“Yer osti boyliklari toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonuniga muvofiq hamda respublika foydali qazilmalari konlarini tizimlashtirish, ular zaxiralarining davriy harakatini hisobga olish, shuningdek davlat organlarini tegishli maʼlumotlar bilan oʻz vaqtida taʼminlash maqsadida Vazirlar Mahkamasi qaror qiladi:

1. Oʻzbekiston Respublikasi foydali qazilmalari zaxiralarining davlat balansini yuritish tartibi toʻgʻrisidagi nizom ilovaga muvofiq tasdiqlansin.

2. Oʻzbekiston Respublikasi Davlat geologiya va mineral resurslar qoʻmitasi ikki oy muddatda Oʻzbekiston Respublikasi foydali qazilmalari zaxiralarini hisobga olish va hisobot balanslarini tuzish boʻyicha Yoʻriqnoma tasdiqlanishini taʼminlasin.

3. Mazkur qarorning bajarilishini nazorat qilish Oʻzbekiston Respublikasi Bosh vazirining oʻrinbosari Gʻ.I. Ibragimov zimmasiga yuklansin.

1. Ushbu Nizom “Yer osti boyliklari toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonunining 8 va 15-moddalari va boshqa normativ-huquqiy hujjatlarga muvofiq ishlab chiqilgan hamda Oʻzbekiston Respublikasi foydali qazilmalari zaxiralarining davlat balansini (keyingi oʻrinlarda davlat balansi deb yuritiladi) yuritish tartibini belgilab beradi.

2. Davlat balansi foydali qazilmalar zaxiralarining miqdori, sifati, foydali qazilmalar konlarining oʻrganilganlik va sanoat yoʻsinida oʻzlashtirilganlik darajasi toʻgʻrisidagi maʼlumotlar mavjud boʻlgan foydali qazilmalar zaxiralarini hisobga olish boʻyicha yigʻma hujjatni oʻz ichiga oladi.

3. Davlat balansi sanoat ahamiyatiga ega boʻlgan konlar kesimida, ularning maʼmuriy-hududiy joylashishini aks ettirgan holda foydali qazilmalar turlari boʻyicha har yili (har yili 1-yanvar holatiga koʻra) tuziladi.

4. Mazkur Nizomda quyidagi tushunchalardan foydalaniladi:

foydali qazilmalarning balansdagi zaxiralari — joriy davrda foydalanish iqtisodiy jihatdan maqsadga muvofiq boʻlgan zaxiralar (kon zaxiralarini hisoblab chiqish uchun belgilangan konditsiyalarni qondiradi);

foydali qazilmalarning balansdan tashqari zaxiralari — balans zaxirasini oʻrganilganlik boʻyicha taqdim qilinadigan talablarga javob beradigan, biroq baholash vaqtida konchilik-texnikaviy, sifat, ekologik va boshqa sabablarga koʻra foydalanish mumkin boʻlmagan, shuningdek keyinchalik sanoat yoʻsinida oʻzlashtirish obyekti boʻlishi mumkin boʻlgan zaxiralar;

foydali qazilmalar zaxiralari toifalari (A, V, S₁, S₂) — konlarning oʻrganilganlik darajasi, xom ashyo sifati va foydali qazilmalarni qazib olishning konchilik-texnikaviy shart-sharoitlarga bogʻliq holda belgilanadigan zaxiralar toifasi;

yer qaʼridan foydalanuvchilar — muayyan yer qaʼri uchastkalaridan foydalanish uchun oʻzlariga berilgan huquqlariga muvofiq faoliyatni amalga oshiruvchi yuridik va jismoniy shaxslar.

5. Davlat balansini yuritishning asosiy maqsadi respublika mineral-xom ashyo bazasining umumiy holati tavsifi, uni oʻrganilganlik va sanoat yoʻsinida oʻzlashtirish darajasi, mineral xom ashyoni qazib chiqarish va qayta ishlash boʻyicha yangi ishlab chiqarishlarni tashkil etish boʻyicha investitsiya loyihalari tashabbusi bilan chiqish, xom ashyo bazasini qayta toʻldirish uchun keyinchalik geologik jihatdan oʻrganish yoʻnalishlarini prognoz qilish hisoblanadi.

6. Quyidagilar Davlat balansini yuritishning asosiy vazifalari hisoblanadi:

foydali qazilmalar zaxiralari holati toʻgʻrisidagi maʼlumotlar, jumladan foydali qazilmalarning miqdori, sifati, ularning sanoat ahamiyatiga ega boʻlgan har bir turi boʻyicha oʻrganilganlik va sanoat yoʻsinida oʻzlashtirish darajasi toʻgʻrisidagi maʼlumotlarni yigʻish va turkumlashtirish;

respublika mintaqalari boʻyicha foydali qazilmalar zaxiralarining oʻzgarishini hisobga olgan holda konlar boʻyicha foydali qazilmalar zaxiralarining har yilgi harakatlarini tahlil qilish va hisobga olish;

davlat hokimiyati organlarini respublika va alohida mintaqalarning mineral-xom ashyo bazasining holati toʻgʻrisidagi maʼlumotlar bilan taʼminlash.

7. Foydali qazilmalar zaxiralarini hisobga olish konlar boʻyicha alohida, zarur hollarda ularning uchastkalari, alohida qatlamlar, gorizontlar, shaxta maydonlari, foydali qazilmalarning sanoat turi, ularni qazib olish usullari va zaxiralar toifasi boʻyicha yer qaʼridan foydalanuvchilar tomonidan doimiy asosda yuritiladi.

8. Yer qaʼridan foydalanuvchilar tomonidan har yili 1-fevralga qadar chegiriladigan zaxiralar (amalga oshirilgan qazib chiqarishlar va yoʻqotishlar) hajmi, qazib chiqarish jarayonida isbotlanmagan yoki qoʻshimcha ravishda koʻpaytirish hisobiga texnik chegaralarning oʻzgarishi, zaxiralarni hisobdan chiqarish, Oʻzbekiston Respublikasi Davlat geologiya va mineral resurslar qoʻmitasi huzuridagi Foydali qazilmalar zaxiralari boʻyicha Davlat komissiyasi (keyingi oʻrinlarda Davlat komissiyasi deb yuritiladi) qarorlari, shuningdek idoraviy komissiyalarning tezkor hisoblab chiqilgan zaxiralarni sinovdan oʻtkazish boʻyicha bayonnomalari asosida oʻtgan yil uchun foydali qazilmalar zaxiralarining hisobot balanslari (keyingi oʻrinlarda hisobot balanslari deb yuritiladi) tuziladi.

Hisobot balanslari:

qattiq foydali qazilmalar;

yer osti suvlari;

koʻmir va yonuvchi slanetslar;

neft, kondensat, yonuvchi gazlar (jumladan yoʻldosh komponentlar — etan, propan, butan, oltingugurt, geliy) boʻyicha alohida tuziladi.

9. Hisobot balanslariga quyidagilar aks ettiriladigan tushuntirish xati ilova qilinadi:

birinchi marta davlat balansiga kiritilayotgan konlar uchun — foydali qazilmalar zaxiralarining joylashgan joyi, miqdori, sifati, oʻrganilganlik va sanoat yoʻsinida oʻzlashtirilishi darajasi, rudalarning texnologik xususiyatlari, konlarda qazib olishning konchilik-geologiya, konchilik-texnikaviy, gidrogeologik shart-sharoitlari, texnik-iqtisodiy baholashning asosiy koʻrsatkichlari, qidirib topilgan foydali qazilmalar zaxiralari bilan taʼminlanganligi;

davlat balansida hisobga olingan konlar uchun — konchilik-geologiya va texnik-iqtisodiy xususiyatining yangi maʼlumotlari, foydali qazilmalarning yangi aniqlangan qatlamlari, qazib chiqarilgan foydali qazilmalar miqdori toʻgʻrisidagi maʼlumotlar, mineral xom ashyodan majmuaviy foydalanish, geologiya-qidiruv ishlarining moliyalashtirish manbalarini koʻrsatgan holda foydali qazilmalar zaxiralarining koʻpaytirilishi toʻgʻrisidagi maʼlumotlar, shuningdek balansdan tashqari zaxiralarning oʻzgarishi (mavjud boʻlganda) va zaxiralarni hisobdan chiqarish sabablari.

10. Foydali qazilmani qazib chiqarish toʻgʻrisidagi maʼlumotlarda foydali qazilmani kamaytiradigan boʻsh jinslarini hisobga olmagan holda, agar ular balansdagi zaxiralariga kiritilmagan boʻlsa, yer qaʼridan olinadigan mineral xom ashyoning barcha miqdori hisobga olinishi kerak. Hisobot balansida qazib chiqarib kamaytirilgan va tovar rudalari miqdori toʻgʻrisidagi maʼlumotlar aks ettirilmaydi, biroq hisobot balansiga qoʻshiladigan tushuntirish xatida keltiriladi.

Qandaydir sabablarga koʻra, oʻtgan yillar uchun ilgari hisobga olinmagan foydali qazilmani qazib chiqarish hisobot yili uchun qazib chiqarish bilan birga koʻrsatiladi, biroq oʻtgan yilda qazib olingan xom ashyo izohda koʻrsatiladi.

Agar davlat balansida hisobga olingan kompleks rudalardagi yoʻldosh komponentlar yer qaʼridan asosiy foydali qazilma bilan birga qazib chiqarilsa, biroq keyingi texnologik qayta ishlashda yoʻqotilsa, izohda hisobdan chiqariladigan zaxiralar qazib olingan, lekin texnologik qayta ishlashda yoʻqotilganligini koʻrsatib oʻtish zarur.

11. Quyidagi holatlarda, agar:

foydali qazilmalarni qazib chiqarish balansdan tashqari zaxiralardan amalga oshirilsa va qazib chiqarilgan xom ashyo miqdori sanoatda foydalanilsa, unda qazib olingan xom ashyo miqdori qayta baholashdan oʻtgan sifatida hisobga olinadi hamda foydali qazilmalarning balansdan tashqari zaxiralari ushbu miqdorga kamaytiriladi;

balansdan tashqari foydali qazilmalar balansdagi foydali qazilmalar bilan birga qazib chiqarilsa, biroq sanoatda foydalanilmasa yoki konditsionli xom ashyo bilan birga kamaytiradigan jins sifatida qayta ishlab chiqarishga tushgan boʻlsa, foydali qazilmaning balansdan tashqari zaxiralari hisobot yilida qazib chiqarilgan sifatida hisobot balansida kamaytiriladi.

12. Hisobot balanslari shakllari Davlat geologiya qoʻmitasi qaroriga koʻra, foydali qazilmalar turlari parametrlarining oʻziga xos xususiyatlarini hisobga olgan holda tasdiqlanadi. Yer qaʼridan foydalanuvchilar oʻz hisobotlarini Davlat geologiya qoʻmitasi tomonidan belgilangan shakllar boʻyicha rasmiylashtirishi shart.

13. Hisobot balansi yuridik shaxs — yer qaʼridan foydalanuvchi rahbari va bosh geologi (bosh muhandisi) tomonidan imzolanadi. Agar yer qaʼridan foydalanuvchi jismoniy shaxs hisoblansa, yagona shaxsning imzosiga ruxsat beriladi.

14. Qazib olinadigan konlar boʻyicha hisobot balanslari geodeziya va kartografiya faoliyatini amalga oshirish huquqiga litsenziyasi mavjud boʻlganda yer qaʼridan foydalanuvchilarning geologiya-marksheyderlik xizmatlari tomonidan tasdiqlanishi kerak hamda Oʻzbekiston Respublikasi Davlat geologiya va mineral resurslar qoʻmitasi huzuridagi Kon-geologiya faoliyatini nazorat qilish inspeksiyasi (keyingi oʻrinlarda Inspeksiya deb yuritiladi) bilan kelishiladi. Uglevodorodlar konlari va yer osti suvlari boʻyicha hisobot balanslarini yer qaʼridan foydalanuvchilarning tegishli funksiyalar yuklangan boshqa xizmatlari tomonidan tasdiqlashga ruxsat beriladi.

Yer qaʼridan foydalanuvchilarda geodeziya va kartografiya faoliyatini amalga oshirish huquqiga litsenziyasi mavjud boʻlmaganda, hisobot balanslarini tegishli litsenziyaga ega boʻlgan jalb etilgan korxonalar tomonidan tasdiqlanishiga ruxsat beriladi.

15. Yer qaʼri uchastkalarini geologik oʻrganish va foydali qazilmalarni tajriba-sanoat yoʻsinida qazib chiqarish natijalari boʻyicha hisobotlar Davlat komissiyasining foydali qazilmalar zaxiralarini tasdiqlash (yoki qayta tasdiqlash) boʻyicha tegishli qarorlari nusxalari va idoraviy komissiyalarning tezkor hisoblab chiqilgan zaxiralarni sinovdan oʻtkazish boʻyicha bayonnomalari bilan birgalikda taqdim etiladi.

Shuningdek, agar keyinchalik qazib olishda isbotlanmaganligi, texnik chegaralarning oʻzgarganligi va boshqa sabablar bilan bogʻliq holda foydali qazilmalar zaxiralari konlar boʻyicha qayta hisoblab chiqilgan boʻlsa, hisobotlar Davlat komissiyasining tegishli qarorlari nusxalari bilan birgalikda taqdim etiladi.

16. Hisobot balanslari uch nusxada tuziladi va yer qaʼridan foydalanuvchilar tomonidan har yili 5-fevraldan kechikmasdan Davlat geologiya qoʻmitasi tizimida oʻz faoliyatini amalga oshiruvchi Davlat geologiya fondiga yuborish:

noruda foydali qazilmalar boʻyicha — Inspeksiyaning hududiy boʻlinmalari;

rudali foydali qazilmalar va uglevodorodlar boʻyicha Inspeksiya tomonidan amalga oshiriladi.

Hisobot balanslari Davlat geologiya fondiga qabul qilingandan keyin bir nusxasi tegishli belgi bilan yer qaʼridan foydalanuvchiga qaytariladi. Ikkinchi nusxasi Inspeksiyaga taqdim qilinishi kerak.

17. Davlat geologiya fondi 15-aprelgacha boʻlgan muddatda taqdim etilgan hisobot balanslarini umumlashtiradi, foydali qazilmalar turlari boʻyicha davlat balansini tayyorlaydi va uni oʻrganib chiqish uchun Davlat geologiya qoʻmitasiga taqdim etadi.

Neft, kondensat va tabiiy gaz boʻyicha davlat balansini umumlashtirish va tayyorlash “Oʻzbekneftgaz” MXKning vakolatli korxonasi bilan birgalikda amalga oshiriladi.

18. Davlat geologiya qoʻmitasi 1-maygacha boʻlgan muddatda davlat balansini oʻrganishni yakunlaydi va uni nashr qilishga ruxsat beradi. Davlat balansi tarqatiladigan davlat organlari va korxonalar roʻyxati Davlat geologiya qoʻmitasi tomonidan tasdiqlanadi.

Davlat balansini Davlat geologiya qoʻmitasi bilan kelishmasdan koʻpaytirish va tarqatish taqiqlanadi.

19. Davlat balansini yuritish ushbu Nizomga ilovaga asosan sxema boʻyicha amalga oshiriladi.

20. Hisobot balanslarini tayyorlash, ularni Davlat geologiya fondiga qabul qilishgacha foydali qazilmalar zaxiralarini tasdiqlash (qayta tasdiqlash, hisobdan chiqarish) boʻyicha tegishli hisobotlarni koʻrib chiqish bilan bogʻliq ishlar yer qaʼridan foydalanuvchilar mablagʻlari hisobiga amalga oshiriladi.

Davlat geologiya fondining davlat balanslarini yuritish bilan bogʻliq ishlari Moliya vazirligi va Iqtisodiyot vazirligi bilan belgilangan tartibda kelishiladigan har yilgi mineral-xom ashyo bazani rivojlantirish va takror ishlab chiqarish dasturlari doirasida Oʻzbekiston Respublikasining Davlat budjeti mablagʻlari hisobidan moliyalashtiriladi.

21. Davlat balansida quyidagi maʼlumotlar boʻlishi kerak:

yer qaʼridan foydalanuvchining nomi, foydali qazilmalar zaxiralarini qabul qilish — berish boʻyicha Idoralararo komissiya dalolatnomasining tartib raqami va sanasi;

foydali qazilmalar konlari joylashgan joyi;

foydali qazilmalar konlarining oʻrganilganlik va sanoat yoʻsinida oʻzlashtirish darajasi;

foydali qazilmalarning sifati;

foydali qazilmalar zaxiralarining konlar, alohida uchastkalar, qatlamlar, gorizontlar va boshqalar kesimidagi hajmi;

konlardan foydalanishda foydali qazilmalarni har yilgi qazib chiqarish (qazib chiqarishda yoʻqotishni hisobga olgan holda) hajmi;

foydali qazilmalar zaxiralarining geologik oʻrganish, qayta baholash va hisobdan chiqarish natijasida turli sabablarga (qazib olishda isbotlanmagan, chegaralari oʻzgarganda va boshqalarda) koʻra oʻzgargan hajmi;

Davlat komissiyasining konni davlat balansida hisobga olish uchun asos hisoblangan foydali qazilmalar zaxiralarini tasdiqlash boʻyicha tegishli qarori;

qazib chiqaruvchi korxonalarning qidirib topilgan foydali qazilmalar bilan taʼminlanganligi (qazib olinadigan konlar boʻyicha).

22. Davlat balansida foydali qazilmalar zaxiralarini hisobga olish:

balansdagi va balansdan tashqari;

zaxiralar toifalari boʻyicha;

rudalarning texnologik turlari boʻyicha;

foydali qazilmalarni qazib chiqarishning konchilik-texnik shart-sharoitlari boʻyicha;

foydali qazilmalar konlarini oʻrganilganlik va sanoat yoʻsinida oʻzlashtirish darajasi boʻyicha (qidirilayotgan, sanoat yoʻsinida oʻzlashtirishga tayyorlangan, qazib olinadigan, konservatsiya qilingan) boʻlingan holda aks ettiriladi.

23. Davlat komissiyasi tomonidan tasdiqlangan foydali yoʻldosh komponentlar zaxiralari ularni boyitish jarayonida chiqarib olish va keyinchalik qayta ishlashdan qatʼi nazar, hisobga olinishi kerak.

24. Davlat balansida foydali qazilmalar zaxiralari oʻlchov birligi ularning har bir turi boʻyicha bir xil qoʻllaniladi.

25. Hisobot balanslari taqdim etadigan yer qaʼridan foydalanuvchilar va foydali qazilmalar zaxiralari harakati hajmini tasdiqlovchi korxonalar taqdim etiladigan maʼlumotlarning ishonchliligi yuzasidan javob beradi.

26. Foydali qazilmalar zaxiralari va ular tarkibidagi komponentlar holati va ularning harakatini hisobga olish yuzasidan nazorat qilish inspeksiya tomonidan amalga oshiriladi.