Oʻzbekiston Respublikasining yer toʻgʻrisidagi qonunini takomillashtirish, shuningdek, yerga oid nizolarni toʻgʻri va oʻz vaqtida hal etish maqsadida Vazirlar Mahkamasi qaror qiladi:

Oʻzbekiston Respublikasida yerga oid nizolarni hal etish tartibi toʻgʻrisidagi ilova qilinayotgan Nizom tasdiqlansin.

1. Ushbu Nizom yer egalari va yerdan foydalanuvchilar oʻrtasidagi yerga egalik qilish va yerdan foydalanish masalalari boʻyicha nizolarni qoʻzgʻatish, qarab chiqish va hal etish tartibini belgilaydi.

2. Qoraqalpogʻiston Respublikasida yerga oid nizolarni qoʻzgʻatish, qarab chiqish va hal etish tartibi Qoraqalpogʻiston Respublikasining qonunchiligi bilan belgilanadi.

3. Yer egalari yoki yerdan foydalanuvchi kolxozlar, sovxozlar, boshqa davlat, jamoa korxonalari, muassasalari va tashkilotlari, Oʻzbekiston Respublikasi fuqarolari, Mustaqil Davlatlar Hamdoʻstligiga kirgan boshqa davlatlarning fuqarolari, chet ellik huquqiy shaxslar va fuqarolar, fuqaroligi boʻlmagan shaxslar yerga oid nizolarda tomonlar boʻla oladilar.

Tomonlar yer tuzish xizmati bilan hamkorlikda yerga oid nizoni tartibga keltirishning zarur chora-tadbirlarini koʻrganlaridan keyingina bu nizo davlat boshqaruvining tegishli organlariga hal etish uchun oʻtkazilishi mumkin.

4. Tomonlardan har biri yerga oid nizolar hal etilayotganda teng huquqlardan foydalanadi.

5. Oʻzbekiston Respublikasining “Yer toʻgʻrisida”gi Qonunining 62-moddasiga muvofiq kolxozlar, sovxozlar, boshqa davlat, jamoa korxonalari, muassasalari, tashkilotlari, shuningdek, fuqarolar oʻrtasidagi yerga oid nizolar nohiya hokimlari va tegishli sud tomonidan Oʻzbekiston Respublikasi qonunchiligida belgilangan tartibda hal etiladi.

6. Yerga oid munosabatlar bilan bogʻliq boʻlgan mulkiy nizolar sud yoki hakamlik sudi tomonidan ularning vakolatlariga muvofiq hal etiladi.

7. Aholi yashaydigan qishloq joylardagi yoki shahar posyolkalari hududidagi fuqarolar oʻrtasidagi yerga egalik qilish, undan foydalanish masalalari boʻyicha nizolar tegishli xalq deputatlari qishloq va posyolka Kengashlarining ijroiya qoʻmitalari tomonidan hal etiladi.

8. Shaharlar hududida yerga egalik qilish va yerdan foydalanish masalalarida davlat, jamoa korxonalari, muassasalari, tashkilotlari bilan fuqarolar oʻrtasidagi, shuningdek, fuqarolar oʻrtasidagi nizolar shahar hokimi tomonidan hal etiladi.

9. Yakka tartibda qurilgan imoratlarga birga egalik qiluvchilar oʻrtasida paydo boʻlgan shaharlar, shahar posyolkalari va aholi yashaydigan qishloq joylarda umumiy yer uchastkasidan foydalanish tartibi haqidagi nizolar tegishli sudlar tomonidan Oʻzbekiston Respublikasining qonunchiligida belgilangan tartibda koʻrib chiqiladi.

10. Nohiya hududidagi nohiyaga boʻysunuvchi kolxozlar, sovxozlar, boshqa davlat, jamoa korxonalari, muassasalari va tashkilotlari oʻrtasidagi, shuningdek, qayd etib oʻtilgan huquqiy shaxslar bilan fuqarolar oʻrtasidagi yerga oid nizolar nohiya hokimi tomonidan hal etiladi.

11. Tomonlardan biri respublikaga yoki ittifoqqa boʻysunuvchi korxona, muassasa va tashkilot hisoblangandagi nizolar hamda bir viloyat turli nohiyalarining korxonalari, muassasalari va tashkilotlari oʻrtasidagi nizolar viloyat xokimi tomonidan hal etiladi.

12. Turli viloyatlarning yoki viloyatlardan birining va Qoraqalpogʻiston Respublikasining korxonalari, muassasalari hamda tashkilotlari oʻrtasidagi nizolar, shuningdeq, tomonlardan biri chet ellik huquqiy shaxs va fuqaro, shuningdek, fuqaroligi boʻlmagan shaxs hisoblanganda nizolar Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Vazirlar Mahkamasi tomonidan hal etiladi.

13. Oʻzbekiston Respublikasining kolxozlari, sovxozlari, boshqa davlat, jamoa korxonalari, muassasalari va tashkilotlarining boshqa davlatlar hududidagi yerlarga egalik qilish va undan foydalanish masalalari boʻyicha yerga oid nizolari, shuningdek, kolxozlar, sovxozlarning, boshqa davlat jamoa korxonalari, muassasalari va boshqa davlatlar korxonalarining Oʻzbekiston Respublikasi hududidagi yerlarga egalik qilish yoki u yerlardan foydalanish masalalari boʻyicha nizolari Oʻzbekiston Respublikasi, manfaatdor mustaqil davlat vakillaridan iborat teng huquqlilik asosida aloqador organlar bilan tuziladigan komissiya tomonidan koʻrib chiqiladi.

14. Yerga oid nizolar tomonlardan birining davlat boshqaruvining tegishli organlariga bergan arizasi boʻyicha qoʻzgʻatiladi, bu organ arizani koʻrib chiqishga vakolatli boʻlishi kerak.

Sudlarda yerga oid nizolarni qoʻzgʻatish, qarab chiqish va shikoyat qilish tartibi — Oʻzbekiston Respublikasining grajdanlik- protsessual qonunchiligi bilan, hakamlik sudlarida esa — xoʻjalik nizolarini koʻrib chiqish qoidalari bilan belgilanadi.

Arizada quyidagilar koʻrsatilgan boʻlishi kerak:

ariza yuborilayotgan organning nomi, ariza joʻnatilgan sana;

nizoning kelib chiqish sabablari va arizachi tomonidan yerga oid nizoni bartaraf etishga erishish uchun koʻrilgan choralar haqidagi maʼlumot;

erga oid nizoning mohiyati, daʼvo qilinayotgan talabning holatlari va dalillar.

Muayyan vaziyatlardan kelib chiqib arizaga quyidagilar ilova qilinadi:

erga egalik qilish yoki foydalanish huquqini tasdiqlovchi hujjatlar;

reja-kartografiya materiali;

erga oid nizoni oldindan koʻrib chiqish bayonlari, xatlar, aktlar, xulosalar va boshqa hujjatlar;

mazkur yerga oid nizoga aloqador boshqa maʼlumotlar, maʼlumotnomalar, dalillar.

Hujjatlarning asl nusxasi, shuningdek, ularning nusxalari yoki koʻchirmalari Oʻzbekiston Respublikasi Qonunchiligi bilan belgilangan tartibda tasdiqlangan holda taqdim etilishi mumkin.

Agar ariza ushbu Nizom bilan va amaldagi qonunlar bilan belgilangan tartibda rasmiylashtirilmagan boʻlsa, u qarab chiqilmay qaytarilishi mumkin.

15. Davlat boshqaruvining tegishli organi arizani 5 kun muddat ichida qarab chiqadi hamda yerga egalik qilish va yerdan foydalanish masalalariga oid nizolarni hal etish boʻyicha materiallarni oʻrganish va tayyorlash uchun komissiya tuzadi.

16. Nohiya va viloyat komissiyalari tarkibiga quyidagi shaxslar kiradi:

nohiya yoki viloyat hokimining oʻrinbosari — komissiya raisi;

komissiya aʼzolari:

xalq deputatlari mahalliy Kengashlarining deputatlari;

er tuzish xizmatining xodimlari;

tabiatni muhofaza qilish organlarining vakillari.

Zarurat boʻlganda komissiya ishiga boshqa mutaxassislar ham jalb etiladilar.

Aholi yashaydigan qishloq joylarda va shahar posyolkalarida yerga oid nizolarni hal etish boʻyicha materiallar tegishli xalq deputatlari Kengashining deputatlar komissiyasi tomonidan tayyorlanadi.

17. Yerga oid nizolarni koʻrib chiqishda tomonlarga aloqador yuqori turuvchi organlar qatnashishi mumkin, bunda ular bir xil huquq va majburiyatlarga ega boʻladilar.

Ayrim hollarda hududning zarur topografik, tuproq va boshqa xususiyatlarini tadqiq etish uchun yer tuzish ekspertizasi tayinlanishi mumkin.

Ekspertiza oʻtkazishni mahalliy budjet mablagʻlari hisobidan davlat yer tuzish tashkilotlariga topshirish lozim.

Zarurat boʻlganda ekspertiza tomonlarning vakillari ishtirokida oʻtkaziladi va bu hujjatlar bilan tasdiqlanadi.

18. Yerga oid nizolarni koʻrib chiqish muddati nizo qoʻzgʻatilgan kundan boshlab bir oydan oshmasligi lozim, ushbu Nizomning 13 va 17-bandlarida koʻrsatilgan nizolar bundan mustasnodir, bu nizolar uchun muddatlar Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilanadi va uzaytiriladi.

19. Yerga oid nizolarda qatnashuvchi tomonlar yerga oid nizoni hal etishga taalluqli boʻlgan materiallar bilan tanishib chiqish, ulardan koʻchirmalar olish, yerga oid nizolar koʻrib chiqilayotganda qatnashish, hujjatlar va boshqa dalillarni taqdim etish, iltimosnomalar berish, ogʻzaki va yozma tushuntirishlar berish, boshqa tomonning iltimosnomasiga, vajlariga va mulohazalariga eʼtiroz bildirish, yerga oid nizo boʻyicha qarorlarning nusxasini olish va norozi boʻlgan hollarda ushbu qaror ustidan shikoyat qilish huquqiga egadirlar. Yerga oid nizolarni qarab chiqayotgan organ yoki komissiya chaqirtirganida tomonlar kelishga, masalaning mohiyati yuzasidan mavjud materiallar, maʼlumotlar va tushuntirishlar berishga majburdirlar.

20. Yerga oid nizolar komissiya tomonidan manfaatdor tomonlar ishtirokida koʻrib chiqiladi, tomonlarga nizo koʻrib chiqiladigan vaqt va joy 3 kun avval maʼlum qilinishi kerak. Tomonlardan biri kelmay qolsa, agar undan bu ish uning ishtirokisiz koʻrib chiqish xususida ariza tushmagan boʻlsa, ishni koʻrib chiqish kechiktiriladi.

Ikkinchi marta chaqirtirilganda tomonlarning uzrli sabab boʻlmagani holda kelmasligi yerga oid nizoning koʻrib chiqilishini toʻxtatmaydi.

21. Komissiya zarur hujjatlar, yerlarni hisobga olishning grafik materiallari bilan tanishib chiqish va maslahatlashish uchun turli tarmoqlar, ilmiy va loyihalash tashkilotlari, shuningdek, vazirliklar va idoralarning xodimlarini jalb etish huquqiga egadir.

22. Agar shu materiallar yerga oid nizolarni manfaatdor tomonlarning ishtirokisiz koʻrib chiqish imkoniyatini bersa, komissiya tomonlar bilan kelishilgan holda nizoni ularning vakillarini chaqirtirmay koʻrib chiqishi mumkin.

23. Tomonlar murosaga kelib qolgan hollarda ularning birgalikdagi yoki ish qoʻzgʻatgan tomonning iltimosnomasiga koʻra yerga oid nizoning koʻrib chiqilishi toʻxtatiladi. Biroq yerga oid nizoni koʻrib chiqayotgan komissiya korxonalar, muassasalar, tashkilotlar va ayrim fuqarolarning Oʻzbekiston Respublikasi qonunchiligi bilan belgilangan yerga egalik qilish va yerdan foydalanish huquqlariga rioya etish qismidagi murosaga kelish shartlarini tekshirishi mumkin. Agar bu shartlar buzilgan boʻlsa, davlat boshqaruvi tegishli organining qarori qabul qilinadi.

24. Yerga oid nizolarni koʻrib chiqish natijalari komissiya tomonidan hujjatlashtirilib, unda quyidagilar koʻrsatiladi:

erga oid nizo qarab chiqilgan sana va joy;

nizoni koʻrib chiqishda ishtirok etgan rais, komissiya aʼzolari, tomonlarning vakillari va boshqa shaxslarning familiyasi va lavozimi;

erga oid nizoning mohiyati, komissiya xatti-harakatlarining tafsiloti, qaror qabul qilish chogʻida komissiya amal qilgan ekspertiza xulosalari, dalillar;

komissiyaning xulosalari;

ilova etilayotgan materiallar va hujjatlarning roʻyxati;

rais va komissiya aʼzolarining imzolari.

25. Komissiya tayyorlangan materiallarni davlat boshqaruvi tegishli organiga koʻrib chiqish uchun belgilangan muddatda taqdim etadi.

26. Yerga oid nizolarni hal etish davlat boshqaruvi tegishli organining qarori bilan rasmiylashtiriladi.

Qarorda quyidagilar boʻlishi lozim:

erga oid nizo mohiyatining qisqacha bayoni;

Oʻzbekiston Respublikasining “Yer toʻgʻrisida”gi Qonuniga hamda Oʻzbekiston Respublikasi yer Qonunining boshqa meʼyoriy hujjatlariga asoslangan holda koʻrib chiqilayotgan masalaga doir xulosalar;

erga oid nizoni bartaraf etish uchun tomonlar koʻrishi lozim boʻlgan muddatlar va ularning amalda boʻlishi.

27. Yerga oid nizolar boʻyicha qarorlar manfaatdor tomonlarga tarqatiladi, zarur boʻlgan hollarda esa ular qabul qilinganidan soʻng uzogʻi bilan besh kun muddat ichida davlat organlariga ham tarqatiladi.

28. Xalq deputatlari qishloq va posyolka Kengashlari ijroiya qoʻmitalarining, shuningdek, shaharlar, nohiyalar va viloyatlar hokimlarining yerga oid nizolar boʻyicha qarorlari ustidan davlat boshqaruvi yuqori organlariga shikoyat qilinishi mumkin.

Yer egasi yoki yerdan foydalanuvchi, davlat boshqaruvi yuqori organining yerga oid nizo boʻyicha qaroriga norozi boʻlsa, bu qaror ustidan sudga shikoyat qilinishi mumkin. Buning uchun tomonlardan biri fuqaro yoki kolxoz (boshqa jamoa korxonasi) boʻlishi kerak, yerga oid nizo davlat korxonasi, muassasasi, tashkiloti oʻrtasida kelib chiqsa uni hakamlik sudi koʻrib chiqadi.

29. Qaror ustidan shikoyat qilinishi uning ijrosini toʻxtatib qoʻymaydi.

Yerga oid nizo yuzasidan chiqarilgan qarorning ijrosi bu qarorni chiqargan organ yoki yuqori turuvchi organ tomonidan toʻxtatib qoʻyilishi yoki kechiktirilishi mumkin.

30. Yerga oid nizolarni koʻrib chiqish chogʻida komissiya ilgari shu masala yuzasidan qabul qilingan qoidalar va qarorlarni hisobga olmagan holda, yerni egalik qilishga yoki foydalanishga topshirish toʻgʻrisida aloqador organlar qabul qilgan qoidalar va qarorlarga amal qiladi.