган) дисконт ёки мукофотни фоизли даромадга (ёки харажатга) амортизациялаш йўли билан доимий фоиз ставкасини тан олинишига олиб келадиган усул;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
реал фоиз ставкаси — бу молиявий активнинг мўлжалланган хизмат муддати давомида ёки мақбул бўлган ҳолда, қисқароқ даврда кутилаётган келажакдаги пул тўловлари ёки тушумлари оқимларини унинг соф баланс қийматигача аниқ дисконтлайдиган ставка;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
қадрсизланишдан кўриладиган зарар (ёки кўрилиши мумкин бўлган зарар) — кредитнинг баланс қиймати унинг қопланадиган миқдоридан ошиб кетган суммаси. Бу қарздор кредитнинг тўлиқ суммасини (асосий қарз ва фоизларни) қайтара олмаслигини ва банкда зарарнинг юзага келиши мумкинлигини билдиради.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
қопланадиган қиймат — кредитнинг баланс қиймати ва кредитнинг дастлабки реал фоиз ставкаси бўйича дисконтланган кутилаётган пул оқимларининг жорий қийматидан энг каттаси.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
III. Дастлабки тан олиш
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
3. Банк томонидан берилган кредитлар ҳақиқий қиймати бўйича акс эттирилади ва у қарздорга берилган пул маблағлари суммасини ифодалайди. Банк томонидан кредит берилганда қуйидаги бухгалтерия ўтказмаси амалга оширилади:
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Дт 11900 — 15500 (тегишли ссуда ҳисобварағи)
Кт 10301 — «Марказий банкдаги вакиллик ҳисобварағи — Ностро» (агар маблағ олувчига бошқа тижорат банки томонидан хизмат кўрсатилса), ёки
Кт — маблағ олувчининг талаб қилиб олунгунча депозит ҳисобварағи (агар маблағ олувчига мазкур банкда хизмат кўрсатилса), ёки
Кт 10100 — «Кассадаги нақд пул ва бошқа тўлов ҳужжатлари» (кредит нақд пулда берилганда).
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
4. Кредит бериш муносабати билан банк томонидан олинадиган воситачилик ҳақи қарздорнинг молиявий ҳолатини ва инвестиция лойиҳаларини қопланишини баҳолаш, кафолатларни баҳолаш ва акс эттириш, гаров ва бошқа таъминотларни ташкиллаштириш бўйича тадбирлар, ҳужжатларни тайёрлаш ва уларни қайта ишлаш ҳамда битимни якунлаш билан боғлиқ банк харажатлари компенсациясини ўз ичига олади. Шу каби воситачилик ҳақлари кредит бериш ва келгусида кредит муносабатларида қатнашишнинг ажралмас қисми бўлиб, ва уларга тегишли тўғридан-тўғри харажатлар билан бирга, муддати узайтирилади ва реал даромадни тузатиш (корректировка қилиш) сифатида тан олинади. Бундан ташқари, банклар кредит бериш бўйича ёзма мажбурият учун воситачилик ҳақи олишлари мумкин.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
5. Банклар томонидан мазкур Низомнинг 4-бандида кўрсатилган хизматлар учун потенциал қарз олувчилардан воситачилик ҳақи олинаётганда қуйидаги бухгалтерия ўтказмаси амалга оширилади:
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Дт — Қарз олувчининг талаб қилиб олунгунча депозит ҳисобварағи
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
6. Кредит бериш бўйича ёзма мажбурият бергани учун олинган воситачилик даромадлари, кредит шартномасини тузиш эҳтимоли мавжуд бўлганда, банкнинг кредит бериш жараёнида узлуксиз иштирок этганлиги учун тўлов (компенсация) сифатида қаралади. Банк томонидан олинган воситачилик даромадлари улар билан боғлиқ бевосита харажатлар билан биргаликда узайтирилади ва улар реал даромадни тузатиш (корректировка) сифатида тан олинади.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Агар кредит бериш бўйича мажбурият муддати тугаб, кредит талаб қилиб олинмаган бўлса, у ҳолда кредит бериш мажбурияти учун воситачилик ҳақи ушбу муддат тугагандан кейин даромад сифатида тан олинади (1-сонли Илова).
