Ўзбекистон Республикаси Ҳаво кодексининг 57-моддасига, ИКАО стандартлари ва тавсияларига мувофиқ Ўзбекистон Республикасида халқаро фуқаро авиациясини метеорологик маълумотлар билан таъминлаш бўйича норматив ҳужжатларни такомиллаштириш мақсадида қарор қилади:

1. «Ўзбекистон Республикаси фуқаро авиациясини метеорологик таъминоти бўйича йўриқнома» (ФА МТБЙ — 2008) иловага мувофиқ тасдиқлансин.

2. Ушбу қарор Ўзбекистон Республикаси Адлия вазирлигидан давлат рўйхатидан ўтказилгандан ўн кун ўтгач кучга киради.

3. «Ўзбекистон Республикаси фуқаро авиациясини метеорологик таъминоти бўйича йўриқнома» (ФА МТБЙ — 2008) кучга кириши билан Ўзгидромет ва Дававианазорат бошлиқларининг 2001 йил 19 декабрдаги 353-ОП, 204-сон буйруғи билан тасдиқланган «Ўзбекистон Республикаси фуқаро авиациясини метеорологик маълумотлар билан таъминлаш раҳбарий қўлланма» (РМО ГА — 2001) ўз кучини йўқотган деб ҳисоблансин.

Мазкур Йўриқнома (ФА МТБЙ-2008) Ўзбекистон Республикасининг Ҳаво кодекси, Халқаро фуқаро авиацияси тўғрисидаги Конвенциянинг 3-иловаси (ИКАО), Жаҳон метеорология ташкилотининг (ВМО) техник регламентига мувофиқ, парвозларнинг хавфсизлигини таъминлашга қаратилган ва фуқаро авиациясининг метеорологик таъминотини ташкил этиш тартибини белгилайди.

1. Мазкур Йўриқномада қуйидаги атамалар ва қисқартмалардан фойдаланилган:

абсолют баландлик — ўртача денгиз сатҳидан (MSL) бирор сатҳгача, нуқта ёки нуқта деб қабул қилинган объектгача бўлган вертикал масофа;

авиакомпания, авиакорхона — мунтазам халқаро ҳаво алоқаларини амалга оширувчи ёки бу соҳадаги хизматларини тақдим этувчи ҳар қандай авиатранспорт корхонаси;

авиация аниқ жойли электр алоқа тармоғи (AFTN) — авиация аниқ жойли хизматининг бир қисми бўлган, ўхшаш ёки биргаликдаги алоқа хусусиятлари бўлган авиация аниқ жойли станциялари ўртасида билдиришлар ва/ёки рақамли маълумотларни алмашишни кўзда тутадиган жаҳон авиация аниқ жойли занжирлари тизими;

авиация ишларининг ҳудуди (жойи) — ҳаво фазосининг баландлиги ва/ёки майдонига кўра чегараланган қисми, унда авиация ишларининг ушбу турининг технологиясига (қўлланмаси, йўриқномасига) мувофиқ баландликлари ва йўналиши юзасидан ҳаво кемаларининг маневрлари амалга оширилади;

авиация метеорологик станцияси (фуқаро) — кузатишларни амалга ошириш ва халқаро аэронавигацияда фойдаланиладиган метеорологик маълумотларни тузиш учун мўлжалланган станция;

авиация учун хавфли бўлган об-ҳаво ҳолатлари — аэродромларда парвозларнинг метеорологик таъминоти бўйича Йўриқномада кўрсатилган учишларни хавфсиз амалга ошириш учун белгиланган мезонларга етган ёки улардан ортиқ бўлган, парвоз хавфсизлигига хавф солиши ва/ёки авиация техникасига моддий зарар етказиши мумкин бўлган ўзига хос об-ҳаво ҳолатлари;

автоматикага боғлиқ кузатиш (ADS) — кузатиш усули, унга кўра ҳаво кемалари автоматик равишда маълумот узатиш линиялари орқали бортдаги навигация тизимларидан ҳамда жойлашувини аниқлаш тизимларидан олинган маълумотларни, шу жумладан ҳаво кемасининг таниб олиш индекси, унинг тўртта ўлчов йўналишидаги жойлашуви тўғрисидаги маълумотларни ҳамда, зарур бўлганда, қўшимча маълумотларни тақдим этади;

аэродром (гидроаэродром) — парвозлар хавфсизлигини таъминловчи ён-атроф ҳамда чекка зоналар ва шу зоналарда жойлашган ҳаво кемаларининг учиши, қўниши, бурилиши, тўхтаб туриши ва уларга хизмат кўрсатиш учун мўлжалланган зарур бино, иншоотлар ва анжомларга эга қуруқликдаги ёки сув сатҳидаги махсус жиҳозланган майдон;

аэродромдаги босим (QFE) — УҚЙнинг ишчи остонасидаги атмосфера босими;

аэродром метеорологик идораси — аэродромда жойлашган, халқаро аэронавигациянинг метеорологик таъминоти учун мўлжалланган идора;

аэродромнинг баландлиги — УҚЙнинг денгиз сатҳига нисбатан энг баланд нуқтасининг баландлиги. Бир нечта УҚЙ бўлганда энг катта қиймати танланади.

аэродромнинг иқлимий жадвали — Аэродромдаги бир ёки бир нечта метеорологик элементлар устидан кузатиш натижалари тўғрисида статистик маълумотлари бўлган жадвал;

аэродромнинг иқлимий маълумоти — статистик маълумотларга асосланган аэродромдаги маълум метеорологик элементлар устидан кузатиш натижаларининг қисқача баёни;

аэродромнинг минимуми — мазкур аэродромда ушбу турдаги ҳаво кемаларининг учишлари ва қўнишлари ўтказилиши рухсат бериладиган УҚЙдаги кўринувчанлик узоқлигининг (кўринувчанлик) ва қарор қабул қилиш баландлигининг (булутлар қуйи чегарасининг баландлиги) минимал йўл қўйиладиган қийматлари;

аэродромнинг назорат нуқтаси — аэродромнинг жуғрофий жойлашувини белгилайдиган шартли нуқта;

аэродромнинг (пунктнинг) стандарт атмосфера бўйича ўртача денгиз сатҳига келтирилган босими (QNH) — барометрик баландлик ўлчагичнинг босим шкаласига ўрнатилганида аэродромнинг (пунктнинг) барометрик баландлиги унинг абсолют баландлиги билан устма-уст тушадиган атмосфера босими;

аэродром ҳудудидаги автоматик маълумот узатиш хизмати (ATIS) — куну тун ёки сутканинг маълум вақтида етиб келувчи ва учиб кетувчи ҳаво кемалари учун жорий белгиланган ахборотлари тўхтовсиз такрорланувчи радиоузатиш шаклида тақдим этиш;

аэродром ҳудуди — аэродром ва унинг атрофидаги жойлар устидаги горизонтал ва вертикал текисликлардаги чегаралар ичидаги ҳаво ҳудуди;

аэропорт — ҳаво кемаларини қабул қилиб олиш, жўнатиш ва ҳаводаги ташишга хизмат кўрсатиш учун мўлжалланган, ушбу мақсадлар учун аэродром, аэровокзал ва бошқа ер усти иншоотларига ва керакли ускуналарга эга бўлган иншоотлар комплекси;

баландлик — ўртача денгиз сатҳидан ер юзасининг ёки у билан боғлиқ бўлган объектнинг нуқтаси ёки сатҳигача вертикал масофа;

баландликдаги харита — маълум баландлик сатҳи ёки атмосфера қатлами учун метеорологик харита;

билдиришларни узатиш пункти — унга кўра ҳаво кемасининг жойлашуви билдирилиши мумкин бўлган маълум жуғрофий мўлжал;

ваколатли метеорологик идора — Халқаро аэронавигациянинг метеорологик таъминотини амалга оширувчи ёки Шартнома тузувчи давлат номидан бундай таъминотни ташкил этувчи ваколатли идора;

вертикал кўринувчанлик — вертикал пастга ер юзасидаги объектлари кўринадиган сатҳгача максимал масофа;

визуал парвозлар қоидалари (ВПҚ) — экипажларнинг ҳаво вазиятини визуал кузатиши ва парвоз режимини қисқа муддатли ўзгартириши йўли билан ҳавода ва ер (сув) юзасида ҳаво кемалари ва бошқа объектлар орасида белгиланган оралиқларни тутиб туришни кўзда тутадиган қоидалар;

ВПҚ бўйича учиш — визуал парвоз қоидаларига мувофиқ бажариладиган учиш;

вулқон кули бўйича консультатив марказ (VAAC) — Минтақавий аэронавигация келишувига кўра метеорологик кузатиш идоралари, район диспетчерлик марказларига, парвоз маълумотлари марказларига, Жаҳон зонал прогнозлар марказларига ва ОРМЕТ маълумотлари халқаро банкларига вулқон отилишларидан кейин атмосферадаги вулқон кулининг горизонтал ва вертикал қуввати ҳамда прогнозланадиган кўчиши юзасидан консультатив маълумот бериш учун тайинланган метеорологик марказ. Вулқон кули тўғрисидаги консультатив маълумотга оид техник талаблар мазкур Йўриқноманинг 1-иловасида келтирилган;

диспетчерлик ҳудуди — ер юзаси устидан белгиланган чегарадан юқорига қараб чўзилиб, назорат қилинадиган ҳаво ҳудуди;

етиб келиш манзилидаги аэродром — учиш режасида ва учиш топшириғида кўзда тутилган қўниш аэродроми деб кўрсатилган аэродром;

жаҳон зонал прогнозлар тизими (ЖЗПТ) — Жаҳон минтақавий прогнозлар марказлари томонидан йўналиш бўйича авиация метеорологик прогнозларининг ягона стандартлаштирилган шаклда тақдим этилишини таъминлайдиган жаҳон тизими;

жаҳон зонал прогнозлар маркази (ЖЗПМ) — авиация аниқ жойли хизматининг имкониятларидан фойдаланиб, айрим об-ҳаво ҳодисалари ва баланддаги прогнозларини жаҳон миқёсида рақамли шаклда тайёрлаш ва бевосита давлатларга тарқатиш учун мўлжалланган метеорологик марказ;

захира аэродроми — кўзда тутилган қўниш аэродромигача бориш ёки унда қўниш мумкин бўлмаган ёки мақсадга мувофиқ бўлмаган ҳолда ҳаво кемаси бориши мумкин бўлган аэродром. Захира аэродромларга қуйидаги аэродромлар киради:

учиб кетишдаги захира аэродром — учиб кетишдан кейин дарҳол қўниш зарурати туғилиб, учиб кетиш аэродромидан фойдаланиш мумкин бўлмаган ҳолда ҳаво кемаси қўниши мумкин бўлган захира аэродроми;

йўналишдаги захира аэродром — ҳаво кемаси йўналиш бўйича учаётганда штатдан ташқари ёки аварияли вазиятга тушганда қўниши мумкин бўлган аэродром;

ETOPS бажарилиши пайтида йўналишдаги захира аэродроми — йўналиш бўйича ETOPS ни бажариш пайтида двигатель ўчирилганидан кейин ёки бирор-бир бошқа алоҳида ёки аварияли шароитлар юзага келганда самолёт қўниши мумкин бўлган мос келувчи захира аэродроми;

етиб келиш манзилининг захира аэродроми — кўзда тутилган қўниш аэродромида қўнишни амалга ошириш мумкин бўлмаган ёки мақсадга мувофиқ бўлмаган ҳолда ҳаво кемаси бориши мумкин бўлган захира аэродроми.

Ҳаво кемаси учиб кетаётган аэродром шунингдек ушбу ҳаво кемаси учун йўналишдаги захира аэродром ёки етиб келиш манзилининг захира аэродроми бўлиши мумкин;

зенит — кузатиш жойидан ўтувчи вертикал чизиқнинг осмон сфераси билан кесишган жойи яъни, кузатувчининг боши ёки БҚЧБ устидан кузатиш ўтказиладиган жой устидаги осмон сферасининг энг юқори нуқтаси;

зенитда ҳаво очиқ — кузатишлар жойи устида осмон сферасининг энг юқори нуқтасида вертикал кўринувчанлик чекланмаган ҳолда булутларнинг умуман йўқлиги;

йўл-йўриқ — аслидаги ёки кутиладиган метеорологик шароитлар юзасидан оғзаки консультация бериш;

консультация — метеоролог ёки бошқа мутахассис билан парвозга боғлиқ бўлган аслидаги ва/ёки кутиладиган метеорологик шароитларни муҳокама қилиш; муҳокама саволларига жавоб беришни ўз ичига олади;

курс — ҳаво кемасининг бўйлама ўқининг турган йўналиши, одатда шимолий йўналишдан (ҳақиқий, магнит, компас ёки шартли меридиандан) ҳисобланадиган бурчак градусларида ифодаланади;

кўринувчанлик — авиация мақсадлари учун кўринувчанлик қуйидаги катталиклардан энг катта қийматда бўлган катталик бўлади:

а) ерга яқин жойлашган мақбул катталикдаги қора объектни ёруғ фонда кузатилганда аниқлаш ва таниб олиш мумкин бўлган энг катта масофа (МКУ);

б) ёритилмаган объектда 1000 кд га яқин ёруғлик кучидаги чироқларни аниқлаш ва таниб олиш мумкин бўлган энг катта масофа.

Бу иккита масофа ютишнинг белгиланган коэффициенти бўлган ҳавода турли қийматларга эга бўлади, бунда охиргиси б) масофа фонининг ёритилганлигига боғлиқ бўлади, биринчи а) масофа эса кўринувчанликнинг метеорологик оптик узоқлиги (MOR) билан тавсифланади;

махсус авиация ишлари — ҳаво кемалари қишлоқ хўжалиги, қурилиш, фотосуратга олиш, топографик суратга олиш, кузатиш ва патруль хизмати, қидириш ва қутқариш ва ҳоказо соҳаларда махсус хизмат кўрсатиш турларини таъминлаш учун бажариладиган парвозлар;

метеорологик ахборот — метеорологик маълумот, таҳлил, прогноз ва бошқа ҳар қандай аслидаги ёки кутиладиган метеорологик шароитларга тегишли бўлган билдириш;

метеорологик бюллетень — тегишли сарлавҳа остидаги метеорологик ахборотни ўз ичига олувчи матн;

метерологик йўлдош — метеорологик кузатишларни ўтказувчи ва шу кузатишларнинг натижаларини ерга узатувчи сунъий Ер йўлдоши;

метерологик кузатиш — бир ёки бир нечта метерологик элементларни баҳолаш;

метеорологик маълумот — маълум вақт ва жойга тегишли бўлган метеорологик шароитларни кузатиш натижалари тўғрисида билдириш;

метеорологик идора — халқаро аэронавигациянинг метеорологик таъминоти учун мўлжалланган идора;

минимал келтирилган босим — ҳаво трассаси, МВИ, парвозларнинг йўналиши ёки ҳудуди бўйлаб денгиз сатҳи даражасида минимал атмосфера босимининг ҳисоб-китоб қилинган қиймати;

муз қопланиши — ҳаво кемасининг турли қисмларида муз қопланиши (кучсиз — қанотнинг олд четида 0,5 мм/мин гача, ўртача — 0,5 дан 1 мм/мин гача, кучли — 1 мм/мин дан ортиқ муз қопланган ҳолда);

мунтазам маълумот — мунтазам кузатиш натижалари бўйича тузилган метеорологик маълумот;

мунтазам тўрнинг тугунларидаги рақамли шаклдаги ахборот — бир метеорологик ЭҲМдан бошқа ЭҲМга автоматлаштирилган тизимларда ишлатиш учун яроқли код шаклида узатиш учун мўлжалланган, харитада бир текисда жойлашган нуқталар гуруҳи учун метеорологик маълумотлар, ЭҲМда ишлов берилган ҳолда. Кўп ҳолларда бундай маълумотлар ўртача тезликдаги электр алоқа каналлари орқали узатилади;

мураккаб метеорологик шароитлар (ММШ) — кўринувчанлик қийматлари 2000 м ва ундан кам ва/ёки булутларнинг қуйи чегарасининг баландлиги — 200 м ва ундан паст бўлиб, уларнинг умумий сони 3-4 октантдан (SCT) юқори бўлган метеорологик шароитлар;

мўлжалли (тахминий) прогноз — метеокузатиш пунктларидан аслидаги об-ҳаво маълумотлари бўлмаганда тузилган прогноз;

нисбий баландлик — белгиланган бошлангич сатҳдан, нуқтадан ёки нуқта деб қабул қилинган объектдан вертикал бўйича масофа;

об-ҳавонинг ўзига хос ҳодисалари — ИКАО ва ВМО қабул қилган метеорологик ҳодисалар ва уларнинг хусусиятларининг рўйхати (код жадвали 4678, Кодлар бўйича Йўриқнома, ЖМТ-№ 306), жорий ва прогнозланадиган об-ҳаво ҳодисаларини билдириш, шунингдек аслидаги ва прогностик об-ҳаво хариталарида кўрсатиш учун;

огоҳлантириш — авиация учун хавфли бўлган об-ҳаво ҳодисасининг кутилаётган ҳолатга келиши, сақланиши ёки кучайиши ҳақидаги ахборот;

октант — осмон сферасининг саккиздан бир қисми;

очиқ ҳаво — вертикал кўринувчанлик чекланмаган ҳолда осмон сферасида булутларнинг умуман йўқлиги;

парвоз ахборот маркази — парвоз-ахборот хизмат кўрсатилишини ва аварияли хабар беришни таъминлаш учун мўлжалланган идора;

парвоз маълумоти ҳудуди — унинг ичида парвоз-ахборот хизмат кўрсатилиши ва авариялар ҳақида хабар бериш таъминланадиган маълум катталикдаги ҳаво фазоси;

парвозлар учун аҳамиятли булут — қуйи чегараси 1500 м (5000 фут) ва ундан пастроқ бўлган ёки сектордаги энг катта минимал абсолют баландликдан пастроқ бўлган (қайси бири каттароқ эканлигига қараб) булут ёки ёмғирли тўп-тўп булут ёки минорасимон тўп-тўп булут исталган баландликда;

парвозларга раҳбарлик қилиш — ҳаво кемасининг хавфсизлиги, парвознинг мунтазамлиги ва самарадорлиги мақсадида парвознинг боши, давоми ёки охири юзасидан, шунингдек йўналишни ўзгартириш ваколатларини амалга ошириш;

парвознинг иш режаси — фойдаланувчи томонидан самолётнинг парвоз-техник хусусиятлари, фойдаланиш чекловларини ҳамда белгиланган йўналишда ва тегишли аэродромларда кутиладиган шароитларни ҳисобга олиб парвознинг хавфсиз бажарилиши учун тузилган режаси;

парвоз ҳужжатлари (метеорологик) — парвоз учун метеорологик ахборотни ўз ичига олган қўлда ёзилган ёки чоп этилган ҳужжатлар, шу жумладан хариталар ёки шакллар;

парвоз экипажи аъзоси — гувоҳномага эга бўлган, хизмат парвоз вақти давомида ҳаво кемасини бошқариш билан боғлиқ бўлган вазифалар юклатилган экипаж аъзоси;

парвозлар хавфсизлиги — ҳаво транспортининг ва авиация ишларининг инсонларнинг ҳаёти ва соғлиғи учун хавфсиз амалга ошириш қобилиятини белгилайдиган мажмуий тавсифи;

парвоз эшелони — доимий атмосфера босимининг белгиланган босим катталиги 1013,2 миллибарга келтирилган ҳамда бошқа шундай юзалардан белгиланган босим оралиқлари катталиги билан ажралиб турган юзаси:

1. Барометрик баландлик ўлчагич, стандарт атмосферага мувофиқ шкаласи бўлиб чиқилган:

а) QNHга ўрнатилганда абсолют баландликни кўрсатади;

б) OFEга ўрнатилганда OFE нинг таянч нуқтаси устида нисбий баландликни кўрсатади;

в) 1013,2 (гПа) босимига ўрнатилганда учиш эшелонларини кўрсатиш учун қўлланилиши мумкин;

2. 1-пунктда ишлатиладиган «Нисбий баландлик» ва «абсолют баландлик» атамалари геометрик эмас, асбоблардаги нисбий ва абсолют баландликларни билдиради;

прогноз (об-ҳаво прогнози) — ҳаво фазосининг маълум зонаси ёки қисмида маълум вақт давомида ёки даврида кутиладиган метеорологик шароитларнинг таърифи;

прогнозга тузатиш — амал қилиш муддати ҳали бошланмаган ёки тугамаган об-ҳаво прогнозини қисман ёки тўлиқ тузатиш;

прогностик харита — харитада ҳаво фазосининг маълум зонаси ёки қисми учун маълум вақт давоми ёки даври учун маълум метеорологик элемент (лар) прогнозининг график тасвири;

сатҳ — парвоздаги ҳаво кемасининг вертикал текисликдаги жойлашувига оид умумий атама, мос ҳолларда парвознинг нисбий баландлигини, абсолют баландлигини ёки эшелонини билдиради;

стандарт изобарик юза — жаҳон миқёсида атмосфера шароитларини график ифодалаш ва таҳлил этиш учун ишлатиладиган изобарик юза;

тажрибавий авиация — тажриба-конструкторлик, тажрибавий, илмий-тадқиқот ишларини, шунингдек авиация ва бошқа турдаги техниканинг синовларини ўтказиш учун ишлатиладиган авиация;

текис жойлар — рельефнинг 25 км радиусидаги 200 м гача нисбий баландликлар бўлган жой;

тепалик жойлар — нотекис рельефли ҳамда 25 км радиусидаги 200 м дан 500 м гача нисбий баландликлар бўлган жой;

тоғликдаги аэродром — нотекис рельефли ҳамда аэродромнинг назорат нуқтасидан (АНН) 25 км радиусида 500 м ва ундан ортиқ нисбий баландликлар бўлган жойда жойлашган аэродром, шунингдек денгиз сатҳидан 1000 м ва ундан ортиқ баландликда жойлашган аэродром;

тоғли жойлар — нотекис рельефли ҳамда 25 км радиусидаги 500 м ва ундан ортиқ нисбий баландликлар бўлган жой, шунингдек денгиз сатҳидан 1000 м ва ундан ортиқ баландлиги бўлган жой;

тропик циклон — океаннинг тропик ёки субтропик зонасида юзага келадиган синоптик кўламдаги, ер усти шамолининг кучли ифодаланган конвектив ва ривожланган циклоник циркуляцияси бўлган нофронтал циклонни белгилаш учун умумий атама;

узайтирилган узоқликдаги парвоз — иккита газотурбинали куч қурилмалари бўлган самолёт бажарадиган ҳар қандай учиш, бунда битта ишламаётган куч қурилмаси билан йўналишнинг бирор нуқтасидан талабларга мос бўлган захира аэродромигача крейсерлик тезлиги билан парвоз вақти (МСА шароитида ва сокин ҳаво шароитида) фойдаланувчининг давлати томонидан белгиланган чегаравий вақтдан ортиқ бўлади;

ускуналар бўйича парвоз қилиш қоидалари (УПҚҚ) — учишларни пилотаж-навигация асбоблари бўйича, ҲҲХК идоралари томонидан албатта назорат қилиш ва уларнинг ҳаво кемалари орасида белгиланган эшелонлаш оралиқларини таъминлаш билан бажаришни кўзда тутувчи қоидалар;

УПҚҚ бўйича парвоз — ускуналар бўйича парвоз қоидаларига мувофиқ бажариладиган парвоз;

УҚИ остонаси — УҚЙнинг қўниш учун ишлатилиши мумкин бўлган қисмининг боши;

УҚЙдаги кўринувчанлик узоқлиги (RVR) — УҚЙнинг ўқ чизиғида бўлган ҳаво кемасининг учувчиси УҚЙ сиртидаги кўрсатиш белгиларини ёки УҚЙни чегараловчи чироқларни, ёки унинг ўқ чизиғини белгиловчи чироқларни кўра оладиган масофа;

учиш майдони — аэродромнинг бир ёки бир нечта эркин зонали учиш йўллари, ҳаракатланиш йўллари, перронлар, тўхташ жойлари ва махсус мақсадли майдонлар жойлашган қисми;

учиш-қўниш йўли (УҚЙ) — қуруқликдаги аэродромнинг ҳаво кемаларининг парвози ва қўниши учун тайёрланган тўғри бурчакли маълум участкаси;

эксплуатант — ҳаво кемаларидан фойдаланиш билан шуғулланувчи ёки шу соҳада ўз хизматларини таклиф этувчи шахс, ташкилот ёки корхона;

фуқаро авиацияси — давлат ва тажрибавий авиацияларнинг таркибига кирмайдиган авиация;

хабар бериш — авиация учун хавфли ҳодисанинг мавжудлиги ҳақидаги ахборот;

халқаро аэропорт — давлат томонидан ўзининг ҳудудида халқаро самовий ташишни амалга оширувчи ҳаво кемаларни қабул қилиш ва жўнатиш учун ажратилган, божхона, иммиграция, санитария, карантин (ҳайвонлар ва ўсимликлар ташилганда) ва бошқа шунга ўхшаш тартиботлар амалга ошириладиган ҳар қандай аэропорт;

шамол сурилиши — шамолнинг фазодаги йўналиши ва/ёки тезлигининг ўзгариши, шу жумладан юқорига ва пастга йўналган оқимлар (кучсиз сурилиши — 30 м баландликка 2 м/с гача, ўртача — 2 м/с дан 4 м/с гача, кучли 4 м/с дан 6 м/с гача, ўта кучли — 6 м/с дан ортиқ);

қўниш майдончаси — ҳаво кемаларининг учиши ва қўниши учун яроқли ер (сув, муз) майдони ёки махсус тайёрланган сунъий майдон;

қидирув-қутқариш хизмати идораси — умумий атама бўлиб, турли ҳолларда қидирув ва қутқаришнинг мувофиқлаштириш маркази, қидирув ва қутқаришнинг ёрдамчи маркази ёки аварияли хабар бериш постини билдиради;

ҳаво ҳаракатига хизмат кўрсатиш идораси — умумий атама, мос ҳолларда ҳаво ҳаракатига диспетчерлик хизмат кўрсатиш идорасини, учиш ахборот маркази ёки ҳаво ҳаракатига хизмат кўрсатишга оид билдиришларни йиғиш пунктини билдиради;

ҳаво кемаси бортидан билдириш — учаётган ҳаво кемасининг бортидан юборилган, кеманинг жойлашуви, учишнинг бажарилаётганлиги ва/ёки метеорологик шарт-шароитлар тўғрисидаги маълумотларни билдириш юзасидан талабларга мувофиқ тузилган билдириш;

ҳаво кемаси бортидан кузатиш — учаётган ҳаво кемасининг бортида амалга оширилган бир ёки бир нечта метеорологик элементларни баҳолаш;

ҳаво кемаси командири — эксплуатант томонидан ёки умумий фойдаланишидаги авиацияда ҳаво кемаси эгаси томонидан командир вазифасини бажариш ва парвознинг хавфсиз бажарилишига жавобгар этиб тайинланган учувчи;

ҳаводан туриб танланган қўниш майдончаси — ўз катталиги, юзанинг ҳолати ва етиб келиш шароитларига кўра ҳаво кемасининг ушбу тури учун ва ушбу шароитлар учун қўниш майдончасига бўлган талабларга мос келувчи, экипаж томонидан учиш пайтида (ҳавода) уни кўриш ва ҳолатини баҳолаш орқали танланадиган ер (сув, муз) майдони;

ҳаво кемаси — атмосферада ўзининг ҳаво билан ўзаро таъсири ҳисобига ушлаб туриладиган ҳар қандай аппарат, ер юзасидан қайтган ҳаво билан ўзаро таъсир бундан мустасно;

ҳаво трассаси — назорат остидаги йўлак кўринишидаги ҳаво ҳудуди (ёки унинг қисми);

ҳаво кемаси экипажи — учиш вақтида ҳаво кемасини бошқариш ва хизмат кўрсатиш бўйича тегишли тартибда маълум бир вазифаларни бажариш юклатилган шахслар;

ҲҲХК зонаси (райони) — ҲҲХК идораси ўз вазифаларини амалга оширадиган белгиланган катталикдаги ҳаво фазоси;

ҳудуд диспетчерлик маркази — унга тааллуқли зонада бўлган диспетчерлик районларида назорат қилинадиган парвозларга диспетчерлик хизмат кўрсатилишини таъминлаш учун мўлжалланган идора;

SIGMET маълумоти — метеорологик кузатиш идоралари томонидан чиқариладиган ҳаво кемаларининг парвози хавфсизлигига таъсир қилиши мумкин бўлган учиш йўналиши бўйича маълум об-ҳаво ҳодисаларининг аслидаги ва/ёки кутиладиган юзага келиши тўғрисидаги маълумот;

VOLMET — учиш давомидаги ҳаво кемалари учун метеорологик маълумот;

VOLMET (D-VOLMET) маълумотларни узатиш линияси — аэродром бўйича жорий мунтазам метеорологик маълумотлар (METAR) ва аэродром бўйича махсус метеорологик маълумотлар (SPECI), аэродром бўйича прогнозлар (TAF), SIGMET маълумоти, бортда узатилган махсус билдиришлар ва, мавжуд бўлганда, AIRMET маълумотларини маълумот узатиш линияси орқали бериш;

VOLMET радиохабарлар узатиш дастури — тегишли ҳолларда жорий METAR, SPECI маълумотларини, TAF прогнозлари ва SIGMET маълумотини узлуксиз ва такрорланувчи нутқ радио узатиш дастури орқали бериш;

1. Фуқаро авиациясига метеорологик хизмат кўрсатишнинг мақсади ҳаво кемаларининг экипажларига, ҳаво ҳаракатини бошқариш идораларига ҳамда учишларни режалаштириш ва таъминлаш билан боғлиқ бўлган бошқа идораларга уларнинг вазифаларини бажариш учун керакли бўлган метеорологик ахборотни тақдим этиш орқали учишларнинг хавфсизлигини, мунтазамлиги ва самарадорлигини таъминлашдир.

ТАМС, АМСФ оператив ишида қўлланадиган норматив ҳужжатлар ва оператив ҳужжатларнинг рўйхати ушбу Йўриқноманинг 2-иловасида келтирилган.

2. Фуқаролик авиациясига метеорологик хизмат кўрсатишнинг стандартлари ва тавсия этиладиган амалиёти Халқаро фуқаролик авиацияси тўғрисидаги Конвенциясининг 3-иловаси (ИКАО), Жаҳон метеорологик ташкилотининг (ВМО) Техник регламентининг асосий қоидалари, шунингдек Ўзбекистон Республикасининг норматив-ҳуқуқий ҳужжатлари билан белгиланади.

3. Авиация истеъмолчилари учун мўлжалланган метеорологик ахборот ўз вақтида берилиши, уни тақдим этиш шакли эса истеъмолчилардан уни талқин этиш учун энг кам уриниш талаб этиши лозим.

4. Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси ҳузуридаги Гидрометеорология хизмати Маркази (Ўзгидромет) Ўзбекистон Республикасида фуқаро авиациясига метеорологик хизмат кўрсатишни ташкил этади ва бевосита амалга оширади, бу таъминотнинг тўлиқ, сифатли ва ўз вақтида бўлиши учун жавобгар бўлади, аэродром метеорологик идораларининг услубий текширувларини ўтказади, метеоускуналардан фойдаланиш ва унга техник хизмат кўрсатилиши устидан идоравий тегишлилигидан қатъи назар, назорат қилади.

5. Ушбу Йўриқнома талаблари Ўзгидрометнинг авиация метеорологик идораларининг шахсий таркиби ва авиация метеорологик ахборотининг барча истеъмолчилари учун амал қилади.

Учишларни ташкил этиш, таъминлаш, бажариш ва ҳаво ҳаракатини бошқариш билан боғлиқ бўлган органлар мансабдор шахслари мазкур Йўриқномани билишлари, ташкилий ва ишлаб чиқариш масалалари бўйича доимий ўзаро ҳамкорлик қилишлари, шунингдек унинг талабларининг бажарилиши учун жавобгар бўлишлари лозим.

6. Муайян аэродромда истеъмолчиларни ахборот билан таъминлаш ҳажми ва тартиби аэродром метеорологик идораси томонидан ҲҲБ идораси билан келишилган ҳолда ишлаб чиқилган ва авиакорхонанинг раҳбари (аэропорт директори), Ўзгидромет АММТХ томонидан тасдиқланган ушбу аэродромда учишларнинг метеорологик таъминоти бўйича Йўриқноманинг намунавий схемаси ушбу Йўриқноманинг 3-иловасида келтирилган.

7. Метеорологик таъминот ИКАО да қабул қилинган халқаро тиллардан бирида амалга оширилади (инглиз, рус тиллари).

8. Эксплуатант (авиакорхона) аввалдан, 8 сутка илгари, ТАМС, АМСФ га қуйидагилар тўғрисида хабар беради:

а) янги халқаро ёки ички йўналишларнинг очилиши ёки учишларнинг янги турларининг бажарилиши;

б) узоқ турдаги мунтазам рейслар жадвалининг ўзгариши;

в) метеорологик таъминотнинг турига таъсир этувчи бошқа ўзгаришлар.

9. Авиакорхоналар тегишли аэродром метеорологик идораларига учишлар жадвали тўғрисидаги ахборотни аввалдан беради, режалаштириладиган авиация ишлари, жадвалдан ташқари рейслар тўғрисида, шунингдек рейсларнинг кўчирилиши ва бекор қилиниши тўғрисида хабар қилади.

10. Биргаликдаги базавий жойлашув ва биргаликдаги фойдаланиш аэродромларида ҳаво кемалари учишларининг метеорологик таъминоти Ўзбекистон Республикаси аэродромларидан фойдаланиш тартиби тўғрисидаги низом, ФА МТБИ ва АМХИ талабларига мувофиқ амалга оширилади.

11. Бир аэродромда Ўзгидромет ва учишларни ташкил этиш билан боғлиқ метеорологик органлар бўлганда ушбу идоралар бошлиқлари биргаликда ҳамкорлик қилиш тартибини ишлаб чиқади, унда кузатишлар натижаларини ва об-ҳаво прогнозларининг келиши, техника воситаларидан фойдаланиш ва уларни таъмирлаш, метеорологик ахборотни олиш учун алоқа воситаларидан биргаликда фойдаланиш масалалари ва ҳоказолар акс этади.

12. Ушбу муассасаларнинг метеорологик идораларини бир-бирига бевосита яқин жойда жойлаштириш керак. Акс ҳолда улар орасида тўғри нутқ каналлари ўрнатилиши лозим.

13. Биргаликдаги базавий жойлашув ва биргаликдаги фойдаланиш аэродромларида ҳаво кемалари экипажларининг бевосита метеорологик таъминотини метеорологик идоралар идоравий тегишлилигига кўра амалга оширадилар. Аэродромда бир идоранинг метеорологик идораси бўлганда учишлар таъминоти ҳаво кемаларининг идоравий тегишлилигидан қатъи назар, амалга оширилади.

14. Жаҳон зонал прогнозлар тизими ваколатли метеорологик идораларни ва бошқа истеъмолчиларни йўналиш бўйлаб рақамли шаклдаги глобал авиация метеошароитлар прогнозлари билан таъминлайди. Бунга жорий этиладиган технологиялар таъминлаб берган афзалликлардан фойдаланиб рентабелли шаклида тўлиқ қамровли, ўзаро боғлиқ, бутунжаҳон ва имкони борича бир турдаги тизим ёрдамида эришилади.

15. Лондон ва Вашингтондаги Жаҳон зонал прогнозлар марказлари қуйидаги вазифаларни бажаради:

а) мунтазам тўр тугунларида барча талаб этиладиган даражалар учун глобал прогнозларни тайёрлайди:

Баландликлардаги шамол;

Баландликлардаги ҳаво ҳарорати ва намлиги;

Учиш эшелонларининг абсолют баландлиги;

Тропопауза ҳароратининг абсолют баландлиги;

Максимал шамолнинг йўналиши, тезлиги ва абсолют баландлиги;

б) алоҳида об-ҳаво ҳодисаларининг рақамли шаклдаги глобал прогнозларини тайёрлайди;

в) «а» ва «б» кичик бандларида кўрсатилган прогнозларни рақамли шаклида ўзи хизмат кўрсатадиган ҳудуддаги ваколатли метеорологик идораларга ва бошқа фойдаланувчиларга, Шартнома тузувчи давлат томонидан ваколатли метеорологик идоранинг тавсиясига кўра тасдиқланган шаклда тарқатади;

г) радиоактив материаллар ҳаракати траекториясини моделлаштириш маълумотларини бериш учун масъул бўлган ўзининг тегишли минтақавий ихтисослашган ВМО метеорологик марказидан уларнинг атмосферага аварияли чиқиши тўғрисидаги ахборотни қабул қилади, радоилогик вазият белгилаб берган шошилинч чораларни кўриш учун, шу маълумотларни алоҳида об-ҳаво ҳодисалари прогнозларига киритиш мақсадида;

д) вулқон фаолияти тўғрисида маълумот алмашиш учун VAAC билан алоқаларни ўрнатади ва вулқон отилишлари тўғрисидаги маълумотни алоҳида об-ҳаво ҳодисалари прогнозларига киритишни мувофиқлаштириш мақсадида тутиб туради.

16. ЖЗПМ ишидаги узилишлар ҳолатида унинг вазифаларини бошқа ЖЗПМ бажаради. ЖЗПМ маҳсулоти бўлмаганда Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси ҳузуридаги гидрометеорология хизмати Маркази ва Гидрометеорология ва атроф муҳитни муҳофаза қилиш Федерал хизмати (Россия Федерацияси) илмий-техник ҳамкорлик шартномасига мувофиқ Россия Гидрометмаркази маҳсулотидан фойдаланишга рухсат этилади.

17. Шамол, баландликлардаги ҳаво ҳарорати ва намлиги, максимал шамолнинг йўналиши, тезлиги ва абсолют баландлиги, тропопауза ҳарорати ва абсолют баландлиги прогнозлари суткасига тўрт марта тайёрланади ва прогнозлар учун асос бўлган синоптик маълумотлар йиғилганидан кейин 6, 12, 18, 24, 30 ва 36 соат давомида амал қилади (соат 00.00, 06.00, 12.00 ва 18.00 да UTC) ҳамда стандарт кузатиш вақтидан кейин кечи билан 6 соат ичида юқорида кўрсатилган тартибда узатишга тайёрланади.

18. ЖЗПМ тайёрлаган алоҳида об-ҳаво ҳодисалари прогнозлари белгиланган амал қилиш даврлари учун суткасига тўрт марта, соат 00.00, 06.00, 12.00 ва 18.00 иТСда чиқарилади. Ҳар бир прогнозни тарқатиш техник имконияти бўлиши биланоқ, лекин стандарт кузатиш вақтидан кейин кечи билан 11 соат ичида тўхтатилади.

19. ЖЗПТга кирмайдиган метеорологик идоралар Россия Гидрометмарказ ва Ўзбекистон авиация метеорологик маркази ҳисобланиб, унинг вазифаларини ТАМС бажаради.

20. Россия Гидрометмаркази метеорологик идоралар ва бошқа истеъмолчилар, шу жумладан учишларнинг марказлаштирилган режалаштирилиши билан боғлиқ бўлган эҳтиёжларни қондириш учун ЖЗПМ дан мунтазам тўр тугунларидаги глобал рақамли маълумотни қабул қилади, ЖЗПМдан олинган мунтазам тўр тугунларидаги глобал рақамли маълумотни сақлайди, шунингдек бу маълумотларни танлов асосида ишлаб чиқади ва хизмат кўрсатиш районидаги метеорологик идоралар ва бошқа истеъмолчиларга келишилган форматда тақдим этади, олинган маълумотлар асосида шамол ва баландликлардаги ҳароратнинг хариталарини тайёрлайди ва унинг хизмат кўрсатиш районидаги истеъмолчилар билан келишилган ҳолда истеъмолчиларга тегишли хариталарни беради, талаб этилган алоҳида об-ҳаво ҳодисалари хариталарини тайёрлайди ва уларни истеъмолчиларга беради.

21. Россия Гидрометмарказининг маҳсулоти белгиланган амал қилиш даврлари учун суткасига тўрт марта, соат 00.00, 06.00, 12.00 ва 18.00 иТСда чиқарилади. Ҳар бир прогнозни узатиш белгиланган амал қилиш давридан тахминан 12 соат аввал тўхтатилади.

22. ТАМС 250 эшелонидан пастроқ бўлган алоҳида об-ҳаво ҳодисаларининг авиация прогностик харитасини тузади, у маҳаллий даражада Ўзбекистон Республикаси аэродром метеорологик идоралари тармоғига тарқатилади. Харита Ҳаво кемаларининг қуйи ва ўрта баландликларда учишларини таъминлаш учун метеоҳужжатлар талабларига мувофиқ бажарилади. Алоҳида об-ҳаво ҳодисаларининг харитаси белгиланган амал қилиш даврлари учун суткасига тўрт марта, соат 00.00, 06.00, 12.00 ва 18.00 UTC да чиқарилади. Бу харитани узатиш белгиланган амал қилиш давридан 12 соат аввал амалга оширилади.

23. Авиация прогностик хариталарнинг амал қилиш даври уларнинг аэродром метеорологик идорасига келиши пайтидан бошланиб, хаританинг бурчак тамғасида кўрсатилган муддатгача давом этади. Катта узоқликдаги учишларнинг метеорологик таъминотида, Лондон ЖЗПМ хариталарининг амал қилиш даври ҳаво кемаларининг захира аэродромини ҳисобга олган ҳолда йўналишнинг бутун давомийлиги учун етмаса, алоҳида об-ҳаво ҳодисалари ва шамол хариталарининг амал қилиш муддатини кўпи билан 3 соатга узайтиришга йўл қўйилади.

24. Фуқаролик авиациясининг бевосита метеорологик таъминоти шартнома асосида авиация истеъмолчиларига об-ҳаво маълумотлари, прогнозлари, аэрологик ва радиолокация кузатишларининг маълумотлари, йўлдош маълумотлар ва бошқа маълумотларни истеъмолчилар билан келишилган ҳажмда тақдим этиш учун масъул бўлган аэродром метеорологик идоралари томонидан амалга оширилади.

25. Ўзбекистон Республикаси аэродром метеорологик идораларига қуйидагилар киради: авиаметеорологик марказ ваколатлари бўлган Тошкент авиаметеорологик станцияси (ТАМС), синоптик қисмли авиаметеорологик станциялар (I, II разрядли АМСФ), синоптик қисмсиз авиаметеорологик станциялар (IV разрядли АМСФ).

Аэродром метеорологик идораларининг разрядлиги ва ишларининг дастури Ўзгидромет томонидан «Ўзбекистон ҳаво йўллари» МАК билан келишиб белгиланади.

Аэродром метеорологик идорасининг прогностик имкониятлари ва/ёки унинг ЖЗПМ ва бошқа идораларнинг маълумотларидан фойдаланиш даражаси ваколатли метеорологик идораси сифатида Ўзгидромет томонидан белгиланади.

26. Аэродром метеорологик идорасининг аэродром ҲҲБ идоралари билан ва бошқа манфаатдор хизматлар билан ўзаро ҳамкорлигининг тартиби ҳар бир аэродромдаги учишларнинг метеотаъминоти бўйича (аэропорт билан АМСФ ўртасидаги) учишларнинг метеорологик таъминоти бўйича Йўриқномани намунавий схемаси ушбу Йўриқноманинг 3-иловасида келтирилган.

27. Синоптик қисмли метеорологик идоралар (ТАМС ва АМСФ) қуйидаги вазифаларни бажаради:

а) аэродромдаги метеорологик шароитларни доимий кузатади;

б) аэродром бўйича учишларнинг ҳудудлари ва йўналишлари бўйича, шунингдек бириктирилган аэродромлар бўйича прогнозлар, уларга тузатишлар, огоҳлантиришларни тузади. Бундай идоранинг прогнозларни тузиш учун жавобгарлигининг даражаси, ушбу районда бошқа идоралардан олинган йўналишлар ва аэродромлар бўйича прогностик материалнинг борлиги ва ишлатилишига боғлиқ бўлади;

в) ҳаво кемаларининг экипажларига ва учишларни бажариш билан боғлиқ бўлган бошқа авиация истеъмолчиларига консультациялар ўтказиш ва парвоз ҳужжатларини беришни таъминлайди;

г) бошқа метеорологик идоралар билан метеорологик маълумот алмашади;

д) МҲЙ аэродромларида ва қўниш майдончаларида метеорологик кузатишларни бажаришга жалб этилган авиация ходимларини ўқитади ва йўл-йўриқлар беради;

е) фуқаролик авиацияси учун метеорологик маълумот беришга жалб этилган бириктирилган оператив тармоқ бўлинмаларининг ахборот ишини назорат қилади;

ж) хизмат кўрсатилувчи парвозлар ҳудудининг иқлимий шароитларини ўрганади, аэродромларда парвозларни амалга ошириш йўриқномалари учун иқлимий таърифлар ва «Метеорологик таъминот» бўлимлари тузилишини таъминлайди.

Аэродромда метеорологик маълумотни тарқатиш тартиби мазкур Йўриқноманинг 4-иловасида келтирилган.

28. ТАМС мазкур Йўриқноманинг 28-бандида кўрсатилган вазифалардан ташқари авиация прогностик об-ҳаво хариталари, VOLMET ахбороти, ATIS маълумотининг чиқарилишини таъминлайди.

29. Ушбу Йўриқноманинг 28, 29-бандларида кўрсатилган ҳамда Ўзбекистон Республикаси Ҳаво фазосини бошқариш ва фойдаланишнинг ягона тизими ҳудуд марказларининг (ЎР ҲФБФ ЯТ РМ) таъминоти учун масъул бўлган метеорологик идоралар метеорологик кузатиш идораларининг вазифаларини бажаради ва қўшимча қуйидагиларни амалга оширади:

а) УҲМнинг масъул ҳудудида парвозларнинг бажарилишига таъсир этувчи метеорологик шароитларни кузатиш;

б) УҲМнинг масъул зонаси бўйича SIGMET маълумотини чиқариш;

в) тегишли ҲҲБ идораларини SIGMET маълумоти ва бошқа керакли метеомаълумот билан таъминлаш.

30. Синоптик қисмсиз АМСФ қуйидаги вазифаларни бажаради:

а) аэродромдаги метеорологик шароитларни кузатади ва кузатишлар натижаларини авиация истеъмолчиларига беришни таъминлайди;

б) авиация истеъмолчиларини аэродромлар бўйича об-ҳаво маълумотлари, прогнозлари, уларга тузатишлар, огоҳлантиришлар ва бошқа метеорологик идоралардан олинадиган SIGMET маълумоти билан таъминлайди.

31. Аэродром метеорологик идоралари аэродромдаги об-ҳаво ҳолатини мунтазам, махсус ва бошқа кузатишлар шаклида бажарилишини таъминлаш мазкур Йўриқноманинг 5-илова, 1-жадвалида келтирилган.

32. Метеорологик идоралар бўлмаган аэродромлар ва қўниш майдончаларида об-ҳавони кузатишни махсус тайёргарликдан ўтган ҳамда кузатишларни бажариш ва метеоускуналардан фойдаланишга қўйилган фуқаро авиацияси мутахассислари амалга оширади. Агар бундай аэродромлар яқинида ГМС лар бўлса, улар «Ўзбекистон ҳаво йўллари» МАК ва Ўзгидромет билан келишиб аэродромдаги парвозларнинг метеорологик таъминоти бўйича йўриқномага (намунавий схема) мувофиқ ишлатиладиган маълумотларни аэропортлар манзилига узатиш учун жалб қилиниши мумкин.

33. Кузатишлар уларни ўтказиш талаб этиладиган учиш майдони участкалари учун хос бўлган маълумотлар берилишини таъминлайдиган равишда жойлашган пунктларда бажарилиши керак. Бунда кўринувчанлик ва об-ҳаво ҳодисаларини визуал кузатиш жойларидан учиш майдони етарлича кўриниши лозим. Метеорологик асбоблар ва ускуналарнинг таркиби, жойлашуви ва фойдаланилиши Ўзбекистон Республикаси авиация қоидаларининг талабларига мос келиши лозим.

34. Масофадан туриб кузатишда учиш майдонининг турли жойларида ўрнатилган метеорологик датчиклар кўрсаткичлари асосий кузатиш пунктига (АКП) чиқарилиши лозим.

35. Метеорологик элементларни ўлчаш ва ахборот тарқатиш учун мажмуий автоматлаштирилган тизим қўлланган ҳолларда, кузатиш маълумотларини қўлга киритиш имконияти таъминланиши лозим.

36. Метеорологик элементларнинг фазода ва вақтда ўзгариб туриши туфайли, шунингдек кузатиш услуби ва баъзи элементларни аниқлаш такомиллашмагани сабабли, маълумот олувчи маълумотда кўрсатилган исталган элементнинг муайян қийматини фақат кузатиш пайтида мавжуд бўлган ҳақиқий шароитларга максимал яқин қиймат деб қарайди.

37. Мунтазам кузатишлар куну тун учишлар даврида 30 дақиқа оралиқ билан (ҳар бир соатнинг 00 дақиқаси ва 30 дақиқаси пайтида) ўтказилади.

Ваколатли метеорологик идора ва кузатишдан фойдаланувчи ўртасидаги келишувга кўра кузатишлар парвозлар бўлмаганда соатига бир марта ўтказилиши мумкин.

38. Куну тун ишламайдиган аэропортларда кузатишлар учишлар бошланишидан 2 соат аввал бошланиши ҳамда бутун парвозлар даври мобайнида, жумладан аэродром захира аэродроми бўлган даврда амалга оширилиши лозим.

39. Мунтазам кузатишлар натижалари тўғрисидаги билдиришлар қуйидаги шаклда чиқарилади:

а) маҳаллий мунтазам маълумотлар, улар фақат маълумот тузилган аэродромда тарқатилади;

б) METAR маълумотлари, маълумот тузилган аэродромдан ташқарида тарқатилади.

40. Махсус кузатишларни ўтказиш учун мезонларнинг рўйхати ваколатли метеорологик идора томонидан тегишли ҲҲХК идораси, эксплуатантлар ва бошқа манфаатдор шахслар билан маслаҳатлашиш асосида тузилади ва ҳар бир аэродромдаги парвозларнинг метеотаъминоти бўйича Йўриқномаларда акс эттирилади.

41. Махсус кузатишларнинг натижаси тўғрисидаги маълумотлар қуйидаги шаклда чиқарилади:

а) фақат маълумот тузилган аэродромда тарқатиш учун маҳаллий махсус маълумотлар;

б) маълумот тузилган аэродромдан ташқарида тарқатиш учун SPECI маълумотлари, METAR маълумотлари ярим соатлик оралиқ билан чиқариладиган ҳоллардан ташқари. Агар METAR маълумотлари бир соатлик оралиқ билан чиқарилса, SPECI маълумотлари чиқарилиб, аэродромдан ташқарида тарқатилади.

42. Хавфли об-ҳаво ҳодисалари юзага келиши тўғрисидаги ахборот бериш учун, шунингдек Ўзбекистон Республикаси ҳудудида жойлашган метеорологик станциялар ҳам жалб этилади.

43. Маҳаллий мунтазам ва маҳаллий махсус маълумотларига ҳамда METAR ва SPECI маълумотларига қуйидаги элементлар шундай тартибда киритилади:

а) маълумот турини кўрсатиш;

б) аэродром жойлашувининг индекси;

в) кузатиш санаси ва муддати;

г) ер устидаги шамолнинг тезлиги ва йўналиши;

д) кўринувчанлик;

е) зарур бўлганда УҚЙ даги кўринувчанлик узоқлиги;

ж) об-ҳаво ҳодисалари, жорий об-ҳаво;

з) булутларнинг қуйи чегарасининг миқдори, шакли ва баландлиги (булутлар шакли фақат ёмғирли тўп-тўп ва кучли тўп-тўп булутлар катта вертикал ҳажмида бўлса, кўрсатилади) ёки вертикал кўринувчанлик;

и) ҳаво ҳарорати ва шудринг нуқтаси;

к) атмосфера босими QNH;

л) қуйидаги гуруҳлардан иборат бўлган қўшимча ахборот: аввалги об-ҳаво ҳодисалари, шамол кўчиши ҳақида бортдан об-ҳаво ахбороти, ҳаво ҳаракатига хизмат кўрсатиш идораси тақдим этган УҚЙ нинг ҳолати ва юза ёпишувчанлиги коэффициенти тўғрисида ахборот;

м) «TREND» туридаги қўниш учун прогноз;

н) RMK бўлими (METAR ва SPECI маълумотлари) — минтақавий келишув бўйича қўшимча бўлим. Унга зарур бўлганда мм ёки мб даги QFE қийматлари, БҚЧБнинг метрлардаги ҳақиқий қиймати (qbb), тоғлар, сопкалар ва бошқа баланд тўсиқларнинг ёпиқлиги ёки очиқлиги очиқ текст билан (mountains open, mountains closed, TT open, TT closed), булутларда электрлашув (ELECTRIZATION IN CLOUDS) йўналиши кўрсатилган ҳолда чақмоқ (FLUSHES W).

44. Аэродромдан ташқарида тарқатилмайдиган маълумотлар алоҳида метеошароитлар тўғрисидаги қўшимча ахборотнинг киритилишини кўзда тутиши лозим, айниқса қўнишга киришиш ва парвоз зоналарида (турбулентность, муз билан қопланиш ва бошқалар, жумладан ҳаво кемалари бортидан кузатишлар маълумотига кўра).

45. Маҳаллий мунтазам ва маҳаллий махсус маълумотлари очиқ текстли қисқартмалар билан чиқарилади (мазкур Йўриқноманинг 6-иловаси, 1-жадвали).

46. METAR ва SPECI маълумотлари ЖМТ белгилаган METAR ва SPECI кодли шаклларида чиқарилади ва тарқатилади (мазкур Йўриқноманинг 6-иловаси, 2-жадвали).

47. Кузатишлар фуқаролик авиацияси мутахассислари томонидан ўтказиладиган аэродромлар ва қўниш майдончаларида, шунингдек АМСФ га ахборот узатиш учун жалб қилинган ГМС ларда метеорологик маълумотлар METAR, SPECI код форматида ёки METAR ва SPECI кодида кўзда тутилган элементлар кетма-кетлигига риоя қилган ҳолда очиқ текст билан тузилади ва тарқатилади.

48. Қуйидаги шароитлар мавжуд бўлганлиги тўғрисидаги маълумот барча метеорологик маълумотларда «CAVOK» атамаси билан алмаштирилади:

а) горизонтал кўринувчанлик 10 км ёки ундан кўп;

б) парвозлар учун аҳамиятли булут йўқ (қайси бири каттароқлигига қараб, 1500 м (5000 фут) дан пастда ҳамда сектордаги минимал баландликнинг юқори чегарасидан қуйида ёки юқорида булутлар йўқ ёки исталган баландликдаги ёмғирли тўп-тўп булут ёки минорасимон булут;

в) момақалдироқ, жала ёғинлари, ўта совуқ ёғинлар, ер юзасидаги қор бўрони, ер юзидаги қорли изғирин йўқ, кўринувчанлик, жорий об-ҳаво, булутларнинг сони, тури ва баландлиги.

Тоғли аэродромларда CAVOK ишлатилмайди.

49. Маҳаллий махсус маълумотларни чиқариш учун мезонлар рўйхати қуйидагиларни ўз ичига олади:

а) ушбу аэродромдан фойдаланувчи эксплуатантларнинг эксплуатация минимумларига энг яқин мос келувчи катталиклари;

б) ҳаво ҳаракатига хизмат кўрсатиш идоралари ва эксплуатантларнинг бошқа маҳаллий талабларига мос келувчи катталиклари;

в) ҳаво ҳароратининг охирги маълумотда кўрсатилганига нисбатан 2° С ёки ундан ортиқ қиймати ёки ваколатли метеорологик идора, тегишли ваколатли ҲХХК идораси ва манфаатдор эксплуатантлар билан келишилган муқобил чегаравий қиймати;

г) қўнишга киришиш ҳамда баландликка кўтарилиш зоналарида мазкур Йўриқноманинг 6-илова, 2-жадвалида кўрсатилган алоҳида метеорологик шароитлар юзага келишига оид қўшимча маълумотлари;

д) SPECI маълумотларини тузиш учун мезон бўлган катталиклар.

50. SPECI маълумотлари ўзгаришлари қуйидаги мезонларга жавоб берган ҳолда чиқарилиши лозим:

а) ер усти шамолининг ўртача йўналиши охирги маълумотда кўрсатилганига нисбатан 60° га ёки ундан ортиқ ўзгарганда, бунда ўзгаришгача ва/ёки ундан кейин ўртача тезлиги 5 м/с ёки ундан ортиқни ташкил этса;

б) ер усти шамолининг ўртача тезлиги охирги маълумотда кўрсатилган тезлигига нисбатан 5 м/с га ёки ундан ортиқ ўзгарганда;

в) ер усти шамолининг ўртача тезлигидан четлашувлар (бирдан кучайишлари) катталиги охирги маълумотда кўрсатилганга нисбатан 5 м/с га ундан ортиқ ўсса, бунда ўзгаришгача ва/ёки ундан кейин ўртача тезлиги 8 м/с ёки ундан ортиқни ташкил этса;

г) шамолнинг ўзгаришлари ишлатилаётган муҳим қийматлардан ортиб кетганда; энг юқори қийматлар ваколатли метеорологик идора томонидан, тегишли ваколатли ҲҲХК идораси ва манфаатдор эксплуатантлар билан маслаҳатлашиб, шамол ўзгаришларини ҳисобга олган ҳолда белгиланиши лозим, агар улар:

ишлатиладиган УҚЙ (лар)ни алмаштиришни талаб қилса;

УҚЙ даги йўналиш бўйлаб ва ён томон компонентларининг ўзгаришлари ушбу аэродромда парвозларни бажарадиган одатдаги ҳаво кемалари учун асосий фойдаланиш чегаралари бўлган қийматлардан ортиб кетишидан далолат берса;

д) кўринувчанлик яхшиланади ва қуйидаги қийматлардан бирига ёки бир нечтасига етади ёки улардан ортади ёки кўринувчанлик ёмонлашади ва қуйидаги қийматлардан бирига ёки бир нечтасига етади ёки улардан камаяди:

800, 1500 ёки 3000 м;

5000 м — визуал парвозлар қоидалари бўйича кўп сонли парвозлар бажарилган ҳолда;

е) УҚЙ да узоқлик кўринувчанлиги яхшиланади ва қуйидаги қийматлардан бирига ёки бир нечтасига етади ёки улардан ортади ёки УҚЙ да узоқлик кўринувчанлиги ёмонлашади ва қуйидаги қийматлардан бирига ёки бир нечтасига етади ёки улардан камаяди: 150, 350, 600 ёки 800 м;

ж) қуйидаги об-ҳаво ҳодисаларидан исталган бири ёки улардан бир нечтаси биргаликда бошланиши, тугаши ёки тезлигининг ўзгариши ҳолатида:

музлаётган ёғинлар;

мўътадил ёки кучли ёғинлар (жумладан жала туридаги ёғинлар);

чанг бўрони;

қумли бўрон;

з) қуйидаги об-ҳаво ҳодисаларидан исталган бири ёки улардан бир нечтаси биргаликда бошланиши ёки тугаши ҳолатида:

музли кристаллар;

музлаётган туман;

чангли, қумли ёки қорли ер бўйлаб изғирин;

чангли ерга яқин изғирин, қумли ерга яқин изғирин, ёки қорли ерга яқин изғирин, момақалдироқ (ёғинли ёки ёғинсиз);

бўрон (шиддатли шамол);

ўрасимон булут (торнадо ёки қуюн);

и) BKN ёки OVC катталигидаги булутларнинг қуйи қатламининг қуйи чегараси баландлити ортади ва қуйидаги қийматлардан бирига ёки бир нечтасига етади ёки улардан ортади ёки BKN ёки OVC катталигидаги булутларнинг қуйи қатламининг қуйи чегараси баландлиги камаяди ва қуйидаги қийматлардан бирига ёки бир нечтасига етади ёки улардан камаяди:

30, 60,150 ёки 300 м;

450 м — визуал парвозлар қоидалари бўйича кўп сонли парвозлар бажарилган ҳолда;

к) 450 м дан пастроқ қатламдаги булутларнинг сони ўзгариб туради:

SKC, FEW ёки SKT дан BKN ёки OVC гача ёки;

BKN ёки OVC дан SKC, FEW ёки SKT гача;

л) осмон ёпиқ ва вертикал кўринувчанлик яхшиланади ва қуйидаги қийматлардан бирига ёки бир нечтасига етади ёки улардан ортади ёки вертикал кўринувчанлик ёмонлашади ва қуйидаги қийматлардан бирига ёки бир нечтасига етади ёки улардан камаяди: 30, 60, 150 ёки 300 м.

51. METAR ва SPECI маълумотлари бошқа аэродромларга тарқатилади ва OPМEТ халқаро банкларига тарқатилади.

52. Об-ҳаво шароитлари ёмонлашаётгани тўғрисидаги SPECI маълумотини кузатишдан кейин дарҳол тарқатиш лозим. Об-ҳаво шароитлари яхшиланаётгани тўғрисидаги SPECI маълумотини фақат яхшиланиш 10 минут давомида сақланиб қолган ҳолдагина тарқатиш лозим; зарур бўлганда бундай маълумотга уни тарқатишдан аввал 10 минутлик давр охирида устувор бўлган об-ҳаво шароитларини акс эттириш учун тузатишлар киритиш лозим. Об-ҳавонинг бир элементи ёмонлашуви билан бир вақтда бошқасининг яхшиланиши кузатилганда, об-ҳаво шароитлари ёмонлашаётгани тўғрисидаги маълумот деб ҳисобланадиган ягона SPECI маълумоти чиқарилади.

53. Маҳаллий мунтазам маълумотлар маҳаллий ҳаво ҳаракатига хизмат кўрсатиш идораларига берилади ҳамда эксплуатантлар ва бошқа аэродром истеъмолчиларига тақдим этилади.

54. Маҳаллий махсус маълумотлар маҳаллий ҳаво ҳаракатига хизмат кўрсатиш идораларига маълум шароитлар юзага келиши биланоқ берилади. Лекин ваколатли метеорологик идора ва тегишли ваколатли ҲҲХК идораси ўртасидаги келишувга кўра, агар бу дисплейни маҳаллий мунтазам ва махсус маълумотларига киритиладиган маълумотларни янгилаш учун ишлатиш кўзда тутилган бўлса, уларни маҳаллий ҲҲХК идорасида бўлган, метеорологик станцияда ўрнатилганига ўхшаш қайд этувчи дисплей кўрсатадиган исталган элемент юзасидан чиқармаслик мумкин. Маҳаллий махсус маълумотлар эксплуатантлар ва бошқа аэродром истеъмолчиларига ҳам тақдим этилади.

55. Ер усти шамолини кузатиш УҚЙ устида тахминан 6 — 10 м баландликда амалга ошириш лозим.

56. Ер усти шамолини кузатишларнинг репрезентативлиги (мунтазам бир хиллиги) Ўзбекистон Республикаси авиация қоидаларига мувофиқ жойлашган датчиклардан фойдаланиш ҳисобига таъминланиши лозим. Топографик ёки устувор об-ҳаво шароитлари УҚЙ нинг турли участкаларида ер усти шамолининг катта фарқланишига олиб келадиган аэродромларда қўшимча датчикларни ўрнатиш лозим.

57. Шамол кузатишларини ўртачалаштириш даври қуйидагича:

а) маҳаллий мунтазам ва маҳаллий махсус маълумотлари учун 2 минут;

б) аэродромдан ташқарига тарқатиладиган METAR ва SPECI маълумотлари учун 10 минут.

Аэродромдан ташқарида тарқатиладиган маълумотлар учун 10 минутлик ўртачалаштириш даврини таъминламайдиган шамолни асбоблар ёрдамида ўлчаш учун 2 минутлик ўртачалаштириш даври қўлланади.

58. Вақтинча аэродромлар ва қўниш майдончаларида шамол кўрсаткичларини баҳолаш флюгер, шамол конуслари ва қўл анемометрлари ёрдамида амалга оширилиши мумкин.

59. Магнит оғиши 10° ва ундан ортиқ бўлган аэродромларда шамол йўналишини ҳисоблашларга ҲҲБ идораларига ва ҳаво кемаларининг экипажларига бериш учун тузатиш киритилади. Мусбат магнит оғишида унинг қиймати йўналиш ҳисобидан айрилади, манфий оғишда қўшилади. Олинган қиймат энг яқин 10 градусгача тақрибий қийматга келтирилади ва учта рақам билан кўрсатилади. Аэродромдан ташқарига тарқатиладиган маълумотларда шамол йўналиши магнит оғишига тузатишсиз берилади.

60. Шамол тезлиги секундига метрларда кўрсатилади (м/с). Максимал шамол тезлиги (бирдан кучайишлари) фақат ўртача тезликдан четлашув 5 м/с ёки ундан ортиқ бўлганда, ўртача тезликка қўшимча кўрсатилади. Сокин ҳавода очиқ текст билан бериладиган маълумотларда CALM (ТИХО) атамаси ишлатилади.

61. Маълумотларда шамолнинг ўртача йўналишини кўрсатиш мумкин бўлмаганда, масалан кучсиз шамолда (2 м/с дан кам) ёки юқорироқ шамол тезлигида, масалан, аэродром устидан момақалдироқ ўтганда, шамолнинг ўзгарувчан йўналишини йўналиш кўрсатмаган ҳолда «беқарор» атамаси билан кўрсатиш лозим.

62. Кузатиш муддатидан 10 минут аввал шамолнинг ўртача тезлиги 2 м/с ва ортиқ бўлиб, шамол йўналиши 60° га ва ундан ортиқ ўзгарганда, аэродромдан ташқарига тарқатиладиган маълумотларда йўналиш ўзгариши оралиғини чегаралайдиган шамол йўналишининг иккита экстремал йўналишини кўрсатиш лозим.

63. Кўринувчанликни кузатиш асбоб воситалари ёрдамида ёки белгиланган ва/ёки танланган кундузги ва тунги кўринувчанлик мўлжалларини кузатиш орқали ўтказилади, у ҳақдаги ахборот эса метрлар ёки километрларда билдирилади. Кўринувчанлик мўлжалларининг схемалари аэродромнинг метеорологик идораси томонидан ҲҲХК идораси билан биргаликда тайёрланади, Аэропорт директори томонидан тасдиқланади ҳамда кузатиш пунктларида ва тегишли ҲҲХК диспетчерлик пунктларида жойлаштирилади.

64. Кўринувчанликни визуал кузатишлар учун АКПдан УҚЙ ўртасига қараб 400, 800, 1000, 1500, 2000 м масофаларда ва ҳаво кемаларининг учиш ва қўнишлари учун энг кам масофаларга мос келувчи бошқа масофаларда ўрнатиладиган шчит-мўлжаллар қўлланади. 2000 м дан ортиқ бўлган кўринувчанликда кўринувчанликни визуал кузатиш учун табиий мўлжаллар ишлатилади.

65. Шчит-мўлжалларнинг ўлчамлари камида:

а) 800 м гача масофада ўрнатилганда — 1.5 х 1.5 м;

б) 800 м дан 1500 м гача масофада ўрнатилганда — 2.5 х 2.0 м;

в) 1500 м ва ундан ортиқ масофада ўрнатилганда — 3.0 х 2.0 м бўлиши лозим.

Шчит-мўлжаллар:

а) бирор-бир объектларга проекцияланадиган бўлса, оқ-қора рангга;

б) осмон фонига проекцияланадиган бўлса, қора рангга бўялиши лозим.

Шчит-мўлжалларда кузатиш жойидан секциялаб ёки алоҳида ёқиладиган айрим ёритиш манбалари (60 Вт қувватли электр чироқлари) ўрнатилиши лозим.

66. Асбоблар билан кузатишда кўринувчанлик тахминан 2,5 м баландликда ўлчаниши лозим.

Визуал кузатишларда кузатувчининг кўз сатҳи ер юзасидан 1,5 — 10,0 м баландликда бўлиши лозим.

Кўринувчанликни визуал кузатишни таъминловчи кузатувчилар ҳам бир кўзи учун 1,0 кўз ўткирлигига эга бўлиши лозим (коррекция билан) ва ҳар йили кўриш қобилиятининг текширувидан ўтиши лозим.

67. Асбоблар билан кузатишда ўртачалаштириш даври қуйидагича бўлиши лозим:

а) Маҳаллий мунтазам ва маҳаллий махсус маълумотлари учун ҳамда ҲҲХК идораларининг иш жойларида кўринувчанлик ахборотларини акс эттириш воситалари учун 1 минут;

б) METAR ва SPECI маълумотлари учун 10 минут, кузатишдан аввалги 10 минут ичида кўринувчанликнинг сезиларли ўзгариб туриши мумкин бўлган ҳоллардан ташқари; бу ҳолда ўртача қийматларни олиш учун фақат бундай беқарорлик давридан кейин қайд этилган қийматлардан фойдаланиш лозим.

68. Маҳаллий мунтазам ва маҳаллий махсус маълумотларда ҳамда METAR ва SPECI маълумотларида 800 м дан камроқ кўринувчанлик бўлганда, кўринувчанлик 50 м га каррали бирликларда кўрсатилади; 800 м ёки ундан ортиқ, лекин 5 км дан камроқ бўлганда — 100 м га каррали бирликларда; 5 км ёки ундан ортиқ, лекин 10 км дан кам бўлганда —1 км га каррали бирликларда; метеорологик шароитлар CAVOКдан фойдаланишга имкон берган ҳоллардан ташқари 10 км ва ундан ортиқ бўлганда, кўринувчанлик 10 км каби кўрсатилади. Маълумотларни билдириш учун қўлланадиган шкалага аниқ тушмайдиган ҳар қандай кузатиладиган катталик камроқ томонга, шкаланинг энг яқин кўрсаткичигача яхлитланади.

69. Қўниш тизимлари билан жиҳозланмаган аэродромларда кўринувчанликни кузатиш ҳам УҚЙ томонига ҳам бошқа йўналишларда амалга оширилади.

Об-ҳаво маълумотига УҚЙнинг иш старти йўналишида аниқланган кўринувчанлик қиймати киритилади. Исталган бошқа йўналишдаги қиймат, у маълумотга киритилган қийматдан кам бўлса, ҳаракат хизмати диспетчерларига ва навбатчи синоптикка билдирилади (йўналиш кўрсатилган ҳолда).

70. Ғира-шира пайтда визуал кузатишда кўринувчанлик ҳам кундузги, ҳам тунги мўлжалларга кўра баҳоланади, бунда маълумотга аниқланган қийматлардан каттароқ қиймати киритилади.

Кўринувчанликни ўлчаш УҚЙнинг ўқ чизиғидан кўпи билан 180 м ён чекинишда ўтказилиши лозим. Кузатишлар репрезентатив бўлиши учун уларнинг жойи УҚЙ охиридан марказига қараб 300 ± 200 м масофада ҳамда марказига яқин (марказ траверзидан ±200 м) бўлиши лозим.

71. Қўниш тизимлари билан жиҳозланган аэродромларда кўринувчанликни кузатиш УҚЙ бўйлаб ўтказилади.

72. Асбоблар бўлганда, асбоблар билан кузатишлар ишлатиладиган асбоб турига мос келувчи максимал кўринувчанлик қийматигача ўтказилади. Асбоблар билан кузатишдан визуал кузатишга ўтиш амалга ошириладиган кўринувчанлик қиймати ушбу аэродромдаги парвозларнинг метеорологик таъминоти бўйича Йўриқнома билан белгиланади.

73. Асбоблар билан кузатишда METAR ва SPECI маълумотларига УҚЙ узунлигига қараб қуйидагилар киритилади:

а) УҚЙ узунлиги 2000 м ва ундан кам бўлганда — УҚЙ нинг иккала учида ўлчанган кўринувчанликнинг иккита қийматидан камроғи;

б) УҚЙ узунлиги 2000 м дан ортиқ бўлганда — УҚЙ нинг иш стартида ва марказида ўлчанган кўринувчанликнинг иккита қийматидан камроғи.

74. Маҳаллий мунтазам ва маҳаллий махсус маълумотларда, кўринувчанликни ўлчаш учун асбоблар тизими қўлланилганда:

а) кўринувчанликни кузатиш УҚЙ бўйлаб бир нечта жойда ўтказилганда, аввал ерга тегиш зонаси учун репрезентатив бўлган қийматларни, кейин эса, зарур бўлганда, УҚЙнинг ўрта нуқтаси ва узоқ учи учун репрезентатив бўлган қийматларни кўрсатиш лозим, бунда шунингдек ушбу қийматлар репрезентатив бўлган жойларни ҳам кўрсатиш керак;

б) агар бир нечта УҚИлар ишлатилса ва кўринувчанликни кузатиш ушбу УҚЙларга нисбатан ўтказилса, ҳар бир УҚЙ учун мавжуд кўринувчанлик қийматини киритиш ва бу қийматлар тааллуқли бўлган УҚЙ ларни кўрсатиш лозим.

75. Асосий ва резерв ускуналар ишламай қолганда ёки асбобларнинг кўрсаткичлари тўғрилигига шубҳа туғилганда асбоблар билан кузатишдан визуал кузатишларга ўтиш тўғрисидаги қарорни кузатувчи қабул қилади ва уни навбатчи синоптикка, парвозлар раҳбарига (катта диспетчерга) билдиради ҳамда асбобларнинг техник ҳолати журналига ёзади. Асбоблар бўйича муҳандис бўлганда, навбатчи муҳандис-асбобчи ускуналарнинг ишга яроқлилиги тўғрисида хулоса қилади.

76. Асбоб воситаларидан фойдаланилганда кўрсаткичларнинг автоматик қайд этилиши таъминланиши лозим.

77. Асбоблар билан кузатишлардан визуал кузатишга ўтганда ва аксинча, шунингдек асосий асбобда кузатишдан резерв асбобда кузатишга ўтилганда ва аксинча, кузатувчилар томонидан махсус журналда ушбу ўтишнинг вақти ва сабаби кўрсатилган ҳолда ёзув киритилади.

78. Учиш майдонидаги турли кўринувчанлик шароитларида вертолётлар ва бошқа ҳаво кемаларининг сўров бўйича учиш ва қўнишларини таъминлаш учун унга кўра кўрсатилган йўналишда аниқланган кўринувчанлик қиймати узатилади (шу йўналишда ўрнатилган ёки танланган кўринувчанлик мўлжаллари ёки асбоблар мавжуд бўлганда).

79. ЮИЧ ёки ПИЧ ёритиш сигналлари тизими ишлатиладиган аэродромларда ғира-шира пайти ва тунда кўринувчанликнинг 2000 м ва ундан кам, кундузи 1000 м ва ундан кам қийматларида (ускуна турига қараб) махсус жадваллар ёрдамида УҚЙ даги кўринувчанлик узоқлигининг ҳисоб-китоблари амалга оширилади ёки автоматлаштирилган кузатиш тизимлари ҳисоб-китобларининг маълумотлари ишлатилади. Қолган ҳолларда УҚЙ даги кўринувчанлик узоқлиги сифатида кўринувчанликнинг кузатиладиган қийматлари қабул қилинади.

80. УҚЙдаги кўринувчанлик узоқлигининг маълумоти унинг қиймати метеорологик кўринувчанлик узоқлигининг қийматидан ортиқ бўлган ҳолларда, маҳаллий мунтазам ва маҳаллий махсус маълумотларига, шунингдек METAR ва SPECI маълумотларига киритилади, бунда УҚЙдаги кўринувчанлик узоқлигининг маълумотлари бевосита метеорологик кўринувчанлик маълумотларидан кейин келиши лозим. Маҳаллий мунтазам ва маҳаллий махсус маълумотларига (шунингдек ҲҲХК диспетчерининг сўровига кўра) ерга тегиш зонаси учун репрезентатив УҚЙдаги кўринувчанлик қийматлари, кейин эса, зарур бўлганда, УҚЙнинг ўрта нуқтаси ва узоқ учи учун қийматлари киритилади, бунда шунингдек ушбу қийматлар репрезентатив бўлган жойлар ҳам кўрсатилади.

81. Бир нечта УҚЙлар ишлатилганда УҚЙлар учун кўринувчанлик қийматлари ушбу қийматлар тааллуқли бўлган УҚЙлар рақамлари кўрсатилган ҳолда киритилади.

УҚЙнинг ҳолати тўғрисидаги маълумот мазкур Йўриқноманинг 7-иловасида келтирилган.

82. Маҳаллий мунтазам ва маҳаллий махсус маълумотлар учун жорий об-ҳаво ҳодисалари тўғрисидаги ахборот аэродромдаги шароитлар учун репрезентатив бўлиши лозим.

83. METAR ва SPECI маълумотлари учун мўлжалланган жорий об-ҳаво ҳодисалари тўғрисидаги ахборот аэродромдаги шароитлар, жорий об-ҳавонинг баъзи ҳодисалари юзасидан эса, унинг атрофлари учун, яъни аэродромнинг назорат нуқтасидан 8 дан 16 км гача масофа ичида репрезентатив бўлиши лозим. METAR ва SPECI маълумотларида жорий об-ҳаво ҳодисаларининг тури ва хусусиятларини кўрсатиш, шунингдек ҳодисаларнинг кучлилиги ёки уларнинг аэродромга яқинлигига баҳо бериш керак. (4678 жадвал «Халқаро авиация метеорологик кодларнинг термаси»).

84. Маҳаллий мунтазам ва маҳаллий махсус маълумотларда кузатиладиган жорий об-ҳаво ҳодисаларининг тури ва хусусиятлари кўрсатилади ҳамда уларнинг кучлилигига баҳо берилади. Масалан, аэродромларда момақалдироқларни кузатишда очиқ текст билан узатиш учун момақалдироқ кузатилаётган йўналишни ҳамда унинг кўчиб бориши йўналишини билдириш лозим (румбларда). Чақмоқ уриши ва кейинги момақалдироқ ўртасидаги вақт оралиғига қараб момақалдироққача бўлган масофа баҳоланади. Агар бу оралиқ 10 секунддан ортиқ бўлса (момақалдироққача масофа 3 км дан ортиқ), момақалдироқ «узоқ», 10 секунддан кам бўлса — «аэродром устидаги момақалдироқ» деб баҳоланади. Момақалдироқ охирги момақалдироқ эшитилган пайтдан бошлаб ўтиб кетган ёки аэродромдан ташқарига кетган деб ҳисобланади, шу пайтдан бошлаб 10 минут ичида момақалдироқ эшитилмаган бўлса, унинг тугаши тасдиқланади.

Очиқ текст билан ҲҲХК диспетчерлик пунктларига узатиладиган момақалдироқ тўғрисидаги ахборот, масалан, қуйидагича бўлиши лозим:

«09.05. шимоли-шарқдаги узоқ момақалдироқ, жануби-ғарб томонга силжиб бормоқда;

18.20. аэродром устида дўлли момақалдироқ».

Жала ёғинлари 1000 м ва ундан кам кўринувчанлик бўлганда кучли деб ҳисобланади.

85. Булутларнинг миқдори ва шакли билан белгиланадиган осмон ҳолатини кузатишлар асосий кузатиш пунктида амалга оширилади (АКП). Аниқ қўнишга етиб келиш тизимлари билан жиҳозланган аэродромларда булутларнинг қуйи чегарасининг баландлиги ЯЖЙРМ (БПРМ)да ўрнатиладиган датчиклар ёрдамида ўлчанади. Булутларнинг қуйи чегарасининг баландлигини масофадан кузатишлар бўлмаганда ва қуйи чегара баландлигининг қиймати 200м ва ундан қуйироқ бўлганда булутларнинг қуйи чегарасининг баландлигини кузатиш учун метеокузатувчини ЯЖЙРМ га олиб чиқиш амалга оширилади. Аниқ қўнишга етиб келиш тизимлари билан жиҳозланмаган аэродромларда булутларнинг қуйи чегарасининг баландлиги асосий кузатиш пунктида ўрнатиладиган датчиклар ёрдамида ўлчаниши мумкин.

86. Булутларни кузатиш маълумотлари булутларнинг миқдори, шакли ва қуйи чегарасининг баландлиги ҳақидаги ахборотни ўз ичига олади. Булутлар тўғрисидаги маълумот маҳаллий мунтазам ва маҳаллий махсус маълумотларга, METAR ва SPECI маълумотларига киритилади. Агар бирор сабабларга кўра осмоннинг ҳолати маълум бўлмаса, масалан, туман ва/ёки бошқа ҳодисалар туфайли булутлар хусусиятини баҳолаш мумкин бўлмаса, унда булутлар гуруҳи ўрнига вертикал кўринувчанлик гуруҳи киритилади. Агар вертикал кўринувчанлик ҳақида маълумот бўлса, гуруҳ қуйидагича бўлади — VVnnn. Вертикал кўринувчанлик туманнинг кам зичлиги туфайли асбоб билан ўлчана олмаса ва шу сабабга кўра у ҳақидаги маълумотлар бўлмаса, маҳаллий маълумотларда, METAR ва SPECI маълумотларида гуруҳ қуйидагича кўрсатилади — VV///.

87. Қуйи қатлам булутларининг баландлиги асбоблар билан аниқланади.

Асбоблар ишдан чиққанда БҚЧБ визуал равишда ёки ҳаво кемаларининг ахборотлари асосида баҳоланиши мумкин. Визуал кузатишда:

1) паст булутларнинг қуйи чегарасининг баландлиги (БҚЧБ 1000 м дан кам) фақат куннинг ёруғ вақтида 3 октантдан ортиқ бўлмаган миқдорида баҳоланади;

2) қуйи қатлам булутларининг қуйи чегарасининг баландлиги (1000 дан 2000 м гача) фақат куннинг ёруғ вақтида исталган миқдорида баҳоланади.

БҚЧБ асбоблари ишдан чиққанда METAR ва SPECI маълумотларига булутлар тўғрисидаги маълумот фақат «1», «2» шартлар бажарилганда киритилади. Қолган барча ҳолларда булутлар гуруҳи Ўзбекистон Республикаси аэродромларнинг METAR ва SPECI маълумотларига қуйидаги шаклда киритилади — Ns Ns Ns ///, бу ерда Ns Ns Ns — булутлар миқдори.

88. Булутларнинг қуйи чегарасининг баландлиги УҚЙ остонасига нисбатан кўрсатилиши лозим. УҚЙ бўсағасидан Юм дан ортиқ қуйида ёки юқорида жойлашган ЯЖЙРМ ҳудудида булутларнинг баландлигини аниқлашда, баландликларнинг фарқига тузатиш киритилади. ЯЖЙРМ УҚЙ остонасидан пастроқ бўлганда тузатиш айирилади ва юқори бўлганда қўшилади.

89. Маҳаллий мунтазам ва маҳаллий махсус маълумотларда ва METAR ва SPECI маълумотларида:

а) булутларнинг миқдори қисқартмалардан фойдаланиб кўрсатилиши лозим: FEW (1-2 окт.), SCT (3-4 окт.), BKN (5 — 7 окт.) ёки OVC (8 окт.);

б) ёмғирли тўп-тўп (Cb) ва минорасимон тўп-тўп булутларни CВ ва TCU қисқартмалардан фойдаланиб кўрсатиш лозим;

в) булутларнинг қуйи чегарасининг баландлигини, вертикал кўринувчанлигини:

маҳаллий мунтазам ва маҳаллий махсус маълумотларида метрларда, 10 га каррали бирликларда;

METAR ва SPECI маълумотларида 30 га каррали бирликларда кўрсатиш лозим;

г) агар парвозлар учун аҳамиятли булутлар бўлмаганда, вертикал кўринувчанлик чекланмаган бўлиб, CAVOK қисқартмаси об-ҳаво шароитларини тавсифлаш учун мос келмаса, SKC қисқартмасидан фойдаланиш лозим;

д) агар парвозлар учун аҳамиятли булутлар бўлмаганда, ёмғирли тўп-тўп булутлар бўлмаганда, вертикал кўринувчанлик чекланмаган бўлиб, CAVOK ва SKC қисқартмалари об-ҳаво шароитларини тавсифлаш учун мос келмаса, NSC қисқартмасидан фойдаланиш лозим;

е) бир неча қатлам булут ёки парвозлар учун аҳамиятли айрим булут массивлари кузатилганда, булутларнинг миқдорини ва қуйи чегарасининг баландлигини булутларнинг қуйи чегарасининг баландлиги ортиб бориши тартибида ва қуйидаги мезонларга кўра кўрсатиш лозим:

энг қуйи қатлами ёки массиви, миқдоридан қатъи назар, мос ҳолда FEW, SCT, BKN ёки OVC каби кўрсатилади;

кейинги қатлами ёки массиви осмоннинг 2/8 қисмидан ортиқ қоплаган ҳолда, мос ҳолда SCT, BKN ёки OVC каби кўрсатилади;

юқорироқ қатлами ёки массиви осмоннинг 4/8 қисмидан ортиқ қоплаган ҳолда, мос ҳолда BKN ёки OVC каби кўрсатилади;

ёмғирли тўп-тўп ва/ёки ва минорасимон тўп-тўп булутлар, кузатилганда, аммо «1»-«3» кичик бандларида кўзда тутилган маълумотларда акс эттирилмаганда;

ж) булутларнинг қуйи чегараси ноаниқ, парча-парча ёки тез ўзгараётган ҳолларда, маълумотда булут ёки унинг қисмларининг қуйи чегарасининг минимал баландлигини кўрсатиш лозим;

з) булутларнинг алоҳида қатлами (массиви) умумий қуйи чегараси бўлган ёмғирли тўп-тўп ва минорасимон тўп-тўп булутлардан иборат бўлганда, булутларнинг тури маълумотда фақат ёмғирли тўп-тўп булутлар каби кўрсатилиши керак.

90. Ҳаво ҳароратини ва намлигини кузатиш УҚЙ ёки УҚЙ комплекси учун хос бўлган шароитларни акс эттириши лозим, бунда ҳаво намлиги шудринг нуқтасининг ҳароратини аниқлаш орқали баҳоланади.

91. Ҳаво ва шудринг нуқтасининг ҳарорати маълумотларда бутун Цельсий градусларида берилади.

92. Таркибида 0,5° бўлган ҳаво ва шудринг нуқтасининг ҳарорати қийматлари бутун Цельсий градусларидаги энг яқин қийматларигача яхлитланади.

-9° С дан + 9° С гача оралиқдаги ҳаво ва шудринг нуқтаси ҳароратининг яхлитланган бутун градус қийматларидан аввал «0» ёзилади.

93. Атмосфера босими ўлчанади, QNH ёки QFE эса, гектопаскалнинг (гПа) ўндан бир улушларигача ёки симоб устуни миллиметрларигача аниқликда ҳисобланади.

94. Агар барометр УҚЙ остонасидан 2 м ва ундан ортиқроқ юқорида (пастда) ўрнатилган бўлса, ўлчанган қийматига баландликларнинг фарқи учун тузатиш киритилади.

Барометр (симобли барометрнинг «нол» даражаси) ва УҚЙнинг тегишли остонаси ўртасидаги баландликлар фарқи тўғрисидаги маълумотлар авиакорхона томонидан аэродром метеорологик идорасига билдирилади.

95. Аэродромда тарқатиладиган маълумотларга барча тузатишлар ҳисобга олиниб ўлчанган ва энг яқин бутун миллиметргача яхлитланган QFE босими (мм. сим. уст.), шунингдек зарур бўлганда QNH тўғрисидаги ахборот гектопаскалларда, энг яқин бутун гектопаскалгача кам томонга яхлитланиб киритилади.

96. Аэродромдан ташқарида тарқатиладиган маълумотларга QNH тўғрисидаги ахборот киритилади, уни энг яқин бутун гектопаскалгача кам томонга яхлитлаш лозим.

97. Аэродром метеорологик кузатишларида алоҳида метеорологик шароитлар тўғрисидаги, айниқса қўнишга етиб келиш ва баландликка чиқиш зоналаридаги шароитлар тўғрисидаги мавжуд ахборотлар киритилишини кўзда тутиши лозим.

98. Маҳаллий мунтазам ва маҳаллий махсус маълумотларга, METAR ва SPECI маълумотларига қуйида санаб ўтилган яқиндаги об-ҳаво ҳодисалари, яъни аэродромда охирги чиқарилган мунтазам маълумотдан кейинги даврда ёки тугаган соат давомида, бу даврлардан қайси бири қисқароқ бўлишига қараб, лекин кузатишдан кейин кузатилган об-ҳаво ҳодисалари тўғрисида ахборотларни киритиш лозим; улар ҳақида кўпи билан учта гуруҳдан фойдаланиб, қўшимча маълумотда билдириш лозим:

99. Маҳаллий мунтазам ва маҳаллий махсус маълумотларга қўшимча маълумот сифатида қуйидаги алоҳида метеорологик шароитлар ёки уларнинг бирикмалари тўғрисидаги ахборотни киритиш лозим:

100. Музланиши, турбулентлик, шунингдек шамол сурилиши ердан етарлича яхши кузатила олмаслиги учун, уларнинг мавжудлиги тўғрисидаги ахборот ҳаво кемалари бортидан баландликка чиқиш ёки қўнишга етиб келиш босқичларида олиш лозим.

101. Метеорологик радиолокаторлар (МРЛ) билан жиҳозланган аэродромларда булутлар тузилмалари, ёғинлар зоналарининг фазодаги тақсимланиши, уларнинг кўчиши эволюцияси устидан кузатишлар ўтказилади.

102. Парвозлар даврида МРЛ ёрдамида кузатишлар:

очиқ ҳавода — 3 соатда бир марта;

ҳодисаларсиз қатламсимон булутларда, ёмғирли тўп-тўп булутларда — ҳар соатда;

100 км лик зонада момақалдироқ, дўл, бўрон, жала бўлганда — ҳар 30 минутда амалга оширилади.

103. Ҳар соатлик кузатишларнинг натижалари радиолокация вазияти хариталари шаклида расмийлаштирилади, ўчоқларининг жойи эса ҳар соатлик оралиқлар орасида ўтказиладиган кузатишларнинг натижаларига қараб аниқланади. Ушбу маълумот навбатчи синоптикка, шунингдек ҲҲБ диспетчерларига 10-бобда баён этилган талабларга мувофиқ берилади. Момақалдироқ ўчоқларининг жойлашуви тўғрисидаги ахборот, шунингдек тўғри нутқ каналлари, телефон, AFTN орқали узатилади.

104. Аэродромдан 100 км радиусида момақалдироқ, дўл ўчоқлари мавжуд бўлганда уларнинг жойи ҳақидаги маълумот VOLMET турига кирмайдиган ATIS дастурига ёки радиоузатув ОВЧ-хабарларига киритилади. Ушбу маълумотларга қуйидаги ахборотлар киритилади:

а) ўчоқнинг хусусияти;

б) ўчоқ марказининг аэродром назорат нуқтасига (АНН) нисбатан жойлашуви, азимут ва масофаси.

Аэродромдаги 100 км радиусидаги момақалдироқ, дўл ўчоқларининг жойлашуви тўғрисидаги маълумот ҲҲХК хизматига AFTN, БOA алоқа каналлари, телефон орқали кейинчалик ҳаво кемалари бортига узатиш учун берилади.

в) ўчоқ кўчишининг йўналиши румбларда ва тезлиги км/соатларда.

Орасидаги масофаси 50км дан кам бўлган бир нечта ўчоқлар, бир ўчоқнинг диаметри 20 км дан ортиқ ёки бурчак катталиги 10° дан ортиқ бўлганда ўчоқ (лар) зонасининг чегараси, ўчоқ ёки ўчоқлар зонаси чегараси бўйлаб танланган нуқталар бўйича азимутлар (соат мили бўйича) ва масофалар тўғрисидаги ахборот узатилиши орқали кўрсатилади.

105. МРЛ билан жиҳозланмаган аэродромларда радиолокация метеорологик ахборотини олиш учун борт радиолокаторлари билан жиҳозланган ҳаво кемалари экипажларидан олинадиган маълумотлар ишлатилиши лозим.

106. Автоматлаштирилган радиолокация маълумотларини қабул қилиш ва уларга ишлов бериш тизимларидан фойдаланиш махсус йўриқномалар билан белгиланади ҳамда аэродром метеорологик идоралари ва ҲҲХК идоралари томонидан тасдиқланади.

107. Аэродром ҳудудида шамолнинг баландликлар бўйлаб тақсимланиши тўғрисидаги маълумотни олиш учун қуйидагилар ишлатилади:

ҳаво кемалари бортидан олинган шамол тўғрисидаги маълумотлар;

аэродром ҳудудида ўрнатилган қўшимча шамол датчиклар маълумоти (мавжуд бўлганда).

108. Асбоблар билан ўлчанган шамол хусусиятларини олиш мумкин бўлмаганда, синоптик қисми бўлган аэродром метеорологик идоралари айлана баландлигидаги шамол тўғрисидаги прогностик маълумот берилишини таъминлайди.

109. Ҳаво кемалари бортидан ўтказиладиган метеорологик кузатишлар одатдаги ер усти кузатишлари билан етарли қамраб олинмаган ҳудудлар устидаги шароитлар ҳақида маълумот олиш учун, шунингдек кучли турбулентлик, музланиши, шамол кўчиши мавжудлиги, айлана баландлигидаги шамолнинг йўналиши ва тезлиги ҳақида, мумкин бўлганда 100 м баландликдаги шамол тўғрисидаги маълумотларни ҳамда бошқа ҳаво кемалари парвозларининг хавфсизлигига салбий таъсир этиши мумкин бўлган бошқа ҳолатлар тўғрисида маълумот олиш учун ишлатилади.

110. Метеорологик идоралар ҳаво кемалари бортидан кузатиш маълумотлари бўйича (бошқа манбалардан олинадиган маълумот билан биргаликда) метеорологик вазият ўзгаришини кузатиш, прогнозларга тузатишларни, парвозларнинг йўналишлари ва ҳудудлари бўйича огоҳлантиришларни тузишни таъминлайди.

111. Ҳаво кемалари бортидан кузатиш қуйидаги турларига бўлинади:

а) баландликка чиқиш ва қўниш учун етиб келиш пайтида кузатишлар;

б) ҳаво трассасида ёки авиация ишларини бажариш ҳудудида парвоз қилишда кузатишлар;

в) сўров бўйича кузатишлар;

г) халқаро парвозларни бажаришда AIREP шакли бўйича кузатишлар.

112. Ҳаво кемаларининг экипажлари баландликка чиқиш ва қўниш учун етиб келиш пайтида булутларнинг қуйи ва юқори чегарасининг баландлиги, музланиш, турбулентлик ва шамолнинг сурилиши мавжудлиги, айлана баландлигида ва 100 м баландлигида шамолнинг йўналиши ва тезлиги тўғрисидаги маълумотларни билдиради. Ушбу маълумотлар диспетчерга баландликка чиқишда — хавфсиз баландликка эришганидан кейин, қўнишга етиб келишда — қўнишдан кейин берилади.

113. Ҳаво кемасининг экипажи кучли турбулентлик, кучли музланишни аниқлаган ҳолда бу ҳодисалар тўғрисидаги маълумот ҲҲБ диспетчерига имкони борича энг қисқа муддатда берилади. ҲҲБ диспетчери дарҳол олинган маълумотни аэродром метеорологик идорасига беради.

114. Ушбу кузатишлар кучли турбулентность ёки ҳаво кемасининг командири фикрича, бошқа ҳаво кемаларининг парвоз хавфсизлигига таъсир этиши мумкин бўлган бошқа шароитлар (ҳодисалар) мавжуд бўлганда ўтказилади. Ушбу шароитлар ёки ҳодисаларнинг мавжудлиги тўғрисидаги маълумот аниқланганидан кейин дарҳол узатилади.

115. Сўров бўйича кузатишлар ҳаво кемаси ўтаётган ҲҲБ районидаги парвозларни таъминлайдиган аэродром метеорологик идораси маълум ахборотларни сўраган ҳолларда ўтказилади.

116. Ҳаво кемалари бортидан аэродром метеорологик идораси томонидан ҲҲХК идораси орқали олинадиган билдиришлар махсус журналда қайд этилади ва ҳаво кемалари экипажларининг парвоздан аввалги метеоконсультациясида ишлатилади.

117. Ҳаво кемаси аэродромга етиб келганидан кейин ҳаво кемасининг командири ёки парвоз экипажининг аъзоларидан бири парвоз пайтида кузатилган махсус журналда қайд этиладиган метеорологик шароитлар ҳақида оғзаки маълумотни беради.

118. Ҳаво кемасининг экипажида «Борт об-ҳавоси» бланкаси бўлганда экипаж уни тўлдириб, етиб келиш аэродромига етиб келганда аэродром метеорологик идорасига бериши лозим.

119. ҲҲБ диспетчеридан ҳаво трассасида учаётган ҳаво кемасининг бортидан билдиришни олган аэродром метеорологик идораси уни қуйидагиларга юборади:

а) ўз минтақаси бўйлаб алоҳида об-ҳаво ҳодисаларининг авиация прогностик харитасини тайёрлаш учун масъул бўлган ТАМС га;

б) қўшни ҲҲБ ЯТ ЗМ ларни таъминлайдиган бошқа метеорологик идораларга.

Бу талаблар ВУҚ бўйича парвозларни бажарувчи ҳаво кемаларидан олинадиган билдиришларга, шунингдек баландликка чиқиш ва қўнишга етиб келиш пайтида кузатишлар натижалари бўлган билдиришларга тааллуқли эмас.

120. Бириктирилган аэродромнинг метеорологик идораси ҳаво кемалари бортидан олинган билдиришларни базавий аэродром метеорологик идорасига узатади. 115-бандда кўрсатилган ахборотлар бўлган билдиришлар дарҳол узатилади.

121. Ўзбекистон Республикасида рўйхатга олинган ва халқаро авиалиниялар бўйича парвозларни бажарувчи ҳаво кемалари ҳаво кемаси бортидан кузатишларни амалга ошириши ҳамда бу кузатишларни AIREP шаклига мувофиқ қайд этиши лозим.

122. Ҳаво кемаси бортидан қуйидаги кузатишлар турлари ўтказилади:

а) баландликка чиқиш ва қўнишга етиб келиш босқичларида бортдан мунтазам кузатишлар;

б) парвознинг исталган босқичида бортдан махсус ва бошқа номунтазам кузатишлар;

123. AIREP кузатишлари:

а) автоматик боғлиқ кузатишлар (ADS) қўлланиб, «ҳаво-ер» маълумот узатиш линиясидан фойдаланиб;

б) нутқ алоқасидан фойдаланиб амалга оширилиши мумкин.

Ўзбекистон Республикасида AIREP кузатишлари нутқ алоқасидан фойдаланиб амалга оширилади.

124. Нутқ алоқасидан фойдаланганда ҲК бортидан йўналиш бўйича парвоз босқичида мунтазам кузатишлар ҲҲХК тизимидаги қуйидаги пунктлар ва билдиришлар бериш оралиқларига нисбатан ўтказилади:

а) тегишли ҳаво ҳаракатига хизмат кўрсатиш қоидаларига мувофиқ, ҳаво кемаси жойлашуви тўғрисидаги билдиришларни юбориш керак бўлган пунктлар (мажбурий билдиришларнинг пунктлари);

б) бир-биридан 1 соат парвоз вақти оралиқларига мос келувчи масофаларда бўлган пунктлар.

125. Нутқ алоқасидан фойдаланганда ҳаво кемасининг экипажи 125-бандда кўрсатилган мунтазам кузатишларни ўтказишдан қуйидаги ҳолларда озод этилади:

а) ҳаво кемаси RNAV ускуналари билан жиҳозланмаганда ёки;

б) парвоз узоқлиги 2 соат ёки ундан кам бўлганда ёки;

в) ҳаво кемаси кейинги кўзда тутилган қўниш пунктидан 1 соат парвоз вақтидан камроқ бўлган масофада бўлганда ёки;

г) парвоз 1500 м дан пастроқ баландликда ўтганда.

126. Нутқ алоқасидан фойдаланганда ҳаво кемаси бортидан мунтазам билдиришлар қуйидаги элементларни ўз ичига олади:

Билдириш турининг кўрсаткичи

1 бўлим

(Жойлашуви тўғрисидаги маълумот)

Ҳаво кемасининг таниб олиш индекси

Жойлашуви ёки кенглиги ва узунлиги

Вақт

Эшелон ёки абсолют парвоз баландлиги

Кейинги жойлашув ва парвоз вақти

Кейинги асосий нуқта

2 бўлим

(Оператив маълумот)

Ҳисобланган етиб келиш вақти

Максимал парвоз муддати

3 бўлим

(Метеорологик маълумот)

Ҳаво ҳарорати

Шамол йўналиши

Шамол тезлиги

Турбулентлик

Ҳаво кемасининг музланиши

Намлик (маълумот бўлганда)

AIREP мунтазам билдиришига мисол (ARP):

UZB251 бортидан мунтазам билдириш: ҳаво кемасининг жойлашуви — Урганч, вақти 08.25, эшелон 360, ҳарорат — 35°, шамол 270° 60 км/с, мўътадил турбулентлик

Алоқа каналлари орқали ушбу билдириш қуйидаги шаклда берилади:

ARP UZB251 URGENCH 0825 FL360 MS35 270/60 КМH MOD TURB

127. Махсус кузатишлар барча ҳаво кемаларининг бортидан қуйидаги шароитлар бўлганда ёки кузатилганда ўтказилади:

а) кучли турбулентлик, ёки

б) кучли музланиш, ёки

в) кучли тоғ тўлқини, ёки

г) дўлсиз момақалдироқ, яширин, ниқобланган, буркама ёки бўрон чизиғи бўйича, ёки

д) дўлли момақалдироқ, яширин, ниқобланган, буркама ёки бўрон чизиғи бўйича, ёки

е) кучли чанг бўрони ёки кучли қум бўрони, ёки

ж) вулқон кули булути, ёки

з) вулқон отилишидан аввалги фаолияти, ёки вулқон отилиши.

128. Нутқ алоқасидан фойдаланганда бортдан махсус билдиришларда қуйидаги элементлар бўлади:

Билдириш турининг кўрсаткичи

1 бўлим

(Жойлашуви тўғрисидаги маълумот)

Ҳаво кемасининг таниб олиш индекси

Жойлашуви ёки кенглиги ва узунлиги

Вақт

Эшелон ёки абсолют парвоз баландлиги

3 бўлим

(Метеорологик маълумот)

Бортдан махсус билдиришни узатишни талаб этувчи шароитлар:

кучли турбулентлик SEV TURB

кучли музланиш SEV ICE

кучли тоғ тўлқини SEV MTW

момақалдироқ, дўл TS GR

момақалдироқ TS

кучли қум ёки чанг бўрони HVY SS

вулқон кулининг булути VA CLD

AIREP SPECIAL махсус билдириш мисоли: (ARS)

UZB686 бортидан махсус билдириш: жойлашуви — Томди Булоқ вақти 10.00 эшелон 370 кучли турбулентлик.

Алоқа каналларидан ушбу билдириш қуйидаги шаклда берилади:

ARS UZB686 TAMDY BULAK 1000 FL370 SEV TURB

129. 128-бандда кўрсатилмаган бошқа метеорологик шароитлар, масалан, ҳаво кемасининг командири фикрича, парвоз хавфсизлигига таъсир этиши ёки бошқа ҳаво кемаларининг парвозлари самарадорлигига жиддий таъсир этиши мумкин бўлган шамол сурилиши бўлган ҳолларда, ҳаво кемасининг командири тегишли ҲҲХК идорасини имкони борича қисқа муддатларда бу ҳақда хабардор этади.

130. Бортдан кузатиш маълумотлари парвоз пайтида кузатишлар ўтказилганда ёки имкони борича ўтказилишидан кейин дарҳол узатилади. Ваколатли ҲҲХК идораси ҳаво кемасининг бортидан мунтазам ёки махсус билдиришларни олганда дарҳол уларни ўз аэродром метеорологик идорасига беради.

131. Аэродром метеорологик идораси ҳаво кемаси бортидан олинган мунтазам ва махсус билдиришларни йиғади ва улардан ҳаво кемалари экипажларининг парвоздан аввалги консультацияларини ўтказишда, прогнозларни, SIGMET маълумотларини, шамол сурилиши ҳақидаги огоҳлантиришларини тузишда фойдаланади, бу билдиришларни қўшни ҲҲБ ЯТ ЁРМларга, шунингдек Лондон ЖЗПМга хизмат кўрсатувчи аэродром метеорологик идораларига узатади.

132. Метеорологик элементларнинг вақт ва фазодаги ўзгарувчанлиги, шунингдек баъзи об-ҳаво элементларини прогнозлаш ва аниқлаш услубиётининг такомиллашмагани туфайли авиация об-ҳаво прогнозларининг фойдаланувчилари прогнозда кўрсатилган исталган об-ҳаво элементининг муайян қийматини ушбу элемент прогноз амал қилиши давридаги энг эҳтимолий катталиги деб қараши лозим. Худди шунингдек, прогнозда бирор об-ҳаво ҳодисаси юзага келиши ёки элементининг ўзгариши вақти кўрсатилганда, у энг эҳтимолий вақт деб қаралади. Фойдаланиш нуқтаи назаридан керакли бўлган прогнозларнинг аниқлиги мазкур Йўриқноманинг 5-иловаси, 2-жадвалида келтирилган.

133. Метеорологик идоранинг янги мунтазам (кейинги) аэродром бўйича об-ҳаво прогнозининг чиқарилиши ушбу аэродром учун ва шу вақт оралиғи учун (ёки унинг бир қисми учун) аввалги амал қилган бир турдаги прогноз бекор қилинганлигини билдиради.

134. Аэродром бўйича об-ҳаво прогнозлари (10 км радиусларида) белгиланган вақтда аэродром метеорологик идораси томонидан тузилади ва аэродромдаги маълум вақт даври ичида кутиладиган об-ҳаво метеорологик шароитлари тўғрисида қисқача маълумотдан иборат бўлади.

135. Таснифланмаган МҲЙлари аэродромлари ва метеорологик идоралари бўлмаган қўниш майдончалари ушбу районга хизмат кўрсатадиган метеорологик идора томонидан об-ҳаво прогнозлари билан таъминланади.

136. Аэродром бўйича прогнозлар ва уларга тузатишлар Халқаро метеорологик авиация кодларига мувофиқ TAF прогнозлари шаклида чиқарилади ва қуйидаги ахборотни кўрсатилган тартибда ўз ичига олади:

а) прогноз турининг идентификатори;

б) манзил кўрсаткичи;

в) прогнознинг чиқарилиш вақти;

г) қўлланадиган бўлганда, мавжуд бўлмаган прогнознинг идентификатори;

д) прогнознинг санаси ва амал қилиш вақти;

е) қўлланадиган бўлганда, бекор қилинган прогнознинг идентификатори;

ж) ер усти шамоли;

з) кўринувчанлик (минимал);

и) об-ҳаво;

к) булутлар;

л) бу элементларнинг бири ёки бир нечтасининг амал қилиш даври давомида кутиладиган жиддий ўзгаришлари. Ўзгаришлар гуруҳлари сонини ва эҳтимоллигини энг кам миқдорда чиқариш лозим, ва у 5 тадан ошмаслиги керак.

TAF прогнозларини тузиш учун намуна мазкур Йўриқноманинг 8-иловасида келтирилган.

137. Аэродром бўйича прогнозларни тузувчи метеорологик идоралар прогнозлар устидан доимий назоратни амалга оширади ва уларга зарур бўлганда тегишли тузатишларни киритади. Авиация об-ҳаво прогнозларини баҳолаш мазкур Йўриқноманинг 9-иловасига мувофиқ бажарилади.

138. Прогнозларга тузатишлар киритиш зарурати, шунингдек ўзгаришлар гуруҳларининг киритилиши қуйидаги мезонлар билан аниқланади:

а) прогнозга мувофиқ ер усти шамолининг ўзгариши фойдаланиш жиҳатидан муҳим қийматлардан ортади;

б) кўринувчанлик яхшиланиб ёки ёмонлашиб, аэродромнинг қўниш ишчи минимумларига мос бўлган қийматлардан ўтиб кетади;

в) қуйидаги об-ҳаво ҳодисаларидан исталган бирининг бошланиши, тугаши ёки кучлилигининг ўзгариши прогнозланади:

ўта совиган ёғинлар (яхмалак);

мўътадил ёки кучли ёғинлар, жумладан жала ёғинлари;

чанг, қум ёки қор ер усти изғирини;

чангли ер усти бўрони, қумли ер усти бўрони ёки қорли ер усти бўрони;

чангли бўрон;

қумли бўрон;

момақалдироқ (ёғинли ёки ёғинсиз);

бўрон;

ўрамасимон булут (торнадо ёки қуюн);

туман, музлаётган туман;

ҳар хил кучлиликдаги музланиш;

мўътадил ёки кучли турбулентлик;

бошқа об-ҳаво ҳодисалари, агар улар кўринувчанликнинг жиддий ўзгаришига олиб келиши кутилса:

музланиш, турбулентлик, момақалдироқ, дўл, бўрон аэродром ҳудуди бўйича, шу жумладан аэродромда прогнозланади.

г) осмоннинг 4 октантидан ортиқ қисмини қоплайдиган булутларнинг қуйи чегарасининг баландлиги, ёки вертикал кўринувчанлик пасайиб ёки ортиб, аэродромнинг қўниш ишчи минимумларга мос бўлган қийматлардан ўтиб кетса;

д) прогнозга мувофиқ қуйи чегарасининг баландлиги аэродромнинг энг юқори минимумидан пастроқ бўлган булутлар қатлами ёки массивининг октантлари миқдори ўзгарса:

SKC (очиқ), FEW (1-2 окт) ёки SCT (3-4 окт) дан BKN (5 — 7 окт) ёки OVC (8 окт) гача, ёки

BKN ёки OVC дан SCT, FEW ёки SKC гача;

е) ёмғирли тўп-тўп булутларнинг ривожланиши ёки тарқаб кетиши прогнозланса;

ж) прогнозга мувофиқ шароит «CAVOK» гача ўзгарса ёки шароит «CAVOK» тугаса;

з) ушбу аэродромнинг фойдаланиш минимумларига асосланган ҳамда ваколатли метеорологик идора ва манфаатдор эксплуатантлар ўртасида келишилган бошқа ҳар қандай мезонлар.

139. Тузатиш метеорологик идора томондан чиқарилган охирги прогнозга зарур бўлганда, прогноз амал қилишининг вақти ўзгартирилиб тузилади.

140. Аэродром бўйича мунтазам прогнозларнинг амал қилиш даври камида 6 ва кўпи билан 24 соатни ташкил қилиши мумкин. Бу давр ваколатли метеорологик идора ва манфаатдор эксплуатантлар ўртасида келишув билан аниқланиши керак. Ўзбекистон Республикаси аэродромлари бўйича тузиладиган ваколатли метеорологик идора ва манфаатдор эксплуатантлар ўртасида келишилган прогнозларнинг амал қилиш даври 9, 24 соат бўлади.

141. Амал қилиш даври 12 соатдан камроқ бўлган аэродром бўйича мунтазам прогнозлар ҳар 3 соатда, амал қилиш даври 12 дан 24 соатгача бўлган прогнозлар эса — ҳар 6 соатда чиқарилади. Прогнозлар уларнинг амал қилиш даври бошланишидан камида 1 соат аввалроқ чиқарилади.

142. Куну тун ишламайдиган аэропортларда аэродром бўйича биринчи прогнознинг амал қилиш даврининг бошланиши стандарт даврдан фарқ қилиши, прогноз чиқарилишидан амал қилиш давригача муддати 1 соатдан камроқ бўлиши мумкин.

143. Бириктириш аэродромлари бўйича об-ҳаво прогнозлари аслидаги об-ҳаво тўғрисидаги маълумотлар бўлмаганда ёки келиб тушмаганда мўлжал прогнозлар каби тузилади. Мўлжал прогнозлар баҳоланмайди.

144. Аэродром бўйича прогнозга ҳарорат прогнози ҳаво ҳарорати фойдаланиш жиҳатидан муҳим қийматларга етиши прогнозланса, киритилиши лозим.

145. Қўниш учун прогноз ўз аэродроми бўйича синоптик қисми бўлган метеорологик идора томонидан тузилади. Бундай прогнозлар маҳаллий истеъмолчилар, шунингдек аэродромдан 1 соат парвоз вақти масофасида бўлган ҳаво кемаларининг талабларини қондириш учун мўлжалланган.

146. «Тренд» туридаги прогноз ушбу аэродромдаги ер усти шамоли, кўринувчанлик, об-ҳаво ҳодисалари ва булутларнинг кутиладиган жиддий ўзгаришларининг қисқача баёнидан иборат ҳамда маҳаллий мунтазам ёки махсус маълумотлари, METAR ёки SPECI маълумотларнинг бир қисми бўлади. «Тренд» туридаги прогнознинг амал қилиш даври маълумотнинг тузилиш вақтидан бошлаб 2 соатни ташкил қилади.

147. «Тренд» туридаги прогнозга фақат жиддий ўзгаради деб кутиладиган элементлар киритилади. Лекин булутларнинг кучли ўзгаришида барча булут гуруҳлари, жумладан ўзгариши кутилмайдиган қатламлари ёки массивлари кўрсатилади. Кўринувчанлик жиддий ўзгарган ҳолда кўринувчанликнинг чекланишига сабаб бўлган ҳодиса кўрсатилади. Агар ҳеч қандай ўзгаришлар кутилмаса, бу ҳақда NOSIG атамаси билан билдирилади.

148. «Тренд» туридаги прогноз мазкур Йўриқноманинг 6-иловаси 1, 2-жадвалларида келтирилган намуналарга мувофиқ чиқарилади.

149. Парвозларнинг йўналишлари ва зоналари (ҳудудлари) бўйлаб прогнозлар баландликлардаги шамол ва ҳарорат, алоҳида об-ҳаво ҳодисалари, булутлар ҳамда парвозлар тури ва бажариладиган авиация ишларининг турига қараб бошқа об-ҳаво элементлари тўғрисидаги ахборотни ўз ичига олади.

150. Зонал прогнозлар ва йўналиш бўйича прогнозларни тузувчи метеорологик идоралар прогнозлар устидан доимий назоратни амалга оширади ва уларга зарур бўлганда тегишли тузатишларни киритади.

151. Зонал прогнозлар ер юзасидан 100 парвоз эшелони (ёки тоғ ҳудудларидан 150 парвоз эшелони, ёки зарур бўлганда юқорироқ) гача бўлган қатлам учун чиқарилади ва кам баландликлардаги парвозлар учун хавфли бўлган йўналишдаги об-ҳаво ҳодисалари ҳақидаги ахборотни ўз ичига олади.

152. 100 парвоз эшелони (ёки тоғ ҳудудларидан 150 парвоз эшелони, ёки зарур бўлганда юқорироқ) дан пастроқ бўлган ҳаво ҳаракатининг зичлиги бундай парвозлар учун зонал прогнозларни мунтазам чиқариш ва тарқатишни талаб қилган ҳолларда, бундай прогнозларни чиқариш тезлиги, шакли ва белгиланган вақти ёки амал қилиш даври ҳамда уларга тузатишлар чиқарилиши мезонлари ҳар бир аэродромда парвозларнинг метеотаъминоти бўйича Йўриқнома билан белгиланади.

153. Метеорологик идоралар алмашадиган йўналишлар бўйича прогнозлар (уларга тузатишлар билан) ROFOR кодли шаклида тузилади (Халқаро метеорологик авиация кодларининг термаси). ROFOR коди форматидаги прогнозлар очиқ текст билан қабул қилинган қисқартмалардан фойдаланиб қуйидаги тартибда тузилади:

а) код номи — ROFOR;

б) прогнознинг санаси ва тузилиш вақти;

в) прогнознинг амал қилиш даври ва шамол тезлигини ўлчаш бирликлари;

г) прогноз тузилган йўналиш;

д) ер юзасига яқин прогнозланадиган кўринувчанлик;

е) об-ҳаво ҳодисалари:

момақалдироқ;

тропик циклон;

кучли бўронлар чизиғи;

дўл;

тоғ катта тўлқинлари;

катта майдонни қамраб олган қум ёки чанг бўрони; музлаётган ёмғир;

ж) булутлар — булутларнинг миқдори ва баландлиги ёки вертикал кўринувчанлик;

з) булутларнинг юқори чегарасининг баландлиги ва нолли изотерманинг баландлиги;

и) музланиш;

к) турбулентлик;

л) баландликларда шамол ва ҳарорат;

м) тропопаузанинг баландлиги;

н) тез ҳаво оқими (мажбурий бўлмаган бўлим);

о) максимал шамол ва вертикал шамол кўчиши (мажбурий бўлмаган бўлим);

п) қўшимча шароитлар ва/ёки прогноз ўзгаришлари.

Прогнозланадиган булутларнинг шакли, ёмғирли тўп-тўп булутлардан ташқари, ROFOR прогнозида кўрсатилмайди.

Йўналиш прогнозларидаги барча баландликлар денгиз сатҳидан кўрсатилади.

154. Паст баландликларда парвозлар учун зонал прогнозлар бу прогнозларнинг мунтазам чиқарилишида ARFOR коди форматида ҳар 3 соатда тайёрланади, бунда уларнинг амал қилиш даври кўпи билан 9 соатни ташкил қилади, ва тегишли метеорологик идораларга уларнинг амал қилиш давридан кечи билан 1 соат аввал берилади.

ARFOR коди форматидаги прогнозлар очиқ текст билан қабул қилинган қисқартмалардан фойдаланиб қуйидаги тартибда тузилади:

а) код номи — ARFOR;

б) прогнознинг санаси ва тузилиш вақти;

в) прогнознинг амал қилиш даври;

г) шамол тезлигини ўлчаш бирликлари;

д) парвоз райони;

е) ер юзасига яқин горизонтал кўринувчанлик;

ж) алоҳида об-ҳаво ҳодисалари: момақалдироқ, кучли бўронлар чизиғи, дўл, катта тоғли тўлқинлар, катта майдонни қамраб олган қум ёки чанг бўрони, музлаётган ёмғир;

з) булутларнинг миқдори ва қуйи чегарасининг баландлиги, вертикал кўринувчанлик;

и) булутларнинг юқори чегарасининг баландлиги;

к) нолли изотерманинг баландлиги;

л) музланиш;

м) турбулентлик;

н) баландликларда шамол ва ҳаво ҳарорати;

о) минимал босим;

п) қўшимча прогнозланадиган шароитлар ёки прогноз ўзгаришлари.

Зонал прогнозларда барча баландликлар денгиз сатҳидан кўрсатилади.

155. Қуйидаги ўзгаришлар кутилганда ROFOR ва ARFOR прогнозларига тузатишлар тузилади ва прогнозларга ўзгаришлар гуруҳлари киритилади:

а) ер юзасига яқин кўринувчанлик қиймати ВУҚ бўйича парвозлар учун белгиланган минимумлардан ўтиб кетса;

б) 154-банднинг «е», «и», «к» ва 155-банднинг «ж», «л», «м» кичик бандларида кўрсатилган ва аввал прогнозда кўзда тутилмаган алоҳида ҳодисалар юзага келса;

в) булутларнинг қуйи чегарасининг баландлиги қийматлари ВУҚ бўйича парвозлар учун белгиланган минимумлардан ўтиб кетса;

г) баландликларда шамол тезлиги 40 км/соатга ўзгарса;

д) баландликларда шамол йўналиши 60 км/соат ва ундан ортиқ тезликда 30° ва ундан ортиқ ўзгарса.

Прогнозга тузатиш AMD идентификатори билан чиқарилади.

156. Шароитларнинг жойи ва вақтига кўра ўзгаришини таърифлаш учун зонал прогнозлар ва йўналиш бўйича прогнозларда қуйидаги атамалар ишлатилади:

ИЗМ СССС — СС дан СС гача ўзгариш, муддатнинг биринчи ярмида, муддатнинг иккинчи ярмида;

МЕСТ — баъзи жойларда, участкалар ёки ҳудудлари аниқланган ҳолда: «пасттекисликларда», «ёнбағирлар устида», «сув ҳавзалари устида», «дарё водийлари устида», «тоғлар устида», шимолий, жанубий, шарқий, ғарбий ярмида, қисмида;

ХОР ва ВРЕМ атамалари юқоридаги прогнозларда қўлланилмайди.

157. Аэродром бўйича огоҳлантиришлар аэродром метеорологик идораси томонидан чиқарилади ва уларда ердаги ҳаво кемалари, жумладан тўхтаб туриш жойларидаги ҳаво кемаларига ва аэродром жиҳозларига салбий таъсир кўрсатиши мумкин бўлган метеорологик шароитлар тўғрисидаги қисқача маълумот бўлади.

158. Аэродром бўйича огоҳлантиришлар бир ёки бир нечта қуйидаги ҳодисаларнинг аслида ёки кутиладиган юзага келиши туфайли чиқарилади:

а) ўта совиган ёғинлар (яхмалак);

б) давомийлиги 2 соатдан ортиқ бўлган кучли қор;

в) 15 м/с ва ундан ортиқ (бирдан кучайишини ҳисобга олганда) шамол, йўналишидан қатъи назар;

г) бўрон, қуюн;

д) ҳаво ҳароратининг минус 30° С гача ва ундан пастроқ пасайиши ёки унинг + 40° С гача ва ундан юқорироқ кўтарилиши.

159. Аввал чиқарилган огоҳлантиришда кўзда тутилмаган шароитлар ёки ҳодисалар юзага келиши кутилганда ёки уларнинг кучлилиги, давомийлиги ўзгаришида янги огоҳлантириш тузилади.

160. Огоҳлантиришлар очиқ текст билан аэропорт хизматларига муайян аэродромдаги парвозларнинг метеорологик таъминоти бўйича Йўриқномага (Метеомаълумот етказилиши схемасига) мувофиқ етказилади.

161. Аэродром метеорологик идораси шамол сурилиши тўғрисидаги огоҳлантиришларни тайёрлайди, уларда ҳаво кемасига қўнишга етиб келиш ёки учиш траекториясида, ёки УҚЙ сатҳи ва шу сатҳдан 500 м юқори сатҳгача оралиқда айлана бўйлаб қўнишга етиб келишда ёки қўнишдан кейинги йўли ёки кўтарилишдаги тезлашув йўли пайтидаги УҚЙдаги ҳаво кемасига салбий таъсир кўрсатиши мумкин бўлган кузатилаётган ёки кутилаётган мўътадил ёки кучли шамол сурилиши ҳақида маълумот бўлади. Маҳаллий топографик шароитлар УҚЙ сатҳидан 500 м дан ортиқ баландликларда катта шамол сурилишини келтириб чиқариши маълум бўлган ҳолларда 500 м баландлик энг юқори деб ҳисобланмайди.

162. Шамол сурилиши ҳақидаги маълумотлар қуйидагилар ёрдамида олиниши мумкин:

а) ҳаво кемасининг бортидан баландликка чиқиш ёки қўнишга етиб келиш босқичида кузатишлар;

б) шамол сурилишини аниқлаш ва ўлчашнинг автоматлаштирилган ер усти ускуналари ёрдамида (мавжуд бўлганда);

в) аэродромга яқин мачталар ва вишкаларда ўрнатилган қўшимча шамол датчиклари ёрдамида.

163. Шамол сурилиши шароитлари, одатда қуйидаги ҳодисалар билан боғлиқ бўлади:

а) момақалдироқлар, шамолнинг майда бирдан кучайиши, фронтал бирдан кучайиши;

б) фронтал юзалар;

в) кучли ер усти шамоли, маҳаллий топографик шароитлар билан кучайтирилган ҳолда;

г) тоғ тўлқинлари (жумладан аэродром ҳудудида паст баландликлардаги бўрон дарвозалари);

д) паст баландликлардаги ҳарорат инверсиялари.

164. Ҳақиқатда кузатилаётган шамол сурилиши ҳақида хабар бериш очиқ текст шаклида мавжуд шамол сурилишини аниқлаш ва ўлчашнинг автоматлаштирилган ер усти ускуналари асосида тузилади. Ҳақиқатда кузатилаётган шамол сурилиши ҳақида маълумот маҳаллий мунтазам ва махсус маълумотларга, METAR, SPECI маълумотларига қўшимча ахборот бўлимига мазкур Йўриқноманинг 6-иловаси 1, 2-жадвалларида келтирилган намуналарга мувофиқ киритилади.

165. Шамол сурилиши мавжудлиги ҳақида огоҳлантиришлар қуйидагилар асосида тузилади:

а) ҳаво кемалари бортидан билдиришлар. Шамол сурилиши мавжудлиги ҳақида огоҳлантиришларни тайёрлаш учун ҳаво кемалари бортидан билдириш ишлатилганда у огоҳлантириш текстига ўзгартириш киритилмай, ҳаво кемасининг тури ва кузатиш вақти кўрсатилган ҳолда киритилади. Масалан: Шамол сурилиши ҳақида хабар бериш 01 151240: 1240 да ТУ — 154 08 чап УҚЙга етиб келиш зонасида мўътадил шамол сурилиши тўғрисида билдирди.

Шамол сурилиши тўғрисидаги билдиришларда ҳаво кемаларининг командирлари кузатилаётган шамол сурилишининг субъектив баҳосига мувофиқ «мўътадил», «кучли» ёки «жуда кучли» атамаларидан фойдаланади.

Етиб келган ва учиб кетган ҳаво кемасидан шамол сурилиши тўғрисидаги билдиришлар олинган ҳолда иккита шамол сурилиши тўғрисидаги огоҳлантириш тузилади.

б) қўшимча шамол датчиклари ёрдамида олинган икки ёки ундан ортиқ сатҳда шамол тўғрисидаги маълумотлар, ер юзасига яқин ва қўшимча сатҳдаги шамол тезликларининг фарқи қўшимча датчик жойлашув баландлиги 30 м дан 50 м гача бўлганда 4 м/с дан ошса, ёки қўшимча датчик жойлашув баландлиги 50 м дан 70 м гача бўлганда 5 м/с дан ошса, огоҳлантиришлар чиқарилади. Масалан: Шамол сурилиши ҳақида огоҳлантириш 02 161530: шамол сурилиши 1530да шамол ерга яқин 320° 8 м/с, 60 м баландликда 360° 20 м/с.

166. Агар метеорологик вазият ва маҳаллий шароитлар шамол сурилишининг юзага келишига сабаб бўлса, прогнозланадиган шамол сурилиши ҳақида огоҳлантиришлар аэросиноптик материалнинг таҳлили асосида чиқарилади. Масалан: Шамол сурилиши ҳақида огоҳлантириш 01 151230: аэродром ҳудудида 1330 дан мўътадил (кучли) шамол сурилиши кутилади.

167. Амалда кузатилаётган ёки прогнозланадиган шамол сурилиши ҳақидаги огоҳлантиришлар кейинчалик парвозларни бажарувчи ҳаво кемаларининг экипажларига бериш учун тегишли ҲҲХК идорасига берилади, шунингдек ҳаво кемалари экипажларининг парвоздан аввалги тайёргарлигида ишлатилади.

168. Кузатилаётган шамол сурилиши ҳақидаги огоҳлантириш узатилганидан кейин 30 минут ичида шамол сурилиши мавжудлигини тасдиқлайдиган янги маълумот келиб тушмаса, автоматик бекор қилинади. Кутилаётган шамол сурилиши ҳақидаги огоҳлантириш аэросиноптик материал, метеорологик вазият ва (мавжуд бўлганда) шамол сурилиши тўғрисидаги амалий маълумотларнинг таҳлили асосида синоптик қарорга кўра бекор қилинади.

169. Шамол сурилиши ҳақидаги огоҳлантиришлар ва хабар беришлар ушбу аэродромдан ташқарига тарқатилиши мумкин эмас.

170. SIGMET маълумоти метеорологик кузатиш идораси вазифасини бажарадиган ва тегишли парвоз маълумоти ҳудудига (FIR) хизмат кўрсатувчи аэродром метеорологик идораси томонидан чиқарилади. SIGMET парвоз йўналиши бўйлаб ҳаво кемаларининг парвоз хавфсизлигига таъсир этиши мумкин бўлган амалдаги ва/ёки кутилаётган маълум об-ҳаво ҳодисаларининг қисқартмали очиқ текст билан қисқача таърифи, шунингдек ушбу ҳодисаларнинг вақтда ва фазода тахминий ривожланишини ўз ичига олади.

171. SIGMET маълумоти ҳаво кемаларининг бортидан билдиришлар, аэросиноптик материалларнинг таҳлили, ер усти ва радиолокация кузатишларининг маълумоти асосида тузилади. SIGMET маълумоти ушбу ҳудудда ҳодисалар эндиликда кузатилмаса ёки шу ҳудудда юзага келиши кутилмаса, бекор қилинади.

172. SIGMET маълумотининг амал қилиш даври 4 соатдан ошмаслиги лозим. SIGMET маълумоти хавфли ҳодисанинг юзага келишининг кутиладиган вақтидан кўпи билан 4 соат ва камида 1 соат аввал чиқарилади. Агар ҳодиса юз берган бўлса, SIGMET ҳодиса юз берган пайтидан бошлаб тузилади.

173. SIGMET маълумотлари қуйидагиларга юборилади:

а) маҳаллий ҲҲХК идораларига, кейинчалик парвозда бўлган ҳаво кемаларининг бортига узатилиши учун;

б) SIGMET маълумотини тузган метеорологик идоранинг жавобгарлик ҳудуди ичида бўлган аэродром метеорологик идораларига;

в) жавобгарлик ҳудудлари маълумотни чиқараётган идоранинг жавобгарлик ҳудудидан 925 км масофа ичида бутунлай ёки қисман жойлашган, метеорологик кузатиш идораси вазифалари бўлган аэродром метеорологик идораларига, кейинчалик тегишли ҲҲХК идораларига тарқатиш учун;

г) Лондон ЖЗТМга;