O‘zbekiston Respublikasining “Jismoniy tarbiya va sport to‘g‘risida”gi Qonuni va O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2025-yil 7-avgustdagi 500-son “Jismoniy tarbiya-sport tashkilotlarining trener-o‘qituvchilari va yo‘riqchi-uslubchilari hamda sport hakamlariga malaka toifalarini berish tizimini takomillashtirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi qaroriga muvofiq buyuraman:

1. O‘zbekiston Respublikasida trenerlik faoliyati to‘g‘risidagi nizom ilovaga muvofiq tasdiqlansin.

2. Ushbu buyruq O‘zbekiston Respublikasi Adliya vazirligida davlat ro‘yxatidan o‘tkazilgan kundan boshlab o‘n kun o‘tgandan keyin kuchga kiradi.

Mazkur Nizom O‘zbekiston Respublikasida trenerlik, trener-o‘qituvchilik va trener-instruktorlik faoliyatini (bundan buyon matnda trenerlik faoliyati deb yuritiladi) amalga oshirish tartibi va yo‘nalishlarini belgilaydi.

1. Ushbu Nizom talablari O‘zbekiston Respublikasida trenerlik faoliyatini olib borayotgan jismoniy shaxslar hamda jismoniy tarbiya va sport sohasida faoliyat yuritib kelayotgan tashkilotlar uchun majburiy hisoblanadi.

2. Ushbu Nizomda quyidagi asosiy tushunchalardan foydalaniladi:

ommaviy jismoniy tarbiya va jismoniy tarbiya-sog‘lomlashtirish tadbirlari — sog‘lom turmush tarzini targ‘ibot va tashviqot qilish, aholining keng qatlamini jismoniy tarbiya va sport vositalari hamda usullari orqali sog‘lomlashtirishga qaratilgan tadbirlar;

sport turi — sport musobaqalariga o‘ziga xos tarzda tayyorgarlik ko‘rilishi bilan ajralib turuvchi, sport musobaqalarini o‘tkazishga va ularda ishtirok etishga doir talablar va shartlar belgilanadigan qoidalarga (nizomga, reglamentga) ega bo‘lgan jismoniy tarbiya va sport sohasidagi faoliyat turi;

sport federatsiyasi (uyushmasi) — mamlakatda muayyan sport turini (turlarini) rivojlantirishni, ommalashtirishni, sport tadbirlarini tashkil etish va o‘tkazishni, shuningdek O‘zbekiston Respublikasining sport terma jamoasi a’zoligiga nomzodlarni saralashni va tavsiya etishni o‘z faoliyatining asosiy maqsadi sifatida belgilagan, tegishli tartibda Sport federatsiyalari (uyushmalari) reyestriga kiritilgan nodavlat notijorat tashkiloti;

trener — sportchilarni tayyorlash hamda ularning musobaqalarga tayyorgarlik ko‘rishini tashkil etish, ularga nazariy va amaliy bilimlarni berish, shuningdek ularni jismoniy jihatdan kamol toptirishni amalga oshiruvchi jismoniy shaxs;

trener-instruktor — aholi o‘rtasida ommaviy jismoniy tarbiya va jismoniy tarbiya-sog‘lomlashtirish mashg‘ulotlarini tashkil etuvchi va amalga oshiruvchi mutaxassis;

trenerlik faoliyati — aholini jismoniy tarbiya va sport vositalari yordamida sog‘lomlashtirish, sportchilarni sport turi bo‘yicha sport musobaqalarida qatnashishga o‘rgatish va tayyorlashga yo‘naltirilgan faoliyat.

3. Quyidagi holatlarda trenerlik faoliyatini amalga oshirishga yo‘l qo‘yilmaydi:

qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda malaka oshirganlik haqidagi sertifikatga ega bo‘lmagan shaxslar tomonidan trenerlik faoliyatini amalga oshirish;

belgilangan me’yor va talablarga javob bermaydigan sport jihozlari va anjomlaridan hamda sport kiyimlaridan foydalanish;

sport turlari bo‘yicha belgilangan me’yor va talablarga javob bermaydigan sport bino va inshootlarida, mashg‘ulotlarni olib borishda xavfsizlikni ta’minlay olmaydigan boshqa joylarda shug‘ullanish;

malaka oshirish muddati o‘tgan (yoki malaka oshirishdan o‘tmagan) trener-o‘qituvchilarga mehnat faoliyatini davom ettirish.

4. Trenerlik faoliyatini amalga oshiruvchi shaxslar tomonidan voyaga yetmagan bolalar va o‘smirlar bilan jismoniy tarbiya va sport bo‘yicha mashg‘ulotlarni olib borish ularning qonuniy vakili yoki ularning o‘rnini bosuvchi boshqa shaxslar yoxud ular tarbiya olayotgan maxsus muassasaning roziligiga muvofiq amalga oshiriladi.

5. O‘zbekiston Respublikasida xorijiy davlat mutaxassislari trenerlik faoliyati bilan shug‘ullanishi mumkin.

6. Quyidagilar trenerlik faoliyatining asosiy maqsadi hisoblanadi:

jismoniy tarbiya va sportni targ‘ibot qilish;

jismoniy tarbiya va sport vositalari yordamida aholini sog‘lomlashtirish;

sport zaxiralarini hamda xalqaro sport maydonlarida O‘zbekiston Respublikasi sporti sha’nini munosib himoya qila oladigan yuqori malakali sportchilarni tayyorlash;

kelgusida sport mahoratlarini takomillashtirish maqsadida istiqbolli va iqtidorli bolalar va o‘smirlarni saralab olish va sportda bo‘ladigan yo‘nalishlarini aniqlash.

7. Quyidagilar trenerlik faoliyatining asosiy vazifalari hisoblanadi:

sportchilarni turli sport musobaqalari va ommaviy jismoniy tarbiya tadbirlarda qatnashish uchun tayyorlash;

jismoniy tarbiya va sport bilan shug‘ullanuvchilarni sport bo‘yicha tayyorlash va sog‘lomlashtirishda o‘quv-mashq mashg‘ulotlari jarayoniga ilg‘or ilmiy usullarni joriy qilish;

jismoniy tarbiya va sport bilan shug‘ullanuvchilarning bilim, qobiliyat va ko‘nikmasi sifatini, jismoniy rivojlanganligi va tayyorgarliklari darajasi ustidan nazoratni amalga oshirish;

olib borilayotgan mashg‘ulotlarning xavfsizligini ta’minlash va sanitariya normalari, qoidalari va gigiyena normativlari talablariga rioya qilish;

jismoniy tarbiya va sport bilan shug‘ullanuvchilar tomonidan turli xil doping va taqiqlangan vositalarni qo‘llanilishiga yo‘l qo‘ymaslikka ko‘maklashish;

o‘quv guruhlarini tanlash va to‘ldirish;

o‘quvchi-sportchilar tibbiy ko‘rikdan va dispanser ko‘rigidan o‘z vaqtida o‘tishini nazorat qilish;

o‘quvchi-sportchilar uchun ularning individual xususiyatlarini hisobga olgan holda o‘quv-mashq rejalarini ishlab chiqish.

8. Trenerlik faoliyati aholi orasida jismoniy tarbiya va sport bo‘yicha mashg‘ulotlarni olib borish va sportchilarni tayyorlash bilan bog‘liq bo‘lgan tibbiy tavsiyalar va boshqa hujjatlarda belgilangan sharoitlar, me’yorlar va talablarga muvofiq:

O‘zbekiston Respublikasi hududida hamda chet elda o‘quv-mashq mashg‘ulotlari, o‘quv-mashq yig‘inlari va sport musobaqalari, ommaviy jismoniy tarbiya va jismoniy tarbiya-sog‘lomlashtirish tadbirlari o‘tkazilayotgan joylarda;

jismoniy tarbiya-sport jamoat birlashmalarida, sport klublari va markazlarida, boshqa sport texnika tashkilotlarida, jismoniy tarbiya va sport jamoalarida;

o‘quv maskanlarida;

aholiga xizmat ko‘rsatadigan sport, sport-sog‘lomlashtirish, jismoniy tarbiya-sog‘lomlashtirish va sport-tomosha tashkilotlarida, alpinist lagerlari, shaxmat-shashka klublari, o‘q otish maydonlari, aholiga xizmat ko‘rsatuvchi seksiya va guruhlarda;

shaxsiy tartibda amalga oshiriladi.

10. Trenerlik faoliyati quyidagi shakllarda amalga oshirilishi mumkin:

individual (yakka) ish usuli shaklida;

guruhiy (brigada) ish usuli shaklida.

11. Trenerlik faoliyatini amalga oshirishda quyidagilarga yo‘l qo‘yilmaydi:

zo‘ravonlikni, diniy ekstremizmni, davlat tuzumiga, mamlakatning tinchligi va xavfsizligiga, uning aholisiga qarshi qaratilgan boshqa harakatlarni targ‘ib qilishga;

jismoniy tarbiya va sport bilan shug‘ullanuvchilarning sha’ni va qadr-qimmatini kamsitishga;

o‘quv mashg‘ulotlari jarayonida sportga aloqasi bo‘lmagan boshqa faoliyatni olib borishga;

taqiqlangan vositalarni, tamaki va alkogol mahsulotlarini iste’mol qilish hamda ularni iste’mol qilishni targ‘ib etishga.

12. Sport va ommaviy tadbirlarda trenerlik faoliyatini amalga oshiruvchi shaxslarning ishtiroki, sport turi bo‘yicha tegishli xalqaro va milliy federatsiyalar, shuningdek ushbu tadbirlarni tashkil qiluvchi tashkilotlar tomonidan tasdiqlangan reglament, nizom va boshqa hujjatlarga muvofiq amalga oshiriladi.

13. Sport zaxiralari va yuqori malakali sportchilarni tayyorlashga qaratilgan sport turlari bo‘yicha trenerlik va trener-o‘qituvchilik faoliyati O‘zbekiston Respublikasi Sport vazirligi tomonidan ro‘yxatga olingan sport turlari bo‘yicha amalga oshiriladi.

14. Sport zaxiralari va yuqori malakali sportchilarni tayyorlashga qaratilgan sport turlari bo‘yicha trenerlik va trener-o‘qituvchilik faoliyati yosh toifasiga muvofiq kichik o‘smirlar, o‘smirlar, yoshlar, U-23 va kattalar guruhlarida amalga oshiriladi.

15. Sport turi bo‘yicha trenerlik yoki trener-o‘qituvchilik faoliyati bilan quyidagi shaxslar shug‘ullanishiga yo‘l qo‘yiladi:

jismoniy tarbiya bo‘yicha oliy yoki o‘rta maxsus, kasbiy ta’lim ma’lumotiga ega bo‘lgan shaxslar;

“O‘zbekiston Respublikasida xizmat ko‘rsatgan sportchi”, “O‘zbekiston Respublikasida xizmat ko‘rsatgan sport ustozi”, “Xizmat ko‘rsatgan sport ustasi” shuningdek xalqaro va boshqa sport unvonlariga ega bo‘lgan shaxslar;

qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda malaka oshirganlik haqidagi sertifikatga ega bo‘lgan shaxslar.

16. Respublika terma jamoasi darajasida sport turi bo‘yicha trenerlik yoki trener-o‘qituvchilik faoliyatini amalga oshirib kelayotgan shaxslarni lavozimga tayinlash va ozod etish sport turi bo‘yicha tegishli milliy federatsiyalar (uyushmalar) bilan kelishilgan holda amalga oshiriladi.

17. Sport turi bo‘yicha trenerlik yoki trener-o‘qituvchilik faoliyatini amalga oshiruvchi shaxslar quyidagi lavozimlarni egallab turishlari mumkin:

O‘zbekiston Respublikasi sport turi bo‘yicha bosh treneri;

viloyat, tuman (shahar), jismoniy tarbiya va sport jamoalari, tegishli terma jamoalar va boshqa tashkilotlardagi sport turi bo‘yicha katta trener;

bo‘linmalar, o‘quv-mashq guruhlari, sport turining tor sohalaridagi va tegishli terma jamoalardagi sport turi bo‘yicha katta trener;

18. Ommaviy jismoniy tarbiya va jismoniy tarbiya-sog‘lomlashtirish ishlari sohasida trenerlik faoliyati trener-instruktor tomonidan aholini sog‘lomlashtirish yo‘nalishida tibbiy moneliklar mavjud bo‘lmagan shug‘ullanuvchilarning yoshlaridan qat’i nazar jismoniy tarbiya vositalari va usullari yordamida sog‘lomlashtirish yo‘nalishidagi guruhlarda (salomatlik guruhlarida) amalga oshiriladi.

19. Ommaviy jismoniy tarbiya va jismoniy tarbiya-sog‘lomlashtirish ishlari sohasida trener-instruktorlik faoliyati bilan quyidagi shaxslar shug‘ullanishiga yo‘l qo‘yiladi:

jismoniy tarbiya bo‘yicha oliy yoki o‘rta maxsus, kasbiy ta’lim ma’lumotiga ega yoki maxsus kurslarni bitirgan shaxslar;

qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda malaka oshirganlik haqidagi sertifikatga ega bo‘lgan shaxslar.

20. Trenerlik faoliyatini amalga oshiruvchi shaxslar quyidagi huquqlarga ega:

trenerlik faoliyatini amalga oshirish;

qayta tayyorlash va malaka oshirish kurslarida o‘qish;

sport musobaqalarida, jismoniy tarbiya tadbirlarida ishtirok etish.

Trener qonunchilikka muvofiq boshqa huquqlarga ham ega bo‘lishi mumkin.

21. Trenerlik faoliyatini amalga oshiruvchi shaxslar quyidagilarga majbur:

qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda malaka oshirganlik haqidagi malaka sertifikatga ega bo‘lishga;

o‘z faoliyati jarayonida jismoniy tarbiya va sport bilan shug‘ullanuvchilarda vatanparvarlik, vatanga muhabbat tuyg‘ularini tarbiyalashga, ularning sog‘ligini mustahkamlashga, sport mahoratini oshirishga, ularni axloqiy, ma’naviy tarbiyalashga alohida e’tibor qaratishga;

trenerga nisbatan qo‘yilgan talablarga qat’iy rioya etishga;

kasbiy malakasini uzluksiz oshirib borishga;

jismoniy tarbiya va sportni hamda sog‘lom turmush tarzini targ‘ib qilishga;

yuksak madaniyat va tashkilotchilik bo‘yicha o‘rnak bo‘lish, shug‘ullanuvchilar tomonidan qo‘pollik, intizomsizlik va axloqiy me’yorlar buzilishining oldini olishga;

o‘quv-mashg‘ulotlarida xavfsizlik, sanitariya qoidalariga, normalariga va gigiyena normativlariga rioya etishga.

Trenerning zimmasiga qonunchilikka muvofiq boshqa majburiyatlar ham yuklatilishi mumkin.

22. Trenerlik faoliyatini amalga oshiruvchi shaxslarning malaka toifalari yagona sport klassifikatsiyasiga asosan quyidagilardan iborat:

xalqaro toifali trener;

oliy toifali trener;

birinchi toifali trener;

ikkinchi toifali trener.

23. Trener-o‘qituvchilarga ikkinchi, birinchi va oliy malaka toifalarini berish ular tomonidan tayyorlangan sportchilarning sport musobaqalarida erishgan natijasi O‘zbekiston Respublikasining sport terma jamoalarini shakllantirish va sport zaxirasini tayyorlashda qo‘shgan hissasi bo‘yicha O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2025-yil 7-avgustdagi 500-son qarori bilan tasdiqlangan Jismoniy tarbiya-sport tashkilotlarining trener-o‘qituvchilari va yo‘riqchi-uslubchilariga malaka toifalarini berish tartibi to‘g‘risidagi nizom asosida beriladi.

24. O‘zbekiston Respublikasi Oliy toifali trenerining malaka toifasi “O‘zbekiston Respublikasida xizmat ko‘rsatgan sport ustozi” yoki “O‘zbekiston Respublikasida xizmat ko‘rsatgan yoshlar murabbiysi” unvonlari, xalqaro sport tashkilotlarining (Xalqaro Olimpiya qo‘mitasi, Osiyo Olimpiya Kengashi, sport turlari bo‘yicha xalqaro federatsiyalar (ittifoqlar, assotsiatsiyalar va boshqalar) oliy sovrinlari egasi bo‘lganligi uchun, shuningdek O‘zbekiston Respublikasida jismoniy tarbiya va sportni rivojlantirishga alohida hissa qo‘shganligi uchun beriladi.

25. Xalqaro toifali trenerning malaka toifasi O‘zbekiston Respublikasida sport turi bo‘yicha trenerlar, trener-o‘qituvchilarga tegishli sport turi bo‘yicha xalqaro federatsiyalar (uyushmalar) tomonidan beriladi.

26. Ushbu Nizomning 22-bandida belgilangan malaka toifalari trenerlik faoliyatini amalga oshiruvchi shaxslarga beriladi.

27. O‘zbekiston Respublikasi trenerlarining malaka toifalari va xalqaro trenerlik malaka toifalari jismoniy tarbiya va sport sohasida faoliyat yurituvchi barcha tashkilotlarda haqiqiydir.

28. Qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda malaka oshirganlik haqidagi sertifikatga ega bo‘lgan shaxslarning hisobini yuritish O‘zbekiston Respublikasi Sport vazirligi huzuridagi Jismoniy tarbiya va sport bo‘yicha mutaxassislarni qayta tayyorlash va malakasini oshirish instituti tomonidan amalga oshiriladi.

29. Trenerlik faoliyatini amalga oshiruvchi shaxslar to‘g‘risidagi statistik hisobot qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda yuritiladi.

30. Hisobot va boshqa hujjatlarda xalqaro toifali trener malaka toifasi O‘zbekiston Respublikasi Oliy toifali trener malaka toifasiga tenglashtiriladi.

31. Ushbu Nizomda ko‘rsatilgan talablarning buzilishiga yo‘l qo‘ygan shaxslar qonunchilik hujjatlariga muvofiq javobgarlikka tortiladi.

32. Ushbu Nizom O‘zbekiston Respublikasi Oliy va o‘rta maxsus ta’limi vazirligi, Xalq ta’limi vazirligi, Mehnat va aholini ijtimoiy muhofaza qilish vazirligi hamda O‘zbekiston Kasaba uyushmalari Federatsiyasi Kengashi bilan kelishilgan.