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
7. Агар қарздор томонидан банкка бозорда кредит шартномасида белгиланган фоиз ставкасига нисбатан шаклланган юқорироқ фоиз ставкасига муқобил тарзда маълум бир комиссияни тўланиши тўғрисида банк ва қарздор ўртасида келишувга эришилган тақдирда, ушбу комиссия тўлови кредит муддати давомида тўланиши лозим, яъни узайтирилади ва реал даромадни тузатиш (корректировка) сифатида тан олинади.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
8. Қарздор томонидан кредит муддатидан олдин қайтарилса ёки бошқа шахс фойдасига воз кечилса, банк мазкур кредит билан боғлиқ ҳар қандай муддати узайтирилган воситачилик ҳақини кредит қайтарилган ёки бошқа шахс фойдасига воз кечилган санасига даромад сифатида тан олади.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
IV. Кредитнинг қадрсизланиши
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
9. Баланс ҳисоботини ҳар бир тузиш санасига (ҳар ойда) банк томонидан Тижорат банкларида активлар сифатини таснифлаш ва активлар бўйича эҳтимолий йўқотишларни қоплаш учун захиралар шакллантириш ҳамда улардан фойдаланиш тартиби тўғрисидаги низом (рўйхат рақами 2696, 2015 йил 14 июль) ва Фоизларни ўстирмаслик тўғрисидаги низом (рўйхат рақами 1304, 24 январь 2004 йил), шунингдек МҲХСга мувофиқ кредитлар таснифланади, мавжуд ва кўрилиши мумкин бўлган зарарларни қоплаш захиралари шакллантирилади.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
10. Кредит қадрсизланишини тасдиқловчи объектив далиллар ва шароитлар аниқланган тақдирда, зарар суммаси қуйидаги икки миқдордан энг юқориси бўйича баҳоланади:
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
1) тижорат банкларида активлар сифатини таснифлаш ва активлар бўйича эҳтимолий йўқотишларни қоплаш учун захиралар шакллантириш ҳамда улардан фойдаланиш тартиби тўғрисидаги низомга (рўйхат рақами 2696, 2015 йил 14 июль) мувофиқ аниқланган сумма бўйича; ёки
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
2) кредитнинг баланс қиймати ва кредитнинг дастлабки реал фоиз ставкаси бўйича дисконтланган кутилаётган келажакдаги пул оқимларининг жорий қиймати ўртасидаги фарқ бўйича.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
11. Банк кўрилиши мумкин бўлган зарарларни баҳолашни қуйидагича акс эттиради:
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Дт 56802 — «Кредитлар бўйича кўрилиши мумкин бўлган зарарларни баҳолаш»
Кт — Кредитлар бўйича кўрилиши мумкин бўлган зарарлар захираси — Кредитнинг тегишли категорияси (контр-актив)
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
12. Агар кредит портфелининг кейинги таҳлили натижасида унинг захиралари мазкур Низомнинг 10-бандида кўрсатилган талаблардан ошса, банк захира суммасини охирги сана ҳолати бўйича аниқланган, кўрилиши мумкин бўлган зарарлар суммасига мувофиқлаштириши лозим. Бунда қуйидаги бухгалтерия ўтказмаси амалга оширилади:
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Кт 56802 — «Кредитлар бўйича кўрилиши мумкин бўлган зарарларни баҳолаш».
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
13. Чет эл валютасида берилган кредитлар бўйича кўрилиши мумкин бўлган зарарларни баҳолаш аввал кредит қайси валютада берилган бўлса, ўша валютада амалга оширилади. Шу тарзда, биринчи навбатда, ҳар қандай эҳтимолий зарарларни баҳолаш чет эл валютасида амалга оширилади, кейин ушбу сумма Ўзбекистон Республикаси миллий валютасида акс эттирилади.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
14. Кредитларни қайтарилиши қарз олувчининг асосий, шунингдек иккиламчи талаб қилиб олингунча депозит ҳисобварақларидан қуйидаги бухгалтерия ўтказмаси орқали амалга оширилади:
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Дт — Қарз олувчининг талаб қилиб олингунча депозит ҳисобварағи
Кт — Ссуда ҳисобварағи
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Агар кредит кафолат берувчи (кафил) томонидан қайтарилса, қуйидаги бухгалтерия ўтказмаси амалга оширилади:
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Дт — Кафолат берувчи (кафил)нинг талаб қилиб олингунча депозит ҳисобварағи, ёки
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Кредитлар нақд пулда қайтарилганда қуйидаги бухгалтерия ўтказмаси амалга оширилади:
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Дт 10100 — «Кассадаги нақд пул ва бошқа тўлов ҳужжатлари»
Кт — Ссуда ҳисобварағи
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
15. Агар кредитга фоиз ўстирмаслик мақоми берилмаган бўлса, унда кредитлар бўйича фоизлар тушуми қуйидаги бухгалтерия ўтказмаси орқали акс эттирилади:
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Дт — Қарз олувчининг талаб қилиб олингунча депозит ҳисобварағи
Кт 16309 — «Кредитлар бўйича ҳисобланган фоизлар».
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Фоизларни ўстирмаслик мақоми берилган кредитлар бўйича фоизлар ҳисоби Фоизларни ўстирмаслик тўғрисидаги низомга (рўйхат рақами 1304, 2004 йил 24 январь) мувофиқ амалга оширилади.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
16. Қарздор томонидан гаров билан таъминланмаган кредит қайтарилмаса ёки тўлиқ қайтарилмаганда, уларни шакллантирилган захира ҳисобидан ҳисобдан чиқариш қуйидаги бухгалтерия ўтказмаси орқали амалга оширилади:
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Дт — Кредитлар бўйича кўрилиши мумкин бўлган зарарлар захираси — Кредитнинг тегишли категорияси (контр-актив)
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Кт — Ссуда ҳисобварағи
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
17. Гаров билан таъминланган кредит қарздор томонидан қайтарилмаса ёки тўлиқ қайтарилмаган ҳолда, банк кредитни қайтариш учун ундирувни гаровга қўйилган мол-мулкка қаратишга ҳақли. Ундирувга қаратилган гаровга қўйилган мол-мулкни сотиш ким ошди савдоси орқали қонун ҳужжатларида белгиланган тартибда амалга оширилади. Гаровга қўйилган мол-мулкни сотишдан маблағлар келиб тушганда 10301 — «Марказий банкдаги вакиллик ҳисобварағи — Ностро» ҳисобварағи дебетланади ва 29801 — «Мижозлар билан ҳисоб-китоблар» ҳисобварағи кредитланади.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Кредитлар бўйича асосий қарзни ва мазкур кредит бўйича ҳисобланган, лекин ҳали олинмаган фоизларни сўндириш қуйидаги бухгалтерия ўтказмаси орқали амалга оширилади:
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
а) Асосий қарз қайтарилганда:
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Дт 29801 — «Мижозлар билан ҳисоб-китоблар»
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Кт — Ссуда ҳисобварағи.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
б) Асосий қарз тўлиқ қайтарилгандан кейин, фоизлар сўндирилганда:
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Дт 29801 — «Мижозлар билан ҳисоб-китоблар»
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Кт 41400 — 44600 — Кредитлар бўйича фоизли даромадлар
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
18. Кредит гаровга олинган мол-мулкни ўз эгалигига олиш йўли билан қайтарилган тақдирда, кредитнинг баланс қиймати ва гаровга қўйилган мол-мулкнинг ҳаққоний қийматидан қайси бири кам бўлса, ўша қиймат бўйича, уни сотиш бўйича қилинган харажатларни чегирган ҳолда, лекин қайта савдодаги дастлабки сотув баҳосидан 10 фоиз кам бўлмаган суммада қуйидаги бухгалтерия ўтказмаси амалга оширилади:
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Дт 16701 — «Кредит ва лизинг бўйича гаров ҳисобидан ундирилган мулк»
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Кт — Ссуда ҳисобварағи.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
19. Қарздор етарли миқдорда пул маблағларига эга бўлмаган тақдирда, банк кредит бўйича қарзни қарздорнинг розилиги билан унинг ликвид мол-мулки ҳисобидан, агар қарздор норози бўлса, қонун ҳужжатларида белгиланган тартибда суд қарори асосида ундирувни қарздорнинг ликвид мол-мулкига қаратиш йўли билан қайтариш ҳуқуқига эга.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Кредитлар бўйича асосий қарз ва ҳисобланган, лекин ҳали олинмаган фоизлар қарздорнинг ликвид мол-мулкини сотишдан тушган маблағлар ҳисобига қайтарилганда, мазкур Низомнинг 18-бандида белгиланган бухгалтерия ўтказмалари амалга оширилади.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
20. Кредитлар бўйича кўрилиши мумкин бўлган зарарлар захирасидан фойдаланиш Тижорат банкларида активлар сифатини таснифлаш ва активлар бўйича эҳтимолий йўқотишларни қоплаш учун захиралар шакллантириш ҳамда улардан фойдаланиш тартиби тўғрисидаги низомга (рўйхат рақами 2696, 2015 йил 14 июль) мувофиқ амалга оширилади.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
V. Молиявий ҳисоботни очиш
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
22. Бундан ташқари, банклар ўз кредитларининг географик туманлар, мижозлар гуруҳлари ёки саноат тармоқлари, чет эл валютаси турлари бўйича ҳар қандай муҳим хатарлар концентрациясини ифодаловчи бошқа ҳолларни очиб беришлари лозим.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Воситачилик ҳақини кредит бўйича реал даромаднинг қисми сифатида акс эттириш юзасидан мисол
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Кредит беришни тайёрлаш учун воситачилик ҳақи, шунингдек, кредит бериш бўйича мажбурият учун (кредит бериш бўйича мажбуриятнинг амал қилиш даврида берилган кредитлар бўйича) воситачилик ҳақи, кредит бўйича даромадни тузатиш (корректировка) сифатида тан олинади. Қуйидаги келтирилган мисолда, кредит бериш мажбурияти учун воситачилик ҳақи кўриб чиқилган, ушбу методология кредит беришни тайёрлаш учун воситачилик ҳакига нисбатан ҳам қўлланилиши мумкин.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Мисол: банк 10 млн. сўм миқдорда кредит бериш мажбуриятини олган. Ушбу банк кредит бериш бўйича мажбурият учун кредитнинг умумий суммасидан 4 фоиз миқдорида (қайтариб берилмайдиган) воситачилик ҳақини олади, ва ушбу мажбуриятнинг амал қилиш муддати 3 ойни ташкил этади. Кредит бўйича фоиз ставкаси (йиллик) 15%ни ташкил этади, бунда фоиз тўловлари ҳар ой амалга оширилиши лозим. 10 млн. сўм миқдоридаги асосий қарз суммаси икки йил тугагандан кейин қайтарилиши лозим. Банк кредит бериш мажбурияти амал қиладиган уч ой муддат давомида мижоз кредит олиш учун мурожаат қилишини кутади.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Воситачилик ҳақи суммаси = 10.000.000 х 4% = 400 000
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Ойлик фоизлар = 10 млн. х 15%/12 = 125 000
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Мажбурият учун воситачилик ҳақини олиш бўйича бухгатерия ўтказмаси:
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Дт — Қарз олувчининг талаб қилиб олингунча депозит ҳисобварағи
Кт 45237 — «Кредит мажбуриятлари бўйича кўрсатилган хизматлар учун олинган даромадлар»
400.000
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Агар банк томонидан кредит бериш бўйича мажбурият бажарилаётган бўлса, у ҳолда муддати узайтирилган даромад кредитнинг амал қилиш муддати давомида даромадни тузатиш (корректировка) сифатида реал фоиз ставкаси усулини қўллаган ҳолда амортизацияланади. Воситачилик ҳақи моҳиятига кўра кредит бўйича даромадни тузатиш (корректировка) деб ҳисобланганлигидан келиб чиққан ҳолда, кредит бўйича ҳақиқий ички даромадлилик ставкаси кўрсатилган 15%га тенг бўлган фоиз ставкасининг миқдорини эмас, балки 17,3473%ни ташкил этади. Операциянинг моҳиятини янада аниқроқ акс эттириш учун муддати узайтирилган воситачилик ҳақини амортизация қилиш учун кредит «воситачилик даромадлари»га эмас, балки «фоизли даромадлар»га тааллуқли бўлиши керак.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Муддати узайтирилган воситачалик ҳақининг амортизация қилиш графиги
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа