Ushbu Qonunning maqsadi xususiy bank va boshqa xususiy moliya institutlari (bundan buyon matnda xususiy bank va moliya institutlari deb yuritiladi) hamda ular faoliyatining kafolatlari sohasidagi munosabatlarni tartibga solishdan iborat.

Ushbu Qonunning asosiy vazifalari xususiy bank va moliya institutlarining huquqlari hamda qonuniy manfaatlari himoya qilinishini taʼminlashdan, bank-moliya sohasiga xususiy kapitalni jalb qilish uchun shart-sharoitlar yaratishdan, bank xizmatlari va boshqa moliyaviy xizmatlar bozorida raqobatni kengaytirishdan hamda mijozlarga xizmat koʻrsatish sifatini oshirishdan iboratdir.

Xususiy bank va moliya institutlari hamda ular faoliyatining kafolatlari toʻgʻrisidagi qonunchilik ushbu Qonun va boshqa qonunchilik hujjatlaridan iboratdir.

Agar Oʻzbekiston Respublikasining xalqaro shartnomasida Oʻzbekiston Respublikasining xususiy bank va moliya institutlari hamda ular faoliyatining kafolatlari toʻgʻrisidagi qonunchiligida nazarda tutilganidan boshqacha qoidalar belgilangan boʻlsa, xalqaro shartnoma qoidalari qoʻllaniladi.

Xususiy bank va moliya institutlari ustav fondida (ustav kapitalida) muassislar (ishtirokchilar) boʻlgan jismoniy shaxslarning ulushi kamida ellik foizni tashkil etishi lozim boʻlgan banklar va boshqa kredit tashkilotlari, sugʻurta tashkilotlari, shuningdek faqat moliyaviy xizmatlar koʻrsatuvchi oʻzga yuridik shaxslardir.

Xususiy bank va moliya institutlari tadbirkorlik subyektlaridir.

Quyidagilar xususiy bank va moliya institutlarining muassislari (ishtirokchilari) boʻlishi mumkin emas:

ustav fondida (ustav kapitalida) davlat ulushi boʻlgan yuridik shaxslar;

davlat organlari, shuningdek siyosiy partiyalar, kasaba uyushmalari, jamoat fondlari va diniy tashkilotlar.

Davlat organlarining mansabdor shaxslari xususiy bank va moliya institutlarida haq toʻlanadigan lavozimni egallashi mumkin emas.

Xususiy bank va moliya institutlari faoliyati ularning oʻz mol-mulki va (yoki) qonunchilikda belgilangan tartibda jalb etilgan mol-mulk asosida amalga oshirilishi mumkin.

Xususiy bank va moliya institutlarining oʻz faoliyatini amalga oshirishiga asos hamda vosita boʻlgan mol-mulk, shu jumladan mulkiy huquqlar qonunchilikda nazarda tutilgan tartibda huquq va majburiyatlarning belgilanishi, oʻzgartirilishi va (yoki) bekor qilinishi bilan bogʻliq oldi-sotdi, garov, ijara hamda boshqa bitimlar obyekti boʻlishi mumkin.

Xususiy bank va moliya institutlarining faoliyatini tashkil qilish qonunchilikka muvofiq amalga oshiriladi.

Qonunchilikka muvofiq bank, sugʻurta, lizing xizmatlari yoki boshqa moliyaviy xizmatlar koʻrsatuvchi tashkilotlar faoliyatini tartibga solish va nazorat qilish vazifalari zimmasiga yuklatilgan davlat organlari xususiy bank va moliya institutlarining faoliyatini tartibga solish hamda nazorat qilish boʻyicha maxsus vakolatli davlat organlaridir.

Maxsus vakolatli davlat organlari qonunchilikda nazarda tutilgan hollarda faoliyatning tegishli sohasida xususiy bank va moliya institutlari rahbarlariga nisbatan malaka talablarini belgilashi, shuningdek, xususiy bank va moliya institutlari bajarishi uchun majburiy boʻlgan iqtisodiy normativlarni va jalb etilgan mablagʻlar hisobidan amalga oshiriladigan investitsiyalarning eng koʻp miqdorlarini belgilashi mumkin.

Xususiy bank va moliya institutlari faoliyatini tartibga solish hamda nazorat qilish tartibi qonunchilikda belgilanadi.

Xususiy bank va moliya institutlari faoliyatiga soliq solish soliq toʻgʻrisidagi qonunchilikka muvofiq amalga oshiriladi hamda ular uchun soliqlar va boshqa majburiy toʻlovlar boʻyicha imtiyozlar hamda preferensiyalar nazarda tutilishi mumkin.

Xususiy bank va moliya institutlari:

mustaqil ravishda oʻz faoliyatini amalga oshirishga hamda bank xizmatlari va moliyaviy xizmatlar koʻrsatishga;

bank xizmatlari va moliyaviy xizmatlar bozorida rivojlanish strategiyasini hamda ishtirok etish dasturlarini tanlashga;

oʻz faoliyatidan cheklanmagan miqdorda daromad (foyda) olishga va uni taʼsis hujjatlariga muvofiq oʻz xohishiga koʻra tasarruf etishga;

belgilangan tartibda tashqi iqtisodiy faoliyatni amalga oshirishga haqli.

Xususiy bank va moliya institutlari qonunchilikka muvofiq boshqa huquqlarga ham ega boʻlishi mumkin.

Xususiy bank va moliya institutlari:

oʻzlari tuzgan shartnomalardan kelib chiqadigan majburiyatlarni bajarishi;

soliqlar va boshqa majburiy toʻlovlarni toʻlashi;

mehnat shartnomasi (kontrakt) boʻyicha ishlayotgan shaxslarning mehnat haqini qonunchilikda Mehnatga haq toʻlash yagona tarif setkasining birinchi razryadi boʻyicha belgilangan miqdordan oz boʻlmagan miqdorda belgilashi, ular bilan oʻz vaqtida hisob-kitob qilishi, shuningdek ish beruvchi sifatida oʻz fuqarolik javobgarligini sugʻurta qilishi;

mehnatni muhofaza qilish hamda xavfsizlik texnikasi sohasidagi qonunchilik va normativ hujjatlar talablariga rioya etishi;

raqobat toʻgʻrisidagi va isteʼmolchilarning huquqlarini himoya qilish toʻgʻrisidagi qonunchilik talablariga rioya etishi;

joylashgan eri (pochta manzili) va boshqa rekvizitlari oʻzgarganligi haqida qonunchilikka muvofiq tegishli davlat organlarini oʻz vaqtida xabardor qilishi;

buxgalteriya hisobi va hisobotini qonunchilikka muvofiq yuritish talablariga rioya etishi;

oʻz faoliyati toʻgʻrisidagi hisobotlarni tegishli davlat organlariga belgilangan tartibda va muddatlarda taqdim etishi shart.

Xususiy bank va moliya institutlari zimmasida qonunchilikka muvofiq boshqa majburiyatlar ham boʻlishi mumkin.

Xususiy bank va moliya institutlari faoliyatini muvofiqlashtirish, oʻz huquq hamda qonuniy manfaatlarini himoya qilish maqsadida qonunchilikka muvofiq uyushmalarga (ittifoqlarga) va boshqa birlashmalarga birlashishi mumkin.

Davlat xususiy bank va moliya institutlariga teng huquqlarni kafolatlaydi hamda moddiy-texnika, moliyaviy, mehnat, axborot resurslaridan va boshqa resurslardan foydalanish uchun teng imkoniyatlar yaratadi.

Davlat xususiy bank va moliya institutlarining tadbirkorlik faoliyati erkinligini hamda huquqiy jihatdan muhofaza qilinishini kafolatlaydi.

Xususiy bank va moliya institutlariga nisbatan kamsitishlarga yoʻl qoʻyilmaydi.

Xususiy bank va moliya institutlari, shuningdek ular muassislarining (ishtirokchilarining) mulk huquqi daxlsiz va davlat himoyasidadir.

Xususiy bank va moliya institutlarining mol-mulki natsionalizatsiya, musodara va rekvizitsiya qilinmaydi, qonunda nazarda tutilgan hollar bundan mustasno.

Xususiy bank va moliya institutlarining mulki boʻlgan mol-mulkni, shu jumladan yer uchastkasini ular natsionalizatsiya va rekvizitsiya qilingan hollarda olib qoʻyish, agar qonunda boshqacha qoida nazarda tutilgan boʻlmasa, xususiy bank va moliya institutlariga uning bozor qiymati, shuningdek bunday olib qoʻyish munosabati bilan xususiy bank va moliya institutlariga yetkazilgan zarar toʻliq qoplanishi sharti bilangina amalga oshiriladi.

Xususiy bank va moliya institutlari oʻz mulkidagi mol-mulkning natsionalizatsiya, musodara hamda rekvizitsiya qilinishi toʻgʻrisidagi qaror ustidan sud tartibida shikoyat qilishga haqli.

Davlat organlari, boshqa tashkilotlar hamda ularning mansabdor shaxslari xususiy bank va moliya institutlarining qonunchilikka muvofiq amalga oshirayotgan faoliyatiga aralashishga haqli emas.

Agar davlat organlari, boshqa tashkilotlar hamda ularning mansabdor shaxslari xususiy bank va moliya institutlarining faoliyatida qonunchilik buzilganligini aniqlasa, ular oʻz vakolatlari doirasida va aniq qoidabuzarlikni bartaraf etish bilan toʻgʻridan toʻgʻri bogʻliq chora-tadbirlarni koʻrishi mumkin. Davlat organlari, boshqa tashkilotlar hamda ularning mansabdor shaxslari qoidabuzarlik mavjudligi faktidan xususiy bank va moliya institutlarining boshqa qonuniy faoliyatiga aralashish yoki bunday faoliyatni cheklash uchun asos sifatida foydalanishi mumkin emas.

Davlat organlari, boshqa tashkilotlar hamda ular mansabdor shaxslarining xususiy bank va moliya institutlari faoliyatiga, shu jumladan mazkur institutlar hamda ular filiallarining rahbar xodimlarini tayinlashga aralashishi, xususiy bank va moliya institutlarining mablagʻlari hisobidan turli toʻlovlar hamda badallar talab qilishi taqiqlanadi. Huquqni muhofaza qiluvchi va nazorat qiluvchi organlarning xususiy bank va moliya institutlarining tadbirkorlik tavakkalchiliklarini, shu jumladan kredit portfeli hamda aktivlarini shakllantirish bilan bogʻliq tadbirkorlik tavakkalchiliklarini boshqarishga doir faoliyatiga aralashishi taqiqlanadi.

Moliyaviy xizmatlar koʻrsatganlik uchun haq toʻlash miqdori xususiy bank va moliya institutlari tomonidan mustaqil belgilanadi, qonunchilikda nazarda tutilgan hollar bundan mustasno.

Xususiy bank va moliya institutlari barcha xarajatlarning, shu jumladan taʼsis hujjatlarida belgilangan xarajatlarning oʻrni qoplanganidan, shuningdek soliqlar va boshqa majburiy toʻlovlar toʻlanganidan keyin qolgan daromadni (foydani) oʻz xohishiga koʻra tasarruf etadi, sud tartibidagi majburiy undiruv hollari bundan mustasno.

Davlat organlari va boshqa organlar, ularning mansabdor shaxslari xususiy bank va moliya institutlariga mazkur xususiy bank va moliya institutlarining huquqlari hamda qonuniy manfaatlariga daxldor qonunchilik hujjatlari, hujjatlar, qarorlar va boshqa materiallar bilan tanishish imkoniyatini taʼminlashi shart. Axborotdan foydalanish qonunchilik hujjatlarini, hujjatlarni, qarorlarni va boshqa materiallarni ommaviy axborot vositalarida, shu jumladan Internet jahon axborot tarmogʻi orqali davlat organlari va boshqa organlarning rasmiy veb-saytlarida eʼlon qilish va tarqatish yoʻli bilan taʼminlanadi.

Xususiy bank va moliya institutlari oʻz ishchanlik obroʻsiga putur yetkazadigan maʼlumotlarga, agar bunday maʼlumotlarni tarqatgan shaxs ularning haqiqatga toʻgʻri kelishini isbotlay olmasa, raddiya berilishini sud tartibida talab qilishga haqli.

Agar xususiy bank va moliya institutlarining ishchanlik obroʻsiga putur yetkazadigan maʼlumotlar ommaviy axborot vositalarida tarqatilgan boʻlsa, bu maʼlumotlarga raddiya ayni shu ommaviy axborot vositalarida berilishi lozim. Agar tashkilotdan olingan hujjatda shunday maʼlumotlar boʻlsa, bunday hujjat almashtirilishi yoki chaqirib olinishi kerak. Boshqa hollarda raddiya berish tartibi sud tomonidan belgilanadi.

Xususiy bank va moliya institutlari oʻz ishchanlik obroʻsiga putur yetkazadigan maʼlumotlar tarqatilganda, bunday maʼlumotlarga raddiya berilishi bilan bir qatorda ularning tarqatilishi oqibatida yetkazilgan zararning oʻrni qoplanishini va maʼnaviy zarar kompensatsiya qilinishini talab etishga haqli.

Xususiy bank va moliya institutlarining tijorat siri boʻlgan, uchinchi shaxslarga maʼlum boʻlmagan axboroti (oshkor etilmagan axborot) uchinchi shaxslarga maʼlum boʻlmaganligi sababli haqiqiy yoki potensial tijorat qiymatiga ega boʻlgan, undan qonuniy asosda erkin foydalanish mumkin boʻlmagan hamda axborot egasi uning maxfiyligini saqlashga doir choralar koʻrgan taqdirda, muhofaza qilinadi.

Oshkor etilmagan axborotni undan qonunga xilof ravishda foydalanishdan muhofaza qilish huquqi ushbu axborotga nisbatan biron-bir rasmiyatchilikni bajarishdan (uni davlat roʻyxatidan oʻtkazishdan, guvohnomalar olishdan va hokazodan) qatʼi nazar vujudga keladi.

Oshkor etilmagan axborotni muhofaza qilish qoidalari qonunga muvofiq xizmat yoki tijorat siri boʻla olmaydigan maʼlumotlarga (yuridik shaxslar, mol-mulkka boʻlgan huquqlar hamda uning xususida tuzilib, davlat roʻyxatidan oʻtkazilishi kerak boʻlgan bitimlar haqidagi maʼlumotlarga, davlat statistika hisoboti tariqasida taqdim etilishi kerak boʻlgan maʼlumotlarga va boshqalarga) nisbatan tatbiq etilmaydi.

Oshkor etilmagan axborotni qonuniy asoslarsiz olgan yoki tarqatgan yoxud undan foydalanayotgan shaxs axborotdan qonunga xilof ravishda foydalanganlik uchun bu axborotning qonuniy egasiga yetkazilgan zararning oʻrnini qoplashi shart.

Oshkor etilmagan axborot mazmunini tashkil etuvchi maʼlumotlarni mustaqil ravishda va qonuniy tarzda olgan shaxs, tegishli oshkor etilmagan axborot egasining huquqlaridan qatʼi nazar, bu maʼlumotlardan foydalanishga haqli va bunday foydalanganlik uchun uning oldida javob bermaydi.

Xususiy bank va moliya institutlariga yetkazilgan zararning oʻrni, shu jumladan boy berilgan foyda bu zararni yetkazgan shaxs tomonidan toʻla hajmda qoplanishi kerak. Zarar yetkazuvchi boʻlmagan shaxs zimmasiga qonunga binoan zararning oʻrnini qoplash majburiyati yuklatilishi mumkin.

Davlat organlari va boshqa organlarning qonunga xilof qarorlari yoki ular mansabdor shaxslarining harakatlari (harakatsizligi), shu jumladan davlat organi va boshqa organning qonunchilikka muvofiq boʻlmagan hujjat qabul qilishi natijasida xususiy bank va moliya institutlariga yetkazilgan zararning oʻrni davlat tomonidan va boshqa organ tomonidan sudning qarori asosida qoplanishi kerak. Davlat organlari va boshqa organlarning mansabdor shaxslari aybi bilan yetkazilgan zararning oʻrnini qoplash sud qarori bilan mazkur mansabdor shaxslar zimmasiga yuklatilishi mumkin.

Xususiy bank va moliya institutlarining faoliyatini qonunga xilof ravishda tekshiruvlardan oʻtkazish, shuningdek davlat organlari va boshqa organlar xodimlarining, shu jumladan ular tomonidan tekshirishlar oʻtkazishga jalb qilingan shaxslarning qonunga xilof qarorlari, harakatlari (harakatsizligi) natijasida xususiy bank va moliya institutlariga yetkazilgan zararning oʻrni, boy berilgan foydani hisobga olgan holda, zarar yetkazgan davlat organlari yoki boshqa organlar tomonidan toʻla hajmda qoplanishi kerak.

Xususiy bank va moliya institutlariga yetkazilgan zararning oʻrnini qoplagan davlat organlari va boshqa organlar mazkur organlar xodimlarining, shuningdek ushbu organlar tomonidan tekshirishlar oʻtkazishga jalb qilingan shaxslarning aybi bilan xususiy bank va moliya institutlariga yetkazilgan zarar boʻyicha ularga nisbatan regress talab qoʻyish huquqiga ega.

Nazorat qiluvchi organlar tomonidan oʻtkaziladigan xususiy bank va moliya institutlarining faoliyatini tekshirishlar qonunchilikka muvofiq nazorat qiluvchi organlar faoliyatini muvofiqlashtirish boʻyicha maxsus vakolatli organning qaroriga binoan rejali tartibda koʻpi bilan besh yilda bir marta amalga oshirilishi mumkin.

Xususiy bank va moliya institutlarining moliya-xoʻjalik faoliyati soliqlar va boshqa majburiy toʻlovlar moliya yili mobaynida muntazam ravishda toʻlanmagan taqdirda, rejali tekshirishlardan oʻtkazilishi mumkin.

Xususiy bank va moliya institutlarining faoliyatini tekshirishlar oʻttiz kalendar kundan moliya-xoʻjalik faoliyatiga bogʻliq boʻlmagan rejali tekshirishlar esa oʻn kalendar kundan oshmasligi hamda xususiy bank va moliya institutlarining toʻlaqonli faoliyat yuritishiga xalaqit qilmasligi lozim.

Nazorat qiluvchi organ rejali tekshiruv oʻtkazishning boshlanishi haqida tekshiruvni oʻtkazish boshlanishidan kamida oʻttiz kalendar kun oldin xususiy bank va moliya institutlarini, tekshiruvdan oʻtkazish muddatlari va tekshiruv predmetini koʻrsatgan holda, yozma shaklda xabardor qilishi shart.

Qoʻzgʻatilgan jinoyat ishining mavjudligi prokuratura, ichki ishlar va Oʻzbekiston Respublikasi Davlat xavfsizlik xizmati organlari tomonidan xususiy bank va moliya institutlarining faoliyatini tekshiruvlardan oʻtkazish uchun asos boʻladi. Bunda xususiy bank va moliya institutlarining qoʻzgʻatilgan jinoyat ishi bilan bogʻliq faoliyatigina tekshiruv bilan qamrab olinishi mumkin, bu haqda tekshiruv tayinlanganligi toʻgʻrisidagi qarorda koʻrsatilishi kerak.

Xususiy bank va moliya institutlari tekshiruv oʻtkazish uchun asoslarga ega boʻlmagan shaxslarning tekshiruv oʻtkazishiga yoʻl qoʻymaslik, huquqni muhofaza qiluvchi va nazorat qiluvchi organlarning vakolatiga kirmaydigan masalalar boʻyicha ularning talablarini bajarmaslik hamda ularni tekshiruv predmetiga taalluqli boʻlmagan materiallar bilan tanishtirmaslik huquqiga ega.

Xususiy bank va moliya institutlari faoliyatini tekshirishlar natijalari dalolatnoma (maʼlumotnoma) bilan rasmiylashtirilib, tekshirish tugagan kuni uning bir nusxasi tekshirilayotgan xususiy bank va moliya institutida qoldiriladi.

Xususiy bank va moliya institutlari faoliyati tekshiruvlardan oʻtkazilayotganda qonunchilik normalarining qoʻllanilishida yuzaga keladigan barcha bartaraf etib boʻlmaydigan kelishmovchiliklar va noaniqliklar xususiy bank va moliya institutlari foydasiga talqin qilinadi.

Xususiy bank va moliya institutlari faoliyatini tartibga soluvchi va nazorat qiluvchi maxsus vakolatli davlat organlari tomonidan xususiy bank va moliya institutlari faoliyatini tekshirishlar qonunchilikda belgilangan tartibda amalga oshiriladi.

Huquqni muhofaza qiluvchi va nazorat qiluvchi organlarning rahbarlari, xodimlari, shuningdek tekshirishlar oʻtkazishga jalb qilinadigan shaxslar xususiy bank va moliya institutlarining faoliyatini tekshirishlarni qonunga xilof ravishda amalga oshirganlik uchun, shu jumladan qonunga xilof qarorlar, harakatlar (harakatsizlik) uchun qonunchilikka muvofiq javobgar boʻladi.

Xususiy bank va moliya institutlarining faoliyatini tekshirishlar huquqni muhofaza qiluvchi va nazorat qiluvchi organlarning mansabdor shaxslari tomonidan amalga oshiriladi.

Nazorat qiluvchi organlar mansabdor shaxslarining xususiy bank va moliya institutlarining faoliyatini tekshirishga kirishishiga mazkur shaxslarda nazorat qiluvchi organlar faoliyatini muvofiqlashtirish boʻyicha maxsus vakolatli organ tomonidan tasdiqlangan tekshiruvlar oʻtkazish rejasidan koʻchirma yoki qisqa muddatli tekshiruv oʻtkazish toʻgʻrisida ushbu organ tomonidan qabul qilingan qarorning koʻchirma nusxasi, shuningdek nazorat qiluvchi organning tekshirish maqsadlari, tekshiruvchi mansabdor shaxslar tarkibi va tekshiruv oʻtkazish muddatlari koʻrsatilgan buyrugʻining koʻchirma nusxasi, tekshiruvchi mansabdor shaxslarning tekshiruvlar oʻtkazishga ruxsat berilganligi toʻgʻrisidagi maxsus guvohnomasi hamda shaxsini tasdiqlovchi guvohnomasi boʻlgan taqdirda yoʻl qoʻyiladi.

Huquqni muhofaza qiluvchi va nazorat qiluvchi organlarning mansabdor shaxslari xususiy bank va moliya institutlarining faoliyatini tekshiruvdan oʻtkazayotganda tekshirishlarni roʻyxatdan oʻtkazish kitobiga qonunchilikda belgilangan tartibda tegishli yozuv kiritadi.

Huquqni muhofaza qiluvchi va nazorat qiluvchi organlarning mansabdor shaxslari xususiy bank va moliya institutlarining faoliyatini tekshirayotganda xususiy bank va moliya institutlarining tijorat siri, xizmat siri va qonun bilan qoʻriqlanadigan boshqa sirlari, shuningdek oshkor etilmagan axboroti sir saqlanishini taʼminlashi shart.

Xususiy bank va moliya institutlari davlat organlari hamda boshqa organlarning xususiy bank va moliya institutlari faoliyati bilan bogʻliq qonunga xilof qarorlari, ular mansabdor shaxslarining qonunga xilof harakatlari (harakatsizligi) ustidan oʻz xohishiga koʻra boʻysunuv tartibida yuqori turuvchi organga yoki mansabdor shaxsga yoxud bevosita sudga shikoyat qilish huquqiga ega.

Boʻysunuv tartibida yuqori turuvchi organga yoki mansabdor shaxsga shikoyat berilganligi shunday shikoyatni sudga berish huquqini istisno etmaydi.

Xususiy bank va moliya institutlari davlat organlari hamda boshqa organlarning qarorlari, ular mansabdor shaxslarining harakatlari (harakatsizligi) ustidan xususiy bank va moliya institutlarining faoliyatini amalga oshirish bilan bogʻliq oʻz huquqlari va qonuniy manfaatlari buzilganligi toʻgʻrisida sudga murojaat qilganida davlat boji toʻlashdan ozod etiladi.

Xususiy bank va moliya institutlari hamda ular faoliyatining kafolatlari sohasidagi nizolar qonunchilikda nazarda tutilgan tartibda hal etiladi.

Xususiy bank va moliya institutlari hamda ular faoliyatining kafolatlari toʻgʻrisidagi qonunchilikni buzganlikda aybdor shaxslar belgilangan tartibda javobgar boʻladi.

Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi:

hukumat qarorlarini ushbu Qonunga muvofiqlashtirsin;

davlat boshqaruvi organlari ushbu Qonunga zid boʻlgan oʻz normativ-huquqiy hujjatlarini qayta koʻrib chiqishlari va bekor qilishlarini taʼminlasin.

Ushbu Qonun rasmiy eʼlon qilingan kundan eʼtiboran kuchga kiradi.