Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Kengashi qaror qiladi:

Oliy Majlisning Inson huquqlari boʻyicha vakili toʻgʻrisidagi Nizom tasdiqlansin (ilova qilinadi).

1. Oliy Majlisning Inson huquqlari boʻyicha vakilini* Oliy Majlis deputatlar orasidan tegishli chaqiriqning vakolat muddati davriga saylaydi.

2. Vakil boshqa institutlar bilan bir qatorda Oʻzbekiston Respublikasining inson huquqlari masalalariga doir qonun hujjatlariga rioya etilishini hamda ular xalqaro huquq normalariga muvofiq tarzda takomillashtirilishini, inson huquqlari sohasidagi hamkorlik rivojlanishini taʼminlashi lozim.

3. Vakil Oliy Majlis oldida hisobdor boʻlib, oʻz faoliyatida Oʻzbekiston Respublikasining Konstitutsiyasi va qonunlariga, Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining farmonlariga, xalqaro huquqning umum eʼtirof etgan qoidalari va normalariga, Oʻzbekiston Respublikasi ishtirok etgan xalqaro shartnomalarga, shuningdek ushbu Nizomga amal qiladi.

4. Vakil oʻz faoliyatida inson huquq va erkinliklarini himoya qilishning mavjud vositalarini toʻldirib boradi, huquq va erkinliklarning himoya qilinishini hamda buzilgan huquq va erkinliklarning tiklanishini taʼminlovchi boshqa organlarning vakolatlarini bekor qilmaydi va qayta qurilishiga olib kelmaydi. Vakil davlatning boshqa organlari va mansabdor shaxslari vakolatiga taalluqli harakatlarni amalga oshirish va qarorlar qabul qilishga haqli emas.

5. Vakil oʻz vakolat muddati davomida siyosiy partiya aʼzosi yoki siyosiy harakat qatnashchisi boʻlishga haqli emas.

6. Vakil Oʻzbekiston Respublikasi fuqarolarining, shuningdek respublika hududida boʻlib turgan chet el fuqarolari va fuqaroligi boʻlmagan shaxslarning huquq va erkinliklari davlat organlarining, fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari va ular mansabdor shaxslarining harakati (harakatsizligi) yoki qarorlari tufayli buzilganligi yoki ularga lozim darajada rioya etilmaganligi xususidagi shikoyatlarni koʻrib chiqadi.

Shikoyat, shuningdek uchinchi shaxslar yoki ustavda koʻrsatilgan maqsadi inson huquqlarini himoya qilishdan iborat boʻlgan nohukumat tashkilotlari tomonidan ham berilishi mumkin, lekin bunda arizachining fikricha huquq va erkinliklari buzilgan shaxsning roziligi boʻlishi kerak.

Vakil hokimiyat vakillik organlarining harakatlari va qarorlari ustidan berilgan shikoyatlarni koʻrib chiqmaydi.

Fuqarolar oʻrtasidagi huquqiy munosabatlar bilan bogʻliq boʻlgan nizolarga doir shikoyatlar ham, qoʻshinlarni tezkor boshqarish va ularning harbiy tayyorgarligini bevosita taʼmin etish munosabati bilan harbiy boshqaruv organlari va mansabdor shaxslar tomonidan qilingan harakatlar va qarorlar ustidan berilgan shikoyatlar ham koʻrib chiqish uchun qabul qilinmaydi.

7. Vakil, qoida tariqasida, yozma shaklda bayon etilgan, huquqlar buzilgan yoki huquqlar buzilganligi arizachiga maʼlum boʻlgan vaqtdan boshlab yoxud arizachi oʻz huquqlarini himoya qilishning boshqa vositalaridan foydalangan-u, ammo shikoyati boʻyicha qabul qilingan qarorlardan qoniqmagan boʻlsa, ana shu qarorlarning soʻnggisi qabul qilingan kundan boshlab bir yil ichida berilgan arizalarni koʻrib chiqish uchun qabul qilib oladi.

Shikoyatda arizachining familiyasi, ismi, otasining ismi va manzili, harakati (harakatsizligi) yoki qarori ustidan shikoyat qilinayotgan organ yoki mansabdor shaxsning manzili va nomi koʻrsatilishi, arizachining fikricha, uning huquqlarini buzgan harakatlar (harakatsizliklar) yoki qarorlarning mazmuni bayon etilgan boʻlishi kerak.

8. Vakil shikoyatlarni koʻrib chiqish chogʻida:

arizachiga u oʻz huquq va erkinliklarini himoya qilishi uchun qaysi vositalardan foydalanishga haqli ekanligini tushuntirish;

shikoyatni mohiyatan hal etishga vakolatli boʻlgan davlat organiga yoki mansabdor shaxsga topshirish;

davlat organlari, fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari va mansabdor shaxslardan shikoyatni tekshirish uchun zarur boʻladigan har qanday maʼlumotlar, hujjatlar hamda materiallarni talab qilish va olish;

davlat organlari va muassasalariga moneliksiz kirish;

shikoyatda bayon etilgan faktlarni mustaqil tarzda yoki vakolatli organlar va mansabdor shaxslar bilan birgalikda tekshirish;

shikoyat tushganligi munosabati bilan aniqlashtirish lozim boʻlgan masalalar boʻyicha mansabdor shaxslardan tushuntirishlar olish;

aniqlanishi kerak boʻlgan masalalar yuzasidan ekspert tadqiqotlari oʻtkazishni, xulosalar tayyorlashni vakolatli davlat muassasalariga topshirish huquqiga egadir.

9. Vakil shikoyatni tekshirish natijalariga koʻra:

arizachiga uning huquqlari buzilganligi aniqlanmaganligini maʼlum qilishi;

davlat organi yoki mansabdor shaxsning xatti-harakatlarida inson huquq va erkinliklarini buzish alomatlari aniqlanganligi hamda buzilgan huquqlarni tiklash uchun imkon beradigan va zarur boʻlgan choralarni koʻrishga taalluqli tavsiyanomalar bayon etilgan oʻz xulosasini chiqarishi va uni tegishli davlat organi yoki mansabdor shaxsga yuborishi;

agar sudlov ishini yuritish davomida inson huquqlarining buzilishi qabul qilingan sud qarorlariga taʼsir etgan boʻlsa, qonuniy kuchga kirgan sud qarorlarini tekshirish toʻgʻrisidagi xat bilan tegishli bosqichdagi sud idorasiga murojaat etishi mumkin.

10. Vakil shikoyatni koʻrib chiqish jarayonida arizachini davlat organlari va mansabdor shaxslar taqdim etgan materiallar bilan tanishtirishga haqlidir.

11. Vakil inson huquqlari buzilganligini aniqlagan hollarda tekshiruv natijalari yuzasidan uzil-kesil qaror qabul qilingunga qadar buzilgan huquqlarni tiklashga qaratilgan chora-tadbirlar koʻrishga haqlidir.

12. Inson huquqlari ommaviy tarzda yoki qoʻpol ravishda buzilganligi toʻgʻrisida maʼlumot mavjud boʻlganida yoxud himoyaning huquqiy vositalaridan mustaqil tarzda foydalanishga qodir boʻlmagan shaxslarning himoyasi yoʻlida Vakil faktlarni tashabbusi bilan tekshirishga haqlidir.

Vakil shikoyatni tekshirish jarayonida arizachi yoki boshqa kishilarning shaxsiy hayoti toʻgʻrisida oʻziga maʼlum boʻlib qolgan maʼlumotlarni ularning roziligisiz oshkor etishga haqli emas.

13. Vakil ayrim masalalarni tayyorlash uchun olimlar va mutaxassislarni jalb etishi mumkin.

14. Vakilning xatini olgan davlat organi yoki mansabdor shaxs bir oy muddat ichida xatni koʻrib chiqishi va Vakilga javob yoʻllashi shart. Agar Vakilning tavsiyalarini bajarishni iloji boʻlmasa, mansabdor shaxs buning sabablarini asoslab berishi shart.

15. Vakilning oʻz vazifalarini bajarishiga monelik qilish qonunda belgilangan javobgarlikka sabab boʻladi.

16. Oliy Majlis Vakil huzurida jamoatchilik asosidagi fuqarolarning konstitutsiyaviy huquq va erkinliklariga rioya etilishi komissiyasini tuzadi. Komissiya Vakil raisligida ushbu Nizomga muvofiq faoliyat koʻrsatadi.

17. Komissiyaning asosiy vazifasi Vakil zimmasiga yuklatilgan vazifalarni bajarishida unga koʻmaklashishdan iboratdir.

Vakilning topshirigʻiga binoan Komissiya:

Vakil nomiga kelayotgan materiallarni, fuqarolar va tashkilotlardan tushgan murojaatlarni oʻrganadi hamda tahlil qiladi;

inson huquqlariga rioya etilishiga doir maʼruzalarning loyihalarini tayyorlaydi;

inson huquqlariga doir qonun hujjatlarini aholi oʻrtasida tushuntiradi va targʻib qiladi;

inson huquqlari masalalari yuzasidan xalqaro shartnomalar ishlab chiqishda hamda xalqaro tashkilotlarga maʼruzalar tayyorlashda ishtirok etadi.

Komissiyaning takliflari Vakil uchun tavsiya tusida boʻladi.

18. Komissiya aʼzolari Vakilning topshiriqlarini bajarish chogʻida davlat organlari, korxonalar, muassasalar va tashkilotlarga moneliksiz kirishga hamda ulardan qonunda belgilangan tartibda zarur maʼlumotlarni olishga haqlidirlar.

19. Vakilga hamda komissiya aʼzolariga belgilangan nusxadagi xizmat guvohnomasi beriladi.

20. Vakil faoliyatining moliyaviy va moddiy-texnikaviy taʼminoti Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Kotibiyati tomonidan amalga oshiriladi.