Ushbu Qonunning maqsadi davlat hisobidan yuridik yordam ko‘rsatish sohasidagi munosabatlarni tartibga solishdan iborat.

Davlat hisobidan yuridik yordam ko‘rsatish to‘g‘risidagi qonunchilik ushbu Qonun va boshqa qonunchilik hujjatlaridan iboratdir.

Agar O‘zbekiston Respublikasining xalqaro shartnomasida O‘zbekiston Respublikasining davlat hisobidan yuridik yordam ko‘rsatish to‘g‘risidagi qonunchiligida nazarda tutilganidan boshqacha qoidalar belgilangan bo‘lsa, xalqaro shartnoma qoidalari qo‘llaniladi.

Ushbu Qonunda quyidagi asosiy tushunchalar qo‘llaniladi:

davlat hisobidan yuridik yordam — ushbu Qonunda belgilangan tartib-taomillar va shartlarga muvofiq to‘liq yoki qisman davlat hisobidan ko‘rsatiladigan, jismoniy shaxslarning huquqlarini, erkinliklarini va qonuniy manfaatlarini himoya qilishga qaratilgan malakali yuridik yordam;

Davlat hisobidan yuridik yordam ko‘rsatuvchi advokatlar reyestri — davlat hisobidan yuridik yordam ko‘rsatish to‘g‘risida ushbu Qonunga muvofiq shartnoma tuzgan advokatlar haqidagi ma’lumotlar bazasi;

“Ijtimoiy himoya yagona reyestri” axborot tizimi — kam ta’minlangan deb e’tirof etilgan oilalar va shaxslar to‘g‘risidagi ma’lumotlar bazasi;

kam ta’minlangan shaxs — “Ijtimoiy himoya yagona reyestri” axborot tizimi vositasida kam ta’minlangan shaxs deb e’tirof etilgan shaxs;

“Yuridik yordam” axborot tizimi — tasodifiy elektron tarzda tanlab olish yo‘li bilan jismoniy shaxslarga davlat hisobidan yuridik yordam ko‘rsatishga advokatlarni jalb etish, shuningdek qonunchilikda nazarda tutilgan va davlat hisobidan yuridik yordam ko‘rsatish bilan bog‘liq bo‘lmagan vazifalarni bajarish uchun mo‘ljallangan maxsus elektron axborot tizimi.

Davlat hisobidan yuridik yordam ko‘rsatish sohasidagi asosiy prinsiplar quyidagilardan iborat:

qonuniylik;

inson huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlarining ustuvorligi;

shaffoflik;

xolislik, kasbiy mahorat va bilimga egalik;

kamsitishga yo‘l qo‘ymaslik;

Advokatning kasb etikasi qoidalariga va advokat qasamyodiga qat’iy rioya etish;

advokatlik siriga rioya etish;

manfaatlar to‘qnashuviga yo‘l qo‘ymaslik.

Davlat hisobidan yuridik yordam ko‘rsatish sohasidagi davlat siyosatining asosiy yo‘nalishlari quyidagilardan iborat:

davlat hisobidan yuridik yordam ko‘rsatish sohasidagi davlat dasturlarini ishlab chiqish, tasdiqlash hamda amalga oshirish;

davlat hisobidan yuridik yordam ko‘rsatishning samarali milliy tizimini yaratish va rivojlantirish;

davlat hisobidan yuridik yordam olish huquqiga ega bo‘lgan jismoniy shaxslarning huquqiy himoyaga doir huquqlarini va davlat hisobidan yuridik yordam ko‘rsatish kafolatlarini ta’minlash.

O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi:

davlat hisobidan yuridik yordam ko‘rsatish sohasida yagona davlat siyosati amalga oshirilishini ta’minlaydi;

davlat hisobidan yuridik yordam ko‘rsatish sohasidagi davlat dasturlarini tasdiqlaydi va ularning amalga oshirilishini ta’minlaydi;

advokatlar tomonidan davlat hisobidan ko‘rsatilgan yuridik yordam uchun haq to‘lash miqdori va tartibini belgilaydi;

davlat hisobidan yuridik yordam ko‘rsatish sohasidagi normativ-huquqiy hujjatlarni o‘z vakolatlari doirasida qabul qiladi.

O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi qonunchilikka muvofiq boshqa vakolatlarni ham amalga oshirishi mumkin.

O‘zbekiston Respublikasi Adliya vazirligi davlat hisobidan yuridik yordam ko‘rsatish sohasidagi maxsus vakolatli davlat organidir (bundan buyon matnda maxsus vakolatli davlat organi deb yuritiladi).

Maxsus vakolatli davlat organi:

davlat hisobidan yuridik yordam ko‘rsatish sohasidagi yagona davlat siyosatini amalga oshiradi;

davlat hisobidan yuridik yordam ko‘rsatish tizimini boshqaradi;

davlat hisobidan yuridik yordam ko‘rsatish sohasidagi davlat dasturlari loyihalarini ishlab chiqadi hamda O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasiga kiritadi;

Davlat hisobidan yuridik yordam ko‘rsatuvchi advokatlar reyestrini yuritadi;

Davlat hisobidan yuridik yordam ko‘rsatuvchi advokatlar reyestriga kiritilish istagini bildirgan advokatlar bilan davlat hisobidan yuridik yordam ko‘rsatish to‘g‘risidagi shartnomalar tuzilishini ta’minlaydi va ularning ijrosi ustidan nazoratni amalga oshiradi;

davlat hisobidan yuridik yordam ko‘rsatish to‘g‘risidagi qonunchilik talablariga rioya etilishi ustidan tizimli monitoringni tashkil etadi;

davlat hisobidan yuridik yordam ko‘rsatish bilan bog‘liq xarajatlarning o‘rnini qoplash choralarini ko‘radi;

davlat hisobidan yuridik yordam ko‘rsatish tizimini moliyalashtirish masalasi bo‘yicha navbatdagi davr uchun budjet so‘rovlarini shakllantiradi;

davlat hisobidan yuridik yordam ko‘rsatish sohasidagi qonunchilikni va huquqni qo‘llash amaliyotini tahlil qiladi hamda ularning samaradorligini oshirish yuzasidan takliflar ishlab chiqadi;

davlat hisobidan yuridik yordam ko‘rsatish sohasida davlat organlari va advokatlar o‘rtasidagi hamkorlik tizimini muvofiqlashtiradi.

Maxsus vakolatli davlat organi qonunchilikka muvofiq boshqa vakolatlarni ham amalga oshirishi mumkin.

Davlat hisobidan yuridik yordam faqat Davlat hisobidan yuridik yordam ko‘rsatuvchi advokatlar reyestriga kiritilgan advokatlar tomonidan ko‘rsatiladi.

Quyidagi jismoniy shaxslar davlat hisobidan yuridik yordam olish huquqiga ega:

1) kam ta’minlangan shaxslar, agar ular:

muayyan ishda sud tomonidan o‘ziga nisbatan qo‘llanilgan qonunning O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasiga muvofiqligi to‘g‘risida O‘zbekiston Respublikasining Konstitutsiyaviy sudiga murojaat etganlar;

fuqarolik ishlari bo‘yicha da’vogarlar yoki javobgarlar;

ma’muriy ishlar bo‘yicha arizachilar;

ma’muriy qamoq tarzidagi ma’muriy jazo nazarda tutilgan ma’muriy huquqbuzarlikni sodir etgan shaxslar;

jinoyat ishlari bo‘yicha gumon qilinuvchilar, ayblanuvchilar, sudlanuvchilar, shuningdek mahkumlar bo‘lsa;

2) ruhiy holati buzilgan jismoniy shaxslar, ularga “Psixiatriya yordami to‘g‘risida”gi O‘zbekiston Respublikasi Qonuniga muvofiq psixiatriya yordami ko‘rsatilayotganda;

3) o‘z huquqlari buzilgan, “Xotin-qizlar va erkaklar uchun teng huquq hamda imkoniyatlar kafolatlari to‘g‘risida”gi O‘zbekiston Respublikasi Qonunida nazarda tutilgan xotin-qizlar va erkaklarning teng huquqliligi buzilganligi munosabati bilan sudga murojaat qilgan jismoniy shaxslar;

4) O‘zbekiston Respublikasining Jinoyat-protsessual kodeksiga muvofiq jinoyat ishi bo‘yicha advokat ishtirok etishi shart bo‘lgan taqdirda, gumon qilinuvchi, ayblanuvchi yoki sudlanuvchi.

Davlat hisobidan yuridik yordam olish huquqiga ega bo‘lgan jismoniy shaxslar:

ushbu Qonunda belgilangan tartibda va hollarda davlat hisobidan malakali yuridik yordam olishga;

davlat hisobidan yuridik yordam olishni rad etishga;

o‘zlariga davlat hisobidan yuridik yordam ko‘rsatilishi chog‘ida olingan axborotning maxfiyligiga rioya etilishini talab qilishga;

maxsus vakolatli davlat organi xodimlarining harakatlari (harakatsizligi) ustidan yuqori turuvchi organga yoki sudga shikoyat qilishga haqli.

Davlat hisobidan yuridik yordam olish huquqiga ega bo‘lgan jismoniy shaxslar:

davlat hisobidan yuridik yordam olish uchun murojaat qilganda haqqoniy va to‘liq axborot taqdim etishi;

davlat hisobidan yuridik yordam ko‘rsatilishiga ta’sir etuvchi holatlar to‘g‘risida maxsus vakolatli davlat organini o‘z vaqtida xabardor qilishi;

davlat hisobidan yuridik yordam olish uchun o‘zlari yolg‘on yoki chalg‘ituvchi ma’lumotlar taqdim etganligi faktlari tasdiqlangan taqdirda, davlat hisobidan yuridik yordam ko‘rsatish bilan bog‘liq xarajatlarning o‘rnini qoplashi shart.

Davlat hisobidan yuridik yordam olish huquqiga ega bo‘lgan jismoniy shaxslar qonunchilikka muvofiq boshqa huquqlarga ega bo‘lishi va ularning zimmasida o‘zga majburiyatlar ham bo‘lishi mumkin.

Davlat hisobidan yuridik yordam ushbu Qonun 9-moddasining 1-bandida ko‘rsatilgan jismoniy shaxslarga O‘zbekiston Respublikasining Konstitutsiyaviy sudiga fuqarolik ishlari bo‘yicha sudlarga va ma’muriy sudlarga taalluqli bo‘lgan quyidagilar haqidagi ishlar bo‘yicha ko‘rsatiladi:

muayyan ishda sud tomonidan o‘ziga nisbatan qo‘llanilgan qonunning O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasiga muvofiqligi haqidagi;

ijtimoiy nafaqalar va moddiy yordam tayinlash hamda to‘lash to‘g‘risidagi;

ishga tiklash haqidagi;

ish haqini undirish to‘g‘risidagi;

alimentlarni undirish haqidagi;

uyga kiritish, turar joydan foydalanish huquqini yo‘qotgan deb topish va ko‘chirish to‘g‘risidagi;

mehnatda mayib bo‘lganlik yoki sog‘liqning boshqacha tarzda shikastlanganligi, shuningdek boquvchining vafot etganligi tufayli yetkazilgan zararning o‘rnini qoplash haqidagi;

O‘zbekiston Respublikasi Fuqarolik kodeksining 991-moddasida nazarda tutilgan tartibda tergovga qadar tekshiruvni amalga oshiruvchi organlarning, surishtiruv, dastlabki tergov, prokuratura organlarining va sudning qonunga xilof harakatlari tufayli yetkazilgan zararning o‘rnini qoplash to‘g‘risidagi.

Ma’muriy huquqbuzarlik sodir etgan kam ta’minlangan shaxslarga davlat hisobidan yuridik yordam ushbu shaxslar tomonidan ma’muriy qamoq tarzidagi ma’muriy jazo nazarda tutilgan ma’muriy huquqbuzarlik sodir etilgan hollarda ko‘rsatiladi.

Ruhiy holati buzilgan jismoniy shaxslarga psixiatriya yordami ko‘rsatilayotganda davlat hisobidan yuridik yordam:

tashxis qo‘yish, davolash va reabilitatsiya qilish;

tibbiy yo‘sindagi majburlov choralarini qo‘llash;

jinoyat, fuqarolik ishlari va ma’muriy huquqbuzarliklar to‘g‘risidagi ishlar bo‘yicha sud-psixiatriya ekspertizasini o‘tkazish chog‘ida ko‘rsatiladi.

Xotin-qizlar va erkaklarning teng huquqliligi buzilganligi to‘g‘risidagi ishlarni sudlarda ko‘rish chog‘ida davlat hisobidan yuridik yordam xotin-qizlar va erkaklar uchun teng huquq hamda imkoniyatlar kafolatlarini ta’minlashning quyidagi yo‘nalishlari bo‘yicha ko‘rsatiladi:

davlat fuqarolik xizmati sohasida;

saylov huquqlarini amalga oshirishda;

iqtisodiy sohada hamda tadbirkorlik faoliyatida;

mehnat munosabatlarida;

ijtimoiy himoya sohasida;

oilaviy munosabatlar hamda bolalar tarbiyasi sohasida;

ta’lim, ilm-fan, madaniyat hamda sog‘liqni saqlash sohasida.

Agar shaxs gumon qilinuvchi, ayblanuvchi yoki sudlanuvchi bo‘lib qolsa, davlat hisobidan yuridik yordam O‘zbekiston Respublikasining Jinoyat-protsessual kodeksida nazarda tutilgan tartibda ko‘rsatiladi.

Agar kam ta’minlangan shaxs mahkum bo‘lib qolgan taqdirda, davlat hisobidan yuridik yordam qonunchilikda belgilangan tartibda ko‘rsatiladi.

Davlat hisobidan yuridik yordam ko‘rsatuvchi advokatlar reyestriga kiritilish istagini bildirgan advokat davlat hisobidan yuridik yordam ko‘rsatish to‘g‘risida shartnoma tuzish uchun “Yuridik yordam” axborot tizimi orqali maxsus vakolatli davlat organiga elektron tarzda murojaat qiladi.

Advokatning Davlat hisobidan yuridik yordam ko‘rsatuvchi advokatlar reyestriga kiritish haqidagi murojaati maxsus vakolatli davlat organi tomonidan murojaat kelib tushganidan keyin uch ish kuni ichida ko‘rib chiqiladi. Davlat hisobidan yuridik yordam ko‘rsatish to‘g‘risidagi shartnoma advokat va maxsus vakolatli davlat organi o‘rtasida tuziladi.

Davlat hisobidan yuridik yordam ko‘rsatish to‘g‘risidagi shartnoma tuzilganidan keyin advokat Davlat hisobidan yuridik yordam ko‘rsatuvchi advokatlar reyestriga kiritiladi.

Advokat quyidagi hollarda Davlat hisobidan yuridik yordam ko‘rsatuvchi advokatlar reyestridan chiqariladi:

advokat bilan tuzilgan davlat hisobidan yuridik yordam ko‘rsatish to‘g‘risidagi shartnomaning amal qilish muddati tugaganda;

advokat bilan tuzilgan davlat hisobidan yuridik yordam ko‘rsatish to‘g‘risidagi shartnoma bekor qilinganda;

advokatning maqomi to‘xtatib turilganda;

advokatning advokatlik faoliyati bilan shug‘ullanish huquqiga doir litsenziyasining amal qilishi tugatilganda.

Davlat hisobidan yuridik yordam maxsus vakolatli davlat organi va advokat o‘rtasida elektron shaklda tuziladigan shartnoma (bundan buyon matnda shartnoma deb yuritiladi) asosida ko‘rsatiladi.

Shartnomada quyidagilar ko‘rsatiladi:

advokat haqidagi ma’lumotlar, uning guvohnomasi rekvizitlari ko‘rsatilgan holda;

shartnomaning predmeti;

shartnomaning amal qilish muddati;

advokat tomonidan davlat hisobidan ko‘rsatiladigan yuridik yordam uchun haq to‘lash shartlari;

taraflarning huquq va majburiyatlari.

Shartnoma mazmuniga doir ushbu Qonunda nazarda tutilmagan qoidalar O‘zbekiston Respublikasining Fuqarolik kodeksi bilan tartibga solinadi.

Davlat hisobidan yuridik yordam ko‘rsatuvchi advokatlar reyestri “Yuridik yordam” axborot tizimi doirasida maxsus vakolatli davlat organi tomonidan elektron tarzda shakllantiriladi.

Davlat hisobidan yuridik yordam ko‘rsatuvchi advokatlar reyestrida advokat haqidagi quyidagi ma’lumotlar ko‘rsatilishi kerak:

Davlat hisobidan yuridik yordam ko‘rsatuvchi advokatlar reyestridagi raqam;

advokatning familiyasi, ismi va otasining ismi;

advokatlik faoliyati bilan shug‘ullanish huquqiga doir litsenziyaning berilgan sanasi va tartib raqami;

advokat o‘z faoliyatini amalga oshirayotgan advokatlik tuzilmasining nomi, joylashgan yeri (pochta manzili) va telefon raqami;

advokat qaysi hududlar doirasida davlat hisobidan yuridik yordam ko‘rsatish istagini bildirgan bo‘lsa, o‘sha hududlar nomi;

advokatning ruxsat etilgan ixtisosliklari turlari;

ish yuritish tili;

ish vaqti;

advokat bilan tuzilgan shartnoma haqidagi ma’lumotlar.

Davlat hisobidan yuridik yordam ko‘rsatuvchi advokatlar reyestri barchaning foydalanishi uchun ochiqdir.

Davlat hisobidan yuridik yordam ko‘rsatishda “Yuridik yordam” axborot tizimida quyidagi vazifalar amalga oshiriladi:

davlat hisobidan yuridik yordam ko‘rsatish sohasidagi hujjatlarni, axborotni va hisobotlarni to‘plash;

Davlat hisobidan yuridik yordam ko‘rsatuvchi advokatlar reyestrini yuritish;

davlat hisobidan yuridik yordam ko‘rsatuvchi advokatlar bilan shartnomalar tuzish va ularning ijrosi ustidan nazorat qilish;

davlat hisobidan yuridik yordam ko‘rsatuvchi advokatlarning shaxsiy elektron kabinetlarini shakllantirish;

davlat hisobidan yuridik yordam ko‘rsatish uchun advokatni avtomatik ravishda tanlash;

maxsus vakolatli davlat organi, O‘zbekiston Respublikasi Advokatlar palatasi va uning hududiy boshqarmalari, advokatlar, sudlar, prokuratura, surishtiruv va tergov organlari hamda boshqa davlat organlari o‘rtasida elektron hujjat aylanishini ta’minlash.

“Yuridik yordam” axborot tizimi maxsus vakolatli davlat organi tomonidan yuritiladi.

Davlat hisobidan yuridik yordam ko‘rsatish bilan bog‘liq ma’lumotlarni “Yuridik yordam” axborot tizimiga kiritish advokatlik sirini yoki boshqa xizmat sirini oshkor etish deb hisoblanmaydi.

Davlat hisobidan yuridik yordam olish uchun jismoniy shaxslar eksterritoriallik prinsipi asosida maxsus vakolatli davlat organiga og‘zaki, yozma yoki elektron shaklda murojaat qiladi.

Jismoniy shaxslar davlat hisobidan yuridik yordam olish uchun quyidagilarni taqdim etadi:

davlat hisobidan yuridik yordam olish to‘g‘risidagi ariza;

davlat hisobidan yuridik yordam olish huquqiga ega bo‘lgan jismoniy shaxsning pasportiga oid ma’lumotlar (identifikatsiyalovchi ID-karta);

davlat hisobidan yuridik yordam olish to‘g‘risidagi ariza davlat hisobidan yuridik yordam olish huquqiga ega bo‘lgan jismoniy shaxsning vakili tomonidan berilgan taqdirda — jismoniy shaxsning vakiliga berilgan ishonchnoma va (yoki) uning vakolatlarini tasdiqlovchi boshqa hujjatlar yoxud qonunchilikda nazarda tutilgan hollarda, davlat hisobidan yuridik yordam olish huquqiga ega bo‘lgan jismoniy shaxs va uning vakili o‘rtasidagi qarindoshlik munosabatlarini tasdiqlovchi hujjatlar;

ariza ruhiy holati buzilgan, psixiatriya yordami ko‘rsatilayotgan jismoniy shaxsning qonuniy vakili yoki psixiatriya muassasasi tomonidan berilgan taqdirda — psixiatriya yordami ko‘rsatuvchi psixiatriya muassasasining jismoniy shaxsga psixiatriya yordami ko‘rsatilayotganligini tasdiqlovchi ma’lumotnomasi;

ariza o‘z huquqlari buzilgan, xotin-qizlar va erkaklarning teng huquqliligi buzilganligi munosabati bilan sudga murojaat qilgan jismoniy shaxs tomonidan berilgan taqdirda — xotin-qizlar va erkaklarning teng huquqliligi buzilganligi bilan bog‘liq ish sudda ko‘rib chiqilayotganligi to‘g‘risidagi ma’lumotnoma.

Davlat hisobidan yuridik yordam olish to‘g‘risidagi ariza “Yuridik yordam” axborot tizimida ro‘yxatga olinadi.

Ushbu modda ikkinchi qismining to‘rtinchi, beshinchi va oltinchi xatboshilarida nazarda tutilgan axborot maxsus vakolatli davlat organi tomonidan davlat organlari o‘rtasida elektron axborot almashinuvi doirasida mustaqil ravishda elektron shaklda olinishi mumkin.

Davlat hisobidan yuridik yordam ko‘rsatish haqidagi so‘rov (vakolatli organning yoki muassasaning yoxud mansabdor shaxsning qarori, surishtiruvchining, tergovchining, prokurorning qarori yoki sudning ajrimi (bundan buyon matnda davlat hisobidan yuridik yordam ko‘rsatish haqidagi so‘rov deb yuritiladi) quyidagi vakolatli organlar (mansabdor shaxslar) tomonidan “Yuridik yordam” axborot tizimi orqali yuboriladi:

davlat hisobidan yuridik yordam olish huquqiga ega bo‘lgan, O‘zbekiston Respublikasining Konstitutsiyaviy sudiga shikoyat bilan murojaat etgan fuqaroning iltimosiga ko‘ra O‘zbekiston Respublikasining Konstitutsiyaviy sudi tomonidan;

davlat hisobidan yuridik yordam olish huquqiga ega bo‘lgan da’vogarning yoki javobgarning iltimosiga ko‘ra fuqarolik ishlari bo‘yicha sud tomonidan;

davlat hisobidan yuridik yordam olish huquqiga ega bo‘lgan arizachining iltimosiga ko‘ra ma’muriy sud tomonidan;

davlat hisobidan yuridik yordam olish huquqiga ega bo‘lgan huquqbuzarning iltimosiga ko‘ra ma’muriy huquqbuzarliklar to‘g‘risidagi ishlarni yuritish va ko‘rib chiqish vakolatiga ega bo‘lgan davlat organlari (mansabdor shaxslar) tomonidan;

jinoyat ishi bo‘yicha davlat hisobidan yuridik yordam olish huquqiga ega bo‘lgan gumon qilinuvchining, ayblanuvchining yoki sudlanuvchining iltimosiga ko‘ra jinoyat ishi o‘z ish yurituvida bo‘lgan surishtiruvchi, tergovchi, prokuror va jinoyat ishlari bo‘yicha sud tomonidan;

davlat hisobidan yuridik yordam olish huquqiga ega bo‘lgan mahkumning iltimosiga ko‘ra jazoni va boshqa jinoyat-huquqiy ta’sir choralarini ijro etuvchi muassasalarning hamda organlarning vakolatli mansabdor shaxsi tomonidan;

davlat hisobidan yuridik yordam olish huquqiga ega bo‘lgan jismoniy shaxsga psixiatriya yordami ko‘rsatayotgan psixiatriya muassasasi tomonidan;

o‘z huquqlari buzilgan hamda xotin-qizlar va erkaklarning teng huquqliligi buzilganligi munosabati bilan sudga murojaat qilgan, davlat hisobidan yuridik yordam olish huquqiga ega bo‘lgan jismoniy shaxsning iltimosiga ko‘ra sud tomonidan.

Ishni yuritayotgan vakolatli organning (mansabdor shaxsning) davlat hisobidan yuridik yordam ko‘rsatish haqidagi so‘rovida davlat hisobidan yuridik yordam ko‘rsatiladigan jismoniy shaxs haqidagi axborot, shu jumladan uning pasportga oid ma’lumotlari (identifikatsiyalovchi ID-karta), ish raqami va toifasi, ish yuritiladigan til va davlat hisobidan yuridik yordam ko‘rsatish uchun zarur bo‘lgan boshqa axborot ko‘rsatiladi.

Davlat hisobidan yuridik yordam ko‘rsatish haqidagi so‘rovni yuborishda vakolatli organ (mansabdor shaxs) tomonidan davlat hisobidan yuridik yordam ko‘rsatiladigan jismoniy shaxsning “Ijtimoiy himoya yagona reyestri” axborot tizimida hisobda turganligi haqidagi ma’lumotlar “Yuridik yordam” axborot tizimi orqali avtomatik ravishda tekshiriladi.

Agar davlat hisobidan yuridik yordam ko‘rsatiladigan jismoniy shaxs “Ijtimoiy himoya yagona reyestri” axborot tizimida hisobda turgan bo‘lsa, davlat hisobidan yuridik yordam ko‘rsatish haqidagi so‘rov vakolatli organ (mansabdor shaxs) tomonidan “Yuridik yordam” axborot tizimida ro‘yxatga olinadi va ko‘rib chiqish uchun maxsus vakolatli davlat organiga yuboriladi.

Agar jismoniy shaxs “Ijtimoiy himoya yagona reyestri” axborot tizimida hisobda turmagan bo‘lsa, davlat hisobidan yuridik yordam ko‘rsatish haqidagi so‘rov “Yuridik yordam” axborot tizimida ro‘yxatga olinmaydi, bundan ushbu moddaning oltinchi qismida nazarda tutilgan hollar mustasno.

Agar O‘zbekiston Respublikasining Jinoyat-protsessual kodeksiga muvofiq jinoyat ishi bo‘yicha advokat ishtirok etishi shart bo‘lsa, advokat tayinlash to‘g‘risidagi surishtiruvchining, tergovchining, prokurorning qarori yoki sudning ajrimi davlat hisobidan yuridik yordam ko‘rsatiladigan jismoniy shaxs “Ijtimoiy himoya yagona reyestri” axborot tizimida hisobda turishi yoki turmasligidan qat’i nazar, “Yuridik yordam” axborot tizimida ro‘yxatga olinadi.

Davlat hisobidan yuridik yordam olish to‘g‘risidagi ariza yoki davlat hisobidan yuridik yordam ko‘rsatish haqidagi so‘rov maxsus vakolatli davlat organiga kelib tushgan kundan e’tiboran uch ish kuni ichida ko‘rib chiqiladi, bundan O‘zbekiston Respublikasining Jinoyat-protsessual kodeksida nazarda tutilgan, jinoyat ishlari bo‘yicha advokat ishtirok etishi shart bo‘lgan hollar va muddatlar mustasno.

Davlat hisobidan yuridik yordam olish to‘g‘risidagi arizani yoki davlat hisobidan yuridik yordam ko‘rsatish haqidagi so‘rovni ko‘rib chiqishda quyidagilar tekshiriladi:

davlat hisobidan yuridik yordam olish to‘g‘risidagi arizada yoki davlat hisobidan yuridik yordam ko‘rsatish haqidagi so‘rovda bayon etilgan masalalarning ushbu Qonunning 11-moddasida nazarda tutilgan davlat hisobidan yuridik yordam ko‘rsatiladigan ishlar ro‘yxatiga muvofiqligi;

davlat hisobidan yuridik yordam olish to‘g‘risidagi ariza davlat hisobidan yuridik yordam olish huquqiga ega bo‘lgan jismoniy shaxsning vakili tomonidan berilgan taqdirda — jismoniy shaxsning vakiliga berilgan ishonchnoma va (yoki) uning vakolatlarini tasdiqlovchi boshqa hujjatlar yoxud qonunchilikda nazarda tutilgan hollarda, davlat hisobidan yuridik yordam olish huquqiga ega bo‘lgan jismoniy shaxs va uning vakili o‘rtasidagi qarindoshlik munosabatlarini tasdiqlovchi hujjatlar;

ariza ruhiy holati buzilgan, psixiatriya yordami ko‘rsatilayotgan jismoniy shaxsning qonuniy vakili yoki psixiatriya muassasasi tomonidan berilgan taqdirda — jismoniy shaxsga psixiatriya yordami ko‘rsatilayotganligi haqidagi axborot;

ariza o‘z huquqlari buzilgan, xotin-qizlar va erkaklarning teng huquqliligi buzilganligi munosabati bilan sudga murojaat qilgan jismoniy shaxs tomonidan berilgan taqdirda — xotin-qizlar va erkaklarning teng huquqliligi buzilganligi bilan bog‘liq ish sudda ko‘rib chiqilayotganligi haqidagi axborot.

Vakolatli organ (mansabdor shaxs) tomonidan ushbu Qonun 9-moddasining 1-bandida ko‘rsatilgan jismoniy shaxslarga davlat hisobidan yuridik yordam ko‘rsatish haqidagi so‘rov yuborilgan taqdirda, shaxsning “Ijtimoiy himoya yagona reyestri” axborot tizimi vositasida kam ta’minlangan shaxs deb e’tirof etilganligi haqidagi axborot “Yuridik yordam” axborot tizimi orqali avtomatik ravishda tekshiriladi.

Davlat hisobidan yuridik yordam olish to‘g‘risidagi arizani yoki davlat hisobidan yuridik yordam ko‘rsatish haqidagi so‘rovni ko‘rib chiqish yakunlari yuzasidan maxsus vakolatli davlat organi tegishincha ariza bergan jismoniy shaxsni yoki so‘rov yuborgan vakolatli organni (mansabdor shaxsni) davlat hisobidan yuridik yordam ko‘rsatish haqida yoki davlat hisobidan yuridik yordam ko‘rsatishni rad etish to‘g‘risida xabardor qiladi.

Davlat hisobidan yuridik yordam olish to‘g‘risidagi arizada yoki davlat hisobidan yuridik yordam ko‘rsatish haqidagi so‘rovda ko‘rsatilgan axborot ushbu Qonun talablariga muvofiq bo‘lgan taqdirda, maxsus vakolatli davlat organi tomonidan davlat hisobidan yuridik yordam ko‘rsatish to‘g‘risida qaror qabul qilinib, qaror “Yuridik yordam” axborot tizimida ro‘yxatga olinadi.

Davlat hisobidan yuridik yordam ko‘rsatish quyidagi hollarda rad etiladi:

davlat hisobidan yuridik yordam olish to‘g‘risidagi ariza yoki davlat hisobidan yuridik yordam ko‘rsatish haqidagi so‘rov ushbu Qonun talablariga muvofiq bo‘lmaganda;

davlat hisobidan yuridik yordam olish to‘g‘risidagi ariza jismoniy shaxsning vakili tomonidan uning vakolatlarini tasdiqlovchi hujjatlar yoki qonunchilikda nazarda tutilgan hollarda, jismoniy shaxs va uning vakili o‘rtasidagi qarindoshlik munosabatlarini tasdiqlovchi hujjatlar taqdim etilmasdan berilganda;

psixiatriya yordami ko‘rsatuvchi psixiatriya muassasasining jismoniy shaxsga psixiatriya yordami ko‘rsatilayotganligini tasdiqlovchi ma’lumotnomasi mavjud bo‘lmaganda;

xotin-qizlar va erkaklarning teng huquqliligi buzilganligi bilan bog‘liq ish sudda ko‘rib chiqilayotganligi to‘g‘risidagi ma’lumotnoma mavjud bo‘lmaganda;

jismoniy shaxs (uning vakili) tomonidan taqdim etilgan hujjatlarda yolg‘on yoki noto‘g‘ri axborot mavjud bo‘lganda;

jismoniy shaxsga ilgari fuqarolik ishlari yoki ma’muriy ishlar bo‘yicha ayni o‘sha taraflar o‘rtasidagi nizo yuzasidan ayni o‘sha predmet to‘g‘risidagi va ayni o‘sha asoslar bo‘yicha huquqiy himoyaning barcha vositalari qo‘llanilgan holda davlat hisobidan yuridik yordam ko‘rsatilgan bo‘lsa (bundan yangi ochilgan holatlar bo‘yicha qonuniy kuchga kirgan sud hujjatlarini qayta ko‘rib chiqish hollari mustasno).

Davlat hisobidan yuridik yordam ko‘rsatish rad etilgan taqdirda, maxsus vakolatli davlat organi davlat hisobidan yuridik yordam olish to‘g‘risida ariza bergan jismoniy shaxsni yoki davlat hisobidan yuridik yordam ko‘rsatish haqida so‘rov yuborgan vakolatli organni (mansabdor shaxsni) rad etish sabablarini ko‘rsatgan holda xabardor qiladi.

Davlat hisobidan yuridik yordam ko‘rsatish rad etilganligi ustidan yuqori turuvchi organga yoki sudga shikoyat qilinishi mumkin.

Maxsus vakolatli davlat organining davlat hisobidan yuridik yordam ko‘rsatish haqidagi qarori yoki advokat tayinlash to‘g‘risidagi surishtiruvchining, tergovchining, prokurorning qarori yoxud sudning ajrimi “Yuridik yordam” axborot tizimida ro‘yxatga olinganidan keyin “Yuridik yordam” axborot tizimi davlat hisobidan yuridik yordam ko‘rsatuvchi advokatlardan birini avtomatik ravishda tanlaydi.

“Yuridik yordam” axborot tizimi orqali advokatni tanlashda uning ixtisoslashuvi, advokat qaysi hudud doirasida davlat hisobidan yuridik yordam ko‘rsatish bo‘yicha o‘z faoliyatini amalga oshirayotgan bo‘lsa, o‘sha hudud va ish yuritish tili inobatga olinadi.

“Yuridik yordam” axborot tizimi orqali tanlangan hamda tegishli ishda o‘zining ishtirok etishini tasdiqlagan advokat qonunchilikda belgilangan muddatlarda va tartibda yuridik yordam ko‘rsatishga kirishishi shart.

“Yuridik yordam” axborot tizimi orqali tanlangan advokat haqidagi axborot davlat hisobidan yuridik yordam olish to‘g‘risida ariza bergan jismoniy shaxsga yoki davlat hisobidan yuridik yordam ko‘rsatish haqida so‘rov yuborgan vakolatli organga (mansabdor shaxsga) jo‘natiladi.

Agar “Yuridik yordam” axborot tizimi orqali tanlangan advokat ishda ishtirok etishni rad etadigan bo‘lsa, u rad etish asoslarini darhol “Yuridik yordam” axborot tizimiga kiritishi kerak.

“Yuridik yordam” axborot tizimi orqali advokatni tanlash jarayoni “Yuridik yordam” axborot tizimi orqali tanlangan advokatlardan biri o‘zining ishda ishtirok etishini tasdiqlanmaguniga qadar davom etadi.

Surishtiruvchi, tergovchi, prokuror yoki sud maxsus vakolatli davlat organi tomonidan tasdiqlangan davlat hisobidan yuridik yordam ko‘rsatuvchi advokatlarning navbatchilik jadvaliga asosan quyidagi hollarda advokatlardan birini ishda ishtirok etish uchun jalb qilishi mumkin:

O‘zbekiston Respublikasining Jinoyat-protsessual kodeksiga muvofiq kechiktirib bo‘lmaydigan tergov harakatlarini o‘tkazish zarur bo‘lganda;

texnik muammolar sababli “Yuridik yordam” axborot tizimi orqali advokatni tanlash imkoniyati mavjud bo‘lmaganda;

dam olish yoki ishlanmaydigan bayram kunlari boshlanganda.

Ushbu moddaning birinchi qismida nazarda tutilgan hollarda surishtiruvchi, tergovchi, prokuror yoki sud advokatni “Yuridik yordam” axborot tizimi orqali tanlash imkoniyati mavjud bo‘lmaganligi va ishda ishtirok etish uchun navbatchi advokat jalb qilinganligi asoslari haqidagi axborotning mazkur axborot tizimi orqali onlayn rejimda ishlash imkoniyati boshlangan paytdan e’tiboran o‘n ikki soatdan kechiktirmay kiritilishini ta’minlashi shart.

Davlat hisobidan yuridik yordam ko‘rsatuvchi advokat Davlat hisobidan yuridik yordam ko‘rsatuvchi advokatlar reyestridan chiqarilgan taqdirda yoki qonunchilikda nazarda tutilgan boshqa hollarda maxsus vakolatli davlat organining qarori asosida boshqa advokat bilan almashtiriladi.

Bir advokatni boshqa advokat bilan almashtirish chog‘ida davlat hisobidan yuridik yordam ko‘rsatishning uzluksizligi ta’minlanadi.

Davlat hisobidan yuridik yordam ko‘rsatish maxsus vakolatli davlat organining qarori asosida quyidagi asoslarga ko‘ra tugatiladi:

davlat hisobidan yuridik yordam olish to‘g‘risida ariza bergan jismoniy shaxsning arizasiga ko‘ra;

davlat hisobidan yuridik yordam oluvchi jismoniy shaxs “Ijtimoiy himoya yagona reyestri” axborot tizimida kam ta’minlangan shaxslar toifasidan chiqarilgan bo‘lsa;

qaysi ish bo‘yicha jismoniy shaxsga davlat hisobidan yuridik yordam ko‘rsatish uchun ilgari advokat taqdim etilgan bo‘lsa, o‘sha ish bo‘yicha mazkur jismoniy shaxs boshqa advokat bilan yuridik yordam ko‘rsatish to‘g‘risida shartnoma tuzgan bo‘lsa;

jismoniy shaxsning arizasida ko‘rsatilgan masala bo‘yicha yuridik yordam ko‘rsatish sudning tegishli hukmi, qarori yoki ajrimi chiqarilganligi munosabati bilan yakunlangan bo‘lsa;

psixiatriya muassasasi tomonidan jismoniy shaxsga psixiatriya yordamini ko‘rsatish tugatilgan bo‘lsa;

davlat hisobidan yuridik yordam olayotgan jismoniy shaxs vafot etgan yoki vafot etgan deb e’lon qilingan yoxud bedarak yo‘qolgan deb topilgan bo‘lsa;

davlat hisobidan yuridik yordam olayotgan shaxs advokatdan belgilangan tartibda yozma ravishda voz kechganda.

O‘zbekiston Respublikasining Jinoyat-protsessual kodeksida nazarda tutilgan hollarda davlat hisobidan yuridik yordam olish huquqiga ega bo‘lgan jismoniy shaxsning advokatdan voz kechishiga yo‘l qo‘yilmaydi.

Davlat hisobidan yuridik yordam ko‘rsatuvchi advokatlar reyestriga kiritilgan advokatlar qonunchilikda belgilangan tartibga va Advokatning kasb etikasi qoidalariga muvofiq davlat hisobidan yuridik yordamni sifatli ko‘rsatishi shart.

Davlat hisobidan yuridik yordam ko‘rsatilganligini tasdiqlash uchun advokat tomonidan davlat hisobidan yuridik yordam ko‘rsatilganligi to‘g‘risida ma’lumotnoma tuziladi. Davlat hisobidan yuridik yordam ko‘rsatilganligi to‘g‘risidagi ma’lumotnomada ishning raqami, ishda ishtirok etgan advokatning familiyasi, ismi va otasining ismi, davlat hisobidan yuridik yordam ko‘rsatilgan jismoniy shaxsning familiyasi, ismi va otasining ismi, ishda ishtirok etish kunlari ko‘rsatiladi. Ma’lumotnomada advokat tomonidan davlat hisobidan yuridik yordam ko‘rsatilganligi bilan bog‘liq boshqa ma’lumotlar ham ko‘rsatilishi mumkin.

Davlat hisobidan yuridik yordam olish rad etilganligi haqida advokat, davlat hisobidan yuridik yordam olish huquqiga ega bo‘lgan shaxs va vakolatli davlat organining mansabdor shaxsi tomonidan bayonnoma tuziladi hamda imzolanadi, bundan ushbu moddaning oltinchi qismida nazarda tutilgan hol mustasno. Davlat hisobidan yuridik yordam olish rad etilganligi haqidagi bayonnomada ishning raqami, ishda ishtirok etgan advokatning familiyasi, ismi va otasining ismi, davlat hisobidan yuridik yordam olishni rad etgan jismoniy shaxsning familiyasi, ismi va otasining ismi, vakolatli davlat organi mansabdor shaxsining familiyasi, ismi va otasining ismi, uning lavozimi, davlat hisobidan yuridik yordam olishni rad etish sabablari, advokat ishda ishtirok etgan kunlar hamda advokat tomonidan davlat hisobidan yuridik yordam ko‘rsatilishi bilan bog‘liq boshqa ma’lumotlar ko‘rsatiladi.

Davlat hisobidan yuridik yordam ko‘rsatuvchi advokat almashtirilgan yoki davlat hisobidan yuridik yordam ko‘rsatish tugatilgan hollarda, bu haqda davlat hisobidan yuridik yordam ko‘rsatilganligi to‘g‘risidagi ma’lumotnomada yoki davlat hisobidan yuridik yordam olish rad etilganligi haqidagi bayonnomada qayd etiladi.

Davlat hisobidan yuridik yordam ko‘rsatilganligi to‘g‘risidagi ma’lumotnoma advokat tomonidan imzolanadi. Bunda ma’lumotnomaning protsessual harakatlarni amalga oshirishda advokat ishtirok etishi haqidagi qismi surishtiruvchi, tergovchi, prokuror, sud yoki tegishli ishni yuritayotgan boshqa vakolatli organ bilan kelishiladi.

Davlat hisobidan yuridik yordam olish huquqiga ega bo‘lgan gumon qilinuvchi, ayblanuvchi, sudlanuvchi advokatdan voz kechganda advokatdan voz kechish to‘g‘risidagi bayonnoma O‘zbekiston Respublikasining Jinoyat-protsessual kodeksida belgilangan tartibda tuziladi.

Davlat hisobidan yuridik yordam ko‘rsatilganligi to‘g‘risidagi ma’lumotnoma, davlat hisobidan yuridik yordam olish rad etilganligi haqidagi bayonnoma yoki advokatdan voz kechish to‘g‘risidagi bayonnoma “Yuridik yordam” axborot tizimiga tegishli advokat tomonidan kiritiladi.

Davlat hisobidan yuridik yordam ko‘rsatish bilan bog‘liq ma’lumotlar maxsus vakolatli davlat organi tomonidan tekshirilishi lozim.

Maxsus vakolatli davlat organi advokat tomonidan ko‘rsatilgan yuridik yordamning sifati, muddatlari, hajmi va turini tasdiqlash maqsadida davlat hisobidan yuridik yordam olgan jismoniy shaxslardan va ishni yuritayotgan vakolatli organdan (mansabdor shaxsdan) axborot so‘rab olishga haqli.

Davlat hisobidan yuridik yordamni moliyalashtirish uchun davlat hisobidan yuridik yordam ko‘rsatilganligi to‘g‘risidagi ma’lumotnoma yoki davlat hisobidan yuridik yordam olish rad etilganligi haqidagi bayonnoma asos bo‘ladi.

Ish yuritish to‘xtatib turilguniga qadar davlat hisobidan yuridik yordam olish huquqiga ega bo‘lgan jismoniy shaxsga amalda ko‘rsatilgan yuridik yordam ish yuritishni to‘xtatib turish haqidagi surishtiruvchining, tergovchining, prokurorning qaroriga yoki vakolatli davlat organining (mansabdor shaxsning) qaroriga yoxud sudning ajrimiga asosan davlat hisobidan moliyalashtiriladi.

Jinoyat ishlari bo‘yicha gumon qilinuvchining, ayblanuvchining yoki sudlanuvchining advokatdan voz kechishi bilan bog‘liq bo‘lgan protsessual harakatda advokat ishtirok etgan hollarda advokatdan voz kechish to‘g‘risidagi bayonnoma davlat hisobidan ko‘rsatilgan yuridik yordamni moliyalashtirish uchun asos bo‘ladi.

Davlat hisobidan yuridik yordamni moliyalashtirish O‘zbekiston Respublikasining Davlat budjeti mablag‘lari va qonunchilikda taqiqlanmagan boshqa manbalar hisobidan amalga oshiriladi.

Davlat hisobidan yuridik yordam ko‘rsatgan advokatga ushbu Qonunga muvofiq ko‘rsatilgan yuridik yordam uchun O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilanadigan tartibda va miqdorlarda to‘lov amalga oshiriladi.

Davlat hisobidan yuridik yordam ko‘rsatuvchi advokat ushbu Qonunning 22-moddasiga muvofiq almashtirilgan taqdirda yoki davlat hisobidan yuridik yordam ko‘rsatish ushbu Qonunning 23-moddasiga muvofiq tugatilganda amalda yuridik yordam ko‘rsatgan advokatga to‘lov amalga oshiriladi.

Davlat hisobidan ko‘rsatilgan yuridik yordam uchun advokatga qonunchilikda belgilangan muddatda va tartibda to‘lov amalga oshirilishi kerak.

Davlat hisobidan ko‘rsatilgan yuridik yordam uchun advokatga to‘lov O‘zbekiston Respublikasi Iqtisodiyot va moliya vazirligi huzuridagi G‘aznachilik xizmati qo‘mitasining tegishli hududiy bo‘linmalari tomonidan amalga oshiriladi.

Davlat hisobidan yuridik yordam ko‘rsatuvchi advokatga yuridik yordam ko‘rsatish bilan bog‘liq xizmat safari va transport xarajatlarining o‘rni qonunchilikka muvofiq qoplanadi.

Agar fuqarolik ishlari bo‘yicha sudning hal qiluv qarori davlat hisobidan yuridik yordam olgan jismoniy shaxsning foydasiga qabul qilingan bo‘lsa, sud ikkinchi tarafdan advokatning yordamiga haq to‘lash bo‘yicha davlat hisobidan yuridik yordam ko‘rsatish bilan bog‘liq xarajatlarni qonunchilikda belgilangan miqdorda O‘zbekiston Respublikasining Davlat budjeti foydasiga undirib oladi, bundan ikkala taraf ushbu Qonunga muvofiq davlat hisobidan yuridik yordam olish huquqiga ega bo‘lgan shaxslar deb e’tirof etilgan hollar mustasno.

Jismoniy shaxs o‘zining davlat hisobidan yuridik yordam olish huquqiga ega bo‘lgan jismoniy shaxslar toifalaridan biriga kiritilishi maqsadida yolg‘on yoki chalg‘ituvchi ma’lumotlar taqdim etganligi fakti aniqlangan taqdirda, davlat hisobidan yuridik yordam ko‘rsatish bilan bog‘liq barcha xarajatlarning o‘rni yuridik yordam olgan jismoniy shaxs tomonidan qoplanadi.

Advokat davlat hisobidan yuridik yordam ko‘rsatilganligi to‘g‘risida yolg‘on yoki noto‘g‘ri ma’lumotlar taqdim etganligi fakti aniqlangan taqdirda, davlat hisobidan yuridik yordam ko‘rsatish bilan bog‘liq xarajatlarning o‘rni advokat tomonidan qoplanadi.

Ushbu moddaning ikkinchi qismida ko‘rsatilgan jismoniy shaxs tomonidan yoki ushbu moddaning uchinchi qismida ko‘rsatilgan advokat tomonidan davlat hisobidan yuridik yordam ko‘rsatish bilan bog‘liq xarajatlarning o‘rnini ixtiyoriy ravishda qoplash rad etilgan taqdirda, bunday xarajatlar sud tartibida undiriladi.

Davlat hisobidan yuridik yordam ko‘rsatish to‘g‘risidagi qonunchilikni buzganlikda aybdor shaxslar belgilangan tartibda javobgar bo‘ladi.

O‘zbekiston Respublikasi Adliya vazirligi va boshqa manfaatdor tashkilotlar ushbu Qonunning ijrosini, ijrochilarga yetkazilishini hamda mohiyati va ahamiyati aholi o‘rtasida tushuntirilishini ta’minlasin.

O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi:

hukumat qarorlarini ushbu Qonunga muvofiqlashtirsin;

respublika ijro etuvchi hokimiyat organlari ushbu Qonunga zid bo‘lgan o‘z normativ-huquqiy hujjatlarini qayta ko‘rib chiqishlari va bekor qilishlarini ta’minlasin.

Ushbu Qonun rasmiy e’lon qilingan kundan e’tiboran uch oy o‘tgach kuchga kiradi.