Fuqarolik ishlari bo‘yicha sud xarajatlarini undirish amaliyotida mavjud kamchiliklarni bartaraf qilish, sudlar tomonidan mazkur masalaga doir qonunchilik to‘g‘ri qo‘llanilishini ta’minlash maqsadida, “Sudlar to‘g‘risida”gi Qonunning 17-moddasiga muvofiq O‘zbekiston Respublikasi Oliy sudi Plenumi qaror qiladi:

1. Sudlar shuni nazarda tutishlari lozimki, fuqarolik ishlari bo‘yicha sud xarajatlari davlat boji va ishni ko‘rish bilan bog‘liq chiqimlardan iborat.

O‘zbekiston Respublikasining “Davlat boji to‘g‘risida”gi Qonuni (bundan buyon matnda “Davlat boji to‘g‘risida”gi Qonun deb yuritiladi) 3-moddasiga muvofiq davlat boji deganda, yuridik ahamiyatga molik harakatlarni amalga oshirganlik va (yoki) bunday harakatlar uchun vakolatli muassasalar va (yoki) mansabdor shaxslar tomonidan hujjatlar berganlik uchun olinadigan majburiy to‘lov tushuniladi.

Davlat boji boshqa majburiy to‘lovlar qatorida O‘zbekiston Respublikasi Davlat budjetini shakllantirishning tarkibiy qismini tashkil etishi tufayli, sudlar fuqarolik ishlari bo‘yicha davlat boji undirishga doir qonun talablariga so‘zsiz rioya etishlari shart.

3. Tushuntirilsinki, fuqarolik ishlari bo‘yicha davlat boji quyidagilardan undiriladi:

1) sudlarga beriladigan da’vo arizalaridan, alohida tartibda yuritiladigan ishlarga doir arizalardan;

2) hakamlik sudining hal qiluv qarorlari yuzasidan nizolashish haqidagi arizalardan;

3) hakamlik sudining hal qiluv qarorlarini majburiy ijro etish uchun ijro varaqasi berish to‘g‘risidagi arizalardan;

4) chet davlat sudining hamda chet davlat hakamlik sudining (arbitrajining) hal qiluv qarorini tan olish va ijroga qaratish haqidagi arizalardan;

5) apellyatsiya, kassatsiya shikoyatlaridan:

a) fuqarolik ishlari bo‘yicha sudlarning hal qiluv qarorlari ustidan;

b) ish yuritishni tugatish to‘g‘risidagi, da’voni ko‘rmasdan qoldirish to‘g‘risidagi, sud jarimalarini solish to‘g‘risidagi ajrimlar ustidan;

v) hakamlik sudining hal qiluv qarorlari yuzasidan nizolashish haqidagi ajrimlar ustidan;

g) hakamlik sudining hal qiluv qarorlarini majburiy ijro etish uchun ijro varaqasi berish to‘g‘risidagi ajrimlar ustidan;

d) chet davlat sudining hamda chet davlat hakamlik sudining (arbitrajining) hal qiluv qarorini tan olish va ijroga qaratish to‘g‘risidagi ajrimlar ustidan;

6) hujjatlarning dublikatlarini va ko‘chirma nusxalarini (shu jumladan, takroriy ravishda beriladigan sud hujjatlarining ko‘chirma nusxalarini) berganlik uchun.

4. Fuqarolik ishlari bo‘yicha davlat bojini to‘lash bilan bog‘liq masalalar O‘zbekiston Respublikasining “Davlat boji to‘g‘risida”gi Qonuni bilan belgilangan davlat boji stavkalarining miqdorlari, shuningdek O‘zbekiston Respublikasi Fuqarolik protsessual kodeksining (bundan buyon matnda FPK deb yuritiladi) 13-bobiga muvofiq tartibga solinadi.

5. Davlat boji ariza, da’vo arizasi shikoyat (bundan buyon ariza) sudga berilgunga qadar to‘lanadi, agar qonunda boshqacha belgilanmagan bo‘lsa (masalan, to‘lovchi davlat bojini to‘lashdan ozod qilingan, davlat boji to‘lash kechiktirilgan yoki bo‘lib-bo‘lib to‘lanadigan hollarida).

Davlat bojini naqd pulsiz shaklda to‘laganligi fakti qog‘ozdagi yoki elektron shakldagi to‘lov hujjati bilan tasdiqlanadi.

Davlat bojini naqd pul shaklida to‘laganligi fakti:

bank tomonidan to‘lovchiga beriladigan belgilangan shakldagi kvitansiya bilan;

belgilangan shaklda to‘lovni amalga oshirgan mansabdor shaxs yoki davlat organi va tashkilotning kassasi tomonidan to‘lovchiga beriladigan kvitansiya bilan tasdiqlanadi.

Da’vo bahosi chet el valyutasida belgilangan mulkiy nizo bo‘yicha sudga ariza berilganda, davlat bojining miqdori ariza taqdim etilgan sanada O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki tomonidan belgilangan kurs bo‘yicha milliy valyutada belgilanadi va undiriladi.

Agar muayyan sudda ko‘rilishi kerak bo‘lgan bir necha arizalar bo‘yicha davlat boji bir to‘lov topshiriqnomasi bilan to‘langan bo‘lsa, to‘lov topshiriqnomasi ishlardan biriga ilova qilinadi. Qolgan ishlarga sudya tomonidan to‘lov topshiriqnomasi sanasi va raqami ko‘rsatilgan asosda to‘lov topshiriqnomasi qo‘shib qo‘yilgan ishga havola qilingan holda davlat boji to‘langanligi to‘g‘risida belgi qo‘yiladi (ma’lumotnoma tuziladi).

Shuni nazarda tutish lozimki, to‘lanishi lozim bo‘lgan davlat boji miqdori arz qilingan talabning xususiyatiga (mulkiy yoki nomulkiy) bog‘liq bo‘ladi va “Davlat boji to‘g‘risida”gi Qonunning 6-moddasiga ko‘ra, stavkalar bo‘yicha aniqlanadi.

Arizachining talabi mulkiy xususiyatga ega bo‘lgan hollarda davlat boji miqdori davogar tomonidan ko‘rsatiladigan da’vo bahosidan kelib chiqqan tarzda belgilanadi va sudya tomonidan FPK 129 va 130-moddalariga muvofiq tekshiriladi.

Mulkiy xususiyatga ega bo‘lgan, bir necha mustaqil talablardan iborat da’vo arizalaridan, umumiy da’vo summasidan kelib chiqqan holda davlat boji undiriladi.

Sudlarning e’tibori shunga qaratilsinki, bir necha mustaqil talablarni o‘z ichiga olgan, nomulkiy xususiyatga ega bo‘lgan da’vo arizalaridan har bir talab uchun alohida davlat boji undiriladi.

Bir vaqtning o‘zida mulkiy va nomulkiy xarakterga ega bo‘lgan mustaqil talablardan iborat bo‘lgan arizalardan davlat boji har bir talab alohida, mulkiy va nomulkiy xarakterdagi arizalar uchun belgilangan tegishli stavkalar bo‘yicha undiriladi. Masalan, nikohdan ajratish va mol-mulk haqidagi talab bitta da’vo arizasida qo‘yilganda yoki bitta ishga birlashtirilganda, davlat boji har bir talab bo‘yicha alohida undiriladi.

Da’vo summasi ko‘paytirilganda, davlat bojining yetishmayotgan summasi da’vo miqdorining ko‘paytirilganligi inobatga olingan bahosiga muvofiq undirilishi lozim, da’vogar tomonidan da’vo talablari kamaytirilganda esa, davlat boji qayta hisoblab chiqilmaydi.

7. Sudlar shuni nazarda tutishlari lozimki, “Davlat boji to‘g‘risida”gi Qonunning 19-moddasiga ko‘ra, davlat boji quyidagi hollarda umumiy asoslarda undiriladi:

qarshi da’vo arizalaridan;

uchinchi shaxslarning ishga mustaqil da’vo talablari bilan kirishganligi to‘g‘risidagi arizalardan.

Ishga kirishgan da’vogarning huquqiy vorisidan davlat boji, agar u da’vogar tomonidan to‘lanmagan bo‘lsa, umumiy asoslarda undiriladi.

8. Da’vo bir necha da’vogar tomonidan birgalikda bir yoki bir necha javobgarga nisbatan taqdim etilganda davlat boji da’voning umumiy summasidan kelib chiqqan holda hisoblab chiqiladi va da’vogarlar tomonidan ular qo‘ygan talablar ulushiga mutanosib tarzda to‘lanadi. “Davlat boji to‘g‘risida”gi Qonun 19-moddasining o‘ninchi qismi.

Bir da’vogar tomonidan bir necha javobgarga nisbatan da’vo taqdim etilganda ham, shuningdek sudya tomonidan bir turdagi bir necha talab bir ish yuritishga birlashtirilganda ham davlat boji da’voning umumiy summasidan kelib chiqqan holda undiriladi. “Davlat boji to‘g‘risida”gi Qonun 19-moddasining o‘n birinchi qismi.

Birlashtirilgan bir yoki bir necha da’vo talablari sudya tomonidan alohida ish yuritishga ajratilganda, qonunchilik talablariga muvofiq to‘langan davlat boji qayta hisoblab chiqilmaydi va qaytarilmaydi. U alohida ajratilgan ish yuritish bo‘yicha hisobga olinadi, bu haqda sudya tomonidan tegishli ma’lumotnoma tuziladi va ish materiallariga qo‘shib qo‘yiladi.

9. Sud tomonidan ilgari ko‘rmasdan qoldirilgan takroran berilgan ariza bo‘yicha davlat boji qaytadan umumiy asoslarda to‘lanadi.

Shu bilan birga, agar ariza ko‘rmasdan qoldirilganligi munosabati bilan davlat boji qaytarilishi lozim bo‘lgan, lekin qaytarilmagan bo‘lsa, basharti davlat boji budjetga o‘tkazilgan kundan e’tiboran O‘zbekiston Respublikasi Fuqarolik kodeksining 150-moddasida belgilangan umumiy da’vo muddati o‘tmagan bo‘lsa, davlat boji to‘langanligi to‘g‘risidagi dastlabki hujjat takroran berilgan arizaga ilova qilinishi mumkin (“Davlat boji to‘g‘risida”gi Qonun 19-moddasining beshinchi qismi);

Sudlarning e’tibori shunga qaratilsinki, kassatsiya shikoyatiga uni qaytarishga asos bo‘lgan holatlar bartaraf etilgandan so‘ng to‘langan davlat boji qaytarilishi belgilangan bo‘lsa-yu, lekin qaytarilmagan bo‘lsa va u budjetga o‘tkazilgan kundan e’tiboran O‘zbekiston Respublikasi Fuqarolik kodeksining 150-moddasida belgilangan umumiy da’vo muddati tugamagan bo‘lsa, davlat boji to‘langanligi to‘g‘risidagi dastlabki hujjatning ham ilova qilinishiga yo‘l qo‘yiladi.

10. Sudga davlat boji to‘lanmagan ariza kelib tushganda, sudya arizachi qonun bilan davlat bojini to‘lashdan ozod qilingan-qilinmaganligini tekshirishi shart. Bunda shuni nazarda tutish lozimki, “Davlat boji to‘g‘risida”gi Qonunda nazarda tutilgan fuqarolik ishlari bo‘yicha davlat bojidan ozod qilingan jismoniy va yuridik shaxslar ro‘yxati qat’iy hisoblanadi.

Bunda “Davlat boji to‘g‘risida”gi Qonunning 7-moddasiga ko‘ra, 2020-yil 1-yanvarga qadar qabul qilingan boshqa qonunchilik hujjatlarida nazarda tutilgan va ushbu Qonunda nazarda tutilmagan davlat bojini to‘lashdan ozod qilish ushbu hujjatlarning amal qilish muddati tugaguniga qadar kuchda qolishi inobatga olinishi lozim.

Agar arizachi qonunga ko‘ra davlat bojini to‘lashdan ozod qilinmagan va arizada uni to‘lashni kechiktirish, bo‘lib-bo‘lib to‘lash haqida iltimosnoma mavjud bo‘lmasa, shuningdek pochta xarajatlari to‘lanmaganda, sudya arizani qaytarish haqida ajrim chiqarishi shart (FPK 195-moddasi). Ajrimda to‘lanishi lozim bo‘lgan davlat boji, pochta xarajatlari summasi ko‘rsatilishi va ushbu kamchilik bartaraf qilingandan so‘ng takroran murojaat qilish imkoniyati mavjudligi tushuntirilishi shart.

FPK 133-moddasining ikkinchi qismi, 193-moddasi mazmuniga ko‘ra, sudya fuqarolik ishini qo‘zg‘atish bosqichida arizachining iltimosnomasi bo‘yicha, uni mulkiy ahvoliga qarab, davlat bojini to‘lashni kechiktirishga, bo‘lib-bo‘lib to‘lashga yoki miqdorini kamaytirishga haqli bo‘lib, bu haqda arizani ish yuritishga qabul qilish va ish qo‘zg‘atish haqidagi yoxud arizachining iltimosnomasini qanoatlantirish haqidagi alohida ajrimida ko‘rsatadi. Iltimosnoma rad qilinganda, ariza va unga ilova qilingan hujjatlar sudning tegishli ajrimi bilan arizachiga qaytariladi.

11. FPK 133-moddasiga asosan ham jismoniy, ham yuridik shaxsdan davlat foydasiga undiriladigan sud xarajatlarini kechiktirish, bo‘lib-bo‘lib to‘lash yoki miqdorini kamaytirish masalasini hal qilishda, sud ularning bu xarajatlarni qisman yoki bir yo‘la to‘lashga qurbi yetmasligi holatlarini tasdiqlovchi holatlar mavjudligi haqidagi dalillarni (masalan, ish haqi (daromadi), bankda mablag‘lari mavjudligi, uning egaligida bo‘lgan mulklar haqidagi ma’lumot, voyaga yetmagan farzandlari, boshqa boqimandalari borligi va h.k. to‘g‘risidagi ma’lumotlarni) tekshirishi lozim.

12. Davlat bojini qaytarish “Davlat boji to‘g‘risida”gi Qonun 18-moddasining birinchi qismida ko‘rsatilgan asoslarga muvofiq amalga oshiriladi. Boj qonunda talab qilinganidan ortiqcha miqdorda to‘langan bo‘lsa, shu ortiqcha to‘langan qismi qaytariladi. Qonunda qayd etilgan boshqa hollarda boj to‘liq miqdorda qaytarilishi lozim.

Sudlarning e’tibori shunga qaratilsinki, davlat boji summalarining qaytarilishi “Davlat boji to‘g‘risida”gi Qonun 18-moddasining ikkinchi qismida belgilangan tartibda sudning ajrimiga asosan amalga oshiriladi.

Agar da’vogar bojni to‘lab, sudga ariza bilan murojaat qilmagan bo‘lsa, sudning ushbu holatni tasdiqlovchi ma’lumotnomasi bojni qaytarib berish uchun asos bo‘ladi.

13. Sudlarning e’tibori qaratilsinki, fuqarolik ishlarini ko‘rish bilan bog‘liq chiqimlarga:

guvohlar, ekspertlar, mutaxassislar va tarjimonlarga to‘lanishi lozim bo‘lgan summalar;

joyga borib ko‘zdan kechirish bilan bog‘liq bo‘lgan xarajatlar;

FPK 165-moddasida nazarda tutilgan hollarda javobgarni qidirish uchun qilingan xarajatlar;

sud xabarnomalarini va sud hujjatlarini yuborish bilan bog‘liq pochta xarajatlari;

sud majlisini videokonferensaloqa rejimida o‘tkazish bilan bog‘liq xarajatlar kiradi.

Boshqa sud xarajatlariga (FPK 132-moddasi birinchi qismining 5-bandi) sud tomonidan oqilona miqdorlarda belgilanadigan, haqiqatda yo‘qotilgan vaqt uchun undiriladigan kompensatsiya, vakilning yordami uchun to‘lanadigan xarajatlar va h.k. kiradi.

Sudlarning e’tibori shunga qaratilsinki, FPK 137-moddasida nazarda tutilgan yo‘qotilgan vaqt uchun haq sud tomonidan ishda mavjud hujjatlar asosida:

da’vogardan — insofsizlik bilan asossiz da’vo taqdim etilganda yoxud ishning to‘g‘ri va o‘z vaqtida ko‘rib chiqilishiga muntazam qarshilik qilingan holda;

javobgardan — insofsizlik bilan da’voga qarshi e’tiroz bildirilganda yoxud ishning to‘g‘ri va o‘z vaqtida ko‘rib chiqilishiga muntazam qarshilik qilingan holda undirilishi mumkin.

14. FPK 135-moddasi talablariga ko‘ra, ishni ko‘rish bilan bog‘liq chiqimlarni to‘lash taraflar zimmasiga yuklatilishi sababli, sudlarning e’tibori ishni sud muhokamasiga tayyorlashda taraflar tomonidan ularni to‘lashga zarur pul summalarini sudning depozit hisobiga oldindan kiritish choralarini ko‘rish lozimligiga qaratilsin.

Sud chiqimlarining taraf (taraflar) tomonidan oldindan kiritilmaganligi guvohni, ekspertni, mutaxassisni chaqirish, joyiga borib ko‘zdan kechirish haqida qilingan iltimosnomani, agar bu tomonlarning huquq va majburiyatlarini, ishning haqiqiy holatlarini har tomonlama, to‘la va xolisona aniqlash uchun zarur bo‘lsa, qanoatlantirishni rad etish uchun asos bo‘lmaydi. Bunday holda ishni ko‘rish bilan bog‘liq sarf qilingan chiqimlar, FPK 141-moddasida belgilangan qoidalar bo‘yicha sud hujjati qabul qilinayotganda undiriladi.

15. Tushuntirilsinki, guvohlar, ekspertlar, mutaxassislar tomonlarga to‘lanishi lozim bo‘lgan summalar va uni to‘lash tartibi O‘zbekiston Respublikasining 1992-yil 3-iyuldagi keyinchalik qo‘shimcha va o‘zgartishlar kiritilgan “Guvohlar, jabrlanuvchilar, ekspertlar, mutaxassislar, tarjimonlar va xolislarga xarajatlarni to‘lash tartibi va miqdori haqida”gi Qonuni bilan belgilangan

16. Nazarda tutmoq lozimki, sud qarorini ijro qilish bilan bog‘liq xarajatlar deyilganda, O‘zbekiston Respublikasining “Sud hujjatlari va boshqa organlar hujjatlarini ijro etish to‘g‘risida”gi Qonunining 75-moddasida nazarda tutilgan xarajatlar tushuniladi. Ularni qoplash mazkur Qonunning 77-moddasiga muvofiq amalga oshiriladi.

17. Umumiy qoidaga ko‘ra, ish bo‘yicha sud xarajatlarini nizoda nohaq bo‘lib chiqqan taraf to‘laydi.

Sud xarajatlarini taraflar o‘rtasida taqsimlash va ularni davlat foydasiga undirish FPK 136 — 141-moddalari bilan tartibga solinadi Shu sababli, sud muhokamasi jarayonida sud (sudya) sud xarajatlari bilan, zarur hollarda esa, bir tarafga boshqa taraf yo‘qotgan, ish vaqti uchun haq to‘lash majburiyatini yuklash bilan bog‘liq holatlar mavjudligini tekshirishi shart, bu holatlar bo‘yicha hal qiluv qarorining asoslantiruvchi qismida tegishli xulosalar qilishi va nafaqat undiruvga bo‘lgan huquqni, balki ish bo‘yicha taraflar (tarafdan undirilishi lozim bo‘lgan aniq summani belgilashi hamda shu summani hal qiluv qarorining (ajrimning) xulosa qismida ko‘rsatishi lozim.

18. Davlat bojini to‘lashdan ozod qilingan da’vogar tomonidan taqdim etilgan da’vo to‘liq yoki qisman qanoatlantirilganda, davlat boji javobgardan arz qilingan talablarning qanoatlantirilgan qismiga mutanosib ravishda davlat daromadiga undiriladi.

Davlat bojini to‘lashdan ozod qilingan bir necha da’vogarlar tomonidan bir necha javobgarlarga nisbatan taqdim etilgan da’vo to‘liq yoki qisman qanoatlantirilganda, davlat boji har bir javobgardan alohida, undan undirilgan summadan kelib chiqqan holda davlat foydasiga undiriladi.

Tushuntirilsinki, da’vogar arz qilgan talablaridan voz kechganda u qilgan xarajatlarning o‘rni javobgar tomonidan qoplanmaydi.

Davlat bojini to‘lashdan ozod qilingan da’vogar o‘z da’vo talablaridan ular javobgar tomonidan ixtiyoriy ravishda to‘liq yoki qisman qanoatlantirilganligi oqibatida voz kechganligi sababli ish yuritish tugatilgan hollarda, davlat boji javobgardan davlat daromadiga undiriladi. (“Davlat boji to‘g‘risida”gi Qonun 19-moddasining o‘n beshinchi qismi)

Sudlarning e’tibori shunga qaratilsinki, “Davlat boji to‘g‘risida”gi Qonun 19-moddasining yettinchi qismiga muvofiq ishni sud muhokamasiga tayyorlash muddati tugagunga qadar da’vogar da’vodan voz kechganligi munosabati bilan alimentlarni undirish to‘g‘risidagi ish bo‘yicha ish yuritish tugatilgan holda, javobgardan davlat boji undirilmaydi.

19. Agar sud tomonidan hal qiluv qarori qabul qilinayotganda da’vo bahosi oshadigan bo‘lsa, davlat boji da’vo bahosining oshgan summasidan kelib chiqqan holda hisoblab chiqiladi. “Davlat boji to‘g‘risida”gi Qonun 19-moddasining to‘qqizinchi qismi. Bunda kelib chiqqan farq davlat foydasiga da’vogardan, da’vo to‘liq qanoatlantirilganda esa, javobgardan undiriladi.

Sud, arz qilingan talablar doirasidan qonunda belgilangan hollarda chetga chiqqanida ham davlat boji shunday tartibda hisoblab chiqiladi. Bunda, davlat boji da’voning qanoatlantirilgan qismiga mutanosib ravishda javobgardan undiriladi.

20. Da’vo qanoatlantirilgan va javobgarlar zimmasiga solidar javobgarlik yuklatilganda, sud javobgarlardan davlat bojini ham solidar undiradi. Bu qoida fuqarolik ishini ko‘rish bilan bog‘liq chiqimlarni undirishga ham tatbiq etiladi, protsessual ishtirokchining talabi bilan va faqat uning manfaatida amalga oshirilgan protsessual harakatlar uchun qilingan va boshqa protsessual ishtirokchilar tomonidan qoplanmaydigan xarajatlar bundan mustasno.

21. Sudlar shuni inobatga olishlari lozimki, fuqarolik ishlarining alohida toifalari bo‘yicha da’vo bahosini belgilashning xususiyatlari FPK 129-moddasida nazarda tutilgan.

Jumladan:

aliment undirish haqidagi barcha da’volardan (bola, ota-ona, er-xotin va boshqalar ta’minoti uchun) davlat boji bir yil uchun aliment to‘lovlari jami summasidan, agar aliment undirilgan muddat bir yildan oshmasa, shu davr uchun aliment to‘lovlari jami summasidan hisoblab chiqiladi. To‘lovlar summasi javobgarning oxirgi ish joyidagi o‘rtachaga oylik ish haqi (daromadi)dan kelib chiqqan holda aniqlanadi. Javobgar. ishlamagan taqdirda, davlat bojini hisoblash uchun to‘lovlar summasi O‘zbekiston Respublikasida amalda bo‘lgan mehnatga haq to‘lashning eng kam miqdoridan kelib chiqqan holda aniqlanadi;

aliment qarzini to‘lashdan ozod qilish, aliment miqdorini o‘zgartirish (kamaytirish yoki ko‘paytirish) haqidagi da’volar bo‘yicha davlat boji to‘lovlar kamaygan, ko‘paygan yoki bekor qilingan, lekin bir yildan ortiq bo‘lmagan davr uchun belgilangan summadan kelib chiqqan holda belgilanadi va da’vogardan undiriladi.

22. Mulkka nisbatan vorislik huquqi to‘g‘risida hal qiluv qarori chiqarilganda, davlat boji sud tomonidan mol-mulkning umumiy qiymatidan kelib chiqqan holda hisoblanadi va vorislarning har biridan uning ulushiga mutanosib ravishda undiriladi. (“Davlat boji to‘g‘risida”gi Qonun 19-moddasining o‘n yettinchi qismi)

Bunda mol-mulkning umumiy qiymatiga quyidagilar kirmaydi:

shaxsiy va mulkiy sug‘urta shartnomalari bo‘yicha sug‘urta summasi;

O‘zbekiston Respublikasining kredit muassasalarida saqlanayotgan obligatsiyalar va omonatlar;

daromad summalari (mehnat haqlari), mualliflik haqlari;

vasiyatnoma va hadya shartnomalari bo‘yicha davlat va yuridik shaxslarga o‘tayotgan mol-mulk qiymati;

Vatanni himoya qilish, davlat yoki jamiyat oldidagi boshqa majburiyatlarni bajarish munosabati bilan yoki inson hayotini, davlat mulkini va huquq tartibotni saqlash bo‘yicha fuqarolik burchini bajarish paytida vafot etgan shaxslar mol-mulki;

FPK 262-moddasi birinchi qismining 3-bandiga ko‘ra, sud xarajatlari masalasiga doir qo‘shimcha hal qiluv qarori faqat hal qiluv qarorida sud xarajatlarini taqsimlash nazarda tutilmagan holda chiqarilishi mumkin.

24. Fuqarolik ishlarini apellyatsiya va kassatsiya tartibida ko‘rishda, mazkur sud instansiyalari birinchi instansiya sudi tomonidan sud xarajatlarini undirishda yo‘l qo‘yilgan xatolarni tuzatish choralarini ko‘rishi lozim.

25. Sud xarajatlari noto‘g‘ri undirilgan holatlar aniqlanganda, apellyatsiya, kassatsiya va nazorat instansiyalari sudlarda protsessual qonunda ko‘rsatilgan hollarda va tartibda, sud xarajatlarini undirishga, ularni to‘lashdan ozod qilishga, shuningdek undirilgan summa miqdorini kamaytirishga yoki ularni taraflar o‘rtasida qayta taqsimlashga haqli.

Mazkur qaror qabul qilinishi munosabati bilan O‘zbekiston Respublikasi Oliy sudi Plenumining 1996-yil 20-dekabrdagi “Fuqarolik ishlari bo‘yicha sud xarajatlarini va jinoyat ishlari yuzasidan sud chiqimlarini undirish amaliyoti to‘g‘risida”gi qarori o‘z kuchini yo‘qotgan deb topilsin.