“Korxonalar, birlashmalar va tashkilotlardan olinadigan soliqlar to‘g‘risida”gi O‘zbekiston Respublikasi Qonuni O‘zbekiston Respublikasi davlat budjetining, Qoraqalpog‘iston Respublikasi davlat budjetining hamda mahalliy budjetlarning soliqlar tarzidagi daromadlar manbalarini belgilab beradi, bu soliqlarni joriy etishdan ko‘zlangan maqsad davlat ijtimoiy kafolatlarining moliyaviy bazasini ta’minlashdan, huquqiy shaxslarning tadbirkorlik faoliyatini tartibga solishdan, O‘zbekistonning mustaqil davlat sifatidagi maqomini ro‘yobga chiqarish bilan bog‘liq xalqaro to‘lovlarni markazlashtirilgan asosda amalga oshirish uchun barqaror moliyaviy manbalarni ta’minlashdan, shuningdek O‘zbekiston Respublikasi hududida chet el valyutasi muomalasini barqarorlashtirishdan, tabiiy boyliklardan tejab-tergab foydalanishni va atrof muhitni muhofaza etishni rag‘batlantirishdan iboratdir.

Ushbu Qonun bilan O‘zbekiston Respublikasi hududida amal qiluvchi soliqlar, soliq to‘lovchilar, soliq solish obyektlari, soliqlarni to‘lash tartibi, soliq solish yuzasidan beriladigan imtiyozlar, qonunni buzganlik uchun javobgarlik hamda soliqlar to‘lash munosabati bilan kelib chiqadigan nizolarni hal etishning umumiy tartibi belgilanadi. Korxonalar, birlashmalar va tashkilotlarning faoliyatini soliq yo‘li bilan tartibga solish quyidagi umumiy qoidalar asosida amalga oshiriladi:

— manbalaridan qat’i nazar, barcha daromadlardan soliq to‘lanishi majburiyligi;

— barcha hududiy-ma’muriy pog‘onalar uchun yagona bo‘lgan umumdavlat soliq siyosatini mahalliy hokimiyat idoralarining umumdavlat soliq siyosati doirasida soliqlarga oid qonun chiqarish faoliyatidagi mustaqilligi bilan uyg‘un holda amalga oshirish;

— o‘z faoliyati bilan eng muhim ijtimoiy, iqtisodiy va ekologik muammolarni hal etishga ko‘maklashayotgan samarali ishlovchi korxonalarga imtiyoz berish, shuningdek xo‘jalik yuritishning ilg‘or shakllarini rag‘batlantirish sistemasi orqali soliq mezonlarining rag‘batlantiruvchi ahamiyatini ta’minlash;

— deklaratsiyalar hamda tanlab o‘tkaziladigan tekshirish va taftishlar uyushtirish asosida barcha subyektlarning soliq to‘lovlari yuzasidan olgan majburiyatlari ustidan moliyaviy nazorat qilish, qonunlarni buzuvchilarga nisbatan iqtisodiy choralar ko‘rish.

Ushbu Qonunga muvofiq daromad keltiradigan tadbirkorlik faoliyati va o‘zga faoliyat bilan shug‘ullanuvchi korxonalar, birlashmalar va tashkilotlar O‘zbekiston Respublikasining hududida quyidagi soliqlarni to‘laydilar:

korxonalar foydasiga (daromadiga) solinadigan soliq;

qo‘shilgan qiymat uchun soliq;

aksiz solig‘i;

korxonalarning mol-mulkiga solinadigan soliq;

yer osti boyliklaridan foydalanganlik uchun olinadigan soliq,

Soliq to‘lovlarining summasi O‘zbekiston Respublikasi budjetiga, Qoraqalpog‘iston Respublikasi budjetiga, viloyatlar, Toshkent shahri budjetlariga va boshqa mahalliy budjetlarga har yili kelasi moliyaviy yil uchun budjet tasdiqlanayotganida belgilanadigan normativlar bo‘yicha o‘tkaziladi.

Qoraqalpog‘iston Respublikasi Oliy Kengashi O‘zbekiston qonun hujjatlariga binoan o‘z hududida korxonalar, birlashmalar va tashkilotlardan olinadigan soliqlarni belgilaydi.

Xalq deputatlari mahalliy Sovetlari O‘zbekiston Respublikasining qonun hujjatlariga muvofiq va soliq siyosatining umumiy yo‘nalishiga asoslangan holda o‘z hududlarida olinadigan mahalliy soliqlarni belgilaydilar.

Soliqning aniq turini belgilangan hokimiyat idorasi yoki u vakil qilgan boshqa idora:

— soliq to‘lovchini;

— soliq solinadigan obyektni;

— soliq stavkalarini;

— soliqni hisoblab chiqarish va to‘lash tartibini;

— soliq solish bo‘yicha imtiyozlarni;

— soliqning amal qilish muddatini belgilaydi.

Ushbu Qonunning qoidalaridan qat’i nazar, quyidagilar soliq to‘lovchilar hisoblanadi:

rezidentlar — barcha manbalardan olinadigan daromadlar bo‘yicha;

norezidentlar — O‘zbekiston Respublikasidagi manbalardan olinadigan daromadlar bo‘yicha.

Korxonalar foydaga solinadigan soliqni to‘lovchilardir, ushbu moddaning ikkinchi qismida ko‘rsatib o‘tilganlari bundan mustasno.

O‘zbekiston Respublikasi hududida tashkil etilgan:

banklar va sug‘urta tashkilotlari (Markaziy bank va uning muassasalari bundan mustasno);

videosalonlar (video namoyish punktlari), kim oshdi savdolari, kazinolar, video va audio kassetalarni ko‘paytirish, ijaraga berib turish, pul yutuqli o‘yin avtomatlaridan foydalanish, lotereya o‘yinlarini, ommaviy konsert-tomosha tadbirlarini o‘tkazish orqali daromad oladigan korxonalar daromadga solinadigan soliq to‘lovchilardir.

Korxonalar foydaga (daromadga) solinadigan soliq bo‘yicha budjet bilan hisob-kitoblarni mustaqil tarzda amalga oshiradilar. Ayrim tarmoqlar korxonalarining xo‘jalik birlashmalari yil davomida budjet bilan hisob-kitoblarni hukumatning ruxsati bilan markazlashtirilgan tarzda amalga oshirishlari mumkin.

Mahsulotni, ishlarni va xizmatlarni (bundan keyin matnda “mahsulot” deb yuritiladi) realizatsiya qilishdan tushadigan foyda (zarar), shuningdek asosiy faoliyatdan tushadigan boshqa daromadlar, moliyaviy faoliyatdan tushadigan daromadlar va tegishli xarajatlar summasiga kamaytirilgan favqulodda daromadlar summasidan iborat bo‘lgan, korxonaning umumiy xo‘jalik faoliyatidan olingan foyda foydaga solinadigan soliq obyekti hisoblanadi. Mahsulotni realizatsiya qilishdan tushadigan foyda (zarar) mahsulotni realizatsiya qilishdan tushadigan, qo‘shilgan qiymat solig‘i, aksizlar, bojxona to‘lovlari va yig‘imlarisiz tushum hamda mahsulot tannarxiga qo‘shiladigan ishlab chiqarish va realizatsiya qilish xarajatlari o‘rtasidagi farq sifatida aniqlanadi.

Mahsulotni realizatsiya qilishdan tushadigan tushum, shuningdek asosiy faoliyatdan tushadigan boshqa daromadlar, moliyaviy faoliyatdan tushadigan daromadlar va tegishli xarajatlar summasiga kamaytirilgan favqulodda daromadlar summasidan iborat bo‘lgan, korxonaning umumiy xo‘jalik faoliyatidan olingan daromad — daromad solig‘i obyekti hisoblanadi. Mahsulot tannarxida va soliq solinadigan bazani hisoblab chiqarishda hisobga olinadigan xarajatlar ro‘yxati, shuningdek asosiy faoliyatdan keladigan boshqa daromadlar, moliyaviy faoliyatdan keladigan daromadlar, favqulodda daromadlar va ularga doir chiqimlar tarkibi O‘zbekiston Respublikasi Moliya vazirligi tasdiqlaydigan nizom bilan belgilab qo‘yiladi.

Alohida tartibda soliqqa tortiladigan boshqa korxonalar faoliyatida o‘z hissasi bilan qatnashishdan olingan dividendlar, foizlar bo‘yicha daromadlar soliq solish obyektida hisobga olinmaydi.

Umumiy vazifalarni hal etish uchun ustav fondiga (kapitaliga) jamlanadigan badallar, ulushlar va boshqa aniq maqsadga qaratilgan moliyaviy mablag‘lar ana shu umumiy vazifalarni hal etish uchun maxsus tuzilgan yuridik shaxsning daromadlari hisoblanmaydi va ular soliq solish obyekti bo‘lmaydi.

Ushbu Qonunga muvofiq soliq to‘lovchi deb hisoblangan korxonalarga soliq solish maqsadlarida moddiy va unga tenglashtirilgan o‘zga xarajatlar, shuningdek majburiy to‘lovlar, chunonchi:

qo‘shimcha qiymat solig‘i, aksizlar, respublika hududidan tashqariga olib ketilayotgan xomashyo resurslari va mahsulotlarga solinadigan soliqlari, mol-mulkka, transport vositalarining egalariga solinadigan soliqlar;

O‘zbekiston Respublikasi Ijtimoiy ta’minot vazirligi huzuridagi Pensiya fondiga, O‘zbekiston Respublikasi Aholini ish bilan ta’minlash fondiga ajratiladigan summalar, majburiy sug‘urta to‘lovlari summalari, O‘zbekiston Respublikasi qonunlari bilan belