Oʻzbekiston Respublikasining “Oʻsimlik dunyosini muhofaza qilish va undan foydalanish toʻgʻrisida”gi Qonuni va Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2013-yil 15-iyuldagi PQ–2003-sonli “Qonunlarning havolaki normalarini amalga oshirishga qaratilgan normativ-huquqiy va boshqa hujjatlarni ishlab chiqish rejalarini tasdiqlash toʻgʻrisida”gi qaroriga muvofiq, Oʻzbekiston Respublikasi Tabiatni muhofaza qilish davlat qoʻmitasi, Qishloq va suv xoʻjaligi vazirligi qaror qiladi:

1. Ayrim turdagi yovvoyi oʻsimliklarning tarqalishini va ularning miqdorini tartibga solish qoidalari ilovaga muvofiq tasdiqlansin.

2. Mazkur qaror rasmiy eʼlon qilingan kundan eʼtiboran kuchga kiradi.

Mazkur Qoidalar ayrim turdagi yovvoyi oʻsimliklarning tarqalishini va ularning miqdorini tartibga solish qoidalarini belgilaydi.

1. Mazkur Qoidalarda quyidagi asosiy tushunchalar qoʻllaniladi:

shudgorlar — qishloq xoʻjalik texnikasi yordamida haydalgan yerlar;

pichanzorlar — chorva mollari uchun ozuqa sifatida oʻsimlik koʻk poyasi yoki qurigan oʻtlar yigʻib olinadigan tabiiy va madaniy oʻsimliklar majmuasi;

yaylovlar — chorva mollarini erkin (haydab) boqish uchun foydalaniladigan tabiiy yoki madaniy oʻsimliklar majmuasi;

zaharli oʻsimliklar — tarkibida tirik organizmlar uchun zarar keltiradigan yoki ularning hayoti va sogʻligʻiga salbiy taʼsir koʻrsatuvchi moddalarni saqlovchi oʻsimliklar;

giyohvand moddali oʻsimliklar — tarkibida Oʻzbekiston Respublikasining “Giyohvandlik vositalari va psixotrop moddalar toʻgʻrisida”gi Qonuniga muvofiq giyohvandlik vositalari roʻyxatiga kiritilgan va Oʻzbekiston Respublikasida nazoratga olinadigan moddalarni saqlovchi oʻsimliklar;

karantindagi oʻsimliklar — Oʻzbekiston Respublikasi uchun karantin ahamiyatiga ega boʻlgan zararli organizmlar roʻyxatida (roʻyxat raqami 3357, 2022-yil 31-mart) nazarda tutilgan begona oʻtlar;

begona oʻtlar — biologik va ekologik jihatdan madaniy oʻsimliklar orasida oʻsib koʻpayishga moslashgan, hosilni hamda mahsulot sifatini pasaytiruvchi yovvoyi yoki yarim xonaki oʻsimliklar;

pestitsidlar — oʻsimlik zararkunandalari, kasalliklari va begona oʻtlarga qarshi kurashda ishlatiladigan kimyoviy moddalar, shuningdek qishloq xoʻjalik oʻsimliklari rivojining regulyatorlari va defoliantlari.

2. Mazkur Qoidalarning ilovasida belgilangan, shudgorlar, pichanzorlar va yaylovlarni tabiiy suratda bosib ketadigan zaharli, giyohvand moddali, karantindagi oʻsimliklar, begona oʻtlar hamda boshqa oʻsimliklar tarqalishi va miqdori tartibga solinishi lozim boʻlgan yovvoyi oʻsimliklar (bundan buyon matnda yovvoyi oʻsimliklar deb yuritiladi) hisoblanadi.

3. Mazkur Qoidalar muhofaza etiladigan tabiiy hududlarga, shuningdek yovvoyi oʻsimliklardan maxsus foydalanishga nisbatan tatbiq etilmaydi.

4. Yovvoyi oʻsimliklarning tarqalishini va ularning miqdorini tartibga solish quyidagi usullarda amalga oshiriladi:

oʻsimliklarni himoya qilish vositalarini qoʻllash;

agrotexnik tadbirlarni amalga oshirish;

oʻsimliklar karantiniga doir tadbirlarni amalga oshirish;

yovvoyi oʻsimliklarni zamonaviy texnologik jarayonlar va ilm-fan yutuqlari vositasida kamaytirish yoki yoʻq qilish;

yovvoyi oʻsimliklarni tabiiy ravishda olib tashlash.

Yovvoyi oʻsimliklarning tarqalishini va ularning miqdorini tartibga solish qonunchilik hujjatlarida taqiqlanmagan boshqa usullarda ham amalga oshirilishi mumkin.

5. Yovvoyi oʻsimliklarning tarqalishini va ularning miqdorini tartibga solish usullari oʻsimlik dunyosini muhofaza qilish va undan foydalanish toʻgʻrisidagi qonunchilik hujjatlari talablariga muvofiq boʻlishi, boshqa oʻsimliklar va tabiat obyektlariga, inson salomatligiga zarar yetkazmasligi hamda tabiiy oʻsimliklar majmualari va ular oʻsadigan muhitning saqlanishini taʼminlashi lozim.

6. Giyohvand moddali oʻsimliklarning tarqalishi va miqdorini tartibga solish Oʻzbekiston Respublikasining “Giyohvandlik vositalari va psixotrop moddalar toʻgʻrisida”gi Qonuni hamda Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2015-yil 12-noyabrdagi 330-sonli “Giyohvandlik vositalari, psixotrop moddalar va prekursorlarni Oʻzbekiston Respublikasi hududiga olib kirish, undan olib chiqish va tranzit tarzida oʻtkazish tartibini, shuningdek ularning muomalada boʻlishi yuzasidan nazoratni takomillashtirish toʻgʻrisida”gi qaroriga muvofiq amalga oshiriladi.

7. Oʻsimliklarni himoya qilish uchun ishlatiladigan kimyoviy va biologik vositalar oʻsimliklarni himoya qilish vositalari hisoblanadi.

8. Oʻsimlik zararkunandalari, kasalliklari va begona oʻtlarga qarshi kurashda ishlatiladigan, tabiiy organizmlarga aynan oʻxshash biologik moddalar, sunʼiy ravishda yaratilgan mavjudotlar, genetik yetishtirilgan oʻsimlik yoki boshqa organizmlar oʻsimliklarni himoya qilishning biologik vositalari hisoblanadi.

9. Oʻsimliklarni himoya qilishning biologik vositalari shudgorlarni tabiiy suratda bosib ketadigan begona oʻtlarning tarqalishi va miqdorini tartibga solish uchun qoʻllaniladi.

10. Oʻsimlik zararkunandalari, kasalliklari va begona oʻtlarga qarshi kurashda ishlatiladigan, sunʼiy yaratilgan kimyoviy vositalar, jumladan pestitsidlar oʻsimliklarni himoya qilishning kimyoviy vositalari hisoblanadi.

11. Oʻsimliklarni himoya qilishning kimyoviy vositalari barcha turdagi yovvoyi oʻsimliklarning tarqalishi va miqdorini tartibga solish uchun qoʻllaniladi.

12. Oʻsimliklarni himoya qilish vositalari Oʻzbekiston Respublikasining “Qishloq xoʻjalik oʻsimliklarini zararkunandalar, kasalliklar va begona oʻtlardan himoya qilish toʻgʻrisida”gi Qonuni talablariga muvofiq qoʻllaniladi.

13. Qishloq xoʻjalik texnikasi va mehnat qurollari yordamida oʻsimlik zararkunandalari, kasalliklari va yovvoyi oʻsimliklarning mavjud boʻlishiga, yalpi koʻpayishiga va keng tarqalishiga toʻsqinlik qiluvchi sharoitlarni yaratishga qaratilgan chora-tadbirlar agrotexnik tadbirlar hisoblanadi.

14. Agrotexnik tadbirlar koʻchatlarni ekishga tayyorlash, tuproqqa ishlov berish va ekish usullari, muddatlari, ekin navlari va oʻgʻitlarni tanlash, yerlarni tekislash, kuzda chuqur haydash, oʻsimliklar qatorlari oralariga ishlov berish, dala atrofidagi daraxtlarni parvarishlash, urugʻlik maydonlarni kuzda qayta haydash, pichanga moʻljallangan dalalarni erta bahorda borona qilish, ekinlarni almashlab ekish va boshqa usullar orqali amalga oshiriladi.

15. Agrotexnik tadbirlar barcha turdagi yovvoyi oʻsimliklarning tarqalishi va miqdorini tartibga solish uchun qoʻllaniladi.

16. Oʻsimliklar karantiniga doir tadbirlarning maqsadi oʻsimliklar karantini obyektlarining xorijiy mamlakatlardan, shuningdek Oʻzbekiston Respublikasining oʻsimliklar karantini obyektlari tarqalgan hududidan Oʻzbekiston Respublikasining oʻsimliklar karantini obyektlaridan xoli boʻlgan hududlariga kirib kelishi natijasida zarar yetkazilishi xavfining oldini olish, uni cheklash va bartaraf etishdan iborat hisoblanadi.

17. Oʻsimliklar karantiniga doir tadbirlar Oʻzbekiston Respublikasining “Oʻsimliklar karantini toʻgʻrisida”gi Qonuniga muvofiq amalga oshiriladi.

19. Oʻsimliklar karantiniga doir tadbirlarni amalga oshirishda oʻsimliklarni himoya qilishning kimyoviy vositalaridan foydalanish mumkin. Bunda karantindagi oʻsimliklarga pestitsidlar bilan ishlov berish tavsiya etiladi.

20. Oʻsimliklar karantiniga doir tadbirlar davomida zararlangan deb topilgan urugʻlarni ekish taqiqlanadi.

21. Tozalangan urugʻlardan ajratib olingan karantindagi oʻsimliklarning urugʻlari yanchish va bugʻlatish yoʻli bilan unuvchanligi yoʻqotilib zararsizlantiriladi.

22. Oʻsimliklar karantiniga doir tadbirlarning bajarilishi ustidan davlat nazorati oʻsimliklar karantini va himoyasi boʻyicha davlat xizmati organlari tomonidan amalga oshiriladi.

23. Zamonaviy texnologik jarayonlar va ilm-fan yutuqlari yovvoyi oʻsimliklarning tarqalishi va miqdorini tartibga solish boʻyicha mazkur Qoidalarda belgilangan usullarni takomillashtirishga xizmat qilishi yoki unda nazarda tutilmagan boshqa usullardan iborat boʻlishi mumkin.

24. Zamonaviy texnologik jarayonlar va ilm-fan yutuqlaridan foydalanish shartlari ularning muallifi tomonidan belgilanadi. Ushbu shartlar qonunchilik hujjatlari, shu jumladan mazkur Qoidalarning talablariga zid boʻlmasligi lozim.

25. Zamonaviy texnologik jarayonlar va ilm-fan yutuqlari mualliflarining intellektual mulk obyektlariga boʻlgan huquqlari Oʻzbekiston Respublikasining “Ixtirolar, foydali modellar va sanoat namunalari toʻgʻrisida”gi hamda “Seleksiya yutuqlari toʻgʻrisida”gi qonunlari va boshqa qonunchilik hujjatlariga muvofiq himoya qilinadi.

26. Yovvoyi oʻsimliklarning tarqalishi va miqdorini tartibga solishda ularni qoʻl mehnati yoki mehnat qurollari yordamida tabiiy ravishda olib tashlash usulidan foydalanish mumkin.

27. Yovvoyi oʻsimliklarni tabiiy ravishda olib tashlash usuli ular keng tarqalmagan hamda ularni mazkur usulda kamaytirish yoki yoʻq qilish mumkin boʻlgan taqdirda qoʻllaniladi.

28. Tabiiy ravishda olib tashlangan yovvoyi oʻsimliklarni zararsizlantirish va yoʻq qilishda ularning ildizlari, qalamchalari va urugʻlari tozalangan dalalarga tushib qolishi yoki boshqa oʻsimliklarga qoʻshilib qolishiga yoʻl qoʻymaslik lozim.

29. Agar qonunchilik hujjatlarida, shuningdek yer uchastkalari, oʻsimlik dunyosi obyektlaridan foydalanish boʻyicha shartnomalarda boshqacha qoida belgilangan boʻlmasa, mazkur Qoidalarda nazarda tutilgan ishlar yer uchastkalaridan va oʻsimlik dunyosi obyektlaridan foydalanuvchilar tomonidan amalga oshiriladi hamda ular tomonidan moliyalashtiriladi.

30. Mazkur Qoidalar talablarining buzilishida aybdor boʻlgan shaxslar qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda javobgar boʻladi.

31. Mazkur Qoidalar Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi bilan kelishilgan.

1. Neliotropium lasiocarpum

2. Vexibia alopecuroides (L.)

3. Vexibia pachicarpa (C.A. Mey.)

4. Trichodesma incanum (Bunge) A.DC.

1. Abutilon theophrasti Medik.

2. Acroptilon repens (L.) DC.

3. Asperugo procumbens L.

4. Bryonia dioica Jacq.

5. Cardaria draba (L.) Desv.

6. Ceratocephala falcata (L.) Pers.

7. Ceratocephala testiculata (Crantz.) Bess.

8. Chenopodium botrys L.

9. Chenopodium vulvaria L.

10. Cuscuta campestris Yunck.

11. Datisca cannabina L.

12. Datura stramonium L.

13. Descurainia sophia (L.) Webb. ex Prantl

14. Dodartia orientalis L

15. Neliotropium lasiocarpum Fisch. et C. A. Mey.

16. Nyoscyamus niger L.

17. Iris songarica Schrenk

18. Lamium amplexicaule L.

19. Lepidium perfoliatum L.

20. Papaver pavoninum Schrenk

21. Psoralea drupacea Bunge

22. Ranunculus arvensis L.

23. Sinapis arvensis L.

24. Solanum nigrum L.

25. Solanum olgae Pojark.

26. Syrenia siliculosa (M. Bieb.) Andrz.

27. Thalictrum isopyroides C.A. Mey.

28. Trachomitum lancifolium (Russanov) Pobed.

29. Trachomitum scabrum (Russanov) Pobed.

30. Trichodesma incanum (Bunge) A. DC.

31. Vaccaria pyramidata Medik.

32. Vexibia alopecuroides (L.)

33. Aethusa cynapium L.

1. Cannabis ruderalis Janisch.

2. Cannabis sativa L.

3. Papaver comniferum L.

1. Ambrosia artemisiifolia L.

2. Cuscuta spp.

3. Asgortilon repens (L.) DC.

1. Abutilon theophrasti Medik.

2. Acroptilon repens (L.) DC.

3. Agropyron repens (L.) P. Beauv.

4. Alisma orientale (Sam.) Jus.

5. Alopecurus myosuroides Nuds.

6. Amaranthus lividus L.

7. Amaranthus retroflexus L.

8. Amaranthus graecizans L.

9. Amaranthus hybridus L.

10. Amaranthus thellungianus Nevski

11. Ambrosia artemisiifolia L.

12. Ammannia auriculata Willd.

13. Ammannia baccifera L.

14. Ammi majus L.

15. Anagallis arvensis L.

16. Anchusa officinalis L.

17. Anthemis arvensis L.

18. Anthemis cotula L.

19. Apera spica-venti (L).

20. Alchemilla arvensis L.

21. Arabidopsis thaliana (L.) Neynh.

22. Argusia sibirica (L.) Dandy

23. Artemisia vulgaris L.

24. Atriplex hastata L.

25. Atriplex tatarica L.

26. Avena fatua L.

27. Berteroa incana (L). DC.

28. Bidens pilosa L.

29. Bidens tripartita L.

30. Bifora radians M. Bieb.

31. Brassica nigra (L.) Koch.

32. Bromus japonicus Thunb.

33. Bromus secalinus L.

34. Bromus sterilis L.

35. Butomus umbellatus L.

36. Calendula arvensis L.

37. Capsella bursa-pastoris (L.).

38. Cardamine hirsuta L.

39. Cardaria draba (L.) Desv.

40. Cardaria repens (Schrenk) Jarm.

41. Carduus nutans L.

42. Cerastium arvense L.

43. Chaenorrhinum minus (L.) Lange

44. Chenopodium album L.

45. Chenopodium hybridum L.

46. Chenopodium polyspermum L.

47. Chenopodium vulvaria L.

48. Chrysanthemum segetum L.

49. Cirium arvense (L.) Scop.

50. Convolvulus arvensis L.

51. Calystegia sepium (L.) R.Br.

52. Sompositae (g)

53. Coronopus didymus (L.) Sm.

54. Coronopus squamatus (Forsk.) Asch.

55. Cressa cretica L.

56. Crypsis schoenoides (L.) Lam.

57. Cuscuta approximata Babing

58. Cuscuta campestris Juncker

59. Cynadon dactylon (L.) Pers.

60. Cyperus difformis L.

61. Cyperus esculentus L.

62. Cyperus fuscus L.

63. Cyperus rotundus L.

64. Datura stramonium L.

65. Daucus carota L.

66. Descurainia sophia (L.) Webb.

67. Digitaria ischaemum (Schreb.) Muhlenb.

68. Digitaria sanguinalis (L)Scop.

69. Diplotaxis muralis (L) DC.

70. Dodartia orientalis L.

71. Echinochloa colonum (L.) Link.

72. Echinochloa crus-gali (L.) Beauv.

73. Echinochloa oryzoides (Ard.) Fritsch

74. Echium vulgare L.

75. Eleusine indica (L.) Gaertn.

76. Equisetum arvense L.

77. Eragrostis pilosa (L.) Beauv.

78. Erianthus ravennae (L.) Beauv.

79. Conyza sanadensis L.

80. Erodium cicutarium (L.) L` Ner.

81. Erysimum cheiranthoides L.

82. Euclidium syriacum (L.) R.Br.

83. Euphorbia peplus L.

84. Eurphorbia helioscopia L.

85. Fagopyrum tataricum (L.) Gaerthner

86. Filaginella uliginosa (L.) Opiz.

87. Fumaria vaillantii Loisel.

88. Fumaria officinals L.

89. Galeopsis ladanum L.

90. Galeopsis tetrahit L.

91. Galinsoga ciliana (Raf.) Blake.

92. Galinsoga parviflora Cav.

93. Gallium aparine L

94. Geranium dissectum (L.) Jusl.

95. Neliotropium ellipticum Ledeb

96. Neliotropium europaeum L (Gaertn)

97. Nibiscus trionum L.

98. Nordeum leporinum Link.

99. Nordeum murinum L.

100. Nyoscyamus niger (L)

101. Juncus bufonius L.

102. Karelinia caspia (Pall.) Less.

103. Kicrxia spuria (L.) Dumort.

104. Kochia scoparia (L) Schrader.

105. Koelpinia linearis Pall.

106. Lactuca serriola L.

107. Lactuca tatarica (L) C.A.M.

108. Lamium purpureum L.

109. Lappula squarrosa (Retz.) Dumort.

110. Lapsana communis L.

111. Lathyrus tuberosus L.

112. Lepidium pinnatifidum Ladeb.

113. Leptochloa filiformis (Lam.) P. Beauv.

114. Limonium otolepis (Shrenk) O.Kuntze

115. Lithospermum arvense L.

116. Lolium multiflorum Lam.

117. Lolium temulentum L.

118. Lycopsis arvensis L.

119. Malva neglecta Wallr.

120. Malva sylvestris L.

121. Matricaria matricarioides (Less.) Porter.

122. Matricaria perforatum Merat.

123. Mentha arvensis L.

124. Nonnea pulla (L.).

125. Pennisetum glaucum (L.) R. Br. (Setaria glauca (L.) Beauv.)

126. Phalaris canariensis L.

127. Phalaris minor Retz.

128. Phragmites australis (Cav.) Trin.

129. Picris echioides L.

130. Plantago major L.

131. Poa annua L.

132. Poa trivialis L.

133. Polygonum aviculare L.

134. Polygonum convolvulus L.

135. Polygonum hydropiper L.

136. Polygonum lapathifolium L.

137. Polygonum persicaria L.

138. Portulaca oleraceae L.

139. Ranunculus repens L.

140. Raphanus raphanistrum L

141. Rumex acetosa L.

142. Rumex crispus L.

143. Rumex halacyi Rech.

144. Scandix pectin-veneris L.

145. Setaria viridis (L.) P. Beauv.

146. Sorghum habepense L.

147. Silene noctiflora L.

148. Sinapis arvensis L.

149. Sisymbrium loeselii Jusl.

150. Sonchus asper (L) Nill.

151. Sonchus oleraceus L.

152. Sorghum halepense (L.) Pers.

153. Stellaria media (L) Vill.

154. Tribulus terrestris L.

155. Typha angustifolia L.

156. Vaccaria hispanica (Mill.) Rauschert

157. Vexibia alopecuroides (L.) Jakov.

158. Vicia cracca L.

159. Urtica urens L.

160. Xanthium spinosum (L.).

161. Xanthium strumarium L.

162. Zygophyllum oxianum Boriss.

1. Aegilops triuncialis L.

2. Asperugo procumbens L.

3. Avena fatua L.*

4. Centaurea squarrosa Willd.

5. Chenopodium botrys L.

6. Chenopodium vulvaria L.*

7. Descurainia sophia (L.) Webb. ex Prantl *

8. Dodartia orientalis L.*

9. Neterocaryum szovitsianum (Fisch. et C. A. Mey.) DC.

10. Nyoscyamus niger L.*

11. Iris songarica Schrenk

12. Lamium amplexicaule L.

13. Lepidium perfoliatum L.

14. Lycium ruthenicum Murray

15. Pennisetum glaucum (L.) R. Br. (Setaria glauca (L.) Beauv.) *

16. Rochelia bungei Trautv.

17. Rochelia leiocarpa Ledeb.

18. Setaria verticillata (L.) Beauverd

19. Setaria viridis (L.) Beauverd *

20. Sinapis arvensis L.*

21. Solanum nigrum L.

22. Stipa capillata L.

23. Stipa lipskyi Roshev.

24. Syrenia siliculosa (M. Bieb.) Andrz.

25. Tribulus macropterus Boiss.

26. Tribulus terrestris L.*

27. Xanthium spinosum L.*

1. Acalypha australis L.

2. Acorus calamus L.

3. Acroptilon repens L.

4. Ailantus altissima (Mill.) Swingle

5. Amaranthus albus L.

6. Amaranthus retroflexus L.

7. Anisantha tectorum L.

8. Arundo donax L.

9. Bidens frondosa L.

10. Conyza sanadensis L.

11. Eclipta prostrata (L.) L.

12. Galinsoga parviflora Cav.

13. Rubus caesius L.

14. Rubus idaeus L.

15. Spergularia rubra (L.) J. Presl & C. Presl.

16. Xanthium spinosum L.

17. Xanthium strumarium L.