21.01.2026 йилда рўйхатдан ўтган, рўйхат рақами 3759
ONLINE TRANSLATE
Ўзбекистон Республикаси Марказий банки Бошқарувининг қарори, 21.01.2026 йилда рўйхатдан ўтган, рўйхат рақами 3759
Дата вступления в силу
22.04.2026
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИ МАРКАЗИЙ БАНКИ БОШҚАРУВИНИНГ
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
ҚАРОРИ
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Кредит ва тўлов ташкилотлари, тўлов тизими операторлари томонидан жисмоний шахсларга масофадан молиявий хизматлар кўрсатишда ахборот хавфсизлиги ва киберхавфсизликни таъминлаш ҳамда фрод ҳолатларининг олдини олиш бўйича минимал талаблар тўғрисидаги низомни тасдиқлаш ҳақида
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
[Ўзбекистон Республикаси Адлия вазирлиги томонидан 2026 йил 21 январда рўйхатдан ўтказилди, рўйхат рақами 3759]
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Ўзбекистон Республикасининг «Ўзбекистон Республикасининг Марказий банки тўғрисида»ги Қонунига мувофиқ Ўзбекистон Республикаси Марказий банки бошқаруви қарор қилади:
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
1. Кредит ва тўлов ташкилотлари, тўлов тизими операторлари томонидан жисмоний шахсларга масофадан молиявий хизматлар кўрсатишда ахборот хавфсизлиги ва киберхавфсизликни таъминлаш ҳамда фрод ҳолатларининг олдини олиш бўйича минимал талаблар тўғрисидаги низом иловага мувофиқ тасдиқлансин.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
2. Мазкур қарор Ўзбекистон Республикаси Бош прокуратураси, Давлат хавфсизлик хизмати, Рақамли технологиялар вазирлиги ва Ички ишлар вазирлиги билан келишилган.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
3. Мазкур қарор расмий эълон қилинган кундан эътиборан уч ойдан кейин кучга киради.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Раис Т. ИШМЕТОВ
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Тошкент ш.,
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
2025 йил 23 декабрь,
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
35/14-сон
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Келишилди:
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Бош прокурор Н. ЙЎЛДОШЕВ
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
2025 йил 1 декабрь
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Рақамли технологиялар вазири Ш. ШЕРМАТОВ
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
2025 йил 29 ноябрь
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Ички ишлар вазири А. ТАШПУЛАТОВ
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
2025 йил 27 ноябрь
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Давлат хавфсизлик хизмати раиси Б. КУРБАНОВ
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
2025 йил 20 ноябрь
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Ўзбекистон Республикаси Марказий банки бошқарувининг 2025 йил 23 декабрдаги 35/14-сон қарорига
ИЛОВА
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Кредит ва тўлов ташкилотлари, тўлов тизими операторлари томонидан жисмоний шахсларга масофадан молиявий хизматлар кўрсатишда ахборот хавфсизлиги ва киберхавфсизликни таъминлаш ҳамда фрод ҳолатларининг олдини олиш бўйича минимал талаблар тўғрисидаги
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
НИЗОМ
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Мазкур Низом кредит ва тўлов ташкилотлари, тўлов тизими операторлари томонидан жисмоний шахсларга масофадан молиявий хизматлар кўрсатишда ахборот хавфсизлиги ва киберхавфсизликни таъминлаш ҳамда фрод ҳолатларининг олдини олиш бўйича минимал талабларни белгилайди.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
1-боб. Умумий қоидалар
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
1. Мазкур Низомда белгиланган талаблар минимал ҳисобланиб, кредит ва тўлов ташкилотлари, тўлов тизими операторлари ўзининг ички қоидаларига асосан ўз мижозларини фрод ҳолатларидан ҳимоя қилиш бўйича қўшимча ташкилий ва техник чора-тадбирларни амалга ошириши мумкин.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
2. Ушбу Низомда қуйидаги асосий тушунчалар қўлланилади:
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
ахборот хавфсизлиги — ахборот соҳасида шахс, жамият ва давлат манфаатларининг ҳимояланганлик ҳолати;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
аутентификация — фойдаланувчи, дастур, қурилма ёки маълумотларнинг ҳақиқийлигини тасдиқлаш тартиб-таомили;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
биометрик идентификация — битта жисмоний шахс билан боғланган биометрик идентификатор(лар)ни топиш ва қайтариш учун биометрик рўйхатга олишлар маълумотлар базасидан қидириш жараёни;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
фрод ҳолатлари — ахборот технологияларидан фойдаланиб содир этилган фирибгарлик ва (ёки) ўғрилик ҳолатлари;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
ҳисобга олиш ёзуви (аккаунт) — фойдаланувчининг ахборот тизимидаги шахсий қайдномаси. У фойдаланувчига тизимдаги маълум ресурслар ва хизматлардан фойдаланиш имкониятини беради;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
идентификатор — объектни тавсифловчи ва уни бошқа кўплаб объектлар орасида ажратиб кўрсатиш имконини берувчи код ёки рамзий ном;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
идентификация — фойдаланувчиларнинг шахсини аниқлаш мақсадида уларга идентификатор (ноёб номлар) тайинлаш ёки тайинланган идентификаторларни (ноёб номлар) идентификаторлар рўйхати билан солиштириш;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
киберхавфсизлик — кибермаконда шахс, жамият ва давлат манфаатларининг ташқи ва ички таҳдидлардан ҳимояланганлик ҳолати;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
онлайн кредит (микроқарз) — кредит ташкилотлари томонидан жисмоний шахс бўлган қарз олувчига тўловлилик, муддатлилик ва қайтариш шартлари асосида масофадан молиявий хизматларни кўрсатувчи ахборот тизимлари орқали бериладиган пул маблағлари;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
OTP kod (One-Time Password) — бу фойдаланувчининг шахсини идентификация қилиш ёки аутентификациядан ўтказиш жараёнида қўлланиладиган, фақат битта аутентификация сессияси ёки амалий операция учун мўлжалланган, автоматик тарзда яратиладиган бир марталик тасдиқлаш коди;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
PUSH-хабар — фойдаланувчининг мобил иловасига автоматик равишда тўғридан тўғри юбориладиган хабар;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
сессия — фойдаланувчининг тизим, дастур ёки веб-сайт билан ўзаро алоқада бўлган вақт оралиғи;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
SDK (Software Development Kit) — бу муайян операцион тизим, дастурий муҳит ёки хизмат билан интеграциялашган ҳолда янги дастурий маҳсулотлар (иловалар, функциялар ёки модуллар)ни ишлаб чиқиш, тест қилиш ва интеграциялаш имконини берувчи дастурий воситалар, кутубхоналар, интерфейслар (API), ҳужжатлар, намунавий кодлар ва бошқа ёрдамчи ресурслар мажмуасидан иборат тўплам;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
масофадан молиявий хизматлар кўрсатиш — кредит ва тўлов ташкилотлари томонидан жисмоний шахсларга масофадан молиявий хизматларни кўрсатувчи ахборот тизимлари (мобил иловалар, веб-ресурс ва бошқалар) орқали нақд пулсиз шаклда молиявий хизматларни тақдим этиш жараёни;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
3. Кредит ва тўлов ташкилотлари масофадан молиявий хизматлар кўрсатишда ахборот хавфсизлиги ва киберхавфсизликни таъминлаш ҳамда фрод ҳолатларининг олдини олиш бўйича қонунчиликда белгиланган талабларнинг бузилиш ҳолатлари тўғрисида Ўзбекистон Республикаси Марказий банкига (бундан буён матнда Марказий банк деб юритилади) зудлик билан ёзма ёки электрон шаклда маълумот бериши лозим.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
4. Кредит ва тўлов ташкилотлари янги масофадан молиявий хизматларни кўрсатувчи ахборот тизимини киберхавфсизлик талабларига мувофиқлиги юзасидан қонунчиликда белгиланган тартибда экспертизадан ўтказиши лозим.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Кредит ва тўлов ташкилотларининг ахборот хавфсизлиги ва киберхавфсизликни таъминлаш хизмати олинган экспертиза хулосаси асосида масофадан молиявий хизматларни кўрсатувчи ахборот тизимининг киберхавфсизликни таъминлашга доир таваккалчиликларни баҳолаши ҳамда ижобий натижага эришганидан кейин амалиётга жорий этиши шарт.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
2-боб. Фойдаланувчини идентификация ва аутентификация қилиш
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
5. Кредит ва тўлов ташкилотлари масофадан молиявий хизматларни кўрсатувчи ахборот тизимлари, веб-ресурслар ва мобил иловаларида фойдаланувчиларни рўйхатдан ўтказиш жараёнида қуйидаги талабларга риоя этишлари шарт:
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
фойдаланувчини рўйхатдан ўтказиш ва банк картасини мобил иловага бириктириш жараёнларини алоҳида аутентификация орқали амалга ошириш;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
фойдаланувчининг телефон рақами ва жисмоний шахснинг шахсий идентификация рақами (бундан буён матнда ЖШШИР деб юритилади) мос келишини текшириш, мослик аниқланмаган тақдирда мобил иловада рўйхатдан ўтказиш ва (ёки) банк картасини бириктиришга йўл қўймаслик ҳамда бу ҳақда фойдаланувчига СМС-хабарнома орқали хабар юбориш;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
фойдаланувчи тизимда рўйхатдан ўтгандан сўнг мобил иловадаги ҳисобга олиш ёзувига (аккаунтга) логин ва паролни қайтадан териб, телефон рақамига юборилган OTP кодни киритган ҳолда аутентификациядан ўтишини таъминлаш;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
фойдаланувчининг ҳисобга олиш ёзуви (аккаунти) тизимда рўйхатдан ўтгандан сўнг, фойдаланувчининг фаол сессияси ҳисобга олиш ёзувидан (аккаунтдан) чиқариб юборилиши ва фойдаланувчи мобил иловага банк картасини алоҳида ОТП-кодни киритиб, биометрик идентификациядан ўтган ҳолда бириктиришини таъминлаш;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
фойдаланувчининг телефон рақами ва у бириктирмоқчи бўлган банк картасининг СМС-хабарнома хизматига уланган телефон рақами бир-биридан фарқ қилганда банк картасини бириктириш жараёнини тўхтатиш ва мобил иловада фойдаланувчига мазкур ҳолат тўғрисида PUSH-хабар юбориш;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
ОТП кодининг белгилари сони 6 тадан кам бўлмаслиги, рақамлар ва лотин алифбосидаги харфлар бирикмасидан иборат бўлиши (А — З, а — з, 0 — 9), амал қилиш муддати 59 сониядан ошмаслиги ҳамда у 3 маротаба нотўғри киритилганда автоматик тарзда ўз кучини йўқотишини таъминлаш;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
ОТП кодни 3 маротаба нотўғри киритган фойдаланувчининг тизимдаги ҳаракатларини 15 дақиқа давомида вақтинча чеклаш, кейинги чекловларни ички қоидалардан келиб чиқиб белгилаш ҳамда ҳолат ҳақида фойдаланувчига СМС-хабарнома орқали хабар бериш.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
6. Кредит ва тўлов ташкилотлари фойдаланувчиларни масофадан биометрик идентификациядан ўтказишда ҳаётийлик факторларини (liveness detection) аниқлаш функциясига эга ҳамда ушбу функцияси реал вақт режимида фаол ишлайдиган биометрик идентификация тизимидан фойдаланишлари шарт.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Кредит ва тўлов ташкилотлари масофадан молиявий хизматларни кўрсатувчи ахборот тизимларига кириш учун фойдаланувчиларни масофадан биометрик идентификациядан ўтказиш вазифасини мазкур фаолият билан шуғулланувчи ташкилотларга топширган тақдирда улар билан тузиладиган шартномаларга ушбу ташкилотларнинг ахборот тизимида юзага келган заифлик ёки носозликлар оқибатида фойдаланувчиларга етказилган моддий зарарлар уларнинг ҳисобидан қопланишига доир талабларни киритиши лозим.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
7. Мобил иловада рўйхатдан ўтган фойдаланувчи ҳисобга олиш ёзувига (аккаунтга) фақат ушбу шахсга (яқин қариндошларни истисно қилган ҳолда) тегишли бўлган банк ҳисобварағи, банк картаси ва электрон ҳамёнларни бириктиришга ҳамда ушбу ҳисобга олиш ёзуви (аккаунт) орқали жисмоний шахслар ўртасида нақд пулсиз ўтказмаларни (бундан буён матнда П2П ўтказмалар деб юритилади) амалга оширишга рухсат берилади.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Бунда, яқин қариндошларга қариндош ёки қуда томондан қариндош бўлган шахслар, яъни ота-она, туғишган ва ўгай ака-ука ва опа-сингиллар, эр-хотин, фарзанд, шу жумладан фарзандликка олинганлар, бобо, буви, неваралар, шунингдек эр-хотиннинг ота-онаси, туғишган ва ўгай ака-ука ва опа-сингиллари киради.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
8. Барча П2П ўтказмалари OTP код билан тасдиқланган ҳолда амалга оширилиши лозим. Веб-сайтлар орқали П2П ўтказмаларни амалга ошириш мумкин эмас.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
9. Онлайн кредит (микроқарз) ва омонатлар билан боғлиқ операциялар ҳамда П2П ўтказмаларини тасдиқлаш учун юбориладиган OTP кодлар фойдаланувчининг рўйхатдан (аутенфикациядан) ўтган, OTP код келиб тушган қурилмасида амал қилиши ва бошқа қурилмаларда қўлланишининг олди олиниши лозим.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
10. Мавжуд ҳисобга олиш ёзувига (аккаунтга) кириш, паролини тиклаш ёки бошқа қурилмадан кириш, рўйхатдан ўтиш ва банк картасини бириктириш жараёнлари фақатгина биометрик идентификациядан ўтган ҳолда амалга оширилиши лозим.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
11. Мавжуд ҳисобга олиш ёзувига (аккаунтга) бошқа қурилмадан кириш ёки унинг паролини қайта тиклаш жараёнида ушбу аккаунтга боғланган барча банк карталари мобил иловадан автоматик тарзда чиқариб юборилиши ҳамда ушбу қурилмада банк карталари бўйича молиявий операциялар тарихи ўчириб юборилиши лозим.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Бунда мавжуд ҳисобга олиш ёзувига (аккаунтга) бошқа қурилмадан кирган фойдаланувчи мазкур Низомнинг 10-бандида белгиланган тартибда банк карталарини бириктириши мумкин.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
3-боб. Қурилмалар ва сессияларни бошқариш
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
12. Кредит ва тўлов ташкилотлари масофадан молиявий хизматларни кўрсатувчи ахборот тизимлари, мобил иловалар ва уларнинг веб-талқинидан фойдаланувчиларнинг қурилмаларини рўйхатдан ўтказиш ва мониторинг қилишда қуйидаги талабларга риоя этишлари шарт:
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
мобил қурилманинг техник идентификация ва дастурий параметрлари автоматик тарзда аниқланиши ва маълумотлар базасида сақланишини таъминлаш;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
фойдаланувчининг ҳисобга олиш ёзувига (аккаунтга) рўйхатдан ўтмаган қурилмадан киришга уриниш ҳолати аниқланганда у тўғрисида аккаунт эгасига қурилманинг техник параметрларини (қурилма номи, модели, операцион тизими, IP-манзили) кўрсатган ҳолда СМС-хабарнома орқали огоҳлантириш юбориш;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
СМС-хабарномада ушбу ҳаракатлар ҳисобга олиш ёзуви (аккаунт) эгаси томонидан бажарилмаган бўлса зудлик билан аккаунтга кириш паролини ўзгартириш лозимлиги ҳақида маълумот мавжуд бўлиши;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
янги қурилмадан мавжуд аккаунтга киришга фақатгина аутентификация жараёни якунланиб, фойдаланувчи биометрик идентификациядан ўтганидан сўнг рухсат бериш.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
13. Фойдаланувчи мобил илова ёки унинг веб-талқинида ҳеч қандай ҳаракатни амалга оширмаганда ушбу сессиянинг амал қилиш вақти 3 дақиқадан ошмаслиги керак. Бунда белгиланган вақт тугаганидан кейин сессия автоматик тарзда тугатилиши ва қайта аутентификация талаб қилиниши лозим.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
14. Фойдаланувчининг ҳисобга олиш ёзувига (аккаунтга) рухсатсиз киришга уриниш ёки унинг аутентификация маълумотлари учинчи шахсларга ошкор бўлган ҳолатлар аниқланганда кредит ва тўлов ташкилотлари тизимга кириш имкониятини тўхтатиши ва ушбу ҳисобга олиш ёзувига (аккаунтга) фақат биометрик идентификациядан ўтган ҳолда қайта киришга рухсат бериши лозим. Бунда фойдаланувчига мазкур ҳолат ҳақида СМС-хабарнома орқали дарҳол хабар берилиши лозим.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Фойдаланувчининг мобил қурилмасида зарарли дастурлар борлиги ёки масофадан бошқарилаётганлиги аниқланганда кредит ва тўлов ташкилотлари мижозга ушбу ҳолат ҳақида зудлик билан СМС-хабарнома орқали хабар бериши лозим. СМС-хабарномада фойдаланувчига ҳолатни аниқлаштириш мақсадида кредит ва тўлов ташкилоти билан боғланиши зарурлиги қайд этилиши шарт.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
15. Кредит ва тўлов ташкилотлари мобил иловаси ўрнатилган қурилмада аудио/видео қўнғироқлар (шу жумладан, мессенжерлар орқали аудио/видео қўнғироқлар) амалга оширилаётган вақтда ҳамда масофадан бошқариш ҳолатида мобил иловадан фойдаланиш имкониятини чеклашлари шарт.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
16. Мобил илова ва унинг веб-талқинида фойдаланувчининг ҳисобга олиш ёзуви (аккаунти) доирасида «Актив сессиялар» (Active Sessions) номли алоҳида бўлим жорий этилиши ва у қуйидаги функционал имкониятларга эга бўлиши лозим:
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
қандай қурилма(лар), браузер(лар) ва IP манзил(лар) орқали фаол сессия(лар) мавжуд эканлиги тўлиқ кўрсатилган бўлиши;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
ҳар бир сессия учун қурилма номи ва операцион тизим, браузер номи ва версияси, IP манзили, сессия бошланган вақти, жорий фаол сессия белгиси (агар ушбу сессия фойдаланувчининг ҳозирги фаол браузерида очилган бўлса) тўғрисидаги маълумотларни ўз ичига олган бўлиши;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
ҳар бир сессия ёнида «Сессияни тугатиш» (Log out/Terminate) тугмаси мавжуд бўлиши ва фойдаланувчи исталган вақтда сессияни тугата олиши.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
17. Кредит ва тўлов ташкилотлари мобил илова орқали амалга ошириладиган ҳар бир молиявий амалиёт (банк ҳисобварақлари бўйича пул ўтказмалари, П2П ўтказмалари, хизматлар учун тўловлар ва бошқа операциялар) фойдаланувчи томонидан тасдиқланишидан олдин, фойдаланувчига ушбу амалиёт айнан мижознинг ўзи томонидан, фирибгарлар аралашувисиз бажарилаётганлигини мустақил равишда тасдиқловчи огоҳлантириш хабарини кўрсатиши шарт.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Огоҳлантириш хабари фойдаланувчи томонидан тасдиқлангандан сўнг молиявий амалиётнинг бажарилиши давом эттирилиши лозим.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
4-боб. Онлайн кредит (микроқарз) ажратишда фрод ҳолатларининг олдини олиш бўйича талаблар
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
18. Онлайн кредит (микроқарз) олиш бўйича ариза келиб тушгандан сўнг, кредит ташкилоти дастлаб фойдаланувчи тўғрисидаги маълумотларни кредит бюролари томонидан юритиладиган Кредит битимини тузиш тақиқланган шахслар реестридан (бундан буён матнда реестр деб юритилади) текшириши шарт.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Фойдаланувчи тўғрисидаги маълумотлар реестрда мавжудлиги аниқланса, онлайн кредит (микроқарз) расмийлаштириш жараёни тўхтатилади ва фойдаланувчининг телефон рақамига аризанинг рад этиш сабаби кўрсатилган ҳолда СМС-хабарнома юборилади.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Фойдаланувчи тўғрисидаги маълумотлар реестрда мавжудлиги аниқланмаса, онлайн кредит (микроқарз) ажратиш жараёни давом эттирилади.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
19. Кредит ташкилоти онлайн кредит (микроқарз) ажратишда фойдаланувчининг қарз юки кўрсаткичи ва тўлов қобилиятини баҳолаш мақсадида кредит бюроларига қуйидаги маълумотларни ўз ичига олган сўров юборади:
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
ариза берилган вақт;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
аризачининг розилик берган вақти;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
аризачининг ЖШШИРи;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
кредитнинг фоиз ставкаси;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
кредит муддати;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
кредит суммаси;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
кредит тури;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
валюта тури;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
кредит тарихини ўрганиш мақсади.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
20. Кредит бюролари бир ЖШШИР бўйича бир вақтнинг ўзида бир нечта кредит ташкилотларидан сўров келиб тушганда фақат биринчи сўров юборган кредит ташкилотининг сўровига жавоб бериши шарт.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Биринчи бўлиб сўров юборган кредит ташкилоти ушбу ЖШШИР бўйича онлайн кредит (микроқарз) ажратмаслик тўғрисида кредит бюроларига маълум қилган тақдирда кредит бюролари ушбу ЖШШИР бўйича кейинги сўров юборган кредит ташкилотининг сўровига жавоб бериши керак.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Агар биринчи сўров юборган кредит ташкилоти ушбу ЖШШИР бўйича онлайн кредит (микроқарз) расмийлаштирилганлигини маълум қилса, кредит бюролари мазкур ЖШШИР бўйича бошқа кредит ташкилотларига 24 соат давомида сўров қабул қилинмаслиги тўғрисида маълумот беради.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
21. Кредит ташкилоти олинган маълумотлар асосида ўзининг ички қоидаларидан келиб чиқиб, онлайн кредит (микроқарз) ажратиш ёки ажратмаслик тўғрисида қарор қабул қилади.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
22. Кредит ташкилоти онлайн кредит (микроқарз) ажратиш тўғрисида қарор қабул қилса, ариза юборган фойдаланувчига унинг мавжуд қарздорликларининг умумий миқдори (агар мавжуд бўлса) ҳамда тақдим этиладиган онлайн кредит (микроқарз)нинг тўлиқ қийматини кўрсатган ҳолда мобил иловада PUSH-хабар ва телефон рақамига СМС-хабарнома юбориш орқали хабар беради.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Бунда фойдаланувчига унга юборилган хабардан келиб чиқиб, онлайн кредит (микроқарз) расмийлаштириш жараёнини давом эттириш ёки берган аризасини бекор қилиш имконияти тақдим этилиши, шунингдек фойдаланувчи аризани бекор қилган тақдирда унга қисқа вақт ичида онлайн кредит (микроқарз) олиш бўйича қайта ариза юбориш имконияти берилиши лозим.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
23. Кредит ташкилотлари онлайн кредит (микроқарз) ажратиш бўйича шартнома расмийлаштирилганидан сўнг, пул маблағларини фойдаланувчига ўтказиб беришдан олдин фойдаланувчини масофавий биометрик идентификациядан ўтказиши шарт.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
24. Кредит ташкилотлари томонидан онлайн кредит (микроқарз) ажратиш натижалари (онлайн кредит (микроқарз) расмийлаштирилган ёки рад этилганлиги тўғрисидаги маълумотлар реал вақт режимида кредит бюроларига тақдим этилиши шарт.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
25. Онлайн кредит (микроқарз) расмийлаштириш жараёнида қарз юки кўрсаткичи ва кредит қобилиятини баҳолаш (скоринг) учун юбориладиган сўровлар мониторинг қилиш учун юбориладиган сўровлардан алоҳида белгилар (идентификаторлар) билан фарқ қилиши лозим.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
26. Кредит ташкилотлари ўзининг ички қоидаларидан келиб чиқиб, онлайн кредит (микроқарз) ажратиш жараёнида содир этиладиган фрод ҳолатларининг олдини олиш бўйича қўшимча чораларни кўради.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
27. Кредит ва тўлов ташкилотлари ўз мобил иловасида фойдаланувчининг ҳисобга олиш ёзуви (аккаунти) доирасида «Фирибгарлик ҳақида хабар бериш» номли алоҳида бўлимни жорий этиши шарт. Мазкур бўлим босилганда алоҳида ойна (форма) очилиши ва унда қуйидаги маълумотларни киритиш учун майдонлар тақдим этилиши лозим:
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
фойдаланувчининг Ф.И.О.;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
паспорт ёки идентификация ID-карта рақами ва серияси;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
туғилган куни;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
ҳисобга олиш ёзувида (аккаунтда) рўйхатдан ўтган телефон рақами;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
фирибгарлик ҳолатининг қисқача тавсифи;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
йўқотилган пул маблағининг миқдори;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
ҳолат содир этилган вақт.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
5-боб. Онлайн кредит (микроқарз) ажратишда содир этилган фрод ҳолатлари натижасида фойдаланувчиларга етказилган моддий зарарни қоплаш тартиби
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
28. Масофадан туриб онлайн кредит (микроқарз) ажратиш жараёнида содир этилган фрод ҳолати натижасида фойдаланувчи номига онлайн кредит (микроқарз) расмийлаштирилган тақдирда фойдаланувчи мазкур ҳолат бўйича ички ишлар органларига ариза билан мурожаат қилади.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
29. Ички ишлар органлари фуқаро (фойдаланувчи) томонидан берилган ариза асосида содир этилган фрод ҳолати юзасидан терговга қадар текширув, суриштирув, дастлабки тергов ҳаракатларини амалга оширади.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Терговга қадар текширув, суриштирув, дастлабки тергов ҳаракатларида онлайн кредит (микроқарз) фрод ҳолати натижасида расмийлаштирилганлиги аниқланганда фуқаронинг жабрланувчи деб эътироф этилганлиги тўғрисидаги суриштирувчи, терговчи, прокурор қарори ёки суднинг ажрими онлайн кредит (микроқарз)ни расмийлаштирган ахборот тизими (мобил илова, веб-талқин ва бошқалар) эгаси бўлган кредит ташкилотига юборилади.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
30. Кредит ташкилоти фрод ҳолати натижасида номига онлайн кредит (микроқарз) расмийлаштирилган фуқаронинг жабрланувчи деб эътироф этилганлиги тўғрисидаги суриштирувчи, терговчи, прокурорнинг қарори ёки суднинг ажрими келиб тушган кундан бошлаб мазкур онлайн кредит (микроқарз) ва у билан боғлиқ фоизлар, неустойка, жарималарни ҳисоблашни ҳамда жабрланувчи деб эътироф этилган шахсдан ундиришни тўхтатади.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
31. Кредит ташкилоти томонидан онлайн кредит (микроқарз) расмийлаштирилиши ва у билан боғлиқ бошқа тўловлар жабрланувчидан ундирилган ҳолатларда ушбу тўловлар кредит ташкилоти томонидан жабрланувчининг банк картасига ёки у кўрсатган ҳисобварағига суднинг қарори ёки ажрими асосида қайтарилади.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Мазкур тўловлар суднинг қарори ёки ажрими қонуний кучга кирган кундан бошлаб ўн беш кун муддатда амалга оширилади.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
32. Кредит ташкилоти онлайн кредит (микроқарз) ажратиш билан боғлиқ фрод ҳолатини содир этган шахсдан етказилган моддий зарарни регресс тартибида ундириш мақсадида:
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
дастлабки тергов ва судда фуқаровий даъвогар сифатида иштирок этади;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
ишда айбланувчи тариқасида жалб этилиши лозим бўлган шахс аниқланганда моддий зарарни ундан ўз ҳисобига ундириш бўйича талабларни киритади;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
қонунчиликда белгиланган тартибда бошқа ҳаракатларни амалга оширади.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
33. Кредит ташкилоти фрод ҳолатига шубҳа қилганда ҳолат ва далилларни қайта текшириш бўйича терговга қадар текширув, суриштирув, дастлабки тергов ҳаракатлари ёки суднинг қарори устидан қонунчиликда белгиланган тартибда шикоят қилиши мумкин.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
34. Суриштирув, дастлабки тергов натижалари ёки суднинг қарорига асосан фрод ҳолати юз бермаганлиги аниқланганда кредит ташкилоти онлайн кредит (микроқарз) ва у билан боғлиқ фоизлар, неустойка, жарималарни ҳисоблашни ҳамда жабрланувчи деб эътироф этилган шахсдан ундиришни давом эттиради.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
35. Кредит ташкилоти онлайн кредит (микроқарз) расмийлаштириш билан боғлиқ фрод ҳолатлари бўйича келиб тушган мурожаатлар, ўтказилган текширув натижалари ҳамда қопланган зарарлар тўғрисидаги маълумотларни ҳар чоракда Марказий банкка электрон шаклда тақдим этади.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
6-боб. Фрод ҳолатларини аниқлаш ва олдини олиш бўйича талаблар
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
36. Кредит ва тўлов ташкилотлари, тўлов тизими операторлари банк карталари, ҳисобварақлар, мобил иловадаги ҳисобга олиш ёзувлари (аккаунтлар) ҳамда электрон ҳамёнлар билан боғлиқ фрод ҳолатларни аниқлаш ва олдини олиш мақсадида сессион, транзакцион антифрод ва уяли алоқа даражасида ахборот хавфсизлигини таъминлаш тизимларини жорий этишлари лозим.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
37. Шубҳали фаолият ва фрод ҳолатларини аниқлаш ҳамда олдини олиш бўйича кредит ва тўлов ташкилотларида жорий қилинган транзакцион антифрод тизимлари қуйидаги умумий талабларга жавоб бериши керак:
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
фойдаланувчиларнинг тўловларини (банк ҳисобварақлари бўйича пул ўтказмалари, П2П ўтказмалар, хизматлар учун тўловлар) амалга оширишдан олдин таҳлил қилиши ва фрод ҳолатларининг белгиларини аниқлаши;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
фрод ҳолати белгиларига эга бўлган тўлов амалиётлари аниқланган тақдирда уларни тўхтатиш тўғрисида қарор қабул қилиши;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
тўловни амалга ошириш бўйича қарор қабул қилишдан олдин нафақат тўлов маълумотларини балки ушбу тўловни амалга оширувчи ва қабул қилувчига оид маълумотларни (мобил илованинг иш фаолияти журналлари ҳамда сессион антифрод тизимларидан олинган маълумотлар) таҳлил қила олиши;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
мобил илова, интернет-банкинг, автоматлаштирилган банк тизими ва карта процессинги (мавжуд бўлса) билан интеграция қилиш имкониятига эга бўлиши;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
фойдаланувчининг ҳаракатларини қайд этиш имкониятига эга бўлиши;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
антифрод тизими ва унда белгиланган қоидаларнинг самарадорлигини кўрсатувчи ҳисоботларни созлаш имкониятига эга бўлиши;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
амалдаги ахборот тизимлари ва хизматларнинг узлуксиз фаолиятига салбий таъсир кўрсатмаслиги;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
маълумотлар яхлитлиги назорат қилинган ва шифрланган ҳолда узатилиши;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
ташқи ахборот тизимларига (шу жумладан, транзакцион таҳлил платформаларига) қўшимча таҳлилий маълумотларни тақдим этиши;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
белгиланган ички қоидалар асосида шубҳали ёки зарарли фаолиятни аниқлаш ва уни автоматик блоклаш имкониятини таъминлаши;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
прокси-сервер, TOR-тармоғи, VPN тармоғи ва бошқа анонимлаштирувчи воситалар орқали тизимга киришга уриниш ҳолатларини аниқлаши;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
хостинг ва колокация хизматларини тақдим этувчи ташкилотларнинг хавф остидаги серверлари ва қурилмаларидан кириш ҳолатларини аниқлаши;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
фойдаланувчининг қурилмасига ҳар қандай усуллардан фойдаланиб масофадан рухсатсиз уланиш ва бошқариш ҳолатларини аниқлаши.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
38. Сессион антифрод тизимлари қуйидаги талабларга жавоб бериши керак:
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
фойдаланувчининг қурилмаси ва ундаги хатти-ҳаракатлари ҳақидаги маълумотларни йиғиш учун мобил илова ўрнатиладиган iOS ва Android mobil operatsion тизимлари учун SDK (Software Development Kit), шунингдек, internet banking саҳифасида жойлаштириладиган Java skriptiга эга бўлиши;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
қурилмалар ёки SIM-карталарнинг алмаштирилишини аниқлаши ва таҳлил қилиши;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
фойдаланувчи қурилмасининг техник хусусиятлари ҳақида маълумотларни тўплаш ва улар асосида қурилманинг ноёб идентификаторини (қурилма бармоқ изи) шакллантириши;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
мобил иловадан фойдаланиш вақтида қўнғироқларни (GSM/мессенжерлар орқали) аниқлаши;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
фойдаланувчининг қурилмасини масофадан бошқариш белгиларини аниқлаши;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
мобил қурилма эмуляторига хос бўлган белгиларни аниқлаши;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
root/jailbreak белгилари ва носозликларни тузатиш режими (debugger) ёқилганлигини аниқлаши;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
VPN тармоғидан фойдаланиш белгиларини аниқлаши;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
сессия маълумотларини таҳлил қилиши ва шубҳали фаолият белгиларини аниқлаши;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
транзакцион антифрод тизимига сессия маълумотларини юбориши;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
фойдаланувчи қурилмасини унинг техник хусусиятлари (device fingerprinting) асосида идентификация қилиши;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
фойдаланувчи қурилмасини глобал (cross-client) даражасида идентификация қилиши;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
фойдаланувчининг ҳисобга олиш ёзуви (аккаунти)дан рухсатсиз фойдаланиш ҳолатларини аниқлаши;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
ҳимояланган веб-иловага учинчи томон коди киритилган (инексия) ҳолатларни аниқлаши;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
сервер томондаги веб қисмга фрод йўли билан киритилган (веб-инексия) кодларни аниқлаши;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
фишинг ҳолатларини аниқлаши;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
хавф даражасини баҳолаш мақсадида ҳар бир фойдаланувчи ишлатаётган браузерларни мониторинг қилиши;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
қурилма идентификаторларини ўзгартириш ёки яшириш имконини берувчи махсус браузерлар (antidetect) орқали кириш ҳолатларини аниқлаши;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
фойдаланувчи хатти-ҳаракатлари (навигация, курсор ҳаракати, тугмаларни босиш тезлиги, танаффуслар ва форма билан ўзаро таъсир) асосида асл фойдаланувчи ва фирибгарлик фаолиятини фарқлаш механизмларини жорий этиши;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
автоматик киришга уринишлар (bruteforce) ва бошқа манбалардан олинган бузилган аутентификация маълумотларини қўллаб (credential stuffinг) тизимга киришга уриниш ҳолатларини аниқлаши ва блоклаши;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
ташқи тизимларга киришга уриниш ҳолатлари бўйича маълумот тақдим этиши;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
мобил иловадан фойдаланиш вақтида фойдаланувчининг ҳаракатлари ҳақида маълумот юбориши;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
браузерлардан маълумот олиши (шунингдек, Chromium 26, Microsoft Edge 13, Mozilla Firefox 4, Safari 8 ва ундан паст бўлган версиялар ишлатилганда блоклаши);
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
фойдаланувчи томонидан бир нечта қурилма ёки СИМ-карта алмашинувини аниқлаши ва таҳлил қилиши;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
мобил иловадаги хатти-ҳаракатлар (тегинишлар, суришлар, матн териш тезлиги, сенсор маълумотлари) асосида фойдаланувчи ёки фирибгар фаолиятини аниқлаши;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
GPS ва Wi-Fi тармоғи маълумотлари орқали жойлашувга оид шубҳали фаолиятни аниқлаши;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
фойдаланувчи ва дастурий таъминотнинг зарарли фаолиятини ташкилот томонидан танланган қоидалар асосида блоклаши;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
фойдаланувчи сессиясида мобил илованинг носозликларини топиш воситаси (debugger) ёқилган ҳолатларни аниқлаши ва фойдаланувчи ҳаракатларини таҳлил қилишда инобатга олиши;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
мобил илова ва сервер (ёки бошқа хизматлар) ўртасида маълумот алмашиш учун мўлжалланган дастурий интерфейс (Application Programming Interface)ни ботлар ёки ташқи тизимлар фойдаланишидан ҳимоялаши.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
39. Кредит ва тўлов ташкилотлари шубҳали ва блокланган операциялар юзасидан қуйидаги маълумотларни тўплаб, электрон тарзда ҳужжатлаштириши лозим:
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
операция санаси ва вақти;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
фойдаланувчининг идентификатори ва қурилма маълумотлари;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
операция тури ва миқдори;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
хавфни аниқлаш сабаблари;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
кўрилган чоралар (блоклаш, хабар юбориш, алоқага чиқиш, таҳлил қилиш ва ҳ.к.);
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
якуний қарор.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Ушбу маълумотлар кредит ташкилотларида камида 3 йил давомида сақланиши шарт.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
40. Мобил иловалар ёки веб-ресурслар орқали банк картасининг СМС-хабарнома хизматини ёқиш, ўчириш ёки ўзгартириш тақиқланади.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
41. Мобил иловада банк картаси эгасининг исми тўлиқ шаклда, фамилиясининг эса фақат биринчи ҳарфи акс эттирилиши, пул ўтказмалари амалга оширилганда мазкур телефон рақамга уланган банк карталари эгасининг маълумотлари қисман беркитилган тарзда акс эттирилиши лозим.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
42. Ташқи тизимлар ёки хорижий ташкилотларнинг мобил иловаларидан халқаро ўтказмалар телефон рақами орқали амалга оширилганда банк картаси эгасининг исми тўлиқ шаклда, фамилиясининг биринчи ҳарфи акс эттирилиши ҳамда банк картасининг биринчи ва охирги тўртта рақамлари жўнатувчи интерфейсида акс эттирилиши лозим.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
43. Кредит ташкилотида онлайн кредит (микроқарз) ажратиш ва омонат операцияларини реал вақт режимида кузатиб бориш имконини берадиган транзакцион мониторинг тизими жорий этилиши лозим.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Электрон ҳамёнлар билан ишловчи кредит ва тўлов ташкилотларида шубҳали транзакцияларни аниқлаш ва олдини олиш бўйича транзакцион антифрод тизими жорий этилиши лозим.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
44. Кредит ташкилотлари ахборот хавфсизлиги ва киберхавфсизликни таъминлаш ва фрод ҳолатларига тезкор жавоб қайтариш мақсадида фойдаланувчиларни қуйидаги ҳолатлар юз берганда СМС-хабарнома ва мобил иловада PUSH-хабар орқали зудлик билан хабардор қилиши ҳамда жараённи тўхтатиши ва фойдаланувчининг қўшимча тасдиқдан ўтишини таъминлаши шарт:
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
фойдаланувчи номидан янги қурилма орқали тизимга киришга уринишда;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
фойдаланувчи номидан онлайн кредит (микроқарз) расмийлаштириш, омонат жойлаштириш ҳамда омонатдан пул маблағларини ечиб олиш бўйича сўров юборилганда;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
тизимда фрод аломатлари қайд этилганда (қисқа вақт ичида бир нечта операцияларнинг амалга оширилиши, шубҳали IP-манзиллардан кириш, ноодатий геолокациядан ҳаракатлар ва бошқалар).
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
45. Масофадан молиявий хизматларни тақдим этувчи ахборот тизимлари, шунингдек, мобил иловаларга нисбатан амалга ошириладиган кибертаҳдидлар махсус платформалар орқали мониторинг ва таҳлил (threat intelligence) қилиш жараёнида аниқланган вақтда тизим орқали зудлик билан Марказий банкка хабар берилиши лозим.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
7-боб. Маълумотларни сақлаш ва муҳофаза қилиш
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
46. Кредит ва тўлов ташкилотлари жисмоний шахсларнинг шахсига доир, идентификация ва тўлов билан боғлиқ барча турдаги маълумотларнинг хавфсизлигини таъминлаш мақсадида уларни ўз ахборот тизимларида шифрланган ҳолда сақлаши шарт.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Ахборот тизимларидаги маълумотларнинг рухсатсиз тарқалишининг олдини олиш мақсадида маълумотларни рухсатсиз тарқалишидан ҳимоялаш тизими DLP (Data Loss Prevention) жорий этилиши лозим.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
47. Ахборот тизимида фойдаланувчи ва тизимнинг ўзи томонидан амалга оширилган барча ҳаракатлар автоматик тарзда журналлаштирилиши шарт. Журналлар сохталаштириш ва ўзгартиришдан ҳимояланган форматда сақланиши лозим. Журнал маълумотларининг яхлитлигини таъминлаш мақсадида WORM (Write Once Read Many) технологиясидан фойдаланиш тавсия этилади.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
48. Имтиёзли функциялар ва юқори даражадаги тизим ҳуқуқлари орқали амалга оширилган барча ҳаракатларга фақат чекланган доирадаги ходимлар томонидан киришга рухсат берилиши шарт. Бундай ҳуқуқлардан фойдаланиш жараёнлари мажбурий тарзда кўп омилли аутентификация MFA (Multi-Factor Authentication) орқали ҳимояланиши лозим.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Имтиёзли функциялар ва юқори даражадаги тизим ҳуқуқлари доирасида амалга ошириладиган фаолиятнинг тўлиқ назорати ва журналлаштирилиши PAM (Privileged Access Management) тизими орқали амалга оширилиши керак.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
49. Кредит ва тўлов ташкилотлари ахборот тизимларидаги маълумотларни ҳимоя қилиш учун криптографик ҳимоя воситаларидан фойдаланишда қуйидаги талабларни бажаришлари шарт:
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
алоқа каналлари орқали ахборот алмашинувини фақат ҳимояланган Transport Layer Security (TLS) протоколидан (1.3 ёки ундан юқори версия) фойдаланган ҳолда амалга ошириш;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
маълумотларни шифрлашда AES-256/GCM алгоритмидан фойдаланиш;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
криптографик калитларнинг айланиш (ротация) сиёсатини киберхавфсизлик соҳасидаги ваколатли давлат органи томонидан белгиланган талаблар доирасида амалга ошириш;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
криптографик калитлар камида йилда бир маротаба янгиланиб борилишини таъминлаш;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
криптографик калитлар билан боғлиқ барча ёзувлар (логлар), шу жумладан калит яратиш, айлантириш, бекор қилиш ва фойдаланиш ҳолатлари тўғрисидаги маълумотларни камида 3 йил давомида сақлаш;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
криптографик калитларнинг муддати ўтганидан кейин уларни белгиланган тартибда йўқ қилиш ёки архив ҳолатига ўтказиш ҳамда бу жараённи тегишли далолатнома билан расмийлаштириш.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
50. Кредит ва тўлов ташкилотлари криптографик калитларни бошқаришда калитларни бошқариш тизими (KMS) ёки аппарат хавфсизлик модули (HSM)дан фойдаланишлари мумкин.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
51. Мазкур Низомда қайд этилган криптографик алгоритмлар ёки протоколларнинг версиялари (жумладан, TLS, AES ва бошқалар) эскирган ёки заиф деб топилса, кредит ва тўлов ташкилотлари маълумотларни ҳимоя қилишда янгиланган, эквивалент ёки ундан юқори даражадаги хавфсизликни таъминлайдиган криптографик алгоритмлар ва протоколлардан фойдаланишлари лозим.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
52. Кредит ва тўлов ташкилотлари ахборот тизимлари доирасида амалга оширилган барча техник жараёнлар, фойдаланувчи фаолияти, хавфсизлик билан боғлиқ ҳолатлар, операция журналлари ва тегишли дастурий ёзувларни камида 3 йил мобайнида хавфсиз ва ишончли шаклда сақлаши лозим.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
8-боб. Мобил иловалар ва уларнинг веб-талқинида хавфсизликни таъминлаш
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
53. Кредит ва тўлов ташкилотлари томонидан жорий этилган мобил иловалар ва уларнинг веб-талқини ахборот хавфсизлиги ва киберхавфсизликни таъминлаш талабларига тўлиқ жавоб бериши лозим.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
54. Мобил иловага техник хавф туғдирувчи қурилмаларда ишлашини автоматик тарзда аниқлаш ва блоклаш механизмлари жорий этилиши лозим.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
55. Кредит ва тўлов ташкилотлари қуйидаги ҳолатларда мобил илованинг ишлашини чеклаши лозим:
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
андроид операцион тизимида ишловчи қурилманинг тизим ҳуқуқларига ноқонуний кириш орқали хавфсизлик сиёсати бузилганда (root);
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
iOS операцион тизимида ишловчи қурилмада ишлаб чиқарувчи томонидан ўрнатилган хавфсизлик чекловлари ўчирилиб, тизимга чуқур кириш имконияти яратилганда (jailbreak).
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
56. Мобил илова ишга туширилганда қурилманинг хавфсизлик ҳолати таҳлил қилиниши (SafetyNet Attestation, Play Integrity API, Jailbreak detection каби воситалар) ва салбий ҳолат аниқланганда мобил илованинг иш фаолияти тўхтатилиб, фойдаланувчига СМС-хабарнома юборилиши шарт. Ушбу ҳолат баённома (loglar) базасига автоматик тарзда қайд этилиши лозим.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
57. Мобил илова дастур кодига рухсатсиз кириш, таҳрирлаш, тескари муҳандислик (reverse engineering) ва декомпиляция орқали таҳлил қилиш имкониятини чекловчи махсус технологиялар билан ҳимоя қилиниши шарт.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
58. Кредит ва тўлов ташкилотлари мобил илова орқали тарқалиши мумкин бўлган зарарли кодлар, дастурлар ва фродга оид таҳдидларни аниқлаш ва уларнинг олдини олиш мақсадида мобил SDK (Software Development Kit) орқали антивирус ва антифрод функциялари билан таъминланган хавфсизлик модулларини интеграция қилиши керак.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
59. Кредит ва тўлов ташкилотлари мобил иловани реал вақт режимида таҳдидлардан ҳимоя қилиш учун RASP (Runtime Application Self-Protection) технологияларини жорий қилиши лозим.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
60. Кредит ва тўлов ташкилотлари ўз веб-талқинларида қуйидаги ахборот хавфсизлиги ва киберхавфсизликни таъминлаш чораларини кўришлари шарт:
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
маълумот алмашинуви HTTPS протоколи орқали амалга оширилиши ва HSTS (Strict Transport Security) сиёсати фаоллаштирилиши;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
веб-талқинга юкланадиган JavaScript кодларининг яхлитлигини таъминлаш учун SRI (Subresource Integrity) ёки шунга мос механизмлар қўлланиши;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
браузер муҳитида аномал фаолликни (бот фаоллиги, автокликер, виртуал муҳит) аниқлаш учун тегишли киберхавфсизлик воситаларини жорий қилиши.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
61. Кредит ва тўлов ташкилотлари мобил иловалар ва уларнинг веб-талқинида сессия бошқаруви ҳамда аутентификация хавфсизлигини ўзининг антифрод тизимларида белгиланган талаб ва қоидаларга асосан таъминлайди.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
62. Фойдаланувчининг фаолияти, сессиялари, аномал ҳаракат ва таҳдидлар билан боғлиқ барча маълумотлар баённомалаштирилиши (логлаш) ҳамда марказлашган мониторинг (SIEM) тизимига интеграция қилинган ҳолда реал вақт режимида кузатилиши ва қайд этилиши шарт.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
63. Кредит ва тўлов ташкилотларининг мобил иловаларига қисқа вақт оралиғида ноодатий даражада кўп сўровлар келиб тушганда ахборот тизимининг барқарорлиги ва хавфсизлигини таъминлаш мақсадида бундай сўровларга нисбатан чекловлар жорий этиши, вақтинчалик блоклаш ёки бошқа ҳимоя чораларини мустақил равишда қўллашлари лозим.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
64. Мобил иловадаги аккаунтга 1 дақиқа мобайнида 1 та IP манзилдан 2 ва ундан ортиқ қурилмадан уриниш ҳолатлари кузатилса, ушбу аккаунт 10 дақиқага блокланиши лозим.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
9-боб. Фойдаланувчиларни ўқитиш ва маълумот бериш
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
65. Кредит ва тўлов ташкилотлари ўз ахборот тизимлари, мобил иловалари ва веб-ресурсларида рўйхатдан ўтган фойдаланувчиларини ахборот хавфсизлиги ва киберхавфсизликни таъминлаш ҳамда фрод ҳолатларининг олдини олиш бўйича асосий қоидалар билан таништириши шарт.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
66. Ахборот тизимлари, мобил иловалар ва веб-ресурсларда фойдаланувчига фроднинг турлари, энг кўп учрайдиган схема ва усуллари ҳамда улардан ҳимояланиш бўйича амалий тавсиялар бериб борилиши лозим.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
67. Кредит ташкилотлари фрод ҳолатлари тўғрисида фойдаланувчилар тезкор мурожаат қилишлари учун банк картасининг орқа томонида 24/7 режимда ишловчи алоқа рақамини кўриниб турадиган ва ўқиш учун осон шаклда жойлаштириши шарт.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
68. Кредит ва тўлов ташкилотлари банк картасини расмийлаштириш ёки бошқа турдаги хизматларни тақдим этиш жараёнида тузиладиган шартномалар ва оммавий оферталарда қуйидаги талабларни белгилаши шарт:
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
фойдаланувчига кредит ва тўлов ташкилотлари томонидан юбориладиган хабарлар, жумладан мобил иловадаги билдиришномалар, СМС ва PUSH-хабарларни диққат билан ўрганиб чиқиши шартлиги;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
кредит ва тўлов ташкилотлари томонидан фойдаланувчига фирибгарлик белгилари аниқланганлиги тўғрисида маълумот берилиши;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
фойдаланувчи кредит ёки тўлов ташкилотидан шу каби хабарларни олганидан кейин ҳар қандай тўлов амалиётларини тасдиқлашда эҳтиёткор бўлиши;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
фойдаланувчининг қурилмаси йўқолганлиги ёки учинчи шахслар томонидан қурилмани бошқаришга назорат ўрнатилганлигини аниқлаган пайтдан бошлаб зудлик билан бироқ 1 кундан кечиктирмай кредит ёки тўлов ташкилотини хабардор қилиши;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
фойдаланувчи ўз розилигисиз амалга оширилган операция фактини аниқлаган пайтдан бошлаб 1 кун ичида бу ҳақда кредит ва тўлов ташкилотини хабардор қилиши;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
фойдаланувчи кредит ва тўлов ташкилотига ўзининг алоқа маълумотларини тақдим этиши шартлиги, ушбу маълумотлар кредит ва тўлов ташкилотининг фойдаланувчи билан боғланиши учун зарурлиги, агар ушбу маълумотлар ўзгарса, фойдаланувчи ўзгаришлар содир бўлган кундан бошлаб 3 кун ичида бу ҳақда кредит ёки тўлов ташкилотига хабар бериши.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Кредит ва тўлов ташкилотининг сўровига кўра фойдаланувчи операцияни ўзи мустақил равишда амалга оширганлиги ёки уни фойдаланувчининг топшириғи ёхуд ихтиёрий розилиги билан учинчи шахс бажарганлиги ҳақидаги маълумотларни тақдим этиши шарт. Шунингдек, фойдаланувчи фирибгарлик ҳолатлари тўғрисидаги маълумотларни ҳам тақдим этиши лозим.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
69. Банк картасини расмийлаштириш жараёнида фойдаланувчиларга банк картасининг амал қилиш муддати, ҳимоя пароллари ва телефон рақамига СМС орқали юбориладиган бир марталик тасдиқловчи кодларни бегона шахсларга тақдим этмаслик тўғрисида тушунтириш ҳамда ёзма равишда маълумот берилиши лозим.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
70. Фойдаланувчи СМС-хабарнома хизматига уланган телефон рақамини ўзгартирган тақдирда кредит ва тўлов ташкилоти унинг аввалги телефон рақамига хизматнинг ўчирилганлиги ва янги телефон рақамига хизматнинг уланганлиги ҳақида СМС-хабарнома орқали хабар бериши шарт.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
10-боб. Якуний қоидалар
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
71. Мазкур Низом талабларининг бузилишида айбдор бўлган шахслар қонунчилик ҳужжатларида белгиланган тартибда жавобгар бўладилар.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
72. Мазкур Низомнинг 5-бобида белгиланган талаблар Низом кучга киргандан кейин содир этилган онлайн кредит (микроқарз) ажратиш билан боғлиқ фрод ҳолатларига нисбатан қўлланилади.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
73. Мазкур Низомда белгиланган талабларнинг агент ва субагентлар томонидан бажарилиши уларга тегишли асосий ташкилот (кредит ёки тўлов ташкилоти) томонидан назорат қилинади.
(Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 21.01.2026 й., 10/26/3759/0064-сон; 15.08.2026 й., 10/26/3759-1/0847-сон)