Ўзбекистон Республикасининг «Ўзбекистон Республикасининг Марказий банки тўғрисида»ги Қонунига мувофиқ Ўзбекистон Республикаси Марказий банки бошқаруви қарор қилади:

1. Тижорат банкларида касса ишини ташкил этиш, нақд пул ва бошқа қимматликларни инкассация қилишга доир йўриқнома иловага мувофиқ тасдиқлансин.

2. Мазкур қарор расмий эълон қилинган кундан эътиборан кучга киради.

Мазкур Йўриқнома тижорат банкларида касса ишини ташкил этиш, нақд пул ва бошқа қимматликларни инкассация қилиш тартибини белгилайди.

1. Ушбу Йўриқномада қуйидаги тушунчалардан фойдаланилади:

айланма касса — банк иш куни давомида касса ҳужжатлари асосида нақд пул ва бошқа қимматликларни қабул қилиб олиш, санаб-саралаш, ўраб-боғлаш ҳамда уларни бошқа қимматликлардан алоҳида сақлаш ва чиқим қилиш учун банк касса тармоғида ташкил этилган кирим ва чиқим кассалари ёки кирим-чиқим кассаси;

банк (филиал) биносидан ташқарида ташкил этилган кассалар — мини банк кассаси, банк хизматлари офиси кассаси, махсус касса ва бошқа барча турдаги кассалар;

банкомат — банк пластик картаси сақловчисига ўз-ўзига хизмат кўрсатиш режимида нақд пулдаги ва бажарилган бошқа операциялар бўйича слипларни олиш, шунингдек банк пластик картаси орқали асосий ва қўшимча операцияларни амалга ошириш, жумладан маблағларни ҳисобга киритиш ва ҳисобдан чиқариш, банк пластик картасининг баланси ва банкдаги ҳисобварақ қолдиғи ҳолати тўғрисида ахборот олиш ва паролларни ўзгартириш имконини берувчи электрон-механик мослама;

валюта қимматликлари — нақд чет эл валютаси, чет эл валютасидаги қимматли қоғозлар, чет эл валютасидаги тўлов ҳужжатлари ва соф қуйма олтин;

инкассация пункти — бозор ва савдо мажмуалари ҳудудида фаолият юритаётган хўжалик субъектлари томонидан инкассация сумкаларига (қопларига) солинган нақд пул тушумларини инкассация хизмати ходимига топшириладиган махсус жой (хона);

инкассация хизмати — хўжалик юритувчи субъектлар, шунингдек банклар, банкларнинг филиаллари ва алоҳида бўлинмаларига тегишли бўлган нақд пул ва бошқа қимматликларни инкассация қилиш, ташиш ҳамда кузатиб бориш хизмати;

қайта санаш кассаси — банк иш куни давомида инкассаторлар гуруҳи томонидан йиғиб келинган ҳамда кечки касса ходимларидан қабул қилиб олинган инкассация сумкаларидаги (қопларидаги), шунингдек қайта санаш учун касса мудири томонидан топширилган нақд пул ва бошқа қимматликларни қайта санашга мўлжалланган касса;

касса операциялари — касса ҳужжатлари асосида нақд пул ва бошқа қимматликларни кирим ёки чиқим қилиш, қайта санаш, саралаш, ўраб-боғлаш, алмаштириб бериш ҳамда инкассаторлардан қабул қилиб олиш ёки уларга ташиш учун топшириш;

касса тармоғи — нақд пул ва бошқа қимматликлар билан касса операцияларини бажариш ҳамда уларнинг бут сақланишини таъминлаш учун ташкил этилган кирим, чиқим, қайта санаш ва кечки кассалар ҳамда пул омборлари жойлашган ҳудуд;

касса ҳужжатлари — белгиланган тартибда расмийлаштирилиб, нақд пул ва бошқа қимматликларни кирим ёки чиқим қилиш учун, шунингдек инкассаторлардан қабул қилиб олиш ёки уларга ташиш учун топширишда асос бўлиб хизмат қилувчи ҳужжатлар;

кечки касса — банк иш куни якунланганидан сўнг, инкассаторлар гуруҳидан нақд пул ва бошқа қимматликлар солинган ёки бўш инкассация сумкаларини (қопларини) қабул қилиб олиш ҳамда иш куни узайтирилган кассаларда иш якунлангач, улардаги нақд пул ва бошқа қимматликлар қолдиғини қабул қилиб олиш, шунингдек дам олиш ва байрам кунлари ишлайдиган кассаларга мадад пулларини бериш учун ташкил этилган касса;

қимматликлар — банк касса тармоғига сақлаш учун ёки гаров таъминоти сифатида топширилган ва ўз қийматига эга бўлган барча қимматликлар (қимматбаҳо металл ва тошлардан тайёрланган буюмлар, сақлаш учун топширилган қимматли қоғозлар, мулклар ва мулкий ҳуқуқларни тасдиқловчи ҳужжатлар, қатъий ҳисобда турувчи бланклар).

кирим кассаси — банкда ўз ҳисобварағига эга бўлган хўжалик юритувчи субъектлардан банк иш куни давомида кирим касса ҳужжатлари асосида нақд пул ва бошқа қимматликларни қабул қилиб олувчи касса;

нақд пуллар — Ўзбекистон Республикаси Марказий банки (бундан буён матнда Марказий банк деб юритилади) томонидан турли номиналлардаги банкнот ва тангалар кўринишида муомалага чиқарилган пуллар;

пломбалаш — нақд пул ва бошқа қимматликларни ташишда инкассация сумкаси (қопи) ва банкомат кассеталарига ҳамда нақд пуллар жойланган темир шкаф ва сейфларга бир марталик рақамланган штрих ёки QR кодли пластик пломба, шунингдек шпагат ип, қўрғошин ва пломбиратор ёрдамида пломба ўрнатиш;

пул омбори — банк биносининг касса тармоғи жойлашган ҳудудда тегишли техник талаблар асосида қурилган ҳамда нақд пул ва бошқа қимматликларни сақлаш учун мўлжалланган омбор;

сайёр касса — банкнинг махсус жиҳозланган автомашинасида жойига чиққан ҳолда, жисмоний шахслар томонидан тақдим этилган тўлов ҳужжатларига асосан, тўловларни нақд пулда ёки банк карталари орқали қабул қилиб олувчи касса;

слип — банк картасидан фойдаланилган ҳолда терминал ёки банкоматда кирим ёки чиқим операциялари бажарилганлигини тасдиқловчи ва ўзида бажарилган операцияларнинг суммаси, тури, санаси, шунингдек банк картаси, терминал ёки банкоматни идентификация маълумотларини ўзида акс эттирувчи терминал ёки банкомат квитанцияси;

чакана амалиётлар кассаси — банк иш куни давомида жисмоний шахслардан касса ҳужжатлари асосида нақд пул ва бошқа қимматликларни қабул қилиб олиш ёки чиқим қилиш, шунингдек уларнинг банк карталари орқали тўловларни қабул қилиш ҳамда валюта айирбошлаш шохобчаси ва чакана касса хизматларининг бошқа турларини кўрсатиш учун ташкил этилган касса;

чиқим кассаси — банкда ўз ҳисобварағига эга бўлган хўжалик юритувчи субъектларга банк иш куни давомида чиқим касса ҳужжатлари асосида нақд пул ва бошқа қимматликларни чиқим қилувчи касса.

инкасса хонаси — нақд пул тушумлари солинган ва белгиланган тартибда пломбаланган сумкани (қопни) бевосита мижоздан қабул қилиб олиш учун мўлжалланган хона.

1¹. Мазкур Йўриқнома мақсадлари учун тижорат банки, банк ва банк филиали деганда қонунчиликда ўрнатилган тартибда хос рақам (банк коди)га эга бўлган тижорат банки филиаллари, амалиёт бошқармалари, банк хизматлари офислари (марказлари) ва бошқа алоҳида бўлинмалар тушунилади.

2. Банкда нақд пуллар ва бошқа қимматликлар билан касса операцияларини бажариш, банк кассасидаги нақд пул ва бошқа қимматликларни бут сақлаш ҳамда уларни ташиш, банк касса тармоғини ҳамда банк биноси ва бинодан ташқарида кассаларни қуриш, жиҳозлаш ва қўриқлаш ишларини мазкур Йўриқнома ҳамда қонунчилик ҳужжатларида белгиланган тартибда ташкил этилиши лозим.

3. Бош банк томонидан бир йилда камида бир маротаба ўз тасарруфидаги банк филиалларида касса ишини ташкил этилиши ва касса операцияларини бажаришда мазкур Йўриқнома талабларига риоя этилиши текширилиши лозим.

Бош банк ходимлари текшириш натижасида банк филиалида аниқланган хато ва камчиликларни ушбу Йўриқнома талабларига асосан бартараф этиш юзасидан амалий ёрдам кўрсатишлари шарт.

4. Банк ўз мижозларига касса хизматини кўрсатиш учун алоҳида ажратилган касса тармоғига ҳамда касса ходимларига эга бўлиши лозим.

5. Нақд пул ва бошқа қимматликларнинг бут сақланиши учун жавобгар бўлган ҳамда касса операцияларини бажарувчи барча ходимлар билан (шу жумладан, кечки кассанинг бухгалтер-назоратчиси билан ҳам) моддий жавобгарлик тўғрисида шартнома тузилади.

6. Банк кассирлари ўраб-боғлаган нақд пул ва бошқа қимматликларнинг боғламлари (дасталари) банк кассирлари ёки мижозлар томонидан (касса ходимлари кузатуви остида) қайта саналганида камомад (тўловга яроқсиз, қалбаки пуллар ва қимматликлар) аниқланса, аниқланган камомад суммаси учун ушбу боғламни (дастани) шакллантирган кассир қонунчилик ҳужжатларида белгиланган тартибда моддий жавобгар ҳисобланади.

7. Банкнинг касса тармоғи, ташкил этиладиган кассалар Банклар ва уларнинг филиаллари биноларида касса тармоқларини тузилишига қўйиладиган техник талабларга (рўйхат рақами 2816, 2016 йил 26 июль) тўлиқ риоя этилган ҳолда қурилиши ҳамда қонунчилик ҳужжатларида белгиланган тартибда жиҳозланган бўлиши шарт.

8. Банк томонидан мижозларга касса хизматларини кўрсатиш учун банк (филиал) биносида ва бинодан ташқарида ташкил этилган барча турдаги кассаларни қурилиши, зарурий асбоб-ускуналар билан жиҳозланиши, касса узелининг тайёрлиги ва дастурий-техник воситалар билан жиҳозланганлиги бўйича Бош банк мутахассислари томонидан берилган ижобий хулоса асос бўлиб ҳисобланади.

9. Банк раҳбари, бош бухгалтери ва касса мудири касса ишини тўғри ташкил этиш, нақд пуллар ва бошқа қимматликлар бут сақланишини таъминлаш ҳамда мижозларга ушбу Йўриқнома талаблари асосида касса хизматлари кўрсатилиши учун масъулдирлар.

Банк томонидан мижозларга касса хизматини кўрсатиш банк ва мижоз ўртасида тузилган шартномага асосан мазкур Йўриқномада белгиланган тартибда амалга оширилади.

11. Банкда касса операцияларини бажариш ва мижозларга касса хизматини кўрсатиш учун айланма касса ва чакана амалиётлар кассалари ташкил этилади.

12. Айланма касса банк биносида ташкил этилиб, унга тегишли бўлган барча банкнот ва тангалар ҳисоби 10101 — «Айланма кассадаги нақд пуллар» ҳисобварағида юритилади.

13. Банк кассаси орқали хўжалик юритувчи субъектларга касса хизматларини кўрсатишда касса ходими томонидан кирим ва чиқим касса амаллари:

касса ходимига бундай амалларни бажариш бўйича ваколат берилган ҳолларда мустақил бажарилиши;

касса ходимига бундай амалларни бажариш бўйича ваколат берилмаган ҳолларда банкнинг масъул ходими рухсати асосида бажарилиши мумкин.

14. Банк томонидан жисмоний шахсларга кўрсатилаётган чакана касса хизматлари тури ҳамда касса операцияларининг ҳажмидан келиб чиққан ҳолда, Бош банк рухсати билан аҳолидан омонатларни қабул қилиш, қайтариш ва уларга ҳисобланган фоизларни тўлаш, коммунал, солиқ ва бошқа бир марталик тўловларни қабул қилиш, шунингдек валюта айирбошлаш хизматларини кўрсатиш учун (миллий ва хорижий валюталарда алоҳида ёки бирлаштирилган ҳолда) чакана амалиётлар кассалари ташкил этилиши мумкин.

Чакана амалиётлар кассаларини банк биносида ва бинодан ташқарида ташкил этилиши мумкин.

Мижозларга касса хизматларини кўрсатиш мақсадида банк (филиал) биносидан ташқарида мини банк кассаси, банк хизматлари офиси кассаси ва махсус кассалар ҳам ташкил этилиши мумкин.

15. Банк биносида ва банк биносидан ташқарида ташкил этилган чакана амалиётлар кассаларида касса операциялари билан биргаликда валюта айирбошлаш операциялари ҳам амалга оширилган тақдирда, улардаги нақд пул ва қимматликлар ҳисоби банкнинг ҳисоб сиёсатига мувофиқ юритилади.

16. Мижозларга касса хизматини кўрсатиш банк ходимлари томонидан қабул қилиб олинган касса ҳужжатлари асосида амалга оширилади. Банк кассаси орқали мижоз бажарадиган барча касса операцияларига асос бўлиб хизмат қилувчи касса ҳужжатлари мижоз томонидан тўлдирилади. Компьютерда расмийлаштирилиб, чоп этилган ҳамда мижоз томонидан имзоланган ҳужжатлар ҳам банк кассирлари томонидан қабул қилишини мумкин, қатъий ҳисобда турувчи бланклар бундан мустасно.

17. Касса операцияларини бажариш учун асос бўлган барча касса ҳужжатларининг белгиланган тартибда расмийлаштирилиши (тегишли ҳисобварақларни тўлиқ ва тўғри акс эттирилиши, ҳужжатдаги мижоз имзосининг банкка тақдим этилган имзо намунасига мос келиши, мижознинг шахсини тасдиқловчи ҳужжатдаги маълумотларни касса ҳужжатида тўғри қайд этилиши) ҳамда уларнинг ҳисобини юритилиши (мижозга чиқим касса операцияларини унинг ҳисобварағидаги маблағлари доирасида бажарилиши) учун банк бухгалтериясининг тегишли ходимлари масъул ҳисобланади.

18. Банк биносида ёки биносидан ташқарида ташкил этган кассаларда бажарилган касса операцияларининг бухгалтерия ўтказмалари ҳисоби Тижорат банкларида бухгалтерия ҳисобининг ҳисобварақлар режасига (рўйхат рақами 3336, 2021 йил 26 ноябрь) мувофиқ юритилади.

Банкнинг бухгалтерия бўлимидаги масъул ходим ҳар куни ҳар бир касса ҳужжатини қайд этиш ва уларга тартиб рақамларини кетма-кет қўйиб бориш ҳамда касса ҳужжатларини кассирларга топширишда мазкур Йўриқноманинг 1-иловасида келтирилган кирим кассаси журналидан ва чиқим кассаси журналидан фойдаланади.

19. Ҳақиқатда бажарилмаган касса операциялари бўйича касса ҳужжатларини расмийлаштириб қўйишга, хусусан мижоз томонидан банк кирим кассасига нақд пулларни топширмасдан ва чиқим кассасидан нақд пулларни олмасдан, кирим ва чиқим касса ҳужжатларини бир вақтда расмийлаштириш тақиқланади.

20. Банк Бошқаруви ҳамда банк филиали раҳбарлари касса ходимларининг ишини самарали ва сифатли ташкил этиш, нақд пул ва бошқа қимматликларнинг дахлсизлигини таъминланган ҳолда сақлаш учун зарур бўлган сейфлар (металл шкафлар) ва уларни ташиш учун темир аравачалар, мебель ва жиҳозлар, муҳр, тўртбурчак муҳр, техник воситалар (пул санаш, саралаш, ўраб-боғлаш учун зарур ускуналар ва бошқа зарурий ашёлар) билан таъминлашлари шарт.

21. Касса ходимларига ўзларининг шахсий нақд пуллари ва бошқа қимматликларини, банк кассасидаги нақд пул ва бошқа қимматликлар билан бирга сақланиши тақиқланади.

22. Банк касса тармоғида ишлаётган ҳар бир ходим шу жумладан, касса мудири ҳам ўзининг лавозим мажбуриятида белгилаб берилган вазифа ва топшириқларни ушбу Йўриқнома талаблари асосида бажаришга масъулдир. Касса ходимига ишониб топширилган нақд пул ва қимматликларни асоссиз тарзда бошқа шахсларга топшириш ёки лавозим вазифаси бўйича ўзига юклатилган касса операцияларини бошқа ходимлар томонидан бажарилиши тақиқланади.

23. Иш тажрибаси, билими ва кўникмалари етарли бўлмаган ходимларни нақд пул ва бошқа қимматликлар билан касса операцияларини мустақил равишда бажаришлари тақиқланади.

24. Банкнинг касса тармоғи жойлашган ҳудудни кузатиш ва уни ўрганиш учун бегона шахсларга имконият берилмаслиги ва касса тармоғида жойлашган барча касса хоналарининг (касса кабиналарининг) эшиклари ички тарафдан қулфланувчи мосламалар билан таъминланган ҳамда банк иш куни давомида ушбу эшиклар қулфланган бўлиши лозим.

25. Кирим ва чиқим кассаси кассирлари касса ҳужжатларини имзолаш ваколатига эга бўлган бухгалтерия ва бошқа масъул ходимларнинг имзо намуналари билан, касса ҳужжатлари билан ишловчи бухгалтерия ходимлари эса кассирларнинг имзо намуналари билан таъминланган бўлишлари лозим.

Ушбу ходимларни ўз вақтида имзо намуналарининг рўйхати билан таъминлаш ва зарурат туғилганда мазкур рўйхатни янгилаш ҳамда эскисини қайтариб олиш, (қайтариб олинган имзо намуналари алоҳида йиғмажилдга тикилган ҳолда пул омборида бир йил муддатга сақланиши, йил тугаганидан сўнг, банк архивига топширилиши) шунингдек қайд этилган масала ижроси бўйича назоратни ўрнатиш банкнинг бош бухгалтери томонидан амалга оширилиши керак.

Имзо намуналари рўйхати банк раҳбари томонидан тасдиқланиши ҳамда ушбу рўйхатни ҳар йилнинг 1 январь ҳолатига янгилаб турилиши талаб этилади.

26. Банк филиалларида нақд пул ва бошқа қимматликлар билан касса операцияларини тўғри бажарилиши, нақд пуллар ва қимматликларни бутлигини таъминланиши, касса ишларини мазкур Йўриқнома талаблари асосида ташкил этилиши Бош банк томонидан доимий назоратга олиниши лозим.

Банкда текшириш ўтказиш учун Бош банк раҳбари ёки унинг ўринбосари томонидан имзоланган хизмат фармойиши асос бўлиб ҳисобланади. Пул омбори ва касса тармоғидаги нақд пул ва бошқа қимматликларни тафтиш қилиш учун муддати кўрсатилган бир марталик гувоҳнома берилади.

27. Банк кассасига кирим қилинаётган нақд пуллар ва бошқа қимматликлар кассирлар томонидан сараланган ва доналаб саналган ҳолда қабул қилиниши шарт.

Банк кассаларига нақд пулларни қабул қилиш қуйидаги ҳужжатларга асосан амалга оширилади:

а) банк мижозлари бўлган хўжалик юритувчи субъектлардан мазкур Йўриқноманинг 2-иловасидаги нақд пулларни топшириш эълони бўйича;

б) банк ходимлари томонидан банкка етказилган зарарни қоплаш учун, хизмат сафарига олинган бўнакнинг сарфланмаган қисмини қайтариш ва бошқа шу каби ҳолатларда банк ходимларидан мазкур Йўриқноманинг 3-иловасидаги кирим касса ордери (банк фаолияти билан боғлиқ бўлган нақд пулдаги кирим операцияларини, хусусан банкнинг бир ҳисобварағидаги нақд пулларини иккинчи бир ҳисобвараққа кирим қилишда, шунингдек олиб келинган мадад пулларини банк кассасига кирим қилишда фойдаланилади) бўйича;

в) жисмоний шахслардан коммунал тўловларни қабул қилиш, аҳолига коммунал хизмат кўрсатувчи ташкилотлар томонидан ишлаб чиқилган махсус бланклар бўйича;

г) жисмоний шахслардан бир марталик (солиқ тўловларидан ташқари) тўловларни мазкур Йўриқноманинг 4-иловасига мувофиқ шаклдаги аҳолидан бир марталик тўловларни қабул қилиш бланки бўйича;

д) аҳолидан банк депозит ҳисобварақларига омонатларни нақд пулда қабул қилиш мазкур Йўриқноманинг 3-иловасига мувофиқ шаклдаги кирим касса ордери бўйича;

е) жисмоний шахслардан солиқ тўловларини қабул қилиш мазкур Йўриқноманинг 5-иловасига мувофиқ шаклдаги жисмоний шахснинг солиқ тўловлари учун махсус бланки асосида амалга оширилади.

28. Нақд пулларни топшириш эълони уч қисмдан — «эълон», «квитанция» ва «ордер»дан иборат. Ушбу кирим ҳужжатининг «эълон» қисми кунлик касса ҳужжатларига тикилади, «квитанция» қисми кирим кассаси кассири томонидан имзоланган ва кассанинг муҳри босилган ҳолда нақд пулни топширган мижозга, «ордер» қисми эса бухгалтерия ходимига берилади.

Кирим касса ордери уч нусхада тўлдирилади. Унинг биринчи нусхаси кунлик касса ҳужжатларига тикилади, иккинчи нусхаси бухгалтерия ходимларига ва учинчи нусхаси кирим кассаси кассирининг имзоси ва муҳри қўйилган ҳолда нақд пулни топширган банк ходимига берилади.

Банк бир ҳисобварақдаги нақд пулларни иккинчи бир ҳисобвараққа кирим қилишда кирим касса ордери икки нусхада расмийлаштирилади ҳамда унинг биринчи нусхаси кунлик касса ҳужжатларига тикилади ва иккинчи нусхаси бухгалтерия ходимларига берилади.

Фуқаролардан солиқ тўловларини қабул қилишда фойдаланиладиган жисмоний шахснинг солиқ тўловлари учун махсус бланки уч қисмдан — «хабарнома», «патта» ва «кирим ордери»дан иборат. Махсус бланкнинг «кирим ордери» деб номланган қисми кунлик касса ҳужжатларига тикилади, «патта» қисми солиқни тўлаган жисмоний шахсга ва «хабарнома» қисми (банкнинг бухгалтерия бўлинмаси ходимлари томонидан) тегишли туман (шаҳар) давлат солиқ инспекциясига, уларнинг сўровномасига асосан тақдим этилади.

29. Хўжалик юритувчи субъект банк кассасига нақд пулларни топширишдан олдин бухгалтерия бўлими ходимларига мурожаат этиши лозим. Бухгалтерия ходимлари кирим касса ҳужжатларини Ўзбекистон Республикаси банкларида бухгалтерия ҳисобини юритиш ва бухгалтерия ишларини ташкил қилиш тартиби тўғрисидаги йўриқнома (рўйхат рақами 1834, 2008 йил 11 июль) талаблари асосида тўғри расмийлаштирилганлигини текшириб, уларни кирим касса журналига қайд этган ҳолда кирим кассаси кассирига топширади.

30. Кирим кассаси кассири кирим ҳужжатларини қабул қилишда:

ҳужжат банкнинг бухгалтерия ходимлари томонидан имзоланганлигини;

ушбу имзоларнинг кассирда сақланаётган имзо намуналарига мос келишини;

ҳужжат мижоз томонидан имзоланганлигини;

ҳужжатда кўрсатилган сумманинг рақам ва сўзлар билан тўғри ёзилганлигини ҳамда уларнинг ўзаро мослигини текширади ва кирим касса журналига имзо қўйиб, кирим касса ҳужжатларини қабул қилиб олганлигини тасдиқлайди.

31. Кирим кассаси кассири кирим ҳужжати бўйича мижозни чақириб, у топшираётган нақд пулларини саралаб ва бирма-бир санаб, қабул қилиб олади.

Мижоз нақд пулларни бир вақтнинг ўзида бир қанча ҳисобварақларга кирим қилиш учун бир нечта кирим ҳужжатлари асосида топширса, бундай ҳолларда кассир нақд пулни ҳар бир кирим ҳужжати бўйича алоҳида қабул қилиб олиши шарт.

Кирим кассаси кассири мижоздан нақд пулларни қабул қилиб олаётганида, унинг столи устида қабул қилинаётган пуллардан бошқа нақд пул ва бошқа қимматликлар бўлмаслиги, кассир томонидан аввал қабул қилинган барча пуллар стол тортмаларида, металл шкафларда ёки сейфларда сақланиши керак.

Кирим кассаси кассирининг иш жойи шундай жиҳозланган бўлиши керакки, унда нақд пулларни топшираётган мижозга, унинг пулларини кассир томонидан саралаш, санаш жараёнини бевосита кузатиш учун имконияти яратилган бўлиши керак.

32. Кассир мижознинг нақд пулларини қабул қилиб олганидан сўнг, кирим касса ҳужжатида кўрсатилган суммани, саралаб ва санаб қабул қилинганида ҳақиқатда чиққан нақд пуллар суммаси билан таққослаб кўради. Тафовут аниқланмаса кирим кассаси кассири:

нақд пулларни топшириш эълонининг «эълон», «квитанция» ва «ордер» қисмларига имзо қўйиб, квитанция қисмига муҳр босади ҳамда уни мижозга беради;

кирим касса ордерларининг учта нусхасига ҳам имзо қўйиб, учинчи нусхасига муҳр босади ва уни мижозга беради.

33. Мижоз томонидан топширган нақд пуллар суммаси кирим ҳужжатидаги суммадан:

кам бўлса, мижозга етишмаётган суммани топшириш ёки кирим касса ҳужжатини қайтадан расмийлаштириш;

кўп бўлса, мижозга ортиқча сумма қайтарилади ёки кирим касса ҳужжатини қайтадан расмийлаштириш таклиф этилади.

Мижоз кирим касса ҳужжатини қайтадан расмийлаштирган тақдирда, бухгалтерия ходими кирим касса журналидаги тегишли (дастлабки) сумма устидан чизиқ тортади ва ҳақиқатда топширилган нақд пул суммасини ёзиб, қайта расмийлаштирилган ҳужжатни белгиланган тартибда кирим кассаси кассирига топширади.

34. Кирим касса ҳужжатлари бухгалтериянинг кирим касса журналида қайд этилиб, кирим кассаси кассирига тақдим этилганидан сўнг, мижоз томонидан банк кассасига нақд пуллар топширилмаса, кассир ушбу кирим касса ҳужжатини бухгалтерия ходимига қайтариб бериши лозим. Бунда банк кассасига мижоз томонидан нақд пуллар нима сабабдан топширилмаганлиги аниқлангач, бухгалтерия ходими кирим касса журналидаги тегишли ёзувлар устидан чизиқ тортади ва ушбу тузатиш кассир имзоси билан тасдиқланади. Ушбу ижро этилмаган кирим касса ҳужжати банк бош бухгалтери хабардор этилган ҳолда бухгалтерия ходими томонидан йўқ қилинади.

35. Кассир банк иш куни давомида қабул қилиб олган нақд пулларни мазкур Йўриқноманинг 7-бобида белгиланган тартибда саралайди, санайди ва ўраб боғлайди.

Мижоз томонидан топширилаётган нақд пуллар орасидан шубҳали, тўловга яроқсиз ёки қалбаки пуллар аниқланганда, кирим кассаси кассири бу ҳақида касса мудирига хабар қилиши ҳамда бундай пулларни текшириш учун унга топшириши шарт.

Банк касса мудири шубҳали пулларни тўловга яроқли ёки яроқсиз эканлиги бўйича асосланган ҳолда хулоса чиқаришга қийналса, бундай ҳолларда шубҳали пулларни мазкур Йўриқноманинг 15-бобида белгиланган тартибда мижоз аризасига асосан экспертизага қабул қилиниши мумкин.

36. Фавқулодда вазиятлар, бахтсиз ҳодисалар оқибатида нақд пуллар жиддий шикастланган бўлса, уларнинг ҳақиқийлиги ва тўловга яроқли эканлигига тўлиқ ишонч ҳосил қилингач, банк касса мудирининг рухсати билан улар муомалага яроқли пулларга алмаштириб берилиши мумкин.

Банк кассаларига топширилган шикастланган, лекин тўловга яроқли эканлиги шубҳа уйғотмайдиган банкнот ва тангаларни алмаштириб берилиши, бухгалтерия ўтказмаларисиз, ҳеч қандай касса ҳужжатлари расмийлаштирилмаган ҳолда амалга оширилади.

37. Шикастланган, лекин «тўловга яроқли» банкнотлар алмаштириб берилганида, уларга «Алмаштирилган» деган банк кассирининг тўртбурчак муҳри босилади. Шикастланган банкнотларга, унинг алмаштирилган санаси, пулнинг ҳақиқийлигини кўздан кечирган касса ходимининг фамилияси, исми ва отасининг исми кўрсатилиб, имзоси қўйилади. Шикастланган банкнотлар «эскирган» пуллар тоифасига ўтказилади.

Шикастланган, лекин «тўловга яроқли» банкнотларнинг бутлигини сақлаш мақсадида, кассирларга ушбу банкнотларни бутун ҳолда калькага ёки юпқа қоғозга ёпиштириш шунингдек, табиий эскириш, кислота тўкилган ёки ёнғин оқибатида куйган пулларни алоҳида ўраб-боғлаш тавсия этилади. Банк кассирлари томонидан шикастланган, лекин «тўловга яроқли» пулларни полимер материаллар (скотч, целлофан ва бошқалар) билан елимлаш қатъиян ман этилади.

38. Кассирлар томонидан банкнот ва тангаларнинг тўловга яроқли эканлигини аниқлашда қийинчилик туғилса, бундай ҳолда якуний хулосани касса мудири, зарур ҳолларда эса банк раҳбари қабул қилади.

Мижоз томонидан банк кассасига топширилаётган нақд пуллар орасида «тўловга яроқсиз» ёки «қалбаки» пуллар мавжуд эканлиги аниқланиб, ушбу ҳолат касса мудири томонидан тасдиқланса, бундай ҳолатда мижозга бу ҳақида батафсил ва асосли тушунтиришлар берилиши шарт. Мижоз банк кассасига топшираётган нақд пулини «тўловга яроқсиз» эканлигига ишонч ҳосил қилгач, бундай банкнотга кирим кассаси кассирининг банк номи туширилган «Алмаштириб бериш рад этилди» ёзувли тўртбурчак муҳри босилади ва мазкур қарорни қабул қилган касса ходимининг имзоси қўйилади. «Алмаштириб бериш рад этилди» деган тўртбурчак муҳр босилган банкнотлар мижозга қайтариб берилмайди.

39. Мижоз касса ходимлари томонидан қабул қилинаётган пулнинг «тўловга яроқсиз» ёки «қалбаки» эканлигини асослаш бўйича билдирилган мулоҳазаларидан қониқиш ҳосил қилмаса, у ҳолда мижознинг хоҳишига кўра, унинг аризасига асосан (ушбу банкнотга ҳеч қандай муҳр босилмаган ҳолда) мазкур Йўриқноманинг 15-бобида белгиланган тартибда экспертизага қабул қилиниши мумкин.

40. Қабул қилинаётган нақд пуллар орасидан шубҳали, тўловга яроқсиз ёки қалбаки пул аниқланса, ушбу пул суммаси банк кассасига мижоздан қабул қилинган нақд пуллар суммасини ҳисоблашда ҳисобга олинмайди, балки мижозга унинг ўрнини қоплаш ёки ҳақиқатда қабул қилинган нақд пуллар суммасига кирим касса ҳужжатини қайтадан расмийлаштириш таклиф этилади.

41. Ҳар қандай ҳолатда ҳам шубҳали, тўловга яроқсиз, қалбаки пуллар мижозларга қайтариб берилмайди. Бунда банкда аниқланган:

шубҳали пул экспертизага қабул қилинганида, бундай пулнинг номинал қиймати бўйича 90141 — «Экспертизага қабул қилинган банкнотлар, тангалар ва бошқа бойликлар» ҳисобварағига кирим қилиш учун мазкур Йўриқноманинг 6-иловасига мувофиқ шаклда балансдан ташқари ҳисобварақ бўйича кирим касса ордери расмийлаштирилиши лозим;

қалбаки ёки тўловга яроқсиз пулнинг ҳар бир донасини 1 сўм шартли баҳода 90145 — «Тўловга яроқсиз банкнот ва тангалар» ҳисобварағига кирим қилиш учун балансдан ташқари ҳисобварақ бўйича кирим касса ордери расмийлаштирилиши керак. Қалбаки пул бўйича мазкур Йўриқноманинг 81-банди талаблари асосида тегишли чоралар кўрилиши лозим.

42. Кирим кассаси кассири қабул қилиб олган нақд пулларни, зарур ҳолларда, банк иш куни давомида касса мудирига бир неча марта топшириши мумкин. Бундай ҳолларда ҳар сафар, кирим кассаси кассири нақд пулларни касса мудирига топширишдан аввал, ҳақиқатда қабул қилиб олган нақд пулларини кирим кассаси ҳужжатларида қайд этилган суммаларга мос келишини текшириши, топшираётган нақд пул боғламлари (дасталарини) қайта санаб кўриши лозим. Шунингдек, тегишли ёзувларни мазкур Йўриқноманинг 7-иловасига мувофиқ 155-шаклдаги китобга қайд этиб, касса мудирига имзо қўйдирган ҳолда топшириши керак.

43. Кирим кассаси кассири банк иш куни якунида кирим кассаси ҳужжатларининг умумий сонини ва умумий суммасини 155-шаклдаги китобда қайд этади ҳамда кирим касса ҳужжатлари суммасини ҳақиқатда қабул қилиб олган нақд пуллар суммаси билан таққослаб кўради. Шунингдек, сақлаш учун топширилган қимматликларни 93609 — «Сақланаётган қимматбаҳо буюмлар» балансдан ташқари ҳисобварағи бўйича расмийлаштирилган кирим касса ордерларида қайд этилган маълумотлар билан таққослайди. Тафовутлар аниқланмаса, мазкур Йўриқноманинг 8-иловасига мувофиқ 109-шаклдаги кирим касса ҳужжатларининг сони ва суммаси ҳамда сақлашга қабул қилинган қимматликлар сони ва суммаси тўғрисида маълумотнома тузади ҳамда имзолайди.

Кирим кассаси кассири ва бухгалтерия ходими 109-шаклдаги маълумотномада қайд этилган касса айланмаларини, кирим кассаси журналидаги ёзувлар билан таққослайди. Тафовутлар аниқланмаган тақдирда, кирим кассаси журналини юритувчи бухгалтерия ходими 109-шаклдаги маълумотномага, кирим кассаси кассири эса бухгалтериянинг кирим кассаси журналидаги умумий суммани тасдиқлаган ҳолда имзо қўяди. Ушбу таққослашнинг амалга оширилиши ва масъул ходимлар томонидан юқоридаги ҳужжатларнинг имзоланиши банкнинг бир кунлик кирим касса операциялари якунланганлигини ҳамда бир кунлик кирим касса операциялари тегишли ҳужжатларда тўғри қайд этилганлигини билдиради.

44. Кирим кассаси кассири кассадаги нақд пуллар қолдиғини ўраб-боғлайди ҳамда қолдиқ суммасини ўзининг 155-шаклдаги китобига қайд этади. Кирим кассаси кассири 109-шаклдаги маълумотнома билан бирга кирим касса ҳужжатларини касса мудирига топширади.

Касса мудири 109-шаклдаги маълумотномада қайд этилган ёзувларни кирим касса ҳужжатлари билан таққослайди ҳамда кассирнинг 155-шаклдаги китобида қайд этилган ёзувларни таҳлил қилади. Шунингдек, сақлаш учун топширилган қимматликларни, балансдан ташқари ҳисобварақ бўйича кирим касса ордерида қайд этилган маълумотлар билан таққослаб кўради.

Тафовутлар аниқланмаса, касса мудири кирим кассасидаги барча нақд пул ва бошқа қимматликларни, кассирнинг 155-шаклдаги китобига имзо қўйган ҳолда қабул қилиб олади ва ўзининг 155-шаклдаги китобига бу тўғрисида тегишли ёзувларни қайд этади ҳамда кирим кассаси кассирининг 109-шаклдаги маълумотномаси тўғри тузилганлигини тасдиқлаган ҳолда, уни имзолайди ва кирим касса ҳужжатларини кунлик касса ҳужжатлари йиғмажилдига тикиш учун ушбу ишга масъул бўлган касса ходимига топширади.

45. Банк кассаларига банк иш куни давомида кирим қилинган барча нақд пуллар ва бошқа қимматликлар, шу иш кунининг ўзида айланма кассага кирим қилиниши ва банк балансининг тегишли ҳисобварақларида акс эттирилиши лозим.

46. Нақд пул тушумига эга бўлган мижозлардан тушум пулларини бевосита банк кассасига қабул қилиб олиш қонунчилик ҳужжатларида белгиланган тартибда амалга оширилади.

46¹. Нақд пул тушумлари солинган ва белгиланган тартибда пломбаланган сумкадаги (қопдаги) нақд пул тушумларини банк филиалига ўзлари олиб келган мижозлар мазкур Йўриқноманинг 8а-иловасига мувофиқ шаклдаги бланкни тўлдирган ҳолда инкасса хонасига топширади.

Нақд пулни қабул қилган касса ходимлари (банк иш куни мобайнида масъул касса ходимлари, банк иш куни якунлангач ёки дам олиш кунлари кечки касса ходимлари) мазкур банднинг биринчи хатбошисида кўрсатилган бланкнинг квитанция қисмига имзо қўйган ва муҳр босган ҳолда уни мижозга қайтариб беради.

Банк касса тармоғида инкасса хонаси алоҳида ёки иш ҳажмидан келиб чиққан ҳолда кирим, чиқим кассаларида ёки мижозларга касса хизмати кўрсатиладиган бошқа касса хоналарида ташкил этилади.

Банк филиалининг қайта санаш кассаси кассирлари ушбу сумкадаги (қопдаги) нақд пулларни сараланиши, саналиши, тушум пулларни мижознинг ҳисобварағига кирим қилиниши, банкдаги мижознинг бўш сумкасини (қопини) унга қайтариб бериш ҳамда ушбу касса операцияларини бажаришга доир ҳужжатларнинг расмийлаштирилиши мазкур Йўриқномада белгиланган тартибда амалга оширилади.

47. Банк кассасидан нақд пулларни чиқим қилиш:

а) хўжалик юритувчи субъектларга — мазкур Йўриқноманинг 9-иловасига мувофиқ шаклдаги нақд пул чеки бўйича;

б) жисмоний шахсларга — мазкур Йўриқноманинг 10-иловасига мувофиқ шаклдаги чиқим касса ордери (бевосита банк фаолияти билан боғлиқ бўлган нақд пулдаги чиқим касса операцияларини, хусусан, нақд пулларни бир ҳисобварақдан иккинчи бир ҳисобвараққа ўтказиш учун чиқим қилишда, нақд пулларни инкассация хизмати ходимларига топшириш мақсадида чиқим қилишда ҳам чиқим касса ордеридан фойдаланилади) бўйича;

в) аҳолининг банк депозит ҳисобварақларидаги омонатларини ва унга ҳисобланган фоизларни нақд пулда тўлаш мазкур Йўриқноманинг 10-иловасига мувофиқ шаклдаги чиқим касса ордери бўйича;

г) жисмоний шахснинг банк картасидан банкомат ёки терминаллар орқали нақд пуллар чиқим қилиш — автоматик тарзда, дастурий йўл билан шакллантириладиган слиплар бўйича амалга оширилади. Автомат тарзда шакллантириладиган слип — чиқим касса ордерига тенглаштирилади.

48. Банк кассасидаги терминалдан чиқим қилинган нақд пулларнинг умумий суммасига, банк иш куни охирида чиқим касса ордери расмийлаштирилади ҳамда ҳар бир слипдаги сумма мазкур Йўриқноманинг 192-бандида қайд этилган ахборотлар тасмасига алоҳида киритилиши лозим.

Банк кассасидаги терминал орқали жисмоний шахсларнинг банк пластик карталаридан нақд пулдаги чиқим касса операцияларининг ҳисоб-китоби юритиладиган ҳисобварақ бўйича кунлик чиқим айланмаларни, яъни чиқим суммалари рўйхатини чоп этган ҳолда, ундаги ҳар бир суммани тегишли слип суммаси билан таққослаб чиқиш мумкин.

Бунда тафовутлар аниқланмаса, таққослаш ишларини бажарган кассир ушбу рўйхатдаги умумий суммани имзолаши лозим. Сўнгра, ушбу рўйхат мазкур кассада терминалдан чиқим қилинган нақд пулларнинг умумий суммасига расмийлаштирилган чиқим касса ордерига илова қилган ҳолда кунлик касса ҳужжатларига тикилиши керак.

49. Банкнинг пул омбори очилганидан сўнг, касса мудири, банк раҳбари ва бош бухгалтери иштирокида айланма кассадаги нақд пуллар қолдиқлари қайта саналади ҳамда айланма кассадаги нақд пуллар қолдиғини мазкур Йўриқноманинг 11-иловасига мувофиқ 120-шаклдаги китобда қайд этилган маълумотлар билан, шунингдек 10101 — Айланма кассадаги нақд пуллар» ҳисобварағидаги қолдиқ суммага мослиги текширилади. Бунда касса мудири ўзининг 155-шаклдаги китобига берилаётган нақд пуллар суммасини қайд этади ва чиқим кассаси кассирига имзо қўйдирган ҳолда нақд миллий ва хорижий валютадаги пулларни, банк иш куни якунида ҳисоб бериш шарти билан беради.

Чиқим кассаси кассири томонидан нақд пулларни касса мудиридан қабул қилиш:

банкнотларнинг тўлиқ ва тўлиқ бўлмаган боғламларини устки накладкалардаги маълумотларга қараб текшириш йўли билан;

банкнотларнинг тўлиқ бўлмаган дасталарини эса касса мудирининг ёки у тайинлаган касса ходимининг кузатуви остида бирма-бир қайта санаш орқали;

тангалар — қопчаларга бириктирилган ёрлиқлардаги (ёки пакетлар ичидаги қоғоздаги) ёзувларга қараб текшириш орқали амалга оширилади.

50. Чиқим кассаси кассири ҳисоб бериш шарти билан касса мудиридан олган барча нақд пул ва бошқа қимматликларини ўзининг 155-шаклдаги китобида қайд этиши лозим.

51. Касса мудири ҳисоб бериш шарти билан банк чиқим кассаси кассирига нақд пулларни берганидан сўнг, кассада қолган нақд пулларни қайта ҳисоблаб, уни банк иш куни бошидаги касса қолдиғи суммасига таққослаб кўриши керак.

52. Нақд пул чек дафтарчасини мижозга бериш, унинг ёзма буюртмалари асосида амалга оширилади.

Хўжалик юритувчи субъект ўз фаолиятини тугатаётганида ёки ҳисобварағини бошқа банкка ўтказаётганида нақд пул чек дафтарчаси мижоздан қайтариб олинади ҳамда нақд пул чек дафтарчасининг ҳар бир фойдаланилмаган варағининг имзолар қўйиладиган қисмини учбурчак шаклида қирқиш орқали, фойдаланишга яроқсиз ҳолга келтирилади.

53. Хўжалик юритувчи субъект вакили нақд пул олиш учун банк бухгалтериясининг ушбу мижозга хизмат кўрсатувчи ходимига нақд пул чеки ва бошқа ҳужжатларни тақдим этади.

Бухгалтерия ходими чиқим касса ҳужжатини мижоз томонидан тўғри тўлдирилганлигини ва мижознинг банкдаги ҳисобварағида етарли миқдорда маблағлар борлигини текширгач, уни имзолайди.

Банкда ўзининг талаб қилиб олингунча депозит ҳисобварағини очмаган ёки ҳисобварағида етарлича маблағлари бўлмаган ҳар қандай мулкчилик шаклидаги хўжалик субъектларига банк кассаларидан нақд миллий ёки хорижий валюталарни чиқим қилиниши тақиқланади.

Бухгалтерия ходими текширилган чиқим касса ҳужжатини назоратчи бухгалтерга беради. Назоратчи бухгалтер чиқим касса ҳужжатининг тўғри расмийлаштирилганлигини текширгач, унинг тегишли реквизитларини чиқим кассаси журналида қайд этади. Ушбу чиқим касса ҳужжати ва чиқим касса журнали назоратчи бухгалтер томонидан имзоланади ҳамда банкнинг чиқим кассирига тақдим этиш учун хўжалик юритувчи субъект вакилига нақд пул чекининг назорат маркаси (банк ходими банк кассасидан нақд пул олаётганида унга чиқим касса ордерининг йиртма талони) берилади.

54. Бухгалтерия ходими чиқим касса ҳужжатларини чиқим кассаси кассирига, чиқим касса журналига имзо қўйдириб топширади. Банк кассасидан нақд пул олаётган шахс томонидан чиқим касса ҳужжатларини кассирга тақдим этилиши тақиқланади.

Кассир чиқим ҳужжатини қабул қилиб олганидан сўнг:

мижозни чиқим ҳужжатининг рақами бўйича чақириши;

чиқим кассаси кассирига мижоз томонидан берилган назорат маркаси ёки йиртма талоннинг рақамини чиқим ҳужжатидаги рақам билан таққослаши ва назорат маркасини ёки йиртма талонни тегишли чиқим ҳужжатига елимлаб ёпиштириши;

чиқим ҳужжатида бухгалтерия бўлимининг масъул ходимларининг имзолари борлигини ва ушбу имзоларни, мавжуд имзо намуналарига мос келишини текшириши;

рақам ва сўз билан ёзилган суммаларнинг ўзаро мослигини текшириши;

ҳужжатда нақд пулларни олаётган мижознинг шахсий имзоси борлигини текшириши;

нақд пулларни олувчининг шахсини тасдиқловчи ҳужжати борлигини ҳамда мижознинг шахсини тасдиқловчи ҳужжатдаги маълумотларини чиқим касса ҳужжатида қайд этилган ёзувлар билан солиштириб кўриши шарт.

Кассир чиқим касса ҳужжатида кўрсатилган нақд пуллар суммасини мижозга чиқим қилиб бериш учун тайёрлайди. Бунда кассирнинг столи устида мижозга беришга тайёрлаб қўйилган нақд пуллардан бошқа пуллар бўлмаслиги керак.

55. Кассир тайёрланган нақд пул суммасини мижозга беради ва чиқим касса ҳужжатини имзолайди.

Мижозга нақд пуллар чиқим қилинганидан сўнг, ушбу чиқим қилинган нақд пулларни алоҳида сумка, қоп, пакет ёки бошқа идишга солинган ҳолда банк биносидан олиб чиқиладиган ҳоллардагина, олинган нақд пуллар суммасига чиқим кассаси кассири томонидан моддий рухсатнома расмийлаштириб берилиши лозим.

56. Кассир мижозга нақд пулларни ўрами бузилмаган тўлиқ боғламлар бўйича чиқим қилганида, банкнотларни бирма-бир қайта санамаган ҳолда, устки накладкада кўрсатилган суммаларга қараб чиқим қилади.

Мижозга ўрами бузилмаган тўлиқ боғламдан тегишли дасталарни олиб бериш зарур бўлса, унда кассир пул боғлами жойлаштирилган полиэтилен пакетдаги кассирнинг шахсий клише рақамлари босилган кафолат чокини кесмаган ҳолда пакетни нақд пулларни олувчи мижознинг кўз олдида қирқиши лозим.

Кассир тўлиқ бўлмаган ва ўрами бузилган дастадан мижозга нақд пулларни беришда, банкнотларни бирма-бир қайта санаб, сўнгра мижозга чиқим қилиши лозим.

Қопча ва пакетларга жойланган тангалар қопчаларга бириктирилган ёрлиқлардаги (ёки пакетлар ичидаги қоғоздаги) ёзувларга қараб мижозларга берилади. Тангали қопча мижозга тўлиқ чиқим қилинадиган ҳолларда, банк кассири қопчадаги пломбани нақд пул олувчининг олдида қирқиши шарт.

57. Кассир дастани очиб, ундаги нақд пулларнинг тегишли қисмини мижозга чиқим қилиши учун дастадаги банкнотларнинг керакли қисмини ажратиб олганидан сўнг, уларнинг барчасини бирма-бир қайта санаб кўриши лозим.

59. Чиқим кассаси кассири мижозга чиқим касса ҳужжатида қайд этилган суммадаги нақд пулларни берганидан сўнг, чиқим касса ҳужжатини имзолайди. Бунда, мижознинг талабига биноан, бир номинал қийматдаги нақд пулларни бошқа қийматдагиларига алмаштириб берилиши тақиқланади.

60. Банк кассасидан берилган нақд пулни олган шахс кассадан узоқлашмаган ҳолда олинган пул суммасини ҳужжатда кўрсатилган сумма билан таққослаши, уни боғламлар ва дасталар бўйича текшириши, тўлиқ бўлмаган банкнотлар дастасини эса банк кассирининг кузатуви остида бирма-бир қайта санаш орқали қабул қилиб олиши шарт.

61. Банк мижози кассадан олган нақд пулларини махсус ажратилган жойда ёки хонада, банк касса ходимининг кузатуви остида, бирма-бир қайта санаб олиши мумкин. Бундай ҳолларда чиқим кассаси кассири мижозга бераётган нақд пул боғламларининг полиэтилен пакетидаги кафолат чокларини кесмасдан мижозга беради. Мижоз томонидан нақд пулларни бирма-бир санаб олиш вақтида, жараённи кузатиб турган банк касса ходими полиэтилен пакетларнинг кафолат чоклари ва бандеролларнинг тўлиқ сақланишини кузатиб туриши лозим.

62. Мижоз банк кассасидан олган нақд пулларини бирма-бир қайта санаб олиш жараёнида ушбу банк кассирлари томонидан шакллантирган нақд пуллар дастасидан касса хатоликларини яъни, камомад (тўловга яроқсиз, қалбаки) ёки ортиқча пулларни аниқласа, мазкур Йўриқноманинг 107-бандида белгиланган тартибда зарурий чоралар кўрилади.

63. Мижознинг банк кассасидан олган банкнот ва тангалари орасидан камомад чиққанлиги тўғрисидаги мурожаатлари қуйидаги ҳолларда:

агар мижоз алоҳида ажратилган хонада ёки махсус ажратилган жойда банк кассири, назоратчиси кузатуви остида нақд пулларни қайта санаб олмаган бўлса;

агар мижоз нақд пулларни банк кассасидан қабул қилиб олганидан сўнг, чиқим кассасидан узоқлашган бўлса, мижознинг эътирозлари қаноатлантирилмайди.

Бу ҳақидаги огоҳлантирувчи ёзувлар банк чиқим кассасининг олдидаги, мижозларга кўринарли жойга доимо осилган бўлиши шарт.

64. Банк раҳбари нақд пул камомади тўғрисидаги мижозларнинг аризасини ҳар қандай ҳолатда ҳам ўрганиб чиқиши ҳамда банк кассири томонидан нақд пул дасталари, боғламларини шакллантиришда ҳақиқатда ҳам касса хатоликларига (камомадга) йўл қўйилганлиги тасдиқланса, мазкур ҳолатларни бартараф этиш чораларини кўриши шарт.

65. Банк иш куни якунида чиқим кассаси кассири, ҳисоб бериш шарти билан касса мудиридан қабул қилиб олган нақд пулларни, кунлик чиқим касса ҳужжатлари умумий суммасига ҳамда кун охирида қолаётган нақд пуллар қолдиғига таққослаб, мазкур Йўриқноманинг 12-иловасига мувофиқ 110-шаклда маълумотнома тузиб, бухгалтерия ходимларининг чиқим кассаси журналидаги ёзувлар билан таққослайди. Тафовутлар аниқланмаса, чиқим касса журнали кассир томонидан ва кассирнинг 110-шаклдаги маълумотномаси бухгалтерия ходими томонидан имзоланади.

66. Чиқим кассаси кассири иш куни якунида чиқим кассаси ҳужжатларининг умумий сонини ва умумий суммасини ўзининг 155-шаклдаги китобида қайд этади.

Чиқим кассаси кассири банк иш куни якунида чиқим кассасида қолган нақд пул ва бошқа қимматликлар қолдиғини белгиланган тартибда ўраб-боғлайди, қолдиқ суммасини ўзининг 155-шаклдаги китобига қайд этади ва касса мудирига имзо қўйдирган ҳолда унга топширади. Шундан сўнг у чиқим кассасининг кунлик ҳужжатларини ҳамда 110-шаклдаги маълумотномани ҳам касса мудирига топширади.

Касса мудири ушбу 110-шаклдаги маълумотномада қайд этилган ёзувларни, чиқим кассирига ҳисоб бериш шарти билан берилган нақд пуллар, кассир банк иш куни якунида қайтариб топширган нақд пуллар қолдиғи ва чиқим касса ҳужжатлари суммаси билан таққослайди. Тафовутлар аниқланмаса, касса мудири 110-шаклдаги маълумотномани имзолайди ҳамда чиқим касса ҳужжатларини кунлик касса ҳужжатлари йиғмажилдига тикиш учун ушбу ишга масъул бўлган касса ходимига топширади.

67. Банк кассаларидан банк иш куни давомида чиқим қилинган барча нақд пуллар ва бошқа қимматликлар, шу иш кунининг ўзида банк балансининг тегишли ҳисобварақларида белгиланган тартибда акс эттирилиши лозим.

68. Банк кассасидаги нақд пуллар қолдиғи мижозларнинг нақд пулга бўлган талабларини қондириш учун етарли бўлмаса, Марказий банк Бош бошқармасининг фармойишига асосан Ҳисоб-китоб касса марказининг айланма кассасидан ёки ҳудуддаги бошқа банк кассаларидан белгиланган тартибда мадад пуллари ажратилиши мумкин.

69. Банк томонидан олинган мадад пуллари мустақил равишда тасарруф этилади.

70. Банк иш куни якунланганидан сўнг, инкассаторлар гуруҳидан нақд пул ва бошқа қимматликлар солинган ёки бўш инкассация сумкаларини (қопларини) қабул қилиб олиш ҳамда иш куни узайтирилган кассаларда иш якунлангач, улардаги нақд пул ва бошқа қимматликлар қолдиғини қабул қилиб олиш, шунингдек, дам олиш ва байрам кунлари ишлайдиган кассаларга мадад пулларини бериш мақсадида банкда кечки касса ташкил этилади. Банкнинг кечки кассасига инкассация сумкаларини (қопларини) қабул қилиш, бухгалтерия ходимларидан тайинланган бухгалтер-назоратчининг назорати остида кечки касса кассири томонидан амалга оширилади.

71. Банкнинг кечки кассаси орқали чиқим касса операцияларини бажарилишига йўл қўйилмайди. Кечки кассанинг бухгалтер-назоратчисига қайта санаш кассасида ишлаш, шунингдек қайта санаш кассасининг назоратчисига кечки касса ходимларининг вазифаларини бажариш тақиқланади.

72. Банкнинг кечки кассаси ходимларига йўналиш бўйича йиғилган инкассация сумкаларини (қопларини) топшириш, инкассаторлар гуруҳи бошлиғининг кузатуви остида, йиғувчи инкассатор томонидан амалга оширилади.

Инкассаторлар гуруҳи автомашинасида бир нечта банкка топширилиши лозим бўлган нақд пул тушумлари солинган инкассация сумкалари (қоплари) мавжуд бўлса, бир банкка тегишли бўлган сумкаларни (қопларни) топшириш жараёнида, ҳайдовчи инкассатор автомашинада қолиб, бошқа банкка топширилиши лозим бўлган сумкаларни (қопларни) қўриқлаб туриши керак.

Инкассаторлар гуруҳи йиғиб келинган инкассация сумкаларини (қопларини) банкнинг кечки кассаси ходимларига топширишдан аввал, кечки кассанинг бухгалтер-назоратчисига:

йўналишдаги ҳар бир мижоз бўйича инкассаторлар гуруҳига берилган мазкур Йўриқноманинг 13-иловасига мувофиқ шаклдаги ташриф варақасини;

мижозларнинг ҳар бир пуллик инкассация сумка (қопи) бўйича мазкур Йўриқноманинг 14^б-иловасига мувофиқ нақд пул тушумлари солинган инкассация сумкаси (қопи) юк хатини;

мазкур Йўриқноманинг 15-иловасига мувофиқ инкассаторлар гуруҳига берилган бўш сумкалар (қоплар) сони тўғрисида маълумотномани тақдим этиши лозим.

73. Кечки кассанинг бухгалтер-назоратчиси инкассаторлар гуруҳидан қабул қилиб олган юк хатлари ва ташриф варақаларидаги ёзувларни бир-бирига мос келишини текшириб кўриши шарт. Шундан сўнг, бухгалтер-назоратчи мазкур Йўриқноманинг 18-иловасига мувофиқ банк кассасига қабул қилинган нақд пул тушумлари солинган ва бўш инкассация сумкалари (қоплари) тўғрисида маълумотноманинг тегишли қисмини уч нусхада расмийлаштириб, унга:

мижозларга бириктирилган сумка (қоп) рақамлари ва унга солинган нақд пул суммаларини;

бўш сумкалар (қоплар) рақамларини;

мижозлар қўшимча равишда топширилган (нақд пул тушумлари солинган) инкассация сумкалари (қоплари) бўйича маълумотларни киритади.

74. Инкассаторлар гуруҳидан сумкаларни (қопларни) қабул қилиш вақтида ташриф варақасидаги ёзувга изоҳларсиз тузатишлар киритилганлиги, шунингдек ташриф варақасидаги ёзувлар билан юк хатидаги ёзувларни ўзаро мос келмаслиги ва бошқа камчиликлар аниқланган тақдирда тегишли сумка (қоп) рақами ёки мижозлар томонидан қўшимча равишда пуллик сумкалар (қоплар) топширилганда уларнинг рақамларини бухгалтер-назоратчи мазкур Йўриқноманинг 18-иловасида келтирилган маълумотноманинг «Изоҳлар» устунидаги тегишли катакчасида қайд этилиши лозим.

Банк кечки кассасига йиғиб келинган инкассация сумкалари (қоплари) тўлиқ топширилаётганлигини назорат қилиш учун бухгалтер-назоратчи журналга киритилган нақд пул тушумлари умумий суммасини ҳамда ташриф варақаларида қайд этилган тушум суммалари йиғиндисини ўзаро таққослаб кўриши лозим.

75. Кечки кассанинг бухгалтер-назоратчиси инкассаторлар гуруҳи томонидан кечки кассага топширилаётган сумкалар (қоплар) сонини инкассаторлар гуруҳига берилган бўш сумкалар (қоплар) сони тўғрисида маълумотномада кўрсатилган рақамларга мос келишини текшириб бўлганидан сўнг, расмийлаштирилган 18-иловадаги маълумотноманинг бир нусхасини ва ташриф варақаларини инкассаторлар гуруҳига қайтариб беради.

76. Кечки касса кассири бухгалтер-назоратчидан юк хатларини олганидан сўнг, нақд пул тушумлари солинган сумкаларини (қопларни) инкассаторлар гуруҳидан бирма-бир қабул қилишни бошлайди. Бунда, кечки касса кассири нақд пул тушумлари солинган:

инкассация сумкасига (қопига) босилган пломбир изининг аниқлигини ва тасдиқланган намунага мос келишини (бир марталик рақамланган пластик пломбанинг штрих ёки QR кодини сканерлаб) текшириши;

инкассация сумкасининг (қопининг), пломба изи туширилган тизимчанинг (бир марталик рақамланган штрих ёки QR кодли пластик пломбанинг) бирон-бир жойи шикастланмаганлигини қараб чиқиши;

инкассация сумкасининг (қопининг) рақамини, унинг юк хатида кўрсатилган рақамга мос келишини таққослаб кўриши;

сумкаларнинг (қопларнинг) умумий сонини, юк хатларининг умумий сонига, шунингдек қабул қилинаётган нақд пул тушумларининг умумий суммасини, юк хатларида кўрсатилган суммалар йиғиндисига мос келишини текшириб қабул қилиши керак.

77. Инкассаторлар гуруҳидан ҳар бир йўналиш бўйича инкассация сумкалари (қоплари) қабул қилиб олинганидан сўнг, банк кассасига қабул қилинган тушум пуллари солинган ва бўш инкассация сумкаларини (қопларини) қайд этиш журналининг иккала нусхасига инкассаторлар гуруҳи бошлиғи ва йиғувчи инкассатори ҳамда кечки кассанинг кассири ва бухгалтер-назоратчиси имзо қўяди. Ушбу журналнинг биринчи нусхасига инкассация сумкаларини (қопларини) топширган инкассаторлар гуруҳининг муҳри босилади ва у кечки касса ходимларида қолади, иккинчи нусхасига эса кечки кассанинг муҳри босилиб, инкассаторлар гуруҳининг бошлиғига берилади.

Банк кечки кассасининг муҳри кечки касса кассирига бириктирилган бўлиб, унинг сейфида сақланиши лозим.

78. Мазкур Йўриқноманинг 15-иловасида келтирилган инкассаторлар гуруҳига берилган бўш сумкалар (қоплар) сони тўғрисидаги маълумотномада қайд этилган ёзувлар асосида инкассаторлар гуруҳи томонидан мижозларнинг нақд пул тушумлари ва бошқа қимматликлари солинган ёки бўш инкассация сумкалари (қоплари) кечки кассага тўлиқ топширилмаётганлиги аниқланса, бу ҳақида банк раҳбарига ва инкассация бўлими бошлиғига хабар берилиши лозим. Инкассация бўлими бошлиғи йиғиб келинган инкассация сумкаларини (қопларини) банк кассасига тўлиқ топширилишини таъминлаш чораларини кўриши шарт.

79. Кечки касса кассири банк кассасига қабул қилинган нақд пул тушумлари солинган ва бўш инкассация сумкалари (қоплари) ва уларнинг ҳужжатларини бухгалтер-назоратчининг кузатуви остида кечки кассанинг пул омборидаги сейфга (темир шкафга) жойлаштиради. Пул омборидаги сейф (темир шкаф) кассир ва бухгалтер-назоратчининг калитлари билан қулфланади. Шунингдек, кечки касса пул омборининг эшиги ҳам иккита калит билан қулфланиб, иккита муҳр билан муҳрланади.

Бунда кечки касса пул омбори эшигининг биринчи калити ва битта сурғучли муҳр кассирга, иккинчи калити ва битта сурғучли муҳр бухгалтер-назоратчига бириктирилган бўлиши ҳамда ҳар бир ходим кечки касса пул омбори эшигини ўз калити билан қулфлаб, ўзига бириктирилган сурғучли муҳр билан муҳрлаши шарт. Шундан сўнг, кечки кассанинг пул омбори белгиланган тартибда Ўзбекистон Республикаси Ички ишлар вазирлиги ҳузуридаги Қўриқлаш департаменти ходимларига топширилади.

80. Банкнинг кечки кассаси ходимлари инкассаторлар гуруҳидан нақд пул тушумлари солинган инкассация сумкаларини (қопларини) қабул қилиш жараёнида сумканинг (қопнинг) нуқсонли эканлиги (босилган пломбир изининг аниқ эмаслиги ёки тасдиқланган намунага мос келмаслиги (бир марталик рақамланган пластик пломбанинг штрихи ёки QR коди сканерланганда тегишли реквизитларни ўқиш имконияти мавжуд эмаслиги ёки ўқилган ёзувларнинг намунага мувофиқ эмаслиги), шунингдек инкассация сумкасида (қопида) ва (ёки) ундаги пломбада бирон-бир ташқи шикастланишлар мавжудлиги, инкассация сумкасининг (қопининг) рақамини унинг юк хатида кўрсатилган рақамга мос келмаслиги, ташриф варақасида ва сумканинг (қопнинг) юк хатида кўрсатилган нақд пул тушуми суммасини бир-бирига мос келмаслиги) аниқланса, бундай ҳолатлар ҳақида банк кассаси мудирига хабар берилиши лозим.

Ушбу нуқсонли, шикастланган сумка (қоп) инкассаторлар гуруҳи аъзолари ва бухгалтер-назоратчи кузатувида кассир томонидан очилиб, ундаги нақд пул ва бошқа қимматликлар бирма-бир қайта саналиши шарт.

Зарур ҳолларда, банк касса мудирининг кўрсатмасига асосан, ушбу инкассация сумкасига (қопига) нақд пул тушумларини солган шахс (мижоз вакили ёки кассир) ҳам қайта санаш жараёнига чақиртирилиши мумкин. Қайта санаш жараёни якунлангач, мазкур Йўриқноманинг 17-иловасига мувофиқ инкассация сумкасидаги (қопидаги) нақд пул ва бошқа қимматликларни қайта санаш натижалари бўйича далолатнома уч нусхада тузилиб, иштирок этган барча шахслар томонидан имзоланган ҳолда расмийлаштирилади.

Мазкур далолатноманинг биринчи нусхаси банкнинг кунлик бухгалтерия ҳужжатлари йиғмажилдига тикилади, иккинчи нусхаси инкассаторлар гуруҳи бошлиғига, учинчи нусхаси эса мижоз вакилига берилади.

Бундай ҳолларда мазкур Йўриқноманинг 14^а-иловасида келтирилган нақд пул тушумлари солинган инкассация сумкасининг (қопининг) илова қайдномаси кунлик касса ҳужжатларига тикиш учун ҳамда ушбу сумкадан (қопдан) чиққан ва кечки касса кассири томонидан қайта саналиб, ўраб-боғланган нақд пуллар кейинги банк иш куни эрталаб, кечки касса кассирининг 155-шаклдаги китобида қайд этилган ва касса мудирига имзо қўйдирилган ҳолда унга топширилади.

Кечки кассада очилган инкассация сумкасининг (қопининг) юк хати бухгалтерия ходимларига, қайта саналган тушум суммасини, баланс ҳисобварақлари бўйича умумлаштирилган ҳолда кирим касса журналида қайд этиш ҳамда тегишли бухгалтерия ўтказмаларини амалга ошириш ва кунлик бухгалтерия ҳужжатлари йиғмажилдига тикиш учун берилади.

81. Мижозга тегишли бўлган шикастланган (ёки нуқсонли) инкассация сумкаси (қопи) кечки касса ходимларига топширилаётганда, ушбу сумка (қоп) очилиб, унга солинган нақд пулларни қайта санаш жараёнида:

ортиқча пуллар, камомад (ёки тўловга яроқсиз пуллар) аниқланса, ушбу сумкага (қопга) тегишли бўлган илова қайдномаси ва юк хатининг далолатнома қисми кечки касса назоратчиси томонидан тўлдирилади ҳамда ушбу ҳолатлар мазкур ҳужжатларнинг далолатнома қисмида ҳам қайд этилади. Мижоз вакили унинг шикастланган (ёки нуқсонли) сумкасини (қопини) очиш ва ундаги нақд пулларни кечки кассада қайта санаш жараёнида иштирок этмаган ҳамда қайта санаш жараёнида камомад аниқланган ҳолларда инкассация сумкасининг (қопининг) тизимчаси пломбадан ажратилмаган (бир марталик рақамланган штрих ёки QR кодли пластик пломба сақланган) ҳолда, шунингдек тузилган далолатноманинг нусхаси ашёвий далил сифатида кечки кассанинг бухгалтер-назоратчида 10 иш куни мобайнида сақланади.

Мижоз сўровига асосан ушбу ашёвий далиллар кўриб чиқиш учун унга тақдим этилиши мумкин. Аниқланган камомад суммаси Ўзбекистон Республикасида белгиланган базавий ҳисоблаш миқдорининг 10 фоизига тенг ёки ундан юқори бўлса, бундай касса хатоликлари тўғрисида зудлик билан касса мудирига хабар берилиши шарт.

қалбаки пуллар аниқланса, ушбу сумкага (қопга) тегишли бўлган илова қайдномаси ва юк хатининг далолатнома қисми тўлдирилади ҳамда ҳар бир пулнинг номинал қиймати, серияси ва тартиб рақами, ишлаб чиқарилган йили ҳамда умумий суммаси кўрсатилган ҳолда мазкур Йўриқноманинг 17-иловасига мувофиқ далолатнома тўрт нусхада тузилади. Ушбу ҳолат бўйича касса мудирига ва банк раҳбарига хабар берилади.

Бунда аниқланган тўловга яроқсиз ёки қалбаки пулларнинг ҳар бир донасини 1 сўм шартли баҳода 90145 — «Тўловга яроқсиз банкнот ва тангалар» ҳисобварағига кирим қилиш учун балансдан ташқари ҳисобварақ бўйича кирим касса ордери расмийлаштирилиши лозим.

Банк тузилган далолатноманинг бир нусхасини илова қилган ҳолда қалбаки пулнинг қандай ҳолатда аниқланганлигини ёзма равишда ҳуқуқни муҳофаза қилувчи органларга маълум қилади.

Банк томонидан қалбаки пуллар ҳуқуқни муҳофаза қилувчи органларга тақдим этилганлиги тўғрисида Марказий банкнинг тегишли ҳудудий Бош бошқармасига ёзма маълумот юборилиши лозим.

82. Кечки кассага инкассаторлар гуруҳидан барча инкассация йўналишлари бўйича қабул қилинган мижозларнинг нақд пул тушумлари солинган ва бўш сумкаларини (қопларини) кейинги иш куни эрталаб қайта санаш кассасига топширишдан аввал, кечки касса бухгалтер-назоратчиси томонидан мазкур Йўриқноманинг 18-иловасидаги маълумотноманинг кечки кассада қолган иккита нусхасининг тегишли қисмлари тўлдирилади.

83. Банк кечки кассаси ходимлари томонидан мазкур Йўриқноманинг 18-иловасидаги маълумотноманинг бир нусхасини, шунингдек инкассация қилинган нақд пул тушумлари солинган ҳамда бўш сумкалар (қоплар) қайта санаш кассасининг назоратчисига кейинги банк иш куни эрталаб мазкур Йўриқноманинг 94 ва 95-бандларида белгиланган тартибда топширилади.

Бунда, мазкур иш куни мобайнида қайта санаш кассасининг назоратчиси томонидан юк хатлари банк бўлинмасининг бухгалтерия бўлимига топширилиши ҳамда бухгалтерия ўтказмалари амалга оширилиши лозим.

84. Инкассаторлар гуруҳидан кечки кассага қабул қилиб олинган, банкнинг банк биносидан ташқарида жойлашган кассаларидан олиб келинган инкассация сумкаларидаги (қопларидаги) сараланган, саналган ва ўраб-боғланган нақд пуллар қайта санаш кассаси назоратчисига топширилади.

85. Кечки кассадаги нақд пул тушумлари солинган ва бўш инкассация сумкалари (қоплари) қайта санаш кассаси назоратчисига топшириб бўлингач, кечки кассанинг бухгалтер-назоратчиси нақд пул тушумлари солинган инкассация сумкаларининг (қопларининг) юк хатларини бухгалтерия бўлимининг тегишли ходимларига топширади. Бухгалтерия бўлимининг тегишли ходимлари томонидан инкассация сумкаларининг (қопларининг) юк хатларида қайд этилган маълумотлар асосида бухгалтерия ўтказмаларини амалга ошириб, тушум суммаларини банкдаги тегишли ҳисобварақларга кирим қиладилар ҳамда юк хатларини бухгалтериянинг кунлик ҳужжатлари йиғмажилдига тикилади.

86. Нақд пул ва бошқа қимматликларни саралаш, қайта санаш, ўраб-боғлаш ҳамда уларнинг дасталари ва боғламларини шакллантириш мақсадида банкда қайта санаш кассаси ташкил этилади.

Қайта санаш кассасининг хонаси касса тармоғининг бошқа хизмат хоналаридан алоҳида ажратилган бўлиб, кириш эшигига ички томондан қулфланадиган мослама ва кузатув туйнукчаси ўрнатилган бўлиши керак.

87. Қайта санаш кассаси кассирининг иш жойи ишлаш учун қулай, нақд пулларни дахлсиз сақланиши, саналаётган нақд пулларни бошқа кассирнинг столидаги пуллар билан қўшилиб кетмаслиги таъминланишини инобатга олган ҳолда жиҳозланиши ҳамда назоратчи ҳар бир кассирнинг фаолиятини назорат қилиб туриши учун имконият яратилган бўлиши лозим.

88. Қайта санаш кассасининг назоратчиси қабул қилиб олган нақд пул тушумлари ва бошқа қимматликлар солинган инкассация сумкаларини (қопларини), шунингдек қайта санаш кассаси ҳар бир кассири томонидан сараланиб-саналган ва ўраб-боғланган нақд пулларни алоҳида сақлаш учун қайта санаш кассаси қулфланадиган металл шкафлар ёки сейфлар билан жиҳозланган бўлиши керак.

89. Тангаларни санаш машинкасида қайта санаш учун алоҳида хона ёки кабина ажратилиши ва унинг деворлари ҳамда шифти шовқин ютувчи материаллар билан қопланган бўлиши лозим.

90. Нақд пул ва бошқа қимматликларни қайта санаш — қайта санаш кассасининг саноқ бригадалари ёки мустақил ишловчи кассирлар томонидан амалга оширилади. Банк қайта санаш кассасида иш бригада усулида олиб борилса, унда ҳар бир саноқ бригадаси 7 тадан кўп бўлмаган кассирлардан ташкил топиши ва ҳар бир бригадага алоҳида назоратчи бошчилик қилиши шарт.

91. Банкда бир нечта саноқ бригадалари ташкил этилган бўлса, зарурат туғилган тақдирда, нақд пул тушумлари солинган, очилмаган инкассация сумкалари (қоплари) банк иш куни давомида бир бригададан олиниб, иккинчи бир бригадага топширилиши мумкин. Бунда нақд пул тушумлари солинган инкассация сумкаларини (қопларини) топшираётган саноқ бригадаси назоратчининг мазкур Йўриқноманинг 19-иловасига мувофиқ 176-шаклдаги нақд пул ва бошқа қимматликларни қайта санаш натижалари бўйича назорат қайдномасини олд тарафига топширилаётган сумкаларнинг (қопларнинг) умумий сони ва эълон қилинган суммасини қайд этган ҳамда олувчи бригада назоратчисига имзо қўйдирилган ҳолда топширилиши лозим.

92. Қайта санаш кассасида битта бригада фаолият юритаётган бўлса, дам олиш вақтида (тушлик вақтида) кассирлардаги нақд пуллар умумий металл шкаф ёки сейфда сақланиши мумкин. Бунда ҳар бир кассир қайта санаш учун ўзи қабул қилиб олган нақд пул ва бошқа қимматликларини алоҳида қоп ёки қутичага солиб қўйиши шарт.

Бундай ҳолларда қайта санаш кассасидаги металл шкаф ёки сейф иккита калит (бригада назоратчиси ва кассирлардан бирининг калити) билан қулфланиб, назоратчининг пломбири билан пломбаланиши ҳамда металл шкаф ёки сейфнинг қулфланиши ва очилиши бригаданинг барча кассирлари иштирокида амалга оширилиши лозим.

93. Қайта санаш кассасининг назоратчиси кассирлар томонидан нақд пул ва бошқа қимматликларни саралаш-санаш, ўраб-боғлаш ҳамда бир-бирига топшириш, қабул қилиш ишлари тўғри амалга оширилаётганлигини назорат қилиб бориши лозим.

Банк қайта санаш кассасининг муҳри ҳам ушбу кассанинг назоратчисига бириктирилган бўлиши ва унинг сейфида сақланиши шарт.

94. Банк иш куни бошида қайта санаш кассаси назоратчиси, кечки касса ходимларидан нақд пул тушумлари солинган ва бўш сумкаларни (қопларни) қабул қилиб олиш вақтида, кечки касса пул омборининг олдидаги хонада бошқа касса ходимларининг ёки бегона шахсларнинг бўлиши тақиқланади.

Кечки касса ходимлари кечки касса пул омборининг олдидаги хонада мазкур Йўриқноманинг 15-иловасида келтирилган маълумотнома (бир нусхада) ҳамда 18-иловасида келтирилган маълумотномани (икки нусхада) уларда қайд этилган ёзувларнинг ўзаро мослигини текшириш учун қайта санаш кассаси назоратчисига беради.

Ушбу ҳужжатларда қайд этилган маълумотлар ўртасида тафовут аниқланмаса, қайта санаш кассасининг назоратчиси мазкур Йўриқноманинг 18-иловасида келтирилган маълумотноманинг иккала нусхасининг тегишли қисмига имзо қўйган ҳолда унинг бир нусхасини ва 15-иловада келтирилган маълумотномани кечки касса ходимларидан қабул қилиб олади.

Мазкур Йўриқноманинг 18-иловасида келтирилган маълумотноманинг бир нусхаси кечки кассада бир йил сақланиб, шундан сўнг банк махсус комиссияси ходимлари иштирокида белгиланган тартибда йўқ қилиниши лозим.

95. Қайта санаш кассасининг назоратчиси кечки касса ходимларидан ҳар бир инкассация сумкаларини (қопларини) қабул қилишда:

ҳар бир сумка (қоп) рақамининг ҳамда умумий сонининг мазкур Йўриқноманинг 15 ва 18-иловаларида келтирилган маълумотномаларда қайд этилган ёзувларга мос келишини;

мазкур Йўриқноманинг 76-бандида белгиланган тартибда нақд пул тушумлари солинган ҳар бир инкассация сумкасини (қопини) бирма-бир текшириши лозим.

96. Инкассаторлар гуруҳи томонидан йиғиб келинган инкассация сумкалари (қоплари) банк иш куни мобайнида банк кассасига топширилса унда, ушбу сумкаларни (қопларни) қайта санаш кассасининг назоратчиси ва бухгалтерия бўлимидан ажратилган бухгалтер-назоратчи алоҳида хонада мазкур Йўриқноманинг 72 — 77-бандлари талабларига мувофиқ қабул қилиб олади.

Бунда мазкур Йўриқноманинг 18-иловасида келтирилган маълумотноманинг тегишли қисми икки нусхада тўлдирилган ҳолда имзоланади ҳамда унинг бир нусхаси қайта санаш кассаси назоратчисининг муҳри билан муҳрланган ҳолда инкассаторлар гуруҳига берилади. Ушбу маълумотноманинг иккинчи нусхасига инкассаторлар гуруҳининг муҳри босилади ва қайта санаш кассаси назоратчисига берилади.

97. Банк иш куни мобайнида инкассаторлар гуруҳидан алоҳида ажратилган хонада қабул қилиб олинган инкассация сумкалари (қоплари) бўйича мазкур Йўриқноманинг 18-иловасидаги маълумотноманинг тегишли қисми бир нусхада тўлдирилади.

98. Қайта санаш кассасининг назоратчиси инкассаторлар гуруҳидан сумкаларни (қопларни) қабул қилиб олаётган вақтда, қайта санаш кассаси кассирларининг ишини қайта санаш кассасида ишламайдиган кассанинг бошқа ходими ёки касса мудири (нақд пул тушумлари солинган сумкаларни (қопларни) кассирларга қайта санаш учун бермаган ҳолда) назорат қилиб туриши лозим.

99. Қайта санаш кассасининг назоратчиси инкассаторлар гуруҳидан қабул қилиб олган нақд пул тушумлари солинган инкассация сумкаларини (қопларини) темир шкафда (сейфда), ёки столининг тортмаларида қулфланган ҳолда сақлаши керак.

100. Ҳар бир сановчи кассир банк иш куни бошида ўзининг фамилияси, исми ва отасининг исмини мазкур Йўриқноманинг 20-иловасига мувофиқ шаклдаги қайта санаш кассаси кассирининг назорат варақасига киритиб, уни ўз номига расмийлаштириб олади. Шундан сўнг, назоратчи ҳар бир сановчи кассирнинг олдига алоҳида бориб, 176-шаклдаги назорат қайдномасига унинг фамилияси, исми ва отасининг исмини ҳамда биттадан берилаётган нақд пул тушумлари солинган сумканинг (қопнинг) рақамини қайд этган ҳолда, уларга навбат билан инкассация сумкасини (қопини) топширади.

Назоратчининг кузатуви остида кассир инкассация сумкасидаги (қопидаги) пломбаланган тизимчанинг (бир марталик рақамланган штрих ёки QR кодли пластик пломбанинг) бир томонини қирқиб, сумкани (қопни) очади ҳамда унинг ичидан нақд пул ва бошқа қимматликларни олади. Бўш сумка (қоп) назоратчига қайтарилади. Кассир нақд пул ва бошқа қимматликларни қайта санашни якунлагунига қадар, сумканинг (қопнинг) пломбали тизимчасини (бир марталик рақамланган штрих ёки QR кодли пластик пломбани) ўзида сақлаши лозим.

101. Назоратчи сумкани (қопни) кассирдан қайтариб олганидан сўнг, ундаги барча нақд пул ва бошқа қимматликлар кассир томонидан олинганлигини текшириб кўради. Сўнгра, сумканинг (қопнинг) ички чўнтагидан мазкур Йўриқноманинг 14^а-иловасида келтирилган илова қайдномасини олади ҳамда ушбу ҳужжатни инкассация сумкаси (қопи) билан бирга ўзида назорат учун олиб қолади.

102. Кассир нақд пул ва бошқа қимматликларни саралаб ва қайта санаб бўлганидан сўнг, унга топширилган инкассация сумкасидан (қопидан) ҳақиқатда чиққан нақд пул ва бошқа қимматликлар суммасини назоратчига маълум қилади. Назоратчи ҳақиқатда чиққан суммани инкассация сумкасининг (қопининг) мазкур Йўриқноманинг 14^а-иловасида келтирилган илова қайдномасини олд ва орқа тарафларида қайд этилган суммаларга мос келишини текширади.

Кассир томонидан маълум қилинган сумма ҳамда мазкур Йўриқноманинг 14^а-иловасида келтирилган илова қайдномасида қайд этилган сумма ўртасида тафовут аниқланмаса, назоратчи тегишли сумканинг (қопнинг) илова қайдномасини кассирга имзо қўйиш учун беради. Назоратчи инкассация сумкасининг (қопининг) илова қайдномасини кассирдан имзолатган ҳолда қайтариб олганидан сўнг, мазкур Йўриқноманинг 19-иловасида келтирилган назорат қайдномасини тегишли катакчаларига, қайта санаш натижасида чиққан нақд пуллар суммасини ҳамда бошқа қимматликлар суммасини алоҳида қайд этиб қўяди.

103. Инкассация сумкасига (қопига) ҳақиқатда солинган нақд пуллар суммаси ва ушбу сумканинг (қопнинг) илова қайдномасида қайд этилган сумма ўзаро мос келмаса, кассир ва назоратчи биргаликда, қайта санаб бўлинган нақд пулларни, илова қайдномасининг орқа тарафидаги нақд пулларнинг номинал қиймати бўйича рўйхатида қайд этилган суммалар билан таққослаб чиқиши, назоратчи эса суммаси мос келмаган қийматдаги нақд пулларни қайта санаб кўриши шарт.

Назоратчи нақд пулларни қайта санаб кўрганида ҳам инкассация сумкасида (қопида) камомад (ёки тўловга яроқсиз, қалбаки пуллар), ортиқча пуллар мавжудлиги тасдиқланса, кассир ушбу сумканинг (қопнинг) мазкур Йўриқноманинг 14^а-иловасида келтирилган илова қайдномасини олд томонидаги далолатнома қисмини тўлдиради ҳамда кассир ва назоратчи томонидан имзоланади. Шунингдек, банкнинг қайта санаш кассасининг назоратчиси томонидан мазкур Йўриқноманинг 17-иловасида келтирилган далолатнома расмийлаштирилади.

Қайта санаш жараёнида хўжалик юритувчи субъектнинг вакили ҳам иштирок этган бўлса, у ҳам мазкур Йўриқноманинг 17-иловасидаги далолатномани ҳамда мазкур инкассация сумкаси (қопи) илова қайдномасини далолатнома қисмида қайд этилган ёзувларни ўз имзоси билан тасдиқлайди.

Шундан сўнг, қайта санаш кассасининг назоратчиси назорат қайдномасини тегишли катакчасига ҳақиқатда чиққан нақд пул ва бошқа қимматликлар суммасини қайд этади.

104. Инкассация сумкасидаги (қопидаги) нақд пулларни саралаш ва қайта санаш жараёнида қалбаки пул мавжудлиги аниқланиб, пулнинг қалбаки эканлиги назоратчи ва касса мудири томонидан тасдиқланса, мазкур Йўриқноманинг 81-бандида белгиланган зарурий чоралар кўрилиши лозим.

105. Қайта санаш кассаси кассирлари томонидан инкассация сумкасидаги (қопидаги) нақд пулларни қайта санаш жараёнида ортиқча пуллар солинганлиги аниқланса, мазкур Йўриқноманинг 17-иловасидаги далолатнома расмийлаштирилиб:

хўжалик юритувчи субъектларнинг, шу жумладан, йирик миқдордаги нақд пул тушумига эга бўлган мижоз қошида ташкил этилган махсус кассадан олиб келинган инкассация сумкасидан (қопидан) чиққан ортиқча нақд пуллар суммаси, ушбу мижознинг банкдаги (филиалдаги) ҳисобварағига;

банкнинг банк биносидан ташқарида жойлашган чакана амалиёт кассаларидан олиб келинган инкассация сумкасидан (қопидан) чиққан ортиқча пуллар қонунчилик ҳужжатларида белгиланган тартибда банк фойдасига кирим қилинади.

106. Банкнинг кирим, чиқим ёки чакана амалиёт кассалари кассирлари томонидан ўраб-боғланган ҳамда банк бўлинмаси пул омборида сақланаётган нақд пул боғламларини қайта санаш кассаси кассирлари қайта санаши мумкин.

107. Банк кассирлари томонидан ўраб-боғланган нақд пул боғламлари қайта саналганида касса хатоликлари яъни, камомад ёки ортиқча пуллар аниқланса, мазкур Йўриқноманинг 21-иловасига мувофиқ 145-шаклдаги нақд пул боғлами, дастаси (қопчадаги тангалар) орасидан аниқланган камомад (шу жумладан, тўловга яроқсиз, қалбаки) ёки ортиқча пуллар бўйича тузилган далолатнома расмийлаштирилади. Бунда:

ортиқча пуллар аниқланса, 145-шаклдаги далолатнома икки нусхада расмийлаштирилиб (биринчи нусха кунлик касса ҳужжатларига тикилади, иккинчи нусха хатоликка йўл қўйган банка жўнатилади), ортиқча пуллар суммаси уни аниқлаган банк фойдасига кирим қилинади;

камомадга йўл қўйилганлиги аниқланса, 145-шаклдаги далолатнома уч нусхада расмийлаштирилади (биринчи нусха нусха кунлик касса ҳужжатларига тикилади, иккинчи нусха хатоликка йўл қўйган банкка, учинчи нусха хатоликка йўл қўйган банкнинг Бош банкига жўнатилади) ва камомад суммаси хатоликка йўл қўйган банк кассиридан қонун ҳужжатларида белгиланган тартибда ундириб олинади (камомад суммаси далолатномани тақдим этган банкка нақд пулсиз ҳисоб-китоб орқали тўлаб берилади);

пул боғламида қалбаки пул аниқланса, 145-шаклдаги далолатнома тўрт нусхада расмийлаштирилади, далолатноманинг тўртинчи нусхаси туман (шаҳар) Ички ишлар бўлинмасига жўнатилади. Аниқланган қалбаки пул бўйича мазкур Йўриқноманинг 81-банди талабларига мувофиқ чоралар кўрилиши лозим.

108. Қайта санаш кассаси кассирлари томонидан камомад (тўловга яроқсиз, қалбаки) ёки ортиқча пуллар аниқланган ҳар бир ҳолат мазкур Йўриқноманинг 22-иловасига мувофиқ қайта санаш кассасида аниқланган касса хатоликларини қайд этиш китобида қайд этиб борилиши лозим.

109. Мижознинг инкассация сумкасига (қопига) нақд пул тушумлари билан биргаликда тижорат банкларининг ҳисоб-китоб чеклари ҳам солинган бўлса, назоратчи ҳар бир ҳисоб-китоб чекини тўғри расмийлаштирилганлигини (имзолар мавжудлигини, сўз ва рақам билан ёзилган суммаларнинг ўзаро мос келишини, уларни тўлов учун қабул қилинган хўжалик юритувчи субъектнинг масъул ходимининг имзоси мавжудлигини) текширган ҳолда кассирлардан қабул қилиб олиши керак.

Назоратчи тижорат банкининг ҳисоб-китоб чекини тўғри расмийлаштирилганлигига ишонч ҳосил қилгач, уни топширган кассирнинг назорат варағига ўз имзосини қўйиб ҳамда ўзининг назорат қайдномасига ҳисоб-китоб чеклари сони ва суммасини қайд этиш орқали қабул қилиб олади.

Тижорат банкининг ҳисоб-китоб чекини расмийлаштиришда камчиликларга йўл қўйилганлиги аниқланса, ушбу ҳисоб-китоб чеки, мазкур мижозга тегишли бўлган бўш инкассация сумкасига (қопига) солинади. Ушбу сумка (қоп) илова қайдномасининг орқа тарафига тижорат банкининг ҳисоб-китоб чекини мижозга қайтариш сабаблари қайд этилиб, кассир ва назоратчи томонидан имзоланади. Шундан сўнг, илова қайдномаси ҳам сумкага (қопга) солинади ва унинг оғзи сановчи кассир томонидан пломбаланади ҳамда сумкага (қопга) мижознинг номи ва ҳисоб-китоб чекининг суммаси кўрсатилган ёрлиқ бириктириб қўйилади.

110. Сановчи кассирларга берилган инкассация сумкасидаги (қопидаги) нақд пул ва бошқа қимматликлар сараланиб, қайта санаб бўлинганидан сўнг, улар мазкур Йўриқноманинг 7-бобида белгиланган тартибда тахланади ва ўраб-боғланади.

111. Банкнинг қайта санаш кассасидаги сараланган, саналган ва ўраб-боғланган нақд пулларни банк иш куни давомида касса мудирига топшириш зарурати туғилса, кассир топширилаётган суммани ўзининг 175-шаклдаги назорат варағининг олд томонида қайд этганидан сўнг, касса мудири ушбу суммадаги нақд пулларни олганлигини ўз имзоси билан тасдиқлаган ҳолда ўраб-боғланган нақд пулларни кассирдан қабул қилиб олиши мумкин.

112. Банк иш куни охирида кассирлардаги банкнотларнинг тўлиқ дастаси, боғламини ёки тангаларнинг тўлиқ қопчаларини шакллантириш учун етарли бўлмаган банкнот ва тангалар, қайта санаш кассаси назоратчисининг кўрсатмасига биноан, уларни жамлаш ҳамда ўраб-боғлаш учун бир ёки бир нечта кассирга топширилиши мумкин.

Бунда ҳар бир кассир ўзидаги нақд пул қолдиқлари суммасини ва уни қабул қилиб олаётган жамловчи кассирнинг фамилияси, исми ва отасининг исмини, ўзининг 175-шаклдаги назорат варағининг олд тарафига қайд этган ҳамда жамловчи кассирга имзо қўйдирган ҳолда нақд пуллар қолдиғини топшириши лозим.

113. Нақд пул қолдиқларини жамловчи кассир ўзининг 175-шаклдаги назорат варағининг орқа тарафига, нақд пул қолдиқларини топширган кассирнинг фамилияси, исми ва отасининг исмини ҳамда ундан қабул қилиб олган нақд пул қолдиқлари суммасини қайд этиши лозим.

114. Банк иш куни охирида қайта санаш кассасининг кассирлари нақд пул ва бошқа қимматликларни қайта санаб бўлганларидан сўнг, назоратчи:

ҳар бир кассир томонидан саналган нақд пул ва бошқа қимматликларнинг умумий суммасини сановчи кассирнинг фамилияси, исми ва отасининг исми қайд этилган 176-шаклдаги назорат қайдномасини тегишли катакчасига ёзиб қўяди;

ҳар бир кассир ўзи саналган нақд пул ва бошқа қимматликлар умумий суммасини, ўзининг 175-шаклдаги назорат варақасида қайд этади;

назоратчи 176-шаклдаги назорат қайдномасидаги маълумотларни, аниқланган касса хатоликлари бўйича расмийлаштирилган, мазкур Йўриқноманинг 17-иловасига мувофиқ тузилган далолатномаларда қайд этилган суммаларни инобатга олган ҳолда ҳар бир кассирнинг 175-шаклдаги назорат варақасида қайд этилган ёзувларга ўзаро мослигини текширади;

аниқланган касса хатоликларини инкассация сумкасининг (қопининг) илова қайдномасини далолатнома қисмида тўғри акс эттирилганлигини ҳамда аниқланган камомад ёки ортиқча пулларни инобатга олган ҳолда ҳисобланган ва 176-шаклдаги назорат қайдномасида қайд этилган умумий суммани, қабул қилинган инкассация сумкаларининг (қопларининг) илова қайдномасидаги якуний суммалар билан таққослаб кўради.

Тафовутлар аниқланмаган тақдирда, қайта санаш кассасининг ҳар бир кассири ўзи қайта санаган ва ўраб боғлаган нақд пул ва бошқа қимматликлари суммасини 175-шаклдаги назорат варақасида ҳамда назоратчининг 176-шаклдаги назорат қайдномасида тўғри қайд этилганлигига ишонч ҳосил қилгач, ўзининг 175-шаклдаги назорат варақасини ҳамда назоратчининг 176-шаклдаги назорат қайдномасини, шунингдек назоратчи ҳам 176-шаклдаги назорат қайдномасини имзолайди.

115. Қайта санаш кассасининг ҳар бир кассири, қайта санаган нақд пул ва бошқа қимматликлар суммасини ўзининг 175-шаклдаги назорат варақасига қайд этган ҳамда касса мудирига имзо қўйдирган ҳолда нақд пул ва бошқа қимматликларни унга топширади.

Шундан сўнг, назоратчи ҳар бир кассирдан 175-шаклдаги назорат варақасини олиб, қайта саналган нақд пул ва бошқа қимматликларни касса мудирига тўлиқ топширилганлигини текширади.

116. Қайта санаш кассасининг назоратчиси 176-шаклдаги назорат қайдномасини, кассирларнинг 175-шаклдаги назорат варақаларини, инкассация сумкаларининг (қопларининг) илова қайдномаларини, шунингдек мазкур Йўриқноманинг 15 ва 18-иловаларида келтирилган маълумотномаларни ҳамда 17-иловасида келтирилган далолатномани касса мудирига топширади.

Касса мудири:

мазкур Йўриқноманинг 15 ва 18-иловаларида келтирилган маълумотномаларда қайд этилган ёзувларни ўзаро таққослаган ҳолда, инкассация сумкалари (қоплари) банк кассасига тўлиқ топширилганлигини текшириб кўради;

аниқланган касса хатоликлари бўйича мазкур Йўриқноманинг 17-иловасига мувофиқ тузилган далолатномаларда қайд этилган суммаларни инобатга олган ҳолда, қайта санаш кассаси кассирларидан қабул қилиб олган нақд пуллар суммасини, назоратчининг 176-шаклдаги назорат қайдномасидаги ҳамда 18-иловада келтирилган маълумотномадаги ёзувлар билан таққослайди.

Тафовутлар аниқланмаса касса мудири мазкур Йўриқноманинг 18-иловасига мувофиқ тузилган маълумотномани имзолайди ҳамда кассирларнинг 175-шаклдаги назорат варақаларини қайта санаш кассасининг назоратчисига қайтариб беради ва у назоратчида 10 банк иш куни мобайнида сақланиши лозим.

117. Касса мудири мазкур Йўриқноманинг 15 ва 18-иловаларида келтирилган маълумотномаларни, 17-иловага мувофиқ шаклда тузилган далолатномани, 176-шаклдаги назорат қайдномасини ҳамда инкассация сумкаларининг (қопларининг) илова қайдномаларини банк бош бухгалтерига (ёки унинг ўринбосарига) топширади.

118. Бош бухгалтер (ёки унинг ўринбосари) мазкур Йўриқноманинг 15 ва 18-иловаларида келтирилган маълумотномаларда қайд этилган ёзувларни ҳамда аниқланган касса хатоликлари бўйича мазкур Йўриқноманинг 17-иловасига мувофиқ тузилган далолатномада қайд этилган суммаларни инобатга олган ҳолда нақд пуллар суммасини назоратчининг 176-шаклдаги назорат қайдномасидаги ёзувлар билан таққослайди.

Тафовут аниқланмаса, бош бухгалтер (ёки унинг ўринбосари) мазкур Йўриқноманинг 18-иловасида келтирилган маълумотномани имзолайди. Сўнгра, кунлик касса ҳужжатларига тикиш учун нақд пул тушумлари солинган сумканинг (қопнинг) илова қайдномасини, мазкур Йўриқноманинг 15 ва 18-иловаларидаги маълумотномаларни, 176-шаклдаги нақд пул ва бошқа қимматликларни қайта санаш натижалари бўйича назорат қайдномасини касса мудирига топширади.

119. Шунингдек, бош бухгалтер (ёки унинг ўринбосари) мазкур Йўриқноманинг 17-иловасига мувофиқ тузилган далолатноманинг иккала нусхасини ҳам бухгалтерия бўлими ходимларига топширади.

Бухгалтерия бўлими ходимлари 17-иловага мувофиқ тузилган далолатноманинг биринчи нусхаси асосида, инкассация сумкасининг (қопининг) юк хати бўйича тегишли ҳисобвараққа кирим қилинган суммани тўғрилаш учун тегишли бухгалтерия ўтказмасини амалга оширадилар ва у бухгалтериянинг кунлик ҳужжатлари йиғмажилдига тикилади. Далолатноманинг иккинчи нусхаси эса, мижознинг инкассация сумкасидан (қопидан) аниқланган касса хатоликларини маълум қилиш учун мижознинг (ёки унинг вакилининг) навбатдаги банкка ташрифида унга топширилади.

120. Банкнинг буйруғига асосан қайта санаш кассасининг ходимлари дам олиш кунлари ишлаганида, дам олиш кунлари кассирлар қайта саналган, ўраб-боғланган нақд пул ва бошқа қимматликларни ўзларининг назорат варақларида қайд этилган ҳамда кечки касса кассирига имзолатган ҳолда кечки касса ходимларига топширадилар.

Кечки кассанинг кассири, қайта санаш кассирларидан қабул қилиб олинган нақд пул ва бошқа қимматликлари умумий суммасини ўзининг 155-шаклдаги китобида қайд этиб қўяди ҳамда кейинги банк иш куни эрталаб, ушбу китобга имзо қўйдирган ҳолда касса мудирига топширади.

121. Қайта санаш кассасининг назоратчиси бўшатилган инкассация сумкаларини (қопларини), улар учун ажратилган махсус жойга (хонага) инкассация ходимларига кейинги кунда топшириш учун тайёрлаб қўяди. Банк ва инкассация бўлими ўртасида тузилган шартномада белгиланган вақтда бўш инкассация сумкаларини (қопларини) қайта санаш кассасининг назоратчиси томонидан инкассаторлар гуруҳига топшириш мазкур Йўриқноманинг 15-иловасига мувофиқ шаклдаги маълумотномада тегишли ёзувларни қайд этиш ҳамда инкассаторлар гуруҳи раҳбарининг тасдиқловчи имзосини қўйилиши асосида амалга оширилади.

Қайта санаш кассасининг ходимлари дам олиш кунлари ишлаганида, ушбу дам олиш кунлари инкассаторлар гуруҳига бўш инкассация сумкаларини (қопларини) қайта санаш кассасининг назоратчиси топширади. Дам олиш кунлари қайта санаш кассасининг ходимлари ишга жалб қилинмаганида, қайта санаш кассасининг назоратчиси, дам олиш кунидан олдинги охирги иш кунида кечки касса ходимларига, дам олиш кунлари бериладиган бўш инкассация сумкаларини (қопларини) инкассаторлар гуруҳига топширилган бўш инкассация сумкалари (қоплари) сонини қайд этиш китобида қайд этган ҳолда топширади.

Бунда инкассаторлар гуруҳи раҳбари бўш инкассация сумкаларини (қопларини) кечки касса ходимларидан мазкур Йўриқноманинг 15-иловасида келтирилган маълумотномада қайд этилган ёзувларни ўз имзоси билан тасдиқлаган ҳолда, белгиланган тартибда қабул қилиб олади.

122. Ўзбекистон Республикасида фаолият юритаётган барча банклар учун нақд пулларни саралаш, тахлаш ҳамда уларни ўраб-боғлаш орқали дасталарни ва боғламларни шакллантиришда мазкур Йўриқномада талаблари қўлланилади.

123. Банк кассирлари нақд пулларни саралашда, тоифаларга ажратишда, айниқса шикастланган ва уларнинг тўловга яроқли эканлиги шубҳа туғдирувчи банкнот ва тангалар билан ишлашда мазкур Йўриқноманинг 25-иловасида белгиланган Ўзбекистон Республикаси Марказий банкининг банкнот ва тангаларини тўловга яроқли эканлигини аниқлаш мезонларига қатъий риоя қилишлари шарт.

Банк кассаларига келиб тушадиган барча нақд пуллар белгиланган тартибда бирма-бир сараланиши, доналаб саналиши ва тахланиши лозим.

124. Кассирлар банк кассасига қабул қилинаётган банкнот ва тангаларни, уларнинг номинал қийматига қараб саралашлари, шундан сўнг пулларни, «муомалага яроқли»,»эскирган» ва «тўловга яроқсиз» тоифаларига ажратадилар. Ҳар бир тоифадаги пуллар алоҳида тахланиши, дасталаниши ва ўраб-боғланиши лозим.

«Муомалага яроқли» тоифасига ажратилган пуллар тахланиб, ўраб-боғланганидан сўнг, мижозларга чиқим қилиш учун тайёр ҳолга келтирилган пуллар ҳисобланади.

«Эскирган» тоифасига ажратилган пуллар номинал қиймати бўйича тўловга қабул қилинади ҳамда бундай пулларни, банкнотларни ҳар бир дастасидаги бандеролга, шунингдек, ушбу тоифадаги банкнотлар боғламининг устки накладкаси ўнг тарафи юқори бурчагига банк номи, унинг коди, кассирнинг фамилияси ва исми, отасининг исми кўрсатилган «эскирган» ёзувли тўртбурчак муҳрни босилиши шарт.

«Эскирган» тоифасига ажратилган банкнотлар боғламини «муомалага яроқли» банкнотлар боғламидан ажралиб туришини таъминлаш учун «эскирган» пуллар боғламини шакллантиришда эни 10 mm бўлган бир йўлли диагонал қизил чизиқ чизилган устки накладкадан фойдаланиш лозим.

«Эскирган» тоифасига ажратилган пулларни мижозларга чиқим қилиниши тақиқланади ва ушбу тоифадаги ўраб-боғланган пуллар Марказий банк ҳудудий Бош бошқармасига жўнатилади.

«Тўловга яроқсиз» яъни, банкнот умумий ҳажмининг 55 фоизидан кам қисми сақланиб қолган, «қалбаки» ва «сохталаштирилган» пуллар, тўловга қабул қилинмайди. «Тўловга яроқсиз» тоифасига киритилган пулларга банк номи, унинг коди, кассир фамилияси, исми ва отасининг исми кўрсатилган «Алмаштириб бериш рад этилди» ёзувли тўртбурчак муҳр босилиши лозим. Тўловга яроқсиз пуллар мижозга қайтариб берилмайди. Кассир томонидан пулнинг «қалбаки» эканлиги аниқланиб, касса мудири унинг қалбакилигини тасдиқласа, мазкур Йўриқноманинг 81-банди талабларига биноан тегишли чоралар кўрилиши лозим.

125. Банк кассирлари томонидан сараланган яъни, тоифаларга ажратилиб тахланган ва ўраб-боғланган бир хил номинал қийматдаги пулларнинг дасталари, боғламлари шакллантирилади.

126. Ўраб-боғланган банкнотлар дастасини ўз номинал қиймати бўйича бошқа номиналдаги банкнотлар дастасидан ажралиб туришини таъминлаш мақсадида, уларни ўраб-боғлашда фойдаланиладиган бандероллар қуйидаги ўзига хос чизиқ ва рангларга эга бўлиши, яъни:

1 000 сўмлик банкнотлар учун — эни 15 mm бўлган битта кўк йўлли;

2 000 сўмлик банкнотлар учун — эни 15 mm бўлган битта сариқ йўлли;

5 000 сўмлик банкнотлар учун — эни 15 mm бўлган битта тўқ жигарранг йўлли;

10 000 сўмлик банкнотлар учун — эни 15 mm бўлган иккита яшил йўлли;

20 000 сўмлик банкнотлар учун — эни 15 mm бўлган иккита қизил йўлли;

50 000 сўмлик банкнотлар учун — эни 15 mm бўлган иккита кўк йўлли;

100 000 сўмлик банкнотлар учун — эни 15 mm бўлган иккита тўқ жигарранг йўлли;

200 000 сўмлик банкнотлар учун — эни 15 mm бўлган иккита сариқ йўлли бўлиши шарт.

Бандероль қайси номиналдаги банкнотга мўлжалланган бўлса, бандероль устида ўша номинал қиймат, ҳар бир дастада бўлиши лозим бўлган банкнотларнинг умумий суммаси рақам билан қайд этилган бўлиши лозим.

127. Банк кассирлари томонидан бир хил қийматдаги сараланган ва тахланган банкнотларнинг ҳар 100 донасидан битта даста шакллантирилади. Ҳар бир шакллантирилган нақд пуллар дастасининг бандеролига, банк номи, коди ва уни шакллантирган кассирнинг фамилияси, исми ва отасининг исми ёзилган тўртбурчак муҳри босилиб, тегишли сана қайд этилганидан сўнг, кассир имзоси қўйилади.

Банкнотларнинг ҳар 10 та дастаси (1000 донаси) битта боғламга жойлаштирилиб, боғлам устига ва остига, боғламдаги банкнотлар ўлчамига мос келувчи картондан тайёрланган стандарт накладка қўйилиб, устки накладкага банк номи ва коди, ушбу боғламни шакллантирган кассирнинг фамилияси, исми ва отасининг исми кўрсатилган тўртбурчак муҳри босилиб, тегишли сана қайд этилганидан сўнг, кассир имзоси қўйилади. Бунда, пул боғламининг устки накладкасида қайд этилган банкнотларнинг номинал қиймати ва умумий суммаси, шакллантирилган боғламдаги банкнотлар номинал қиймати ва уларнинг умумий суммасига мос келиши шарт.

128. Пул дасталари «эскирган» банкнотлардан шакллантирилган бўлса, ҳар бир дастанинг бандеролига ҳамда ушбу дасталардан шакллантирилган боғламга қўйилган устки накладкаларнинг ўнг тарафидаги юқори бурчагига «Эскирган» ёзувли тўртбурчак муҳр босилиши шарт.

129. Автоматик тарзда ўраб-боғланадиган (бандеролланадиган) дасталар учун бир-биридан фарқланмайдиган, бир хил тусдаги бандероллардан фойдаланилади.

Бундай тарзда ўраб-боғланган нақд пуллар дастасининг бандеролларига, банк номи, коди ва уни шакллантирган кассирнинг фамилияси, исми ва отасининг исми кўрсатилган тўртбурчак муҳр босилиб, банкнотнинг номинал қиймати, қўйилган нақд пулларнинг умумий суммаси ва тегишли сана қайд этилганидан сўнг, кассир имзоси қўйилади.

130. Банкнотлар боғламини полиэтилен пакетларга жойлаштиришдан олдин банкнотларнинг ҳар бир дастаси битта кўндаланг бандерол билан ўраб-боғланади.

Ўраб-боғланган банкнот дасталари бандеролига мазкур Йўриқноманинг 127 ва 128-бандларида белгиланган зарурий реквизитлар қайд этилиши шарт.

131. Пул дасталарини полиэтилен пакетларга жойлаштирилиш орқали банкнотлар боғлами шакллантирилганда, ҳар бир полиэтилен пакетга 10 та пул дастаси солиниб, пакетнинг очиқ томонини пайвандлаб, ёпиштириш учун пул боғламларини шакллантириш ускунасига жойланади. Бунда, пул боғламларини шакллантириш ускунаси қопқоғига ўрнатилган клишедаги банк реквизитлари полиэтилен пакетнинг очиқ тарафига автоматик тарзда босилади. Агар, банкнотлар боғламини шакллантиришда фойдаланиладиган полиэтилен пакет, иккита полиэтилен бўлакларини пайвандлаш орқали ишлаб чиқарилган бўлса, бундай ҳолларда пул боғламларини шакллантириш ускунаси қопқоғига ўрнатилган кассир клишесидаги банк реквизитлари полиэтилен пакетнинг иккала томонига ҳам босилиши лозим. Ҳар бир кассир ўзи санаган пулларнинг боғламини шакллантиришда, ўзига бириктирилган клишедан фойдаланиши шарт.

132. Тўлиқ пул боғламларини шакллантириш учун етарли бўлмаган алоҳида дасталарни бошқа кассирдан қабул қилиб олган кассир уларни қайтадан бирма-бир санаб олади ва бир хил қийматдаги ёки ҳар хил қийматдаги (1000 сўмликлар алоҳида, 2000 ва 5000 сўмликлар алоҳида, 10000, 20000 ва 50000 сўмликлар алоҳида, 100000 ва 200000 сўмликлар алоҳида) тўлиқ бўлмаган боғламларга қўшиб боғлайди. Бунда, битта боғламдаги дасталарнинг сони 10 тадан ошмаслиги лозим.

Дасталари тўлиқ бўлмаган банкнотлар ҳам «муомалага яроқли», «эскирган» ва «тўловга яроқсиз» тоифалари бўйича алоҳида жамланиши лозим.

Тўлиқ бўлмаган пул боғламларининг ва турли номинал қийматдаги пулларнинг дасталаридан тайёрланган боғламларнинг устки накладкаларига барча тегишли маълумотлар ва «йиғма» сўзи қўлда ёзилиши мумкин.

Шунингдек, «эскирган» тоифасига ажратилган турли қийматдаги банкнотларнинг дасталаридан ташкил топган пул боғламларининг устки накладкаларига ҳам «эскирган йиғма» сўзи қўлда ёзилиши мумкин.

Турли номинал қийматдаги банкнотларнинг дасталаридан шакллантирилган боғламларнинг устки накладкаларида ҳар бир қийматдаги пулларнинг сони, суммаси ва умумий суммаси кўрсатилиши лозим.

Банк кассасида «эскирган» пуллардан шакллантирилган тўлиқ боғламлар инкассация хизмати орқали Марказий банк Бош бошқармасининг Ҳисоб-китоб касса марказига топширилиши ёки у ердаги муомалага яроқли пулларга алмаштириб олиниши ҳам мумкин.

133. «Давлат белгиси» масъулияти чекланган жамияти (бундан буён матнда «Давлат белгиси» МЧЖ деб юритилади) ўрамларидаги нақд пуллар 100 донадан дасталаниб, битта кўндаланг бандеролга ўраб-боғланган бўлади. Ҳар бир боғлам 10 та дастадан иборат бўлиб, унинг устки накладкасига «Давлат белгиси» МЧЖнинг номи, банкнотнинг номинал қиймати, боғламдаги банкнотларнинг умумий суммаси, боғлам шакллантирилган сана ва назоратчининг фамилияси, исми, отасининг исми ёки унинг коди каби реквизитлар босилган бўлиб, боғламлар полиэтилен пакетларга жойланган бўлади.

134. Кассирлар тангаларни ҳам саралаб, «муомалага яроқли» ва «нуқсонли» (эскирган) тоифаларга ажратган ҳолда, уларни номинал қийматига қараб ҳар 100 донасини алоҳида пакетга жойлайдилар. Бир хил номинал қийматдаги тангали пакетларнинг ҳар ўнтаси, ташқи чоклари бўлмаган битта стандарт қопчага жойланади.

Ҳар бир қопчанинг оғзи тугуни ва титилган жойи бўлмаган тизимча (бир марталик рақамланган штрих ёки QR кодли пластик пломба) билан 2,5 айланишда маҳкам боғланади. Тизимчадан фойдаланилганида оғзи боғланган қопча пломбир билан пломбаланади. Тангали қопчаларга бириктирилган ёрлиқларга банк номи, коди, ўраб-боғланган сана, танганинг номинал қиймати ва умумий суммаси ёзилиб, кассир имзоси қўйилади. Шундан сўнг, ёрлиққа кассирнинг фамилияси, исми ва отасининг исми кўрсатилган тўртбурчак муҳри босилади.

135. Айланма кассадаги тангали қопчаларга картондан тайёрланган ёрлиқлар бириктирилиши мумкин. Ёрлиқлардан тизимча (бир марталик рақамланган штрих ёки QR кодли пластик пломба) учлари ўтказилганидан сўнг сиқиб боғланади, пломбаланади. Инкассаторлар гуруҳига топширилаётган тангали қопчанинг оғзида матодан тайёрланган ёрлиқ бўлиши лозим.

136. «Давлат белгиси» МЧЖ Зарбхонасида (бундан буён матнда Зарбхона деб юритилади) тангалар солинган ҳар бир қопчанинг оғзини тикишда матодан тайёрланган ёрлиқлар бириктирилади. Ушбу ёрлиқда Зарбхона номи, қопчадаги тангаларнинг номинал қиймати, умумий суммаси, тангалар қопчага солинган сана ҳамда назоратчининг коди қайд этилади. Қопчаларга солинган тангаларнинг номинал қийматидан келиб чиққан ҳолда, уларга қуйидаги ранглардаги:

50 сўмлик тангалар солинган қопчаларга — яшил;

100 сўмлик тангалар солинган қопчаларга — қизил;

200 сўмлик тангалар солинган қопчаларга — сариқ;

500 сўмлик тангалар солинган қопчаларга — оч кўк;

1000 сўмлик тангалар солинган қопчаларга — оч сариқ ёрлиқлар бириктирилади.

137. Зарбхонанинг танга солинган қопчалари оғзи икки хил рангдаги, ёрлиқли томони оқ ва орқа томони эса қизил рангдаги ип билан тикилади. Бунда, қизил ип фақатгина оддий чок вазифасини эмас, балки назорат чоки ва пломба вазифасини ҳам бажаради.

Тикилаётган чок қопча оғзининг мустаҳкамлигини таъминлаши лозим. Бунда, чокнинг ўзидан-ўзи ечилиб кетмаслиги учун чокнинг икки томондаги учлари (тугундан кейин) 3 сантиметрдан кам бўлмаслиги лозим.

Ходим қопчани очаётган вақтида, қопнинг бутунлиги ва чокларнинг сўкилиб кетмаганлигига ишонч ҳосил қилиши, сўнгра ёрлиқнинг ўнг томонидаги қизил назорат ипининг биринчи тугуни ҳамда чокнинг бўш қисмини ечиб, иккала ипни тортиши керак.

Чок осон ечилиши ва ечилган иплар бутун бўлиши лозим.

138. Тангали қопчалар қабул қилинаётган вақтда, ёрлиқнинг борлиги, қопча, чок ва ипларнинг бутунлигига эътибор берилиши шарт. Ипнинг узилганлиги пломбанинг бузилганлиги билан баробардир. Инкассаторлар гуруҳига Зарбхона ёки банклардан шубҳали боғламлардаги қопчаларни қабул қилиш ман этилади.

139. Қопчадаги танганинг бир қисми олинган ёки унга қўшимча тангалар солинган ҳолларда тангалар қолдиғи доналаб саналиши, пакетдаги қадоқланган тангалар эса, ёзувларига қараб қайта саналиши шарт. Шундан сўнг, қопчага янги ёрлиқ бириктирилади. Бунда қопчанинг оғзи тугуни ва тугилган жойи бўлмаган тизимча (бир марталик рақамланган штрих ёки QR кодли пластик пломба) билан 2,5 айланишда маҳкам боғланиб, қопча қайта пломбаланади ва ёрлиққа тангани санаган кассирнинг имзоси қўйилади.

144. Томонлар ўртасида тузилган шартномага асосан банк ўз мижозларидан нақд пул ва бошқа қимматликларни сақлаш учун қабул қилишлари мумкин. Банк пул омборига қуйидагилар сақлаш учун қабул қилиниши мумкин:

нотариал идоралардан ва бошқа органлардан — мерос мулки таркибига кирувчи мол-мулклар, қимматбаҳо металлар, қимматбаҳо тошлар ва марваридлар ёки улардан ясалган буюмлар, қимматбаҳо металлар қуймаси (ёмбиси), шлих (олтин қум), табиий ҳолда топилган олтин ва кумуш ёмбилари (самородок), шунингдек, қимматбаҳо металлардан зарб қилинган тангалар, чет эл валютаси, чет эл валютасидаги тўлов ҳужжатлари (векселлар, чеклар ва ҳоказолар) ҳамда Ўзбекистон Республикасининг миллий валютаси — сўм ва тангалар;

жисмоний ва юридик шахслардан — қимматли қоғозлар, кафолат ва кафилликлар ҳамда гаров сифатида сақланаётган мулклар ва мулкий ҳуқуқлар (талаблар) ҳужжатлари, суғурта полислари, гаров шартномалари, шунингдек, олтин (тилла) ва ундан тайёрланган заргарлик буюмлари ҳамда бошқа қимматликлар.

145. Банк кассасига мижоздан нақд пул ва қимматликларни сақлаш учун қабул қилиш мижознинг аризаси ҳамда банк раҳбарининг ёзма равишдаги кўрсатмасига (фармойишига) асосан, тасдиқланган рўйхат асосида амалга оширилади. Бунда, нақд пул ва бошқа қимматликларни банк пул омборига сақлаш учун қабул қилиш:

уларни қопга (ёки пакетга) жойлаб, қопнинг оғзи белгиланган тартибда боғланган (ёки пакетларнинг оғзи елимланган) ҳамда мижознинг муҳри билан муҳрланган (сурғучланган) ёки мижоз томонидан пломбаланган;

қоп оғзидаги ёрлиқда ёки елимланган пакетга зарурий реквизитлар (мижознинг тўлиқ номи, қопдаги қимматликларни топширган мижоз вакилининг фамилияси, исми ва отасининг исми, топширилган сана) қайд этилган;

тегишли балансдан ташқари ҳисобварақ бўйича бухгалтерия бўлими ходими томонидан белгиланган тартибда расмийлаштирилган кирим касса ордери асосида амалга оширилиши лозим.

146. Банк (филиал) томонидан кредит таъминоти учун қабул қилинган қимматли қоғозлар, кафолат ва кафилликлар, суғурта полислари, гаров шартномалари ва ҳ.к.ларни сақлаш жойи (пул омбори, кредит бўлими, бухгалтерия бўлими ва бошқа жойлар) банклар томонидан мустақил белгиланади. Кредит таъминоти ҳужжатлари банк (филиал) пул омборидан бошқа жойда сақланганида, уларни сақлаш тартибини Бош банк белгилайди.

Банкда ўз мижозларидан кредит таъминоти учун қимматли қоғозлар, кафолат ва кафилликлар ҳамда гаров сифатида сақланаётган мулклар ва мулкий ҳуқуқлар (талаблар) ҳужжатлари, суғурта полислари, гаров шартномаларини қабул қилиб олиниши ҳамда уларни пул омборига сақлаш учун топширилиши — ҳужжатларни пакетларга жойлаб, елимланган ҳамда банкнинг муҳри билан муҳрланган (ёки сурғучланган) ҳолда тегишли балансдан ташқари ҳисобварақ бўйича бухгалтерия бўлими ходими томонидан расмийлаштирилган мазкур Йўриқноманинг 6-иловасида келтирилган кирим касса ордери асосида амалга оширилади.

147. Пакет ва қопларга солинган нақд пуллар, қимматликлар (ва бошқа ашёлар) ҳамда гаров сифатида сақланаётган мулклар ва мулкий ҳуқуқлар (талаблар) ҳужжатлари — кирим кассаси кассири томонидан пакет ва қоплар очилмаган ҳолда қабул қилиниши лозим.

Бунда балансдан ташқари ҳисобварақ бўйича кирим касса ордери бухгалтерия бўлими ходими томонидан тўлиқ ва тўғри расмийлаштирилганлиги, пакет ва қопларнинг бутлиги ҳамда уларнинг муҳрланганлиги (сурғучланганлиги) ёки пломбаланганлиги кассир томонидан текширилган ҳолда қабул қилиниши шарт.

148. Банк пул омборига сақлаш учун қабул қилинаётган нақд пул миқдори ва бошқа қимматликлар баҳоси (ёки шартли баҳоси) тегишли балансдан ташқари ҳисобварақ бўйича банк бухгалтерия ходимлари томонидан расмийлаштирилган кирим касса ордерида қайд этилган суммага тенг бўлиб, улар ушбу суммада сақлаш учун қабул қилиниши шарт.

Шунингдек, қимматликларни сақлаш учун пул омборига қабул қилишда тегишли балансдан ташқари ҳисобварақ бўйича расмийлаштирилган кирим касса ордерида, қимматликларни баҳосидан ташқари, уни сақлаш учун қабул қилишга асос бўлган ҳужжат ва қабул қилинаётган қимматликларнинг номи қайд этилиши лозим.

149. Сақлаш учун қабул қилинган нақд пул ва бошқа қимматликлар, шунингдек, мулклар ва мулкий ҳуқуқлар (талаблар) ҳужжатлари жойланган қоп ёки пакетлар қабул қилинган санаси бўйича кетма-кет, ўсиб бориш тартибида рақамланиши лозим.

150. Нақд пул ва бошқа қимматликлар сақлаш учун банк кирим кассасига топширилганида, мижозга мазкур Йўриқноманинг 26-иловасига мувофиқ 004-шаклдаги нақд пул ва бошқа қимматликлар сақлаш учун қабул қилинганлиги тўғрисидаги квитанция расмийлаштириб берилади.

Банк пул омборига сақлаш учун қабул қилинган нақд пул ва бошқа қимматликларни мижозга қайтариб бериш учун, уни топширган хўжалик юритувчи субъект раҳбарининг имзоси қўйилиб, думалоқ муҳри билан тасдиқланган (тадбиркорлик субъектларидан муҳр билан тасдиқлаш талаб этилмайди) ёзма сўровномасининг асл нусхасига, мижозга берилган 004-шаклдаги квитанциянинг асл нусхаси илова қилинган ҳолда тақдим этилиши керак.

Нақд пул ва бошқа қимматликларни сақлаш учун топширган давлат органи ходими 004-шаклдаги квитанцияни йўқотган ҳолларда ёки бошқа сабабларга кўра, уни банкка тақдим этиш имконияти мавжуд бўлмаса, бундай ҳолларда сақлашга топширилган нақд пул ва бошқа қимматликларни банк кассасидан қайтариб олиш учун ушбу давлат органининг республика миқёсидаги юқори турувчи ташкилоти (вазирлик, қўмита, идора ёки бошқалар) томонидан чиқарилган буйруқ асос бўлиши мумкин. Ушбу буйруқда банк кассасига сақлаш учун топширилган қимматликларни қайтариб олиш ваколатига эга бўлган ходимнинг фамилияси, исми ва отасининг исми ҳамда олинадиган қимматликларнинг тўлиқ ва батафсил рўйхати қайд этилган бўлиши лозим.

Бунда, банк пул омборида сақланаётган мижозга тегишли бўлган нақд пул ва бошқа қимматликларни қайтариб бериш, бухгалтерия бўлими ходими томонидан мазкур Йўриқноманинг 27-иловасига мувофиқ шаклдаги балансдан ташқари ҳисобварақ бўйича чиқим касса ордерини расмийлаштириш асосида, фақат қимматликларнинг тўлиқ ҳажми бўйича амалга оширилиши мумкин.

Банк кредитининг таъминоти учун гаров сифатида сақланаётган қимматликлар, мулклар ва мулкий ҳуқуқлар (талаблар) ҳужжатлари банк раҳбарининг фармойишига асосан балансдан ташқари ҳисобварақ бўйича бухгалтерия бўлими ходими томонидан чиқим касса ордерини расмийлаштириш орқали чиқим қилиниши мумкин.

151. Банк пул омборига сақлаш учун қабул қилинган нақд пул ва бошқа қимматликларни ҳамда гаров сифатида қабул қилинган қимматликлар, мулклар ва мулкий ҳуқуқлар (талаблар) ҳужжатларини бут сақланиши бўйича банкнинг моддий жавобгар шахслари, уларни топширган мижозлар олдида қонунчиликда белгиланган тартибда жавобгар ҳисобланади. Банк пул омборида сақлаш учун қабул қилинган нақд пул ва бошқа қимматликларга зарар етказилган тақдирда, унинг эгасига етказилган зарарни қоплаш, қимматликни ҳақиқий баҳоси доирасида лекин, сақлаш учун қабул қилинган вақтда баҳоланган баҳосидан ошмаган миқдорда амалга оширилади.

152. Банк пул омборига хўжалик юритувчи субъект томонидан сақлаш учун топширилган, шу жумладан мусодара қилинган нақд пул ва қимматликларни республикамизнинг бир ҳудудидан иккинчи бир ҳудудига етказиб бериш, ташиш талаб этилганида, ушбу ишларни ташкиллаштириш ва бажариш, қимматликларни сақлаш учун топширган хўжалик субъекти томонидан мустақил равишда амалга оширилиши шарт.

153. Юридик ва жисмоний шахслар ўзларига тегишли нақд пул ва бошқа қимматликларни шартнома асосида банкда сақлашлари учун банкда ташкил этилган депозитар ячейкалардан фойдаланишлари мумкин.

154. Банк томонидан жисмоний шахсларга қулайлик яратиш мақсадида банк биносида ёки биносидан ташқарида чакана амалиётлар кассалари ташкил этилиши мумкин.

155. Банк (филиал) биносидан ташқарида ташкил этилган кассалар, уларнинг фаолияти устидан масофадан туриб кунлик назорат ўрнатилган ҳолда, банк (филиал) томонидан республиканинг барча ҳудудларида ташкил этилиши мумкин.

Банк (филиал) биносидан ташқарида ташкил этилган кассаларнинг қурилиши ва жиҳозланиши бўйича Бош банк мутахассислари томонидан ёзма равишда ижобий хулоса берилганидан сўнг, мазкур кассалар ўз фаолиятини бошлашлари мумкин. Бош банк ушбу хулосанинг бир нусхасини илова қилган ҳолда 10 кун ичида Марказий банкнинг тегишли ҳудудий Бош бошқармасига ёзма равишда хабар беради.

155^1. Банк (филиал) биносидан ташқарида ташкил этилган кассаларнинг фаолияти тугатилаётганида ҳам Бош банк томонидан банк бошқаруви қарорининг бир нусхасини илова қилган ҳолда 10 кун ичида Марказий банкнинг тегишли ҳудудий Бош бошқармасига ёзма равишда хабар берилади.

157. Банк (филиал) биносидан ташқарида ташкил этилган кассалар учун штатлар жадвали, ҳар бир касса томонидан хизмат кўрсатиладиган мижозлар сонини ва касса операцияларининг ҳажмини ҳамда мазкур кассаларда нақд пул ва бошқа қимматликлар билан ишлаш (санаш, саралаш, ўраб-боғлаш ва касса операцияларини бажариш), уларнинг бут сақланишини таъминлаш инобатга олинган ҳолда Бош банк томонидан белгиланади.

158. Банк (филиал) биносидан ташқарида ташкил этилган кассалардаги нақд пул ва бошқа қимматликларнинг даҳлсизлигини ҳамда касса ходимларининг хавфсизлигини таъминлаш бўйича барча зарурий чоралар Бош банк томонидан кўрилиши шарт.

159. Банк (филиал) биносидан ташқарида ташкил этилган кассалар нормал фаолият кўрсатишлари учун жумладан, нақд пул ва бошқа қимматликларни санаш, саралаш, ўраб-боғлаш, сақлаш ҳамда касса операцияларини бажариш учун зарурий техника ва жиҳозлар билан шунингдек, хавфдан ва ёнғиндан огоҳлантирувчи сигнализация воситалари билан жиҳозланган бўлиши шарт.

Банк ва Ўзбекистон Республикаси Ички ишлар вазирлиги ҳузуридаги Қўриқлаш департаменти бўлинмалари ўртасида тузилган шартнома асосида банк (филиал) биносидан ташқарида ташкил этилган кассалар «ташвиш» хабарлари юбориладиган техник қўриқлаш пунктига уланган бўлиши лозим. Шунингдек, банк (филиал) биносидан ташқарида ташкил этилган кассаларнинг қўриқлаш ва ёнғиндан огоҳлантирувчи сигнализация воситалари банк иш куни тугаганидан сўнг техник қўриқлаш пунктига уланиши керак.

160. Банк (филиал) биносидан ташқарида ташкил этилган кассалар зарурий техника ва ашёлар (пул боғламларини шакллантириш ускунаси, пул санаш ва ҳисоблаш машинкаси, компьютер, принтер, сейф ёки темир шкаф, бандероль, тизимча, накладка, пломбир, пломба, муҳр ва тўртбурчак муҳрлар ҳамда бланклар) билан таъминланган бўлиши лозим.

Банк (филиал) биносидан ташқарида ташкил этилган кассаларга кирим қилинган нақд пуллар, ушбу касса кассирлари томонидан сараланиши, саналиши, тахланиши ва белгиланган тартибда ўраб-боғланиши шарт.

161. Банк (филиал) биносидан ташқарида ташкил этилган кассалар томонидан барча турдаги касса хизматлари ёки уни ташкил этган банк томонидан белгиланган айрим турдаги касса хизматлари кўрсатилиши мумкин.

Банк (филиал) биносидан ташқарида ташкил этилган мини банк кассаси, банк хизматлари офиси кассаси ва махсус кассалар орқали хўжалик юритувчи субъектларга касса хизматлари (кирим ва чиқим касса операциялари) мазкур Йўриқнома талаблари асосида кўрсатилиши мумкин.

Банк (филиал) чакана амалиёт кассаси томонидан нақд миллий ҳамда хорижий валюталарда касса операциялари амалга оширилган ҳолларда, нақд пул ва бошқа қимматликларнинг ҳисоби банкнинг ҳисоб сиёсатига мувофиқ амалга оширилади.

162. Банк (филиал) биносидан ташқарида ташкил этилган кассаларда банк иш куни охирида қолиши мумкин бўлган нақд пуллар қолдиғига Бош банк томонидан лимит ўрнатилиши мумкин. Лимит ўрнатилмаган кассаларда амалиёт куни якунида нақд пул ва бошқа қимматликлар қолдиғини қолишига рухсат берилмайди (узлуксиз, 24 соат мобайнида ишлайдиган кассалар бундан мустасно).

163. Банк (филиал) биносидан ташқарида ташкил этилган кассалар банк (филиал) жойлашган туманда, шаҳарда ёки туманларга бўлинган шаҳарда ташкил этилган бўлса, банк иш куни охирида ушбу кассалардаги лимитдан ортиқча нақд пуллар ва бошқа қимматликлар қолдиқлари, кунлик касса ҳужжатлари мазкур кассани ташкил этган банкка (филиалга) топширилиши лозим.

Банк (филиал) томонидан бошқа ҳудудда (ёки ҳудуддаги бошқа туманда, шаҳарда) кассалар ташкил этилган ҳолларда, банк иш куни охирида ушбу кассалардаги лимитдан ортиқча нақд пуллар ва бошқа қимматликлар қолдиқлари ҳамда кунлик касса ҳужжатлари, томонлар ўртасида ўзаро тузилган шартномага асосан ушбу касса жойлашган ҳудуддаги банк филиалига, «Республика махсус алоқа боғламаси» давлат унитар корхонасига (бундан буён матнда «Республика махсус алоқа боғламаси» ДУК деб юритилади) ёки инкассация хизматига сақлаш учун топширилади.

Бунда, сумкадаги (қопдаги) нақд пуллар қайта саналиб, чиққан суммани ушбу кассани ташкил этган банкнинг (филиалнинг) тегишли ҳисобварағига нақд пулсиз ҳисоб-китоб орқали ўтказиб бериш учун топширилган бўлса, инкассация сумкасини (қопини) банк филиалининг кечки касса ходимлари қабул қилиб олади.

Банк (филиал) биносидан ташқарида ташкил этилган касса ходимлари амалиёт куни якунида қолган лимитдан ортиқча нақд пул ва бошқа қимматликлар қолдиғига чиқим касса ордерини расмийлаштириб, 10109 — «Йўлдаги нақд пуллар ва бошқа тўлов ҳужжатлари» ҳисобварағида акс эттиради. Бунда, нақд пул ва бошқа қимматликлар қолдиғини сақлаш учун топшириш бевосита инкассация гуруҳи аъзолари томонидан, шунингдек ўзаро шартномага асосан инкассация хизмати, Ўзбекистон Республикаси Ички ишлар вазирлиги ҳузуридаги Қўриқлаш департаменти (банк автомашинасидан фойдаланган ҳолда) ёки «Республика махсус алоқа боғламаси» ДУК хизмати кузатуви остида банк кассири томонидан амалга оширилиши мумкин.

Нақд пул ва бошқа қимматликлар қолдиғини сақлаш учун топшириш инкассация хизмати ходимлари орқали амалга оширилганда, расмийлаштирилган чиқим касса ордерининг орқа томонига нақд пул ва бошқа қимматликлар солинган инкассация сумкасини (қопини) қабул қилувчи инкассаторга берилган ишончноманинг рақами, санаси, инкассаторлар гуруҳи аъзоларининг фамилияси, исми ва отасининг исми ҳамда уларга топширилган сумкаларнинг (қопларнинг) умумий сони қайд этилиб, инкассаторлар гуруҳи аъзолари томонидан имзоланади.

Нақд пул ва бошқа қимматликлар солинган инкассация сумкаси (қопи) банк (филиал) ёки инкассация хизмати томонидан сақлаш учун қабул қилинганда, қабул қилувчи масъул ходим томонидан балансдан ташқари ҳисобварақ бўйича кирим касса ордери икки нусхада расмийлаштирилади ва унинг бир нусхаси инкассаторлар гуруҳига берилади.

Навбатдаги иш куни эрталаб, нақд пул ва бошқа қимматликлар солинган инкассация сумкаларини (қопларини), уларни топширган банк кассасига етказиб бериш учун инкассаторлар гуруҳига топшириш, балансдан ташқари ҳисобварақ бўйича чиқим касса ордерини расмийлаштириш орқали амалга оширилади. Бунда, ушбу ҳужжатнинг орқа томонида қабул қилувчи инкассаторга берилган ишончноманинг рақами, санаси, инкассаторлар гуруҳи аъзоларининг фамилияси, исми ва отасининг исми ҳамда уларга топширилган сумкаларнинг (қопларнинг) умумий сони қайд этилиб, инкассаторлар гуруҳи аъзолари томонидан имзоланади.

Нақд пул ва бошқа қимматликлар солинган инкассация сумкаси (қопи) инкассация хизмати, Ўзбекистон Республикаси Ички ишлар вазирлиги ҳузуридаги Қўриқлаш департаменти (банк автомашинасидан фойдаланган ҳолда) ёки «Республика махсус алоқа боғламаси» ДУК хизмати кузатуви остида банк кассири томонидан банк (филиал) ёки инкассация хизматига сақлаш учун топширилганда, қабул қилувчи масъул ходим томонидан балансдан ташқари ҳисобварақ бўйича кирим касса ордери икки нусхада расмийлаштирилади ва унинг бир нусхаси топширувчи банк кассирига берилади.

Навбатдаги иш куни эрталаб, нақд пул ва бошқа қимматликлар солинган инкассация сумкалари (қоплари), уларни топширган банк кассасига инкассация хизмати, Ўзбекистон Республикаси Ички ишлар вазирлиги ҳузуридаги Қўриқлаш департаменти (банк автомашинасидан фойдаланган ҳолда) ёки «Республика махсус алоқа боғламаси» ДУК хизмати кузатуви остида олиб кетиш учун уларни топширган банк кассирига, балансдан ташқари ҳисобварақ бўйича чиқим касса ордерини расмийлаштириш орқали берилади. Бунда, ушбу ҳужжатнинг орқа томонида қабул қилувчи банк кассирининг фамилияси, исми ва отасининг исми ҳамда топширилаётган сумкаларнинг (қопларнинг) умумий сони қайд этилиб, қабул қилувчи банк кассири томонидан имзоланади.

Нақд пул ва бошқа қимматликлар қолдиғи инкассация хизмати, Ўзбекистон Республикаси Ички ишлар вазирлиги ҳузуридаги Қўриқлаш департаменти (банк автомашинасидан фойдаланган ҳолда) ёки «Республика махсус алоқа боғламаси» ДУК хизмати кузатуви остида банк кассири томонидан мазкур ҳудуддаги банк филиалига қайта санаш учун топширилганда, топширувчи банк кассири томонидан мазкур Йўриқноманинг 8а-иловасига мувофиқ шаклдаги бланк тўлдирилади.

164. Банк биносидан ташқарида ташкил этилган кассаларнинг кунлик касса ҳужжатлари, мазкур касса ходимлари томонидан бир ойда камида бир марта ушбу кассани ташкил этган банкка (филиалга) етказилиши керак.

Банк (филиал) биносидан ташқарида ташкил этилган кассалардан банк филиалига олиб келинган кунлик касса ҳужжатларининг тўлиқлиги ва тўғри расмийлаштирилганлиги банк филиалининг масъул ходимлари томонидан текширилиши лозим.

165. Банк иш куни мобайнида банк (филиал) биносидан ташқарида ташкил этилган (банк филиали жойлашган туманда, шаҳарда ёки туманларга бўлинган шаҳарда жойлашган) кассаларни мадад пуллари билан таъминлаш, мазкур касса кассирининг банк (филиал) раҳбари номига ёзма буюртманомаси асосида амалга оширилади.

Банк (филиал) раҳбари ушбу буюртманомани кўриб чиқиб, тегишли ҳужжатларни расмийлаштириш учун бухгалтерия бўлимининг масъул ходимларига кўрсатма беради.

Банк (филиал) биносидан ташқарида ташкил этилган кассаларни мадад пуллари билан таъминлаш бўйича чиқим касса ордери бухгалтерия бўлими ходими томонидан белгиланган тартибда расмийлаштирилади ҳамда кассирнинг буюртманомаси билан бирга ижро учун касса мудирига тақдим этилади.

Касса мудири чиқим касса ордерини тўлиқ ва тўғри расмийлаштирилганлигини текширганидан сўнг, чиқим касса ордерида қайд этилган суммани инкассация сумкасига (қопига) солади. Шундан сўнг, инкассация сумкасига (қопига) тегишли ҳужжатларни расмийлаштириб, сумкани (қопни) оғзини ёпиб, пломбалайди ҳамда банк (филиал) биносидан ташқарида ташкил этилган кассага жўнатади.

Банк (филиал) биносидан ташқарида ташкил этилган кассалар бошқа туманда, шаҳарда ёки республиканинг бошқа ҳудудида ташкил этилган бўлса, ушбу кассалар зарур нақд пулларни ва қимматликларни тегишли шартнома асосида у жойлашган тумандаги (шаҳардаги) тижорат банки филиалидан олиши мумкин.

166. Банк ташкил этган чакана амалиётлар кассалари (хусусан, валюта айирбошлаш шохобчалари ва бошқа кассалар) дам олиш, байрам кунлари фаолият юритса, уларга ушбу кунлари мадад пулларини бериш, банкнинг кечки кассаси орқали амалга оширилади.

Бунда, дам олиш ёки байрам кунларидан олдинги охирги банк иш кунида, дам олиш ва байрам кунлари фаолият юритадиган кассаларнинг ходимлари томонидан ушбу кунларда чиқим қилиш учун керак бўладиган нақд пулларни (мадад пулларини) ва бошқа қимматликларни олиш бўйича берилган буюртманома банк раҳбарининг тегишли кўрсатмаси билан бухгалтерия бўлими ходимларига ижро учун берилади.

Бухгалтерия бўлими ходими дам олиш ва байрам кунлари фаолият юритадиган ҳар бир касса бўйича алоҳида чиқим касса ордерини (қатъий ҳисобда турувчи бланклар бўйича эса тегишли балансдан ташқари ҳисобварақ бўйича чиқим касса ордерини) расмийлаштириб, тегишли бухгалтерия ўтказмаларини амалга оширади ва ушбу чиқим касса ҳужжатларини касса мудирига топширади.

167. Касса мудири мазкур чиқим касса ҳужжатларига асосан ҳар бир шундай кассалар учун зарур бўладиган мадад пулларини ва бошқа қимматликларни уларнинг ҳар бир ишлайдиган кунлари учун алоҳида инкассация сумкасига (қопига) солиб, уларни белгиланган тартибда пломбалайди. Жўнатиш учун тайёрланган мадад пулларини касса мудири ўзининг 155-шаклдаги касса китобига (мадад пулини олувчи ҳар бир кассага тегишли бўлган инкассация сумка (қопи) рақамини ҳамда қайси сумка (қоп), қайси санада инкассация хизмати ходимига топширилишини) алоҳида қайд этган ҳолда кечки касса кассирига топширади.

Кечки касса кассири ҳам ўзининг 155-шаклдаги касса китобига, ушбу ёзувларни тўлиқ ва хатосиз қайд этган ҳолда, касса мудиридан пломбаланган инкассация сумкаларини (қопларини) қабул қилиб олади ва буни тасдиқлаган ҳолда касса мудирининг 155-шаклдаги китобини имзолайди.

168. Дам олиш ёки байрам кунлари банк биносидан ташқарида ташкил этилган кассаларни мадад пуллари билан таъминлаш банк (филиал)нинг кечки кассаси томонидан амалга оширилади.

169. Чакана амалиётлар кассалари эрталаб ўз фаолиятларини белгиланган вақтда бошлашини таъминлаш мақсадида ушбу кассаларга мадад пулларини бериш, оддий банк иш кунларида ҳам мазкур Йўриқноманинг 166 — 168-бандларида белгиланган тартибда амалга оширилиши мумкин.

Банк ташкил этган айрим чакана амалиётлар кассалари, шу жумладан, валюта айирбошлаш шохобчалари узайтирилган иш вақти режимида фаолият юритса, банкда иш куни якунланганидан сўнг, ушбу касса ва шохобчалардан инкассация хизмати орқали олиб келинган нақд пул ва бошқа қимматликлар қолдиғи банкнинг кечки кассасига топширилиши лозим.

170. Банк (филиал) биносидан ташқарида ташкил этилган кассаларга мадад пулларини ва бошқа қимматликларни етказиб бериш ишлари инкассация хизматлари ёки банк ходимларининг хавфсизлигини ҳамда нақд пул ва бошқа қимматликлар бутлигини таъминлаган ҳолда Ўзбекистон Республикаси Ички ишлар вазирлиги ҳузуридаги Қўриқлаш департаменти кузатуви остида ҳам амалга оширилиши мумкин.

Банк биносидан ташқарида ташкил этилган кассаларда иш куни якунлангач нақд пул ва бошқа қимматликлар қолдиғини банк кечки кассасига банк (филиал) биносидан ташқарида ташкил этилган кассаси кассири томонидан топширилганда мазкур Йўриқноманинг 8а-иловасига мувофиқ шаклдаги бланк тўлдирилади.

171. Банк (филиал) ва хўжалик юритувчи субъект ўртасида тузилган шартномага асосан, ушбу субъект биносида белгиланган тартибда банк кассалари ташкил этилиши мумкин.

Бунда, ушбу кассалар орқали кўрсатиладиган касса хизматлари турлари мазкур шартномада белгилаб олинади.

172. Банк мижозларга қулайлик яратиш мақсадида банк биносига, бинодан ташқарида ташкил этилган чакана амалиётлар кассаларига ёки бошқа мақбул ҳисобланган жойларга инфокиоск ва банкомат, шунингдек, нақд пулларни қабул қилувчи автоматлаштирилган депозит машиналарини ўрнатиши мумкин.

173. Банк раҳбари банкоматларни ўз вақтида нақд пуллар билан таъминланишини назорат қилиб бориши лозим. Банкоматларда нақд пуллар билан бажарилган операциялар ҳар бир банкомат учун алоҳида очилган 10107 — «Банкоматлар ва бошқа ўз-ўзига хизмат кўрсатиш ускуналаридаги нақд пуллар» ҳисобварағида акс эттирилади.

Банкомат сейфини нақд пуллар билан тўлдириш, нақд пул қолдиқларини олиб келиш, техник хизмат кўрсатиш ёки таъмирлаш ишларини бажариш учун банк томонидан банкоматга хизмат кўрсатувчи техник ходим ва касса ходими бириктирилиши лозим.

Бунда, банк касса мудиридан олинган нақд пулларни кассир томонидан банкомат сейфига ўз вақтида ва тўлиқ қўйилишини, банкоматдан олинган нақд пуллар қолдиғини касса мудирига топширилишини назорат қилиш вазифасини банкоматларга техник хизмат кўрсатувчи ходим бажаради.

174. Банкоматлардаги нақд пулларнинг хавфсизлигини таъминлаш ва масъул ходимларнинг жавобгарлигини ошириш мақсадида банкомат сейфининг калити касса ходимига бириктирилиши ҳамда ушбу сейф касса ходими томонидан пломбаланиши шарт.

Банкомат қандай мақсадда очилишидан қатъий назар, ҳар сафар банкомат очилишидан олдин техник ходим касса ходими иштирокида банкоматдаги нақд пул қолдиғини акс эттирувчи слипни чоп этиб, касса ходимига тақдим этиши лозим.

175. Банк раҳбарининг кўрсатмасига асосан бухгалтерия бўлими ходими банкоматни нақд пул билан таъминлаш учун чиқим касса ордерини расмийлаштириб, тегишли бухгалтерия ўтказмасини амалга оширади. Шундан сўнг, ушбу чиқим касса ордерини касса мудирига топширади.

Касса мудири чиқим касса ордерида қайд этилган нақд пуллар суммасини, банкоматларни нақд пуллар билан таъминлаш учун масъул бўлган касса ходимига, чиқим касса ордерига қўл қўйдирган ҳолда топширади. Касса ходими қабул қилиб олган нақд пулларини белгиланган тартибда банкоматнинг кассеталарига жойлайди ва пломбалайди.

176. Банкомат банк биносидан ташқарида жойлашган бўлса, нақд пуллар билан тўлдирилган банкомат кассеталарини банкомат жойлашган манзилга олиб бориш инкассация хизмати ёрдамида амалга оширилиши лозим.

Шунингдек, банк биносидан ташқарида жойлашган банкоматларга мадад пуллари етказиб бориш, шунингдек, ушбу банкоматлардаги нақд пул қолдиғини банк кассасига олиб келиш ишларини, банк ходимларининг хавфсизлигини ҳамда нақд пулларнинг бутлигини таъминлаган ҳолда инкассация хизмати ёки ички ишлар органи ходими кузатуви остида ҳам амалга оширилиши мумкин.

177. Касса ходими банкомат сейфига нақд пуллар билан тўлдирилган кассеталарни жойлаштирилиб, банкоматнинг сейфини қулфлайди ва пломбалайди. Банкнинг банкоматларга техник хизмат кўрсатувчи ходими кассеталарга жойлаштирилган нақд пулларнинг умумий суммасини акс эттирувчи слипни чоп эттиради ва уни касса ходимига беради. Касса ходими ушбу слипни касса мудирига кўрсатганидан сўнг, бухгалтерия бўлимининг масъул ходимига тақдим этади. Бухгалтерия бўлимининг масъул ходими ушбу слипга асосан нақд пулларни банкоматга кирим қилинганлиги бўйича кирим касса ордерини расмийлаштириб, тегишли бухгалтерия ўтказмасини амалга оширади ҳамда слип ва кирим касса ордерини касса мудирига топширади.

Касса мудири ушбу слипни кирим касса ордерига илова қилган ҳолда кунлик касса ҳужжатлари йиғмажилдига тикади.

178. Банк балансининг 10107 — «Банкоматлар ва бошқа ўз-ўзига хизмат кўрсатиш ускуналаридаги нақд пуллар» ҳисобварағига доир маълумотларга кўра банкоматдаги нақд пуллар қолдиғи камайган бўлса, банкда нақд пул муомаласини назорат қилувчи масъул ходим бу тўғрисида банк раҳбарига маълум қилади. Банк раҳбарининг кўрсатмасига асосан банкоматлар белгиланган тартибда нақд пуллар билан таъминланади.

179. Банкоматлардаги нақд пуллар қолдиғини банк кассасига қайтариш, банк раҳбарининг кўрсатмасига асосан амалга оширилади. Бунда, банкоматларга техник хизмат кўрсатувчи банк ходими, касса ходими иштирокида банкоматдаги нақд пуллар қолдиғини акс эттирувчи слипни чоп эттиради ва уни касса ходимига топширади. Касса ходими банкоматнинг сейф қисмини, банкоматларга техник хизмат кўрсатувчи ходимнинг назорати остида очиб, ундаги кассеталарни олади ҳамда банкка олиб боради.

180. Бухгалтерия бўлими масъул ходими чоп этилган слипдаги маълумотлар асосида банкоматдан олиб келинган нақд пуллар қолдиғини банкоматдан чиқим қилиш бўйича чиқим касса ордерини ҳамда банкоматдан олиб келинган нақд пуллар қолдиғини айланма кассага кирим қилиш учун кирим касса ордерини расмийлаштириб, тегишли бухгалтерия ўтказмаларини амалга оширади. Шундан сўнг, расмийлаштирилган чиқим ва кирим касса ордерини кунлик касса ҳужжатларига тикиш учун касса мудирига топширади.

Касса ходими касса мудири иштирокида кассеталардаги пломбаларни очиб, нақд пуллар қолдиғини (техник сабабларга кўра банкомат ленталарига ёки бошқа қисмларига тиқилиб қолган ва алоҳида пакетларга жойлаб олиб келинган банкнотлар билан бирга) касса мудирига санаб топширади. Касса мудири кассирдан қабул қилиб олган нақд пуллар қолдиғини, слипда қайд этилган нақд пуллар қолдиғи билан таққослаб кўради ва кирим касса ордерини имзолаб, қабул қилиб олади. Шундан сўнг, банкоматлардан нақд пуллар олиб келинганлиги бўйича расмийлаштирилган чиқим касса ордерини ҳамда нақд пуллар қолдиғи акс эттирилган слипни кирим касса ордерига илова қилган ҳолда кунлик касса ҳужжатларига тикиш учун олиб қўяди.

Нақд пуллар қолдиғи ва слипда қайд этилган ёзувлар ўртасида тафовут аниқланса, касса мудири ҳолатни ўрганиб чиқиш учун банк бўлинмаси раҳбари ва масъул бўлинмаларни хабардор қилади.

181. Банк томонидан касса хизмати кўрсатилаётган мижозларнинг сони ва бажарилаётган касса операцияларининг ҳажмидан келиб чиққан ҳолда банк касса тармоғида кирим ва чиқим кассалари ёки бирлаштирилган ҳолда кирим-чиқим кассаси ташкил этилиши мумкин.

182. Банк айланма кассасида бажарилган касса операциялари бўйича ҳар бир банк иш куни охирида якун чиқарилиши лозим. Бунинг учун иш куни якунида кирим ва чиқим кассалари кассирлари, тўлиқ бўлмаган даста ва боғламлардаги нақд пулларни касса мудирининг кўрсатмасига биноан кассирлардан бирига бирлаштириш учун топширади. Бунда, нақд пуллар қолдиғини топшираётган кассир ўзининг 155-шаклдаги китобига топширилаётган нақд пуллар суммасини қайд этади ҳамда қабул қилиб олувчи кассирга имзо қўйдирган ҳолда нақд пуллар қолдиғини унга топширади.

Кассирлар томонидан жойланган тангали қопчалар ва пакетлар бошқа (тангалар қолдиғини жамлаётган) кассир томонидан доналаб саналмасдан, қопча устидаги ва пакет ичидаги ёзувларига қараб жамланади.

Бунда, турли қийматдаги тангалар йиғма қопчага никель тангалар алоҳида, жез тангалар алоҳида жойланади.

183. Банк иш куни якунида кирим ва чиқим кассалари кассирлари, кун мобайнида тўпланган касса ҳужжатларининг умумий сонини ва умумий суммасини ўзларининг 155-шаклдаги китобида қайд этадилар.

Шундан сўнг, кирим кассаси кассири 109-шаклдаги маълумотнома билан бирга, ўраб-боғланган нақд пул қолдиқлари суммасини ўзининг 155-шаклдаги китобига қайд этган ва касса мудирига имзолатган ҳолда унга топширади.

Чиқим кассаси кассири эса 110-шаклдаги маълумотнома билан бирга, ўраб-боғланган нақд пул қолдиқлари суммасини ўзининг 155-шаклдаги китобига қайд этган ва касса мудирига имзолатган ҳолда унга топширади.

184. Касса мудири кирим, чиқим ва қайта санаш кассаси кассирларидан нақд пулларни, 109 ва 110-шаклдаги ҳисобот маълумотларини ва касса ҳужжатларини, шунингдек, қайта санаш кассаси назоратчисидан 176-шаклдаги назорат қайдномасини қабул қилиб олганидан сўнг:

кассирларнинг 109 ва 110-шаклдаги маълумотномаларида акс эттирилган кирим ва чиқим суммаларини бухгалтерия бўлимининг масъул ходимлари томонидан текширилган ҳолда имзоланганлигини;

кассирларнинг 109 ва 110-шаклдаги маълумотномаларида қайд этилган ёзувларни касса ҳужжатларига мувофиқлигини, банк иш куни охирига нақд пуллар қолдиғини кассирларнинг 155-шаклдаги китобида қайд этилган ёзувларга мослигини яъни, тўғри ҳисобланиб, аниқ акс эттирилганлигини;

кассирлар томонидан топширилган ҳужжатлар сони ва суммаси, уларнинг 109 ва 110-шаклдаги маълумотномаларида қайд этилган ёзувларга мос келишини;

қайта санаш кассаси кассирларидан қабул қилиб олган нақд пуллари суммасини 176-шаклдаги назорат қайдномасида қайд этилган умумий суммага мос эканлигини текшириб кўриши лозим.

185. Тафовутлар аниқланмаса, касса мудири қайта санаш, кирим ва чиқим кассаси кассирларидан қабул қилиб олган нақд пул суммалари, 109 ва 110-шаклдаги маълумотномалари ҳамда 176-шаклдаги назорат қайдномаси асосида мазкур Йўриқноманинг 28-иловасида кўрсатилган 111-шаклдаги кунлик касса айланмалари бўйича йиғма маълумотномани тўлдириб, имзолайди. Сўнгра, 109, 110 ва 111-шаклдаги маълумотномаларни бош бухгалтерга тақдим этади.

Бош бухгалтер 111-шаклдаги маълумотноманинг умумий суммаларини 109 ва 110-шаклдаги маълумотномалардаги ёзувлар билан, шунингдек, бухгалтерия ҳисоби маълумотлари (кирим ва чиқим касса журналидаги ёзувлар ҳамда кирим ва чиқим касса ҳужжатлари асосида ҳақиқатда амалга оширилган бухгалтерия ўтказмалари суммалари) билан таққослайди. Тафовутлар аниқланмаса, касса мудирининг 111-шаклдаги маълумотномаси бош бухгалтер томонидан имзоланади ҳамда 109 ва 110-шаклдаги маълумотномалар билан бирга касса мудирига қайтарилади.

186. Банк иш куни охирида айланма кассада қоладиган банкнот ва тангаларнинг умумий суммалари, 10101 — «Айланма кассадаги нақд пуллар» ҳисобварағидаги нақд пуллар қолдиғи билан таққосланиши лозим.

187. Банкнинг тегишли ҳисобварақларида ҳисоби юритилаётган нақд пуллари, пул омборида бир-биридан ажратилган ҳолда, алоҳида стеллаж ёки сейфларда сақланиши шарт.

Кунлик касса айланмаларининг тўғри қайд этилганлиги бош бухгалтер томонидан ҳам тасдиқлангач, касса мудири 120-шаклдаги китобга миллий валютадаги нақд пуллар кирими ва чиқимининг умумий суммасини ҳамда банк иш куни охирига чиқарилган айланма касса қолдиғини ёзиб қўяди.

188. Касса мудири банк иш куни бошига айланма кассада мавжуд бўлган қатъий ҳисобда турувчи бланклар қолдиғига, айланма кассага кирим қилинган шундай бланклар сонини қўшади ва айланма кассадан чиқим қилинганлари сонини айириб, банк иш куни охирига қатъий ҳисобда турувчи бланклар қолдиғини ҳисоблаб чиқаради.

Банк иш куни охирига ҳисобланган қатъий ҳисобда турувчи бланклар қолдиғини ҳақиқатда мавжуд бўлган бланклар сони билан ҳамда бухгалтерия бўлимининг қатъий ҳисобда турувчи бланкларни кирим ёки чиқим қилишга асос бўлган ҳужжатларидаги ёзувлар билан таққослаб кўради.

Тафовутлар аниқланмаса, қатъий ҳисобда турувчи бланклар қолдиғи банк иш куни охирида касса мудири томонидан мазкур Йўриқноманинг 29-иловасида кўрсатилган пул омборидаги қатъий ҳисобда турувчи бланклар ҳамда сақланаётган қимматликлар қолдиғини қайд этиш китобида акс эттириб борилиши лозим.

189. Айланма кассадаги нақд пуллар ва қатъий ҳисобда турувчи бланклар қолдиғи билан бухгалтерия ҳужжатларида қайд этилган маълумотлар ўртасида тафовут аниқланган ҳолда, касса мудири бунинг сабабини аниқлаб, дарҳол банк раҳбари ва бош бухгалтерига хабар беради.

Банкдаги нақд пул ва бошқа қимматликларнинг бут сақланиши учун масъул бўлган моддий жавобгар шахслар аниқланган тафовут суммасини келиб чиқиш сабабларини аниқлашлари ҳамда шу куннинг ўзида тафовутни бартараф этиш чораларини кўришлари шарт.

190. Кунлик касса ҳужжатлари ва уларнинг иловалари жамланганидан сўнг, касса мудири ушбу ҳужжатларни йиғмажилдга тикиш учун касса ходимларидан бирига беради. Кунлик касса ҳужжатларининг ҳар кунлиги алоҳида йиғмажилдга тахланган ҳолда кейинги банк иш кунидан кечиктирилмаган ҳолда тикилиши лозим.

Кунлик касса ҳужжатлари баланс ҳисобварақларининг (тартиб рақамлари) ўсиб бориш тартиби бўйича, қуйидаги кетма-кетликда тахланади:

кирим кассаси ҳужжатлари;

қайта санаш кассаси ҳужжатлари;

чиқим кассаси ҳужжатлари;

балансдан ташқари ҳисобварақлар бўйича, аввал — кирим, кейин — чиқим ҳужжатлари.

Аҳолидан тўловларни қабул қилишда тўлов ҳужжатлари электрон кўринишда шакллантириладиган ҳолларда, кунлик касса ҳужжатларига электрон тўлов ҳужжатларининг кунлик реестрини тикишга рухсат берилади.

Бунда, кунлик реестр ҳар бир тўлов ҳужжатининг тури (нақд пулларни топшириш эълони, бир марталик тўловларни қабул қилиш бланки, солиқ ва коммунал тўловлари учун махсус бланклар) бўйича алоҳида шакллантирилиб, унда тўловчининг исми, шарифи, тўловни олувчи ташкилот номи, унинг банк реквизитлари, тўлов суммаси ва мақсади акс эттирилади.

191. Касса ҳужжатлари йиғмажилдга тахлаб тикилганидан сўнг, йиғмажилддаги ҳар бир касса ҳужжати кетма-кет рақамлаб чиқилиши шарт.

192. Кунлик касса ҳужжатлари йиғмажилдидаги ҳар бир ҳужжатда қайд этилган сумма, тахланган ҳужжатларнинг жойлашиш кетма-кетлиги бўйича ҳисоблаш машинкасида автомат тарзда шакллантириладиган ахборот тасмасида қайд этилиши лозим.

Ахборот тасмасига аввал кирим, кейин чиқим, сўнгра балансдан ташқари ҳисобварақлар бўйича аввал кирим, сўнгра чиқим касса ҳужжатлари суммалари қайд этилиши лозим. Бунда, кирим, чиқим ҳамда балансдан ташқари ҳисобварақлар бўйича кирим ва чиқим касса ҳужжатларининг суммалари бўйича умумий суммалар ахборот тасмасида алоҳида қайд этилиши керак.

Бухгалтерия бўлими маълумотлари ва ахборот тасмасида алоҳида қайд этилган касса ҳужжатлари умумий суммалари ўртасида тафовут аниқланмаса, ахборот тасмасида қайд этилган ҳар бир умумий сумма, ушбу ахборот тасмасини шакллантирган касса ходими томонидан имзоланиши лозим. Шундан сўнг, тахланган касса ҳужжатлари, уни тахлаган касса ходими томонидан тикилиши лозим. Ахборот тасмаси кунлик касса ҳужжатларининг йиғмажилди муқовасини ички тарафига, касса ҳужжатларидан олдин елимланади.

Шунингдек, ахборот технологияларининг имкониятларидан самарали фойдаланган ҳолда, нақд пуллар ҳисоб-китоби юритиладиган ҳар бир ҳисобварақ бўйича кунлик айланмаларни (кирим-чиқим суммалари рўйхатини) чоп этган ҳолда, ундаги ҳар бир суммани тегишли касса ҳужжати билан таққослаб чиқиш ҳам мумкин. Бунда, тафовутлар аниқланмаган ҳолда ушбу рўйхатдаги умумий суммаларни таққослаш ишларини бажарган кассир имзолаши керак. Сўнгра, ушбу рўйхатлар тахланган кунлик касса ҳужжатлари устига жойлаштиришган ҳолда касса ҳужжатлари билан бирга тикилиши лозим.

193. Кунлик касса ҳужжатлари йиғмажилдининг олд муқовасига мазкур Йўриқноманинг 30-иловасида кўрсатилган кунлик касса ҳужжатларининг йиғмажилди шакли елимлаб қўйилади. Шундан сўнг, кунлик касса ҳужжатлари йиғмажилди олд муқовасига зарурий маълумотлар қайд этилиб, белгиланган тартибда расмийлаштирилади.

194. Кунлик касса ҳужжатларида қайд этилган суммалар тегишли касса китобларида қайд этилган ёзувлари билан таққослаб кўрилганидан сўнг, йиғмажилднинг олд муқовасидаги ёзув ушбу кунлик касса ҳужжатларини шакллантирган кассир ва касса мудирининг имзолари билан тасдиқланади.

195. Кунлик касса ҳужжатлари орасида 5 йилдан ортиқ муддат сақланиши лозим бўлган касса ҳужжатлари мавжуд бўлса, ушбу касса ҳужжатлари алоҳида йиғмажилдларга тикилиши лозим ва бу ҳақида кунлик касса йиғмажилдининг олд муқовасида тегишли ёзув қайд этилиши шарт.

Банк томонидан ҳудуддаги бошқа туман ёки шаҳарда ташкил этилган чакана амалиётлар кассасидан кунлик касса ҳужжатлари ҳар куни банк етказиб беришни имконияти бўлмаса, банкнинг бундай чакана амалиётлар кассасини бир неча кунлик касса ҳужжатлари алоҳида йиғмажилдга тикиб борилиши мумкин.

196. Тикилган кунлик касса ҳужжатлари кейинги банк иш кунидан кечиктирилмаган ҳолда бош бухгалтер томонидан текширилиши, бухгалтерия ҳисоби маълумотлари билан таққосланиши ва тафовутлар аниқланмаган тақдирда, унинг имзоси билан тасдиқланиши лозим.

197. Банкда кунлик касса ҳужжатлари касса мудири жавобгарлиги остида пул омборида ёки белгиланган тартибда қўриқлаш ва сигнализация воситалари билан муҳофаза қилинган сейфда ўн икки ой мобайнида сақланиши лозим. Улар ўн икки ойдан сўнг банк архивига белгиланган тартибда топширилиши керак.

Банкда касса ҳужжатларини электрон шаклда расмийлаштирилиши ва айланиши ҳамда касса китобларини электрон шаклда юритилиши йўлга қўйилган бўлса, кунлик касса ҳужжатларини электрон файл кўринишидаги ҳар кунлик архиви шакллантирилади ва сақланади.

198. Банкка келиб тушган ёзма сўровнома, талабномага асосан пул омборида сақланаётган кунлик касса ҳужжатлари асосида тегишли маълумотлар тайёрлаб берилиши мумкин. Бунда, банк бош бухгалтер (ёки унинг ўринбосари) ушбу талабномага имзо қўйиб, сўралаётган маълумотни тайёрлаш учун тегишли ходимларга кўрсатма бериши лозим.

199. Айрим ҳолларда, банк раҳбарининг ёзма рухсатномасига асосан кунлик касса ҳужжатларини пул омборидан олиб чиқишга рухсат этилади. Бунда, пул омборидан олиб чиқилган кунлик касса ҳужжатлари банк иш куни охирига қадар пул омборига қайтарилиши керак.

200. Банкда тафтиш ўтказиладиган ҳолларда, кунлик касса ҳужжатлари тафтишчилар гуруҳи раҳбарининг тилхатига асосан унга берилади. Тафтиш ўтказилаётган вақтда кунлик касса ҳужжатлари тафтиш гуруҳи раҳбарининг жавобгарлиги остида бўлади.

Тафтиш тугаганидан сўнг, касса ҳужжатлари банк кассасига қайтарилиши лозим. Бунда, касса мудири тафтиш учун олинган кунлик касса ҳужжатларини тўлиқ қайтариб топширилганлигини текшириб, тилхатни тафтиш гуруҳи раҳбарига қайтариб беради.

201. Банкдаги кунлик касса ҳужжатларини ёзма сўровномаларга асосан беришни, Ўзбекистон Республикасининг «Банк сири тўғрисида»ги Қонунига мувофиқ қонунчилик ҳужжатларида кўзда тутилган ҳолларда амалга ошириш мумкин.

Кунлик касса ҳужжатларининг йиғмажилдидан олинган ҳужжатнинг асл нусхаси ўрнига, ушбу ҳужжатнинг касса мудири томонидан тасдиқланган кўчирма нусхаси (ксеронусхаси), ҳужжатни олиш бўйича барча ёзишмалар ва ҳужжат олинганлиги тўғрисидаги баённома, ҳужжатнинг асл нусхасини олган шахснинг тилхати ёки ҳужжатнинг жўнатилганлиги тўғрисидаги почта квитанцияси тикиб қўйилади.

202. Бир йилнинг турли саналарига тегишли бир неча кунлик касса ҳужжатлари бир йўла олиниши лозим бўлган ҳолларда, олинаётган ҳужжатларнинг санаси бўйича дастлабки олинган ҳужжатнинг ўрнига унинг нусхаси (ксеронусхаси) ва мазкур Йўриқноманинг 201-бандида қайд этилган ҳужжатлар тўплами тикиб қўйилиши лозим.

Олинган бошқа касса ҳужжатлари ўрнига эса уларнинг нусхасига (ксеронусхасига) ушбу ҳужжатларни олиш учун асос бўлган ҳужжатлар тўплами қаерда (қайси санадаги кунлик касса ҳужжатлари орасида) турганлиги аниқ қайд этилган ҳолда тикиб қўйилиши керак.

203. Банк раҳбари, бош бухгалтер ва касса мудири моддий жавобгар шахслар ҳисобланиб, уларга пул омборларидаги нақд пул ва бошқа қимматликларнинг бут сақланиши, дахлсизлигини таъминлаш вазифалари юклатилади. Моддий жавобгар шахслар пул омбори эшигини шахсан иштирок этган ҳолда, биргаликда очиб-ёпишлари шарт.

Пул омбори эшигини моддий жавобгар шахсларнинг биометрик белгиларини идентификация қилиш орқали очиб-ёпиш 226-банд талабларига тўлиқ жавоб берса, моддий жавобгарлик банк бошқаруви раисининг буйруғига асосан банк раҳбарининг ўрнига унинг ўринбосари зиммасига юклатилиши мумкин. Бунда, банк раҳбари моддий жавобгар шахсларнинг фаолиятини умумий назоратга олиши лозим.

Банк бошқарув раиси ўзгарганда, аввалги раиснинг моддий жавобгарликни банк бўлинмасининг ўринбосари зиммасига юклаш тўғрисидаги буйруғи янги тайинланган банк бошқарув раиси томонидан бир ой муддатда қайта кўриб чиқилиб, янгиланиши лозим.

Пул омборига эга бўлмаган тижорат банкларининг алоҳида бўлинмаларида, шунингдек, штатлар бирлигида алоҳида бўлинма раҳбари, бош бухгалтери ва касса мудири лавозимлари мавжуд бўлмаган ҳолларда, нақд пул ва бошқа қимматликларни бут сақланишини таъминлаш бўйича моддий жавобгарлик, банкнинг тегишли буйруғига асосан, мазкур банк бўлинмасининг бошқа лавозимдаги ходимлари зиммасига юклатилиши ҳамда улар билан моддий жавобгарлик тўғрисида шартномалар тузилиши лозим.

204. Банк пул омборидаги нақд пул ва бошқа қимматликларни ҳамда пул омборлари калитларини бир моддий жавобгар шахсдан бошқасига вақтинча топширилиши:

банк бош бухгалтери ва касса мудиридан — банк раҳбарининг буйруғига асосан;

банк раҳбаридан — вилоят (шаҳар) филиали раҳбарининг ёки Бош банк раҳбарининг буйруғига асосан амалга оширилади.

205. Банкда учта моддий жавобгар шахсларнинг (банк раҳбари, бош бухгалтери ва касса мудири) бир вақтнинг ўзида ишда бўлмаслигига йўл қўймаслик чоралари кўрилиши лозим.

Банкнинг моддий жавобгар шахслари ишда бўлган вақтда пул омборидаги нақд пул ва бошқа қимматликларнинг бут сақланиши учун жавобгарликни бошқа ходимлар зиммасига юкланишига рухсат этилмайди.

206. Нақд пул ва бошқа қимматликларнинг бутлигини таъминлаш мақсадида, касса операцияларини бажарувчи ходимлардан бири эгаллаб турган лавозимидан озод этилганида ҳам унга топширилган нақд пул ва бошқа қимматликлар тўлиқ, бирма-бир ва доналаб қайта санаб қабул қилиниши лозим.

207. Банк иш куни бошида пул омборидан олиб чиқилган, шунингдек, инкассация хизмати орқали бошқа банкдан олиб келинган нақд пул ва бошқа қимматликларнинг қолдиқлари банк иш куни якунлангач, белгиланган тартибда пул омборларига киритилиши лозим. Банк иш куни давомида чиқим қилинмайдиган нақд пул ва бошқа қимматликлар пул омборларида сақланиши керак.

Банкда бир нечта пул омборлари мавжуд бўлса, уларга тартиб рақамлари қўйилиши лозим.

208. Пул омборидаги нақд пул ва бошқа қимматликлар қулфланадиган темир стеллаж, сейф ёки темир жавонларда сақланиши керак. Пул омборидаги ва касса тармоғидаги барча темир шкаф, стеллаж, сейфлар ва тангалар сақланадиган қутиларга тартиб рақамлари қўйилган бўлиши лозим. Нақд пул ва бошқа қимматликларнинг ҳисоб-китоби қайси ҳисобварақда юритилаётганлигига қараб, уларнинг ҳар бирини пул омборида алоҳида стеллаж, темир шкаф ёки сейфларда сақлаш керак.

Пул омборида сақланаётган нақд пул ва бошқа қимматликларнинг бутлиги моддий жавобгар шахслар томонидан текшириб кўрилгач стеллаж, темир шкаф ёки сейфлар касса мудири томонидан қулфланади.

209. Пул омборларидаги нақд пул ва бошқа қимматликларни зудлик билан эвакуация қилиш зарурати туғилганда, уларни тўлиқ ва бир мартада ташиб кетилишини таъминлаш учун пул омборида брезент (захира) қоплари, пломбалар ва тизимчалар етарли миқдорда сақланиши шарт. Бунда, захира қоплари миқдори пул омборида сақланаётган нақд пул ва бошқа қимматликларни ҳамда ҳужжатларни бир вақтда олиб чиқиб кетишни мўлжаллаган ҳолда белгиланади.

Ҳар бир захира қопи шартли «1 сўм» баҳосида 93609 — «Сақланаётган қимматбаҳо буюмлар» балансдан ташқари ҳисобварағида ҳисобга олинади. Ушбу захира қоплари алоҳида қопларга жойланиб, қоп оғзи боғланади ва ундаги ёрлиқ учта мансабдор шахслар томонидан сурғучли муҳр билан муҳрланади. Ушбу захира қопларидан бошқа мақсадлар учун фойдаланиш қатъиян ман этилади.