“Qamoqqa olishga sanksiya berish huquqi sudlarga o‘tkazilishi munosabati bilan O‘zbekiston Respublikasining ayrim qonun hujjatlariga o‘zgartish va qo‘shimchalar kiritish to‘g‘risida”gi O‘zbekiston Respublikasi Qonunining qabul qilinishi inson huquqlari himoyasi ta’minlanishining muhim omillaridan biri bo‘lib, sud-huquq tizimini yanada demokratlashtirishga yo‘naltirilgan.

Mazkur Qonunning surishtiruv, dastlabki tergov organlari va sudlar tomonidan to‘g‘ri qo‘llanilishini ta’minlash maqsadida, “Sudlar to‘g‘risida”gi Qonunning 17-moddasiga muvofiq O‘zbekiston Respublikasi Oliy sudi Plenumi qaror qiladi:

1. Tushuntirilsinki, qamoqqa olishga sanksiya berish huquqining sudlarga o‘tkazilishi O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasining 27-moddasida, xalqaro huquqning umume’tirof etilgan normalarida mustahkamlangan qoidalarga mos bo‘lib, jinoyat ishida gumon qilinuvchi, ayblanuvchi tariqasida ishtirok etishga jalb qilingan shaxs huquqlari va qonuniy manfaatlari himoyasi samarali bo‘lishiga erishishga qaratilgan.

2. Sudlarning e’tibori shunga qaratilsinki, qonunga ko‘ra, sudlarning vakolatiga nafaqat ishni sudga qadar yuritish bosqichida qamoqqa olish tarzidagi ehtiyot chorasini qo‘llash hamda qamoqda saqlab turish muddatini uzaytirish yuzasidan qaror qabul qilish, balki JPK 243-moddasi o‘ninchi qismi 2¹-bandida nazarda tutilgan hollarda, boshqa ehtiyot chorasini qo‘llash huquqi ham kiradi.

3. Qonunchilikka muvofiq, ehtiyot chorasi ushlab turilgan gumon qilinuvchi, ayblanuvchi, sudlanuvchi surishtiruvdan, dastlabki tergovdan va suddan bo‘yin tovlashining oldini olish, uning bundan buyongi jinoiy faoliyatining oldini olish, uning ish bo‘yicha haqiqatni aniqlashga xalal beradigan urinishlariga yo‘l qo‘ymaslik, hukmning ijro etilishini ta’minlash maqsadida qo‘llaniladi.

Qamoqqa olish tarzidagi ehtiyot chorasi shaxsning ozodlikka bo‘lgan huquqini cheklashi sababli uni qo‘llash uchun asoslar qonunda qat’iy belgilangan.

Qamoqqa olish tarzidagi ehtiyot chorasi:

qasddan sodir etilgan va Jinoyat kodeksida uch yildan ortiq muddatga ozodlikdan mahrum qilish tariqasidagi jazo nazarda tutilgan jinoyatlarga;

ehtiyotsizlik oqibatida sodir etilgan va Jinoyat kodeksida besh yildan ortiq muddatga ozodlikdan mahrum qilish jazosi nazarda tutilgan jinoyatlarga doir ishlar bo‘yicha qo‘llaniladi.

Sudlar qamoqqa olish tarzidagi ehtiyot chorasini qo‘llash masalasini hal etishda JPK 236-moddasining 2, 3-qismlarida nazarda tutilgan holatlarni ham inobatga olishlari zarur.

4. Qamoqqa olish tarzidagi ehtiyot chorasi JPK 242-moddasining ikkinchi qismida nazarda tutilgan alohida hollarda qasddan sodir etilgan va Jinoyat kodeksida uch yildan ortiq bo‘lmagan muddatga ozodlikdan mahrum qilish tariqasidagi jazo nazarda tutilgan jinoyatlarga doir, shuningdek ehtiyotsizlik oqibatida sodir etilgan va Jinoyat kodeksida besh yildan ortiq bo‘lmagan muddatga ozodlikdan mahrum qilish tariqasidagi jazo nazarda tutilgan jinoyatlarga doir ishlar bo‘yicha ham, agar quyidagi holatlardan biri mavjud bo‘lsa:

Ayblanuvchi, sudlanuvchi tergov va suddan yashiringan;

ushlab turilgan gumon qilinuvchining shaxsi aniqlanmagan;

ilgari qo‘llanilgan ehtiyot chorasi ayblanuvchi, sudlanuvchi tomonidan buzilgan;

ushlab turilgan gumon qilinuvchi, ayblanuvchi O‘zbekiston Respublikasida doimiy yashash joyiga ega bo‘lmagan;

jinoyat ozodlikdan mahrum qilish tariqasidagi jazoni o‘tash davrida sodir etilgan hollarda qo‘llanilishi mumkin.

5. Sudlarning e’tibori shunga qaratilsinki, JPK 558-moddasining birinchi qismiga muvofiq, voyaga yetmagan ayblanuvchiga nisbatan qamoqqa olish tarzidagi ehtiyot chorasi, faqat qasddan sodir etilgan va Jinoyat kodeksida besh yildan ortiq muddatga ozodlikdan mahrum qilish jazosi nazarda tutilgan jinoyatlarga doir ishlar bo‘yicha va boshqa ehtiyot choralari ayblanuvchining tegishli xulq-atvorda bo‘lishini ta’minlay olmagan taqdirdagina qo‘llanilishi mumkin.

Shuning uchun ehtiyotsizlik oqibatida jinoyat sodir etgan, shuningdek JPK 242-moddasining ikkinchi qismida nazarda tutilgan asoslarga ko‘ra voyaga yetmagan shaxsga nisbatan qamoqqa olish tarzidagi ehtiyot chorasini qo‘llashga yo‘l qo‘yilmaydi.

Voyaga yetmagan shaxsga nisbatan qamoqqa olish tarzidagi ehtiyot chorasini qo‘llash haqida iltimosnoma qo‘zg‘atish to‘g‘risidagi masalani ko‘rib chiqishda, prokuror ish materiallari bilan shaxsan tanishib chiqishi, bu turdagi ehtiyot chorasi tanlanishi asosliligini tekshirishi, favqulodda holat mavjudligiga ishonch hosil qilishi, bu turdagi ehtiyot chorasini qo‘llash bilan bog‘liq holatlar yuzasidan ayblanuvchini so‘roq qilishi shart.

6. Qonunda ko‘rsatilgan asoslar mavjud bo‘lganda, qamoqqa olish tarzidagi ehtiyot chorasi jinoyat ishida ayblanuvchi tariqasida ishtirok etishga jalb qilingan shaxsga nisbatan qo‘llaniladi. Bunday holda ehtiyot chorasi JPK 245-moddasining birinchi qismida nazarda tutilgan uch oylik muddatga (ushlab turish vaqti hisobga olingan holda) qo‘llanilgan hisoblanadi.

Alohida hollarda, JPK 226-moddasining uchinchi qismiga muvofiq, bu turdagi ehtiyot chorasi gumon qilinuvchi sifatida JPK 221-moddasiga asosan ushlangan shaxsga nisbatan ham qo‘llanilishi mumkin. Bunday hollarda ehtiyot chorasi o‘n kungacha muddatga (ushlab turish vaqti hisobga olingan holda) qo‘llanilgan hisoblanib, shu muddat ichida gumon qilinuvchi jinoyat ishida ayblanuvchi tariqasida ishtirok etishga jalb qilinishi shart. Aks holda, prokuror yoki prokurorning roziligi bilan tergovchi gumon qilinuvchini qamoqdan ozod qilishi lozim.

O‘n kunlik muddat ichida ayb e’lon qilingan taqdirda ehtiyot chorasi uch oy muddatga (ushlab turish vaqti hisobga olingan holda) qo‘llanilgan hisoblanadi.

Ushlab turish vaqti JPK 226-moddasining birinchi qismiga muvofiq shaxs amalda ushlangan paytdan (uning erkin harakatlanishga bo‘lgan huquqlari haqiqiy cheklangan paytdan) boshlab hisoblanishi kerak.

7. JPK 240-moddasining ikkinchi qismiga muvofiq, ishni sudga qadar yuritish bosqichida qo‘llanilgan qamoqqa olish tarzidagi ehtiyot chorasi shaxsni qamoqda saqlab turish uchun asoslar qolmaganda prokurorning yoki prokurorning roziligi bilan tergovchining qaroriga binoan bekor qilinishi yoki o‘zgartirilishi mumkin Bunda shaxsni qamoqdan darhol ozod etilishini ta’minlash ushbu qarorni qabul qilgan organ zimmasiga yuklatiladi.

Prokuror yoki tergovchining qarorida ehtiyot chorasini qo‘llash yuzasidan chiqarilgan sud qarorining qonuniyligi va asosliligi muhokama qilinishiga yo‘l qo‘yilmaydi.

Prokuror ajrim chiqargan sudni qamoqqa olish tarzidagi ehtiyot chorasi o‘zgartirilganligi yoki bekor qilinganligi haqida yozma ravishda xabardor qilishi lozim.

8. Prokuror, shuningdek prokurorning roziligi bilan surishtiruvchi, tergovchi jinoyat ishi bo‘yicha JPK 236, 242-moddalarida nazarda tutilgan holatlar aniqlanganda, faqat ushlab turilgan gumon qilinuvchi yoki ayblanuvchiga nisbatan qamoqqa olish tarzidagi ehtiyot chorasini qo‘llash to‘g‘risida iltimosnoma qo‘zg‘atish haqida qaror chiqarishga haqli.

9. Qamoqqa olish tarzidagi ehtiyot chorasini qo‘llash haqidagi iltimosnoma qo‘zg‘atish to‘g‘risidagi qarorda, shaxs gumon qilinayotgan yoki ayblanayotgan jinoyat, qilmish kvalifikatsiyasi, gumon qilinuvchi, ayblanuvchini qamoqqa olish zaruratini keltirib chiqargan asoslar, shuningdek shaxsga nisbatan boshqa turdagi ehtiyot chorasini qo‘llash maqsadga muvofiq emasligi haqidagi xulosalar bayon etilishi lozim.

Bunday qarorga iltimosnomani asoslantiruvchi zarur materiallar, jumladan, jinoyat ishi qo‘zg‘atish to‘g‘risidagi qarorning, jinoyat ishida gumon qilinuvchi, ayblanuvchi tariqasida ishtirok etishga jalb qilish to‘g‘risidagi qarorning, JPK 221, 225-moddalari tartibida tuzilgan ushlab turish bayonnomasining, gumon qilinuvchi, ayblanuvchining shaxsiga oid ma’lumotlarga doir hujjatlarning, himoyachi orderining yoxud himoyachidan voz kechish haqidagi bayonnomaning, JPK 239-moddasi talablariga rioya etilganligini tasdiqlovchi hujjatlarning nusxalari ilova qilinadi. Zarurat bo‘lganda, prokuror tomonidan sudga ko‘zdan kechirish uchun mazkur hujjatlarning asli, shuningdek boshqa hujjatlar taqdim qilinishi mumkin.

Iltimosnoma va materiallar sudga ushlab turish muddati tugashidan kamida sakkiz soat oldin taqdim etiladi. Materialga qo‘shilgan hujjatlar nusxasi surishtiruvchi yoki prokuror tomonidan tasdiqlangan va muhr qo‘yilgan bo‘lishi zarur.

10. Qonunda belgilangan ushlab turish yoki qamoqda saqlab turish muddati o‘tgandan so‘ng sudga taqdim etilgan qamoqqa olish tarzidagi ehtiyot chorasini qo‘llash yoki qamoqda saqlab turish muddatini uzaytirish to‘g‘risidagi iltimosnoma sud tomonidan ko‘rib chiqilmaydi. Bunday hollarda, ushlab turilgan yoki qamoqda saqlanayotgan shaxsni ozod qilish masalasi JPK 234-moddasi va 240-moddasining ikkinchi qismiga muvofiq hal etiladi.

Shu bilan birga, bunday iltimosnoma sudga qonunda belgilangan muddat o‘tgandan so‘ng, biroq ushlab turish yoki qamoqda saqlab turish muddati o‘tgunga qadar taqdim qilingan taqdirda, sud uni ko‘rib chiqish uchun qabul qilishi lozim. Bunday holda, sud qonun buzilishiga yo‘l qo‘ygan mansabdor shaxsga nisbatan xususiy ajrim chiqaradi.

11. Qonunda qamoqqa olish tarzidagi ehtiyot chorasini qo‘llash yoki qamoqda saqlab turish muddatini uzaytirish to‘g‘risidagi iltimosnoma jinoyat ishlari bo‘yicha tuman (shahar) sudining, hududiy harbiy sudning sudyasi tomonidan yakka tartibda ko‘rib chiqilishi belgilangan.

Qamoqqa olish tarzidagi ehtiyot chorasini qo‘llash yoki qamoqda saqlab turish muddatini uzaytirish to‘g‘risidagi iltimosnoma jinoyat sodir qilingan yoki jinoyat ishi tergov qilinayotgan joydagi sud tomonidan ko‘rilishi kerak. Materialni sudlovga tegishliligi xususida JPK 243-moddasiga tayangan holda tortishuvga yo‘l qo‘yilmaydi.

Sudya bo‘lmaganda yoki iltimosnomani ko‘rib chiqishda sudyaning ishtirokini istisno etuvchi holatlar mavjud bo‘lganda, iltimosnoma kiritgan prokuror yozma ravishda mazkur sud raisiga, sud bir tarkibli bo‘lganda esa — yuqori turuvchi sud raisiga murojaat qiladi.

Yuqori turuvchi sud raisi mazkur murojaatni darhol ko‘rib chiqadi va iltimosnomani ko‘rib chiqishni boshqa tegishli sud sudyasiga topshiradi.

12. Qamoqqa olish tarzidagi ehtiyot chorasini qo‘llash to‘g‘risidagi iltimosnoma material kelib tushgan paytdan e’tiboran sakkiz soat ichida, lekin JPK 226-moddasining birinchi qismida nazarda tutilgan ushlab turish muddati oxiridan kechiktirmay ko‘rib chiqiladi. Ushlab turish tariqasidagi protsessual majburlov chorasi qo‘llanilmagan ayblanuvchiga nisbatan qamoqqa olish tarzidagi ehtiyot chorasini qo‘llash haqidagi iltimosnoma ham sakkiz soat ichida ko‘rib chiqilishi lozim.

Qamoqda saqlash muddatini uzaytirish to‘g‘risidagi iltimosnoma materiallar sudga kelib tushgan paytdan e’tiboran yetmish ikki soat ichida JPK 247-moddasida belgilangan qoidalarga muvofiq ko‘rib chiqiladi.

Sud qamoqqa olish tarzidagi ehtiyot chorasini qo‘llash yoki qamoqda saqlab turish muddatini uzaytirish to‘g‘risidagi iltimosnoma ko‘rib chiqilishini materiallar taqdim etilgan kun va vaqtdan qat’i nazar, (dam olish yoki bayram kunlari, ish vaqti tugagandan so‘ng) ta’minlashi shart.

13. Sudlar shuni e’tiborga olishlari lozimki, qamoqqa olish tarzidagi ehtiyot chorasini qo‘llash yoki qamoqda saqlab turish muddatini uzaytirish to‘g‘risidagi iltimosnomani ko‘rishda qatnashadigan sud majlisi ishtirokchilari tarkibi qonunda qat’iy belgilangan bo‘lib, jinoyat ishini mazmunan ko‘rishda qatnashadigan sud majlisi ishtirokchilari tarkibidan birmuncha farq qiladi.

Qonunga ko‘ra, qamoqqa olish tarzidagi ehtiyot chorasini qo‘llash to‘g‘risidagi iltimosnoma prokuror, ushlab turilgan gumon qilinuvchi yoki ayblanuvchi, himoyachi ishtirokida ko‘rib chiqiladi. Bunday iltimosnomani sud majlisida ko‘rishda ushlab turilgan gumon qilinuvchi yoki ayblanuvchining qonuniy vakili va surishtiruvchi, tergovchi ishtirok etishi mumkin. Zarurat tug‘ilganda sud majlisiga surishtiruvchi, tergovchi taklif qilinishi mumkin.

Qamoqda saqlab turish muddatini uzaytirish to‘g‘risidagi iltimosnoma prokuror, ayblanuvchi va himoyachi ishtirokida ko‘riladi. Bunday iltimosnomani sud majlisida ko‘rishda surishtiruvchi, tergovchi ham ishtirok etishi mumkin. Zarurat tug‘ilganda sud majlisiga surishtiruvchi, tergovchi taklif qilinishi mumkin.

JPK 20, 51-moddalarida nazarda tutilgan hollarda sud majlisida tarjimon va himoyachining ishtiroki ta’minlanishi shart. Iltimosnomani ko‘rishda boshqa shaxslarning ishtirok etishiga yo‘l qo‘yilmaydi.

14. Sud qamoqqa olish tarzidagi ehtiyot chorasini qo‘llash yoki qamoqda saqlab turish muddatini uzaytirish to‘g‘risidagi iltimosnomani ko‘rish joyi, sanasi va vaqtini belgilaydi hamda bu haqda iltimosnoma kiritgan prokurorni xabardor qiladi. Prokuror yoki tergovchi sud majlisi ishtirokchilarini, shu jumladan ushlab turilgan gumon qilinuvchi yoki ayblanuvchini sudga kelishlarini ta’minlaydi.

Sud majlisining joyi, sanasi va vaqti haqida lozim darajada xabardor qilingan shaxslarning (ushlab turilgan gumon qilinuvchi, ayblanuvchi, himoyachi bundan mustasno) kelmaganligi qamoqqa olish yoki uy qamog‘i tarzidagi ehtiyot chorasini qo‘llash to‘g‘risidagi iltimosnomani ko‘rish uchun monelik qilmaydi.

Qonunga muvofiq, qamoqqa olish tarzidagi ehtiyot chorasini qo‘llash to‘g‘risidagi iltimosnomani ayblanuvchining ishtirokisiz ko‘rishga, faqat unga nisbatan qidiruv e’lon qilingan holdagina yo‘l qo‘yiladi (JPK 243-moddasining sakkizinchi qismi).

Qamoqda saqlab turish muddatini uzaytirish to‘g‘risidagi iltimosnoma ayblanuvchi statsionar tartibdagi sud-psixiatriya ekspertizasi o‘tkazish uchun tibbiy muassasaga joylashtirilgan holda uning ishtirokisiz ko‘rib chiqilishi mumkin. Bunda ayblanuvchining himoyachisi sud majlisida ishtirok etishi shart (JPK 247-moddasining oltinchi qismi).

15. Sudlar shuni nazarda tutishlari lozimki, qonunda qamoqqa olish tarzidagi ehtiyot chorasini qo‘llash yoki qamoqda saqlab turish muddatini uzaytirish to‘g‘risidagi iltimosnoma, shuningdek unga ilova qilingan materiallar bilan sud majlisi ishtirokchilarini tanishtirish nazarda tutilmagan. Biroq, himoyaga nisbatan huquq to‘g‘risidagi konstitutsiyaviy prinsipdan kelib chiqqan holda, gumon qilinuvchi, ayblanuvchi, uning himoyachisi va qonuniy vakili iltimosnoma va unga ilova qilingan materiallar bilan, basharti ular bu haqda murojaat etishgan taqdirda, prokuror tomonidan sud majlisi boshlangunga qadar tanishtirilishlari lozim.

16. Qamoqqa olish tarzidagi ehtiyot chorasini qo‘llash yoki qamoqda saqlab turish muddatini uzaytirish to‘g‘risidagi iltimosnoma sudning binosida, yopiq sud majlisida har bir gumon qilinuvchi, ayblanuvchiga nisbatan alohida ko‘riladi.

Sud majlisi sudya tomonidan qanday iltimosnoma ko‘rib chiqilishini e’lon qilishdan boshlanadi. So‘ngra sudya o‘zining, prokuror, himoyachi, qonuniy vakil, ushlab turilgan gumon qilinuvchi yoki ayblanuvchi, kotib, tarjimon, tergovchining familiyasi, ismi, sharifini e’lon qiladi, ushlab turilgan gumon qilinuvchi, ayblanuvchining shaxsini aniqlaydi hamda ularning huquq va majburiyatlarini tushuntiradi, rad etish haqidagi arzlari bor-yo‘qligini aniqlaydi. Bunday arzlar mavjud bo‘lsa, ular yuzasidan JPK 76, 80-moddalariga muvofiq qaror qabul qiladi.

Iltimosnomani ko‘rib chiqish prokuror ma’ruzasi bilan boshlanadi, u qamoqqa olish tarzidagi ehtiyot chorasini qo‘llash yoki qamoqda saqlash muddatini uzaytirishning zaruratini asoslab beradi. So‘ngra ushlab turilgan gumon qilinuvchi yoki ayblanuvchi, uning himoyachisi, qonuniy vakili, shuningdek sudda hozir bo‘lgan boshqa shaxslar eshitiladi, taqdim etilgan materiallar tekshiriladi. So‘ngra sudya ajrim chiqarish uchun alohida xonaga kiradi.

17. Qamoqqa olish tarzidagi ehtiyot chorasini qo‘llash yoki qamoqda saqlab turish muddatini uzaytirish to‘g‘risidagi iltimosnomani ko‘rishda JPK 426-moddasida nazarda tutilgan qoidalarga muvofiq sud majlisi bayonnomasi yuritiladi va u ajrim chiqarilgan kunning ertasidan kechiktirmay imzolanadi.

Taraflar sud majlisi bayonnomasi bilan u imzolangan paytdan boshlab tanishishlari mumkin.

Sud majlisi bayonnomasiga berilgan mulohazalar darhol JPK 427-moddasida nazarda tutilgan tartibda ko‘rib chiqiladi.

18. Sudlarning e’tibori shunga qaratilsinki, ishni mazmunan ko‘rishdan farqli o‘laroq, qamoqqa olish tarzidagi ehtiyot chorasini qo‘llash yoki qamoqda saqlab turish muddatini uzaytirish to‘g‘risidagi iltimosnomani ko‘rishda sud tergovi o‘tkazilmaydi, protsess ishtirokchilari eshitiladi, lekin so‘roq qilinmaydi.

Bunda shuni nazarda tutish lozimki, iltimosnomani asoslab berish majburiyati qonun bo‘yicha sudga emas, balki prokurorga yuklatilgan va prokuror protsessning istalgan bosqichida, sud alohida xonaga kirguniga qadar iltimosnomani chaqirib olishga haqli.

Sud gumon qilinuvchi, ayblanuvchining aybliligi yoki aybsizligi masalasi muhokamasiga kirmagan holda qamoqqa olish tarzidagi ehtiyot chorasini qo‘llash yoki qamoqda saqlab turish muddatini uzaytirish to‘g‘risidagi masalani hal qiladi.

19. JPK 243-moddasining o‘ninchi qismiga ko‘ra, to‘plangan materiallar yetarli bo‘lmagan taqdirda, sud, taraflar qo‘shimcha dalillar taqdim etishlari uchun ularning iltimosnomasiga asosan ushlab turish muddatini qirq sakkiz soatgacha uzaytirishi mumkin.

Agar belgilangan muddatda taraflar tomonidan qamoqqa olish tarzidagi ehtiyot chorasini qo‘llash asosliligi yoki asossizligiga doir qo‘shimcha dalillar taqdim etilmasa, sud mavjud materiallarga asoslangan holda qaror qabul qiladi.

Iltimosnoma prokuror tomonidan chaqirib olingan taqdirda u sud tomonidan ko‘rilmasdan qoldiriladi va bu haqda ajrim chiqariladi.

20. Qamoqqa olish tarzidagi ehtiyot chorasini qo‘llash to‘g‘risidagi iltimosnoma qanoatlantirilganda ajrimning qaror qismida mazkur ehtiyot chorasi qanday muddatga qo‘llanilayotganligi ko‘rsatilmaydi.

Ayni paytda, qamoqda saqlab turish muddatini uzaytirish to‘g‘risidagi iltimosnoma qanoatlantirilganda, sud ushbu ehtiyot chorasi qaysi sanagacha amal qilishini ajrimda ko‘rsatishi shart.

Qamoqqa olish tarzidagi ehtiyot chorasini qo‘llash masalasi taqdim qilingan iltimosnoma bo‘yicha qaror qabul qilish imkoniyati bo‘lmaganligi va qo‘shimcha dalillar taqdim qilinishi zarurligi sababli boshqa vaqtga qoldirilganda, sudning ajrimida iltimosnomani qayta ko‘rib chiqish joyi, vaqti va sanasi ko‘rsatilishi shart.

21. Sudyaning qamoqqa olish tarzidagi ehtiyot chorasini qo‘llash yoxud qo‘llashni rad etish haqidagi ajrimi u e’lon qilingan paytdan kuchga kiradi va darhol ijro etilishi shart.

Sudyaning ajrimi sud zalida prokurorga ijro qilish uchun, gumon qilinuvchi, ayblanuvchi, himoyachiga — ma’lumot uchun topshiriladi.

22. Qamoqqa olish tarzidagi ehtiyot chorasini qo‘llash yoki qamoqda saqlab turish muddatini uzaytirish to‘g‘risidagi iltimosnomani ko‘rib chiqish jarayonida qonun buzilganligi, jumladan qiynoqqa solish va boshqa shafqatsiz, g‘ayriinsoniy yoki qadr-qimmatni kamsituvchi muomala qo‘llanilganligi haqida murojaat qilingan taqdirda, bu haqda sud majlisi bayonnomasida qayd etiladi va dastlabki tergov davomida nazoratni amalga oshiruvchi prokuror tomonidan tekshirilib, natijasi haqida sudga xabar qilinadi.

23. Iltimosnoma qanoatlantirilmay qamoqqa olish tarzidagi ehtiyot chorasini qo‘llash rad qilinganda, gumon qilinuvchi, ayblanuvchi (ushlab turish oxirgi muddati tugagan yoki tugamaganligidan qat’iy nazar) unga nisbatan uy qamog‘i yoki garov tariqasidagi ehtiyot chorasi qo‘llanilgan holda sud zalida qamoqdan ozod qilinadi (JPK 243-moddasi o‘ninchi qismining 2¹-bandi).

24. Qamoqqa olish tarzidagi ehtiyot chorasi qo‘llanilgan taqdirda, sud shaxsga nisbatan protsessual majburlov choralari qo‘llanilganligi va u saqlab turilgan joy haqida darhol gumon qilinuvchi, ayblanuvchining oila a’zolaridan biriga, ular bo‘lmagan taqdirda — qarindoshlariga yoki yaqin kishilariga yozma ravishda xabar berishi, shuningdek bu haqda ish yoki o‘qish joyiga ma’lum qilishi shart.

Agar qamoqqa olish tarzidagi ehtiyot chorasi qo‘llanilgan shaxs boshqa davlatning fuqarosi bo‘lsa, xabar O‘zbekiston Respublikasi Tashqi ishlar vazirligiga yuboriladi.

Xabar yuborilganligi haqidagi ma’lumot sudda mavjud bo‘lgan materialga qo‘shib qo‘yiladi.

25. Sudlarga tushuntirilsinki, qamoqqa olish tarzidagi ehtiyot chorasini qo‘llash rad qilinishi, ehtiyot chorasining bekor qilinishi yoki o‘zgartirilishi, aynan o‘sha shaxsga nisbatan bunday ehtiyot chorasini qo‘llash to‘g‘risida iltimosnoma bilan sudga takroran murojaat qilishga, basharti ishni tergov qilish jarayonida uni qamoqqa olish zaruratini taqozo etuvchi yangi holatlar yuzaga kelgan bo‘lsa, to‘sqinlik qilmaydi.

Yangi holatlar deganda, jumladan:

qamoqqa olish tarzidagi ehtiyot chorasini qo‘llash to‘g‘risidagi iltimosnoma sud tomonidan rad etilgandan so‘ng gumon qilinuvchi, ayblanuvchining dastlabki tergovdan bo‘yin tovlashi, jinoiy faoliyatni davom ettirishi;

gumon qilinuvchi, ayblanuvchining jinoyat ishi bo‘yicha haqiqatni aniqlashga to‘sqinlik qilishi;

gumon qilinuvchi, ayblanuvchiga boshqa yoki og‘irroq jinoyat sodir etganlikda ayb e’lon qilinishi tushunilishi lozim.

26. Qamoqqa olish tarzidagi ehtiyot chorasini qo‘llash haqidagi iltimosnomani rad etish to‘g‘risida qaror qabul qilgan sudyaning aynan o‘sha gumon qilinuvchi, ayblanuvchiga nisbatan shunday iltimosnoma bilan takroran murojaat qilinganda ishtirok etishi qonunda taqiqlanmagan.

Qamoqqa olish tarzidagi ehtiyot chorasini qo‘llash yoki qamoqda saqlab turish muddatini uzaytirish to‘g‘risida masala bo‘yicha ajrim chiqargan sudya, shuningdek bunday iltimosnomani kiritgan prokuror, shu shaxsga nisbatan jinoyat ishini mazmunan ko‘rib chiqishda ham ishtirok etishi mumkin, JPK 76-moddasida nazarda tutilgan hollar bundan mustasno.

27. Qamoqqa olish tarzidagi ehtiyot chorasini qo‘llash yoki qamoqda saqlab turish muddatini uzaytirish to‘g‘risidagi masala bo‘yicha sudyaning ajrimi ustidan, u chiqarilgan kundan boshlab, yetmish ikki soat ichida gumon qilinuvchi, ayblanuvchi, uning himoyachisi va qonuniy vakili tomonidan apellyatsiya tartibida shikoyat berilishi, prokuror tomonidan protest bildirilishi mumkin.

Apellyatsiya shikoyati (protesti) berilishi ehtiyot chorasini qo‘llash to‘g‘risidagi masala bo‘yicha qabul qilingan qarorning ijrosini to‘xtatmaydi.

Apellyatsiya shikoyati (protesti) ajrim chiqargan sud orqali beriladi. Shikoyat (protest) berish muddati o‘tgandan so‘ng, tegishli sud raisi JPK 497¹²-moddasida nazarda tutilgan talablarni bajarib, materialni shikoyat (protest) bilan birga yigirma to‘rt soat ichida apellyatsiya instansiyasi sudiga yuboradi.

28. Sudning qamoqqa olish tarzidagi ehtiyot chorasini qo‘llash yoki qamoqda saqlab turish muddatini uzaytirish to‘g‘risidagi masala bo‘yicha chiqarilgan ajrimi ustidan yetmish ikki soat o‘tgandan so‘ng berilgan shikoyat (protest) ko‘rmasdan qoldiriladi, bu haqda ularni bergan shaxslarga ma’lum qilinadi (JPK 497⁴-moddasi).

29. Sudning qamoqqa olish tarzidagi ehtiyot chorasini qo‘llash yoki qamoqda saqlab turish muddatini uzaytirish to‘g‘risidagi masala bo‘yicha chiqarilgan ajrimi ustidan berilgan shikoyat (protest), apellyatsiya instansiyasi sudi tomonidan uchta sudyadan iborat tarkibda, sudning binosida, yopiq sud majlisida kelib tushgan vaqtidan boshlab, yetmish ikki soatdan kechiktirmasdan ko‘rib chiqiladi.

30. Sud majlisi raislik etuvchi tomonidan qanday shikoyat (protest) ko‘rib chiqilishini e’lon qilishi bilan boshlanadi. So‘ngra raislik etuvchi sudyalar, prokuror, himoyachi, qonuniy vakil, ushlab turilgan gumon qilinuvchi yoki ayblanuvchi, kotib, tarjimon, tergovchining familiyasi, ismi, sharifini e’lon qiladi, ushlab turilgan gumon qilinuvchi, ayblanuvchining shaxsini aniqlaydi hamda ularning huquq va majburiyatlarini tushuntiradi, rad etish haqidagi arzlar bor-yo‘qligini aniqlaydi. Bunday arzlar mavjud bo‘lsa, sud hay’ati ular bo‘yicha JPK 76, 80-moddalariga muvofiq qaror qabul qiladi.

Shikoyat (protest)ni ko‘rib chiqish sudyalardan birining ma’ruzasi bilan boshlanadi, u ko‘rilayotgan masalaning mohiyati, shikoyat (protest) vajlari hamda ularga qarshi bildirilgan e’tirozlar mohiyatini bayon qiladi. So‘ngra shikoyat (protest) bergan shaxs eshitiladi. Ham shikoyat, ham protest berilgan taqdirda, birinchi bo‘lib prokuror so‘zga chiqadi. Sud zarurat yuzaga kelganda surishtiruvchi, tergovchini eshitadi, taqdim etilgan materiallarni tekshiradi. Shundan keyin sud ajrim chiqarish uchun maslahatxonaga kiradi.

Shikoyat (protest)ni apellyatsiya instansiyasi sudida ko‘rishda JPK 426-moddasida nazarda tutilgan qoidalarga muvofiq sud majlisi bayonnomasi yuritiladi.

31. Apellyatsiya instansiyasi sudi qamoqqa olish tarzidagi ehtiyot chorasini qo‘llash yoki qamoqda saqlab turish muddatini uzaytirish to‘g‘risidagi masala bo‘yicha chiqarilgan ajrim ustidan berilgan shikoyat (protest)ni ko‘rib chiqib, o‘zining ajrimi bilan JPK 243-moddasining o‘n uchinchi qismida nazarda tutilgan qarorlardan birini qabul qiladi.

Apellyatsiya instansiyasi sudining ajrimi prokurorga ijro qilish uchun, sud majlisining boshqa ishtirokchilariga — ma’lumot uchun taqdim etiladi.

32. Apellyatsiya instansiyasi sudining qamoqqa olish tarzidagi ehtiyot chorasini qo‘llash yoki qamoqda saqlab turish muddatini uzaytirish to‘g‘risidagi masala bo‘yicha chiqarilgan ajrimi o‘qib eshittirilgan paytdan e’tiboran kuchga kiradi va darhol ijro qilinishi lozim.

Apellyatsiya instansiyasi sudining qamoqqa olish tarzidagi ehtiyot chorasini qo‘llash yoki qamoqda saqlab turish muddatini uzaytirish to‘g‘risidagi masala bo‘yicha chiqarilgan ajrimi uzil-kesil hisoblanib, uning ustidan kassatsiya tartibida shikoyat (protest) berilishiga yo‘l qo‘yilmaydi.

33. Apellyatsiya instansiyasi sudida qamoqqa olish tarzidagi ehtiyot chorasini qo‘llash yoki qamoqda saqlab turish muddatini uzaytirish to‘g‘risidagi masalaga oid materialni ko‘rishda qatnashgan sudya, shuningdek prokuror, aynan shu shaxsga nisbatan jinoyat ishini mazmunan birinchi, apellyatsiya, kassatsiya instansiyalarida ko‘rishda ishtirok etishga haqli, JPK 76-moddasida nazarda tutilgan hollar bundan mustasno.

34. JPK 3-moddasiga ko‘ra, jinoyat ishini yuritish protsessual harakat amalga oshirilayotgan yoki protsessual qaror qabul qilinayotgan paytda amalda bo‘lgan qonun hujjatlariga muvofiq olib boriladi. Shu munosabat bilan “Qamoqqa olishga sanksiya berish huquqi sudlarga o‘tkazilishi munosabati bilan O‘zbekiston Respublikasining ayrim qonun hujjatlariga o‘zgartish va qo‘shimchalar kiritish to‘g‘risida”gi Qonun normalari faqat qamoqqa olish tarzidagi ehtiyot chorasini qo‘llash yoki qamoqda saqlab turish muddatini uzaytirish to‘g‘risidagi masala yuzasidan 2008-yil 1-yanvardan boshlab chiqarilgan qarorlarga taalluqlidir.

Qamoqqa olish tarzidagi ehtiyot chorasini qo‘llash yoki qamoqda saqlab turish muddatini uzaytirish to‘g‘risida 2008-yil 1-yanvarga qadar chiqarilgan qarorlar yangi qonun bo‘yicha qayta ko‘rib chiqilmaydi.

35. Mazkur qaror 2008-yil 1-yanvardan boshlab qo‘llaniladi.