Oʻzbekiston Respublikasining “Oʻzbekiston Respublikasining Markaziy banki toʻgʻrisida”gi, “Valyutani tartibga solish toʻgʻrisida”gi, “Litsenziyalash, ruxsat berish va xabardor qilish tartib-taomillari toʻgʻrisida”gi, “Birjalar va birja faoliyati toʻgʻrisida”gi qonunlariga muvofiq Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki Boshqaruvi qaror qiladi:

1. Valyuta birjasi faoliyatini litsenziyalash tartibi toʻgʻrisidagi nizom ilovaga muvofiq tasdiqlansin.

2. Mazkur qaror rasmiy eʼlon qilingan kundan eʼtiboran uch oy oʻtgach kuchga kiradi.

Mazkur Nizom valyuta birjasi faoliyatini litsenziyalashni tartibga soladi.

1. Mazkur Nizomda quyidagi asosiy tushunchalar qoʻllaniladi:

valyuta birjasi — chet el valyutasi, davlat qimmatli qogʻozlari, moliyaviy hosila instrumentlari (derivativlar) oldi-sotdisi hamda ular bilan bogʻliq boshqa birja bitimlari boʻyicha birja savdolarini, shuningdek banklararo pul bozorini hamda Markaziy bankning tijorat banklari, shu jumladan mikromoliya banklari (bundan buyon matnda banklar deb yuritiladi) bilan amalga oshiriladigan kredit va depozit auksionlarini tashkil etuvchi yuridik shaxs;

litsenziyalovchi organ — Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki;

litsenziya daʼvogari — litsenziyalovchi organga valyuta birjasi faoliyatini amalga oshirish huquqini beruvchi litsenziya (bundan buyon matnda litsenziya deb yuritiladi) berish toʻgʻrisidagi ariza bilan murojaat etgan yuridik shaxs;

litsenziat — Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy bankining litsenziyasiga ega boʻlgan yuridik shaxs.

2. Valyuta birjasi faoliyatini litsenziyalash va tartibga solish Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki tomonidan amalga oshiriladi.

3. Litsenziya amal qilish muddati cheklanmagan holda beriladi.

4. Litsenziyani berish, amal qilishini tugatish, bekor qilish, toʻxtatib turish, qayta rasmiylashtirish yoki qayta tiklash Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki Boshqaruvi qarori bilan rasmiylashtiriladi.

5. Quyidagilar valyuta birjasi faoliyatini amalga oshirishda litsenziya talablari va shartlari hisoblanadi:

a) birjalar va birja faoliyati toʻgʻrisidagi qonunchilik hujjatlariga va birja savdolari qoidalariga rioya qilish;

b) aksiyadorlik jamiyatlari uchun qonunchilik hujjatlarida belgilangan ustav fondi (ustav kapitali)ning eng kam miqdori boʻyicha talablarga muvofiqlik;

v) kamida 10 ta bank sifatidagi birja aʼzolarining mavjud boʻlishi;

g) tuzilgan birja bitimlarining bajarilishini taʼminlash uchun shart-sharoitlar yaratilganligi;

d) mazkur Nizomning ilovasida keltirilgan umumiy texnik talablarga qatʼiy rioya etgan holda shakllantirilgan birja savdolari elektron tizimining mavjudligi;

e) birja savdolarini oldindan belgilangan joy va muayyan vaqtda, belgilangan qoidalar asosida elektron shaklda valyuta birjasi aʼzolarining barchasiga ushbu savdolarda bir vaqtda ishtirok etish imkoniyati berilgan holda oʻtkazish;

j) kliringni amalga oshirish va hisob-kitoblarni oʻtkazish, shuningdek davlat qimmatli qogʻozlariga boʻlgan huquqlarni hisobga olish va ularni saqlash tizimining mavjudligi;

z) axborotni qonunchilik hujjatlariga muvofiq oshkor qilish;

i) litsenziyalovchi organning talabiga koʻra birja faoliyatini amalga oshirish bilan bogʻliq axborotni taqdim etish;

k) xonalarning texnik jihatdan mustahkamlanganligi va qoʻriqlash va yongʻindan ogoh etish vositalari bilan jihozlanganligi;

l) kundalik buxgalteriya hisobi yuritilishini taʼminlovchi dasturiy taʼminotning mavjudligi;

m) birja savdolarining elektron tizimi tomonidan avtomatik ravishda tuziladigan elektron bayonnomalar tarzida kiritilgan birja bitimlari toʻgʻrisidagi axborotni arxiv ishlarini tartibga soluvchi normativ-huquqiy hujjatlarga muvofiq saqlash.

6. Litsenziya olish uchun litsenziya daʼvogari litsenziyalovchi organga quyidagi hujjatlarni taqdim etadi:

a) litsenziya berish toʻgʻrisida ariza, unda quyidagilar koʻrsatiladi: litsenziya daʼvogarining nomi va tashkiliy-huquqiy shakli, joylashgan joyi (pochta manzili), soliq toʻlovchining identifikatsiya raqami (STIR), elektron pochta manzili, bank hisobvaragʻi rekvizitlari;

b) litsenziya talablari va shartlarining bajarilganligini tasdiqlovchi hujjat;

v) litsenziya daʼvogari ustavining nusxasi;

g) litsenziya daʼvogarining boshqaruv organlari tarkibi toʻgʻrisida maʼlumot;

d) litsenziya daʼvogarining chet el valyutasi, davlat qimmatli qogʻozlari, moliyaviy hosila instrumentlari (derivativlar) operatsiyalari bilan shugʻullanuvchi va banklararo pul bozori, shuningdek Markaziy bankning banklar bilan amalga oshiriladigan kredit va depozit auksionlarini tashkil etish boʻyicha boʻlinmalari, shuningdek xodimlar malakasi, boʻlinmalar ixtisoslashuvi va ularning texnik jihozlanganligi tavsiflangan tashkiliy tuzilmasi.

7. Litsenziya olish uchun zarur boʻlgan hujjatlar litsenziya daʼvogari tomonidan litsenziyalovchi organga bevosita, pochta aloqasi vositalari orqali yoki elektron shaklda, ular olinganligi haqida xabardor qilingan holda taqdim etiladi. Elektron shaklda taqdim etilgan hujjatlar litsenziya daʼvogarining elektron raqamli imzosi bilan tasdiqlanadi.

Litsenziya berish toʻgʻrisidagi arizada litsenziya daʼvogarining elektron manzili koʻrsatilganligi uning arizasi boʻyicha qabul qilingan qaror haqida axborot tizimi orqali elektron shaklda xabarnoma olishga boʻlgan roziligidir.

8. Notoʻgʻri yoki buzib koʻrsatilgan maʼlumotlarni taqdim etganligi uchun litsenziya daʼvogari qonunchilik hujjatlariga muvofiq javobgar boʻladi.

9. Litsenziya daʼvogaridan mazkur Nizomda nazarda tutilmagan boshqa hujjatlarni taqdim etishni talab qilishga yoʻl qoʻyilmaydi.

10. Litsenziyalovchi organ litsenziya berish toʻgʻrisidagi arizani mazkur Nizomning 6-bandida koʻrsatilgan hujjatlar toʻliq hajmda qabul qilib olingan kundan boshlab yigirma ish kunidan oshmagan muddatda koʻrib chiqadi va litsenziyani beradi yoki uni berishni rad etadi.

11. Litsenziyalovchi organ tomonidan litsenziya olish uchun taqdim etilgan hujjatlar koʻrib chiqilganligi uchun yigʻim undirilmaydi.

12. Litsenziya berganlik uchun Oʻzbekiston Respublikasining “Davlat boji toʻgʻrisida”gi Qonunida belgilangan miqdorda va tartibda davlat boji undiriladi.

13. Litsenziyalovchi organ tegishli qaror qabul qilingan sanadan eʼtiboran bir ish kunidan kechiktirmay litsenziya daʼvogarini litsenziya berish yoki litsenziya berishni rad etish toʻgʻrisidagi qaror haqida xabardor qiladi.

14. Litsenziya berish boʻyicha qaror qabul qilinganligi toʻgʻrisidagi xabarnoma litsenziya daʼvogariga yozma shaklda joʻnatiladi (taqdim etiladi).

15. Litsenziya QR-kod (matrik shtrixli kod) qoʻyilgan holda elektron shaklda rasmiylashtiriladi.

17. Litsenziyalovchi organ quyidagi sabablarga koʻra litsenziya berishni rad etishga haqlidir:

litsenziya daʼvogari litsenziya olish uchun zarur boʻlgan hujjatlarni toʻliq boʻlmagan hajmda taqdim etishi;

litsenziya daʼvogari taqdim etgan hujjatlarda notoʻgʻri yoki buzib koʻrsatilgan maʼlumotlarning mavjudligi;

litsenziya daʼvogarining litsenziya berish talablari va shartlariga nomuvofiqligi.

Boshqa asoslarga koʻra, shu jumladan litsenziya berish maqsadga muvofiq emas degan vaj bilan litsenziya berishni rad etishga yoʻl qoʻyilmaydi.

18. Kamchiliklarni bartaraf etish zarurligi toʻgʻrisidagi xabarnoma litsenziya daʼvogariga yozma shaklda, taqdim etilgan hujjatlarda aniqlangan kamchiliklar va ularni bartaraf qilib, hujjatlarni koʻrib chiqish uchun takroran taqdim etish mumkin boʻlgan muddat koʻrsatilgan holda yuboriladi. Xabarnomada koʻrsatilgan muddat kamchiliklarni bartaraf etish uchun zarur boʻlgan vaqtga mutanosib boʻlishi, lekin oʻttiz ish kunidan ortiq boʻlmasligi kerak.

Kamchiliklarni bartaraf etish zarurligi toʻgʻrisidagi xabarnoma litsenziya daʼvogariga yuborilgan taqdirda litsenziyani berish toʻgʻrisidagi arizani koʻrib chiqish muddati toʻxtatib turiladi.

18¹. Hujjatlar xabarnomada koʻrsatilgan kamchiliklarni bartaraf etmasdan yoki xabarnomada koʻrsatilgan muddat oʻtgandan keyin takroran taqdim etilgan taqdirda, litsenziyalovchi organ litsenziyani berishni rad etish haqida qaror qabul qiladi.

18². Litsenziyani berish rad etilganligi haqidagi xabarnoma litsenziya daʼvogariga rad etish sabablari, qonunchilikning aniq normalari va litsenziya daʼvogari mazkur sabablarni bartaraf etib, hujjatlarni takroran koʻrib chiqish uchun taqdim etishi mumkin boʻlgan muddat koʻrsatilgan holda yuboriladi.

Litsenziya daʼvogari rad etish sabablarini bartaraf etib, hujjatlarni takroran koʻrib chiqish uchun taqdim etishi mumkin boʻlgan muddat litsenziyani berish rad etilganligi haqidagi xabarnoma olingan kundan eʼtiboran oʻn ish kunidan kam boʻlmasligi lozim.

18³. Litsenziya daʼvogari litsenziya berishni rad etish uchun asos boʻlgan sabablarni belgilangan muddatda bartaraf etib, hujjatlarni takroran koʻrib chiqish uchun taqdim etganda, litsenziyalovchi organ litsenziya daʼvogarining arizasini va rad etish sabablari bartaraf etilganligini tasdiqlovchi tegishli hujjatlarni ular olingan kundan eʼtiboran besh ish kunidan oshmagan muddatda koʻrib chiqadi.

Litsenziya daʼvogarining arizasini takroran koʻrib chiqqanlik uchun yigʻim undirilmaydi.

18⁴. Litsenziya daʼvogarining arizasini takroran koʻrib chiqishda litsenziyani berish rad etilganligi haqidagi xabarnomada ilgari koʻrsatilmagan yangi asoslar boʻyicha litsenziya berishni rad etishga yoʻl qoʻyilmaydi, bundan ilgari koʻrsatilgan sabablar bartaraf etilganligini tasdiqlovchi hujjatlar bilan bogʻliq rad etish sabablari keltirilishi mustasno.

18⁵. Litsenziyani berish rad etilganligi haqidagi xabarnomada koʻrsatilgan muddat oʻtganidan keyin litsenziya daʼvogari tomonidan berilgan ariza yangidan topshirilgan hisoblanadi va litsenziyalovchi organ tomonidan umumiy asoslarda koʻrib chiqiladi.

19. Litsenziat qayta tashkil etilgan, uning nomi yoki joylashgan joyi (pochta manzili) oʻzgargan taqdirda, litsenziat yoki uning huquqiy vorisi qayta roʻyxatdan oʻtkazilgandan keyin besh ish kuni ichida litsenziyalovchi organga, koʻrsatib oʻtilgan maʼlumotlarni tasdiqlovchi tegishli hujjatlarni ilova qilgan holda, litsenziyani qayta rasmiylashtirish toʻgʻrisida ariza berishi shart.

20. Litsenziya qayta rasmiylashtirilguniga qadar, litsenziat yoki uning huquqiy vorisi litsenziyani qayta rasmiylashtirish toʻgʻrisidagi arizasi asosida valyuta birjasi faoliyatini amalga oshiradi.

21. Litsenziyani qayta rasmiylashtirish va berish litsenziyalovchi organ tomonidan litsenziyani qayta rasmiylashtirish toʻgʻrisidagi ariza tegishli hujjatlar ilova qilingan holda olingan kundan eʼtiboran besh ish kuni mobaynida amalga oshiriladi.

Litsenziyalovchi organ litsenziyani qayta rasmiylashtirishda litsenziyalar reyestriga tegishli oʻzgartirishlar kiritadi.

23. Litsenziyaning amal qilishi quyidagi hollarda toʻxtatib turilishi mumkin:

litsenziat oʻz faoliyatini vaqtincha toʻxtatib turganda litsenziyaning amal qilishini toʻxtatib turish haqida litsenziyalovchi organga ariza bilan murojaat qilganda. Bunda litsenziyaning amal qilish muddati olti oygacha toʻxtatib turilishi mumkin;

litsenziat tomonidan litsenziya talablari va shartlarining buzilganligi aniqlanganda;

litsenziyalovchi organning litsenziat faoliyatida aniqlangan qoida buzilishlarini bartaraf etish boʻyicha koʻrsatmalari litsenziat tomonidan bajarilmaganda.

Litsenziyalovchi organning litsenziyaning amal qilishini toʻxtatib turish toʻgʻrisidagi qarori litsenziatga litsenziyaning amal qilishini toʻxtatib turish sabablari va qonunchilikning aniq normalari koʻrsatilgan holda, qaror qabul qilingan kundan eʼtiboran bir ish kunidan kechiktirmay, yozma shaklda yetkaziladi.

Litsenziyalovchi organ litsenziyaning amal qilishini toʻxtatib turishga sabab boʻlgan holatlar litsenziat tomonidan bartaraf etilishi muddatini belgilaydi. Bunda koʻrsatilgan muddat litsenziat litsenziyaning amal qilishini toʻxtatib turish toʻgʻrisidagi qarorni olgan kundan eʼtiboran besh ish kunidan kam va olti oydan koʻp boʻlmasligi kerak.

Litsenziat litsenziyaning amal qilishini toʻxtatib turishga olib kelgan holatlarni bartaraf etgan taqdirda, litsenziyalovchi organ koʻrsatilgan holatlar bartaraf etilganligi toʻgʻrisidagi tasdiqnomani olgan kundan eʼtiboran litsenziyaning amal qilishini tiklash toʻgʻrisida uch ish kuni ichida qaror qabul qiladi.

24. Litsenziyaning amal qilishi quyidagi hollarda tugatiladi:

valyuta birjasi faoliyatini litsenziyalash tartibi bekor qilinganda;

litsenziat tomonidan litsenziyalovchi organga litsenziyaning amal qilishini olti oygacha boʻlgan muddatga toʻxtatib turish toʻgʻrisida ariza bilan ilgari murojaat etilgan boʻlib, mazkur muddat ichida litsenziyaning amal qilishini qayta tiklash toʻgʻrisida litsenziyalovchi organga ariza bilan murojaat qilinmagan taqdirda.

25. Litsenziya quyidagi hollarda bekor qilinadi:

litsenziat litsenziyani bekor qilish toʻgʻrisida ariza bilan murojaat qilganda;

litsenziya qalbaki hujjatlardan foydalanilgan holda olinganligi fakti aniqlanganda;

litsenziat faoliyati yuridik shaxs sifatida tugatilganda — tugatilgan paytdan eʼtiboran yoki uning faoliyati qayta tashkil etish natijasida tugatilganda — qayta tashkil etilgan paytdan eʼtiboran, bundan uning oʻzgartirilishi, shuningdek yangidan vujudga kelgan yuridik shaxsni davlat roʻyxatidan oʻtkazish sanasida qayta tashkil etilayotgan yuridik shaxsda valyuta birjasi faoliyatini amalga oshirish uchun litsenziya mavjud boʻlgan taqdirda qoʻshib yuborilishi mustasno;

litsenziya berilganligi uchun davlat boji belgilangan muddatda toʻlanmaganda;

litsenziat litsenziyaning amal qilishini toʻxtatib turishga olib kelgan holatlarni litsenziyalovchi organ tomonidan belgilangan muddatda bartaraf etmaganda;

litsenziyalovchi organning litsenziyani berish toʻgʻrisidagi qarorining qonunga xilofligi aniqlanganda;

litsenziat tomonidan litsenziya talablari va shartlari muntazam ravishda (bir yil davomida ikki va undan ortiq marotaba) yoki bir marotaba qoʻpol ravishda buzilganda, agar mazkur qoidabuzarliklar fuqarolarning hayoti va sogʻligʻiga ziyon, jismoniy va yuridik shaxslarning huquqlari va qonuniy manfaatlariga, jamoat xavfsizligiga zarar hamda atrof-muhitga ziyon yetkazilishiga olib kelgan boʻlsa.

Quyidagilar litsenziya talablari va shartlarini qoʻpol ravishda buzish deb hisoblanadi:

birjalar va birja faoliyati toʻgʻrisidagi qonunchilik hujjatlarida oshkor etilishi taqiqlangan birja bitimlari toʻgʻrisidagi axborotning valyuta birjasi tomonidan uchinchi shaxslarga oshkor etilishi;

valyuta birjasi tomonidan birja aʼzolarining va ular mijozlarining pul mablagʻlaridan oʻz manfaatlari yoʻlida foydalanishi, bundan birjalar va birja faoliyati toʻgʻrisidagi qonunchilik hujjatlarida va birja savdosi qoidalarida nazarda tutilgan hollar mustasno;

birja aʼzolarining barchasiga birja savdolarida bir vaqtda ishtirok etish imkoniyatining taʼminlanmaganligi;

valyuta birjasi tomonidan bozor konyunkturasini sunʼiy ravishda oʻzgartirishga sabab boʻlishi mumkin boʻlgan notoʻgʻri va ataylab yolgʻon maʼlumotlarning tarqatilishi.

Litsenziyalovchi organning litsenziyani bekor qilish toʻgʻrisidagi qarori litsenziatga yozma shaklda, qaror qabul qilingan kundan eʼtiboran bir ish kunidan kechiktirmay yetkaziladi.

26. Litsenziat faoliyatini tartibga solish va litsenziya talablari va shartlariga rioya etilishini nazorat qilishni amalga oshirishda litsenziyalovchi organ oʻz vakolatlari doirasida quyidagi huquqlarga ega:

litsenziat tomonidan litsenziya talablari va shartlariga rioya etilishini qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda rejali tekshirish;

litsenziya talablari va shartlariga rioya etilishini tekshirish chogʻida paydo boʻladigan masalalar yuzasidan litsenziatdan zarur axborotni soʻrash va olish;

tekshirishlar natijalari asosida, litsenziya talablari va shartlarining litsenziat tomonidan aniq buzilishlarini koʻrsatgan holda dalolatnomalar (maʼlumotnomalar) tuzish;

litsenziatga aniqlangan buzilishlarni bartaraf etish majburiyatini yuklovchi qarorlar chiqarish, bunday buzilishlarni bartaraf etish muddatlarini belgilash;

litsenziyaning amal qilishini toʻxtatib turish, tugatish yoki litsenziyani bekor qilish toʻgʻrisida qaror chiqarish.

27. Litsenziya talablari va shartlariga rioya etilishini tekshirishda litsenziyalovchi organning tekshiruvchi xodimlari tomonidan ikki nusxada dalolatnoma tuziladi, ularning bittasi litsenziatga beriladi, ikkinchi nusxasi litsenziyalovchi organda qoladi.

28. Litsenziyalovchi organ litsenziyalar reyestrini yuritadi va unda quyidagilar koʻrsatilgan boʻlishi lozim:

litsenziatning nomi, joylashgan yeri (pochta manzili), soliq toʻlovchining identifikatsiya raqami (STIR);

litsenziya berilgan sana va tartib raqami;

litsenziyani qayta rasmiylashtirish, uning amal qilishini toʻxtatib turish, qayta tiklash, tugatish, uni bekor qilish asoslari hamda sanalari.

29. Litsenziyalar reyestrida mavjud boʻlgan maʼlumotlar litsenziyalovchi organning rasmiy veb-saytiga joylashtiriladi va tanishib chiqish uchun ochiq hisoblanadi.

30. Mazkur Nizom talablarining buzilishida aybdor boʻlgan shaxslar qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda javobgarlikka tortiladi.

1. Birja savdolarining elektron tizimlariga (bundan buyon matnda BSET deb yuritiladi) qoʻyiladigan umumiy texnik talablarda quyidagi asosiy tushunchalar qoʻllaniladi:

dasturiy vosita — maʼlumotlar bilan ishlash tizimining faoliyat yuritishiga doir dasturlar, tartibotlar, qoidalar, shuningdek nazarda tutilgan boʻlsa, ularga ilova qilinadigan hujjatlar va maʼlumotlardan iborat obyekt;

BSET — valyuta birjasi aʼzolariga bevosita birja savdo zalida yoki uzoqlashtirilgan ish joylarida aniq vaqt rejimida birja savdolarida ishtirok etish imkonini beradigan dasturiy va texnik vositalar majmuidan iborat global taqsimlangan axborot tizimi;

dizel generator qurilmasi — elektr energiyasini ishlab chiqaruvchi avtonom elektrogenerator qurilmasi;

uzluksiz taʼminot manbai — kompyuter, server va telekommunikatsiya uskunalarini uzluksiz ravishda energiya bilan taʼminlaydigan qurilma;

rezervni avtomatik ishga tushirish qurilmasi — elektr yuklamalarni avtomatik taqsimlashni taʼminlaydigan elektr taʼminoti tarmogʻi qurilmasi.

2. BSET quyidagilarni taʼminlashi lozim:

lokal hisoblash tarmoqlari sharoitlarida faoliyat koʻrsatish;

maʼlumotlar bazasi bilan bogʻlanganlik asosida, valyuta birjasi savdo ishtirokchilari (bundan buyon matnda savdo ishtirokchilari deb yuritiladi) haqidagi axborotni shakllantirish, saqlash va aks ettirishi;

maʼlumotlar bazasi bilan bogʻlanganlik asosida, buyurtmalar, bitimlar va savdo natijalari boʻyicha axborotni saqlash va aks ettirishi;

maʼlumotlar bazasida saqlanayotgan maʼlumotnomalar asosida axborotni saqlash va aks ettirishi;

dasturiy vositalar majmuining ishini qisqa yoʻriqnomalar, yordam koʻrsatish va tushuntirishlar bilan taʼminlaniladigan menyu tizimi orqali tashkil qilishi;

terminalning jismonan joylashishidan qatʼi nazar, aniq vaqt rejimida birja savdolarida qatnashish imkonini yoki savdo ishtirokchilari oʻrtasida axborot almashinuvini taʼminlash;

oʻtkazilgan birja savdolari boʻyicha hisobotlarni mazkur savdolarning elektron bayonnomasi mazmuniga qatʼiy mos keltirgan holda shakllantirish;

birja savdolari jarayonida bajarilayotgan har bir operatsiyaga avtomatik ravishda identifikatsiya raqamini biriktirish va ushbu operatsiyalarni mazkur savdolarning elektron bayonnomasida yuritish.

3. BSETning tarkibida quyidagi maʼlumotlar roʻyxatga olinadigan birja savdolari boʻyicha bajarilgan amallarning hisobini yurituvchi avtomatlashtirilgan (elektron bayonnoma) boʻlishi lozim:

savdoning ochilishi;

savdoning yopilishi;

savdo ishtirokchisini identifikatsiya qilish;

savdo ishtirokchisining tizimga kirish vaqti;

savdo ishtirokchisining tizimdan chiqish vaqti;

savdo ishtirokchisi tomonidan buyurtma berilgan vaqt;

savdo ishtirokchisi buyurtmani qaytarib olgan vaqti;

savdo ishtirokchisi buyurtmani oʻzgartirgan vaqti;

savdo ishtirokchisi bitim tuzgan vaqti;

birja tovarining nomi;

buyurtmadagi birja tovarining miqdori;

birja tovarining narxi.

Yozuvlarni qayd qilish vaqtining formati — yil, oy, kun, soat, daqiqa, soniya.

4. BSETning dasturiy vositasi litsenziyaviy dasturiy taʼminotdan foydalangan holda va texnik topshiriqqa asosan ishlab chiqilishi hamda ekspluatatsiya qilinishi lozim.

5. Axborotning toʻliq yoki qisman talofati yoʻqolishi va maʼlumotlar bazasi butunligi buzilishini oldini olish maqsadida BSETning dasturiy vositasi foydalanuvchining xatolariga, texnik nosozliklar holatlarida yuzaga keladigan xatolarga hamda maʼlumot bazasi xatolariga foydalanuvchiga uning keyingi xatti-harakatlari koʻrsatilgan axborotni taqdim etgan holda ishlov berilishini taʼminlashi lozim.

6. BSETning dasturiy vositasida quyidagi funksiyalarni taʼminlaydigan dasturlar ishini nazorat qiluvchi modul boʻlishi shart:

foydalanuvchini identifikatsiya qilish (tanib olish), autentifikatsiya qilish (haqiqiyligini tasdiqlash) va avtorizatsiyalash (vakolatlarni oʻzlashtirib olish);

BSET resurslaridan foydalanishni nazorat qilish;

BSETda sodir boʻlayotgan voqealarni roʻyxatga olish va tahlil qilish;

BSET resurslari butunligini nazorat qilish.

7. BSETning dasturiy vositasi quyidagi dasturiy tizimlardan iborat boʻlishi yoki mavjud dasturiy tizimlar bilan elektron tarzda oʻzaro ishlashni taʼminlashi lozim:

savdo tizimi;

kliringni amalga oshirish va hisob-kitoblarni oʻtkazish tizimi;

davlat qimmatli qogʻozlari hisobini yuritish va saqlash tizimi;

axborot-tahlil tizimi;

maʼlumotlarni uzatish tarmoqlari (agar texnologik savdo jarayoni bunday tizim bilan oʻzaro ishlashni koʻzda tutsa).

8. Server va aloqa uskunasi quyidagilarni taʼminlashi lozim:

BSETning bir meʼyorda ishlashini taʼminlash uchun yetarli darajadagi ish unumdorligini;

axborotning ortib borayotgan hajmi bilan ishlash imkoniyatlarini.

9. Serverlar diskli toʻplagichlar va “qaynoq almashinuvchi” energiya manbalari bilan taʼminlanishi lozim.

10. Serverning ventilyatsiya tizimi haroratni nazorat qilish imkoniyatiga ega boʻlishi kerak.

11. Uzluksiz taʼminot manbai quvvati server tomonidan talab qilinadigan quvvatga muvofiq tanlanishi va batareya yordamida kamida 30 daqiqalik ish vaqti bilan taʼminlashi va nominal quvvatning koʻpi bilan 75 foizigacha yuklangan boʻlishi lozim.

12. Serverlarda maʼlumotlarning zaxiralanishi diskli toʻplagichlarda, shuningdek maʼlumotlar saqlanadigan tashqi qurilmalarda taʼminlangan boʻlishi lozim.

13. Serverlar maʼlumotlarni oʻzida maxsus tezkor saqlaydigan xotira — xatolarni topib, tuzatish qobiliyatiga ega xotira bilan jihozlangan boʻlishi kerak.

14. Server xonasi alohida joylashgan va undan cheklangan doiradagi shaxslar foydalanishi mumkin boʻlishi, shuningdek xonadagi havo harorati Selsiy boʻyicha 20 — 24 darajada saqlab turilishi lozim.

15. Axborot xavfsizligi axborotni muhofaza qilishning tashkiliy-texnik chora-tadbirlari va dasturiy-apparat vositalaridan iborat tizim bilan taʼminlanishi va quyidagilarni nazarda tutishi lozim:

xodimlar va ishtirokchilarning BSETga kirishi uchun parollarni qoʻllash boʻyicha sxemalar va yoʻriqnomalarni;

BSET axborot resurslari va xizmatlaridan xodimlarning foydalanish bosqichlarini bir-biridan farqlash sxemalarini;

axborotni takrorlash hamda maʼlumotlar nusxalari va joʻnatilgan xabarlarni saqlash texnologiyasi boʻyicha yoʻriqnoma va hujjatlarni;

xodimlarning maxfiy hujjatlarni oshkor qilishi mumkin boʻlgan yoki oshkor qilgan harakatlari uchun javobgarlikni belgilaydigan hujjatlarni;

axborotni muhofaza etishni taʼminlash maqsadida ishtirokchilarning elektron tarzda oʻzaro aloqasida axborot almashinuvi qoidalarini belgilaydigan hujjatlarni.

Savdolarning texnologik jarayoni ishtirokchilar uchun axborot almashinuvi maqsadida uzunligi 1024 bitdan kam boʻlmagan kalitli maʼlumotlarni yagona shifrlash algoritmi qoʻllanilishi lozim.

16. Tashkiliy choralar yuridik shaxslarni BSET dasturiy vositalarini loyihalash, yaratish, ekspluatatsiya qilish va taʼminlashga jalb qilish qoidasini tartibga soluvchi talablar hamda harakatlar roʻyxatidan iborat boʻlishi mumkin.

17. Valyuta birjasi aʼzolarining BSETda axborotni kriptografik muhofaza qilish vositalaridan, shu jumladan, elektron raqamli imzodan foydalangan holda, ish olib borishlari qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda amalga oshirilishi lozim.

18. BSET dasturiy vositalarining axborot xavfsizligini taʼminlash tizimi xavf-xatar tahdidi hamda ularning normal faoliyat yuritilishining buzilishi bilan bogʻliq sabablar va sharoitlarni oʻz vaqtida aniqlanishini taʼminlaydigan tegishli xavfsizlik siyosati bilan amalga oshirilishi lozim.

19. BSETning elektr taʼminoti meʼyorda boʻlishi va elektr taʼminotini zaxiralash maqsadida elektr taʼminotining kamida ikkita fiderlik kirish tarmogʻi mavjud boʻlishi lozim. Ular rezervni avtomatik ishga tushirish qurilmasi orqali elektr taʼminoti tizimiga ulaniladi.

20. Serverxona uzoq vaqt mobaynida elektr bilan taʼminlanmagan holda serverxonadagi muhandislik tizimi va uskunalarning uzluksiz ishlashi dizel generator qurilmasi orqali elektr taʼminoti tarmogʻidan va uzluksiz taʼminot manbai tarmogʻidan taʼminlanishi lozim.

21. Kompyuter, server va telekommunikatsiya uskunalarining uzluksiz elektr bilan taʼminlash uchun maxsus xonada alohida uzluksiz taʼminot manbai nazarda tutilgan boʻlishi lozim. Bunda uzluksiz taʼminot manbai xuddi shunday koʻrinishdagi ikkinchi uzluksiz taʼminot manbaida 100% li zaxiraga ega boʻlishi lozim.

22. Uzluksiz taʼminot manbai kompyuter, server va telekommunikatsiya uskunalarining ish faoliyatini dizel generator qurilmasi toʻliq ishga tushguniga qadar taʼminlashi va nominal quvvatining 75% dan ortmagan holda ishlashi kerak.

23. BSET uzluksiz ravishda sutkasiga 24 soat mobaynida (ish kunlarida) ishlash imkoniyatini taʼminlashi lozim.

24. Har bir ishtirokchi BSETdan teng shart-sharoitlarda foydalanish huquqiga ega boʻlishi lozim. Ishtirokchilar soni BSET dasturiy vositasi ish unumdorligi yoki dasturiy-apparat tavsiflari bilan cheklanmasligi kerak.

25. Valyuta birjasi savdo ishtirokchilari uchun teng sharoitlar yaratish maqsadida savdo zalidagi terminallar soni yetarli boʻlishini taʼminlashi shart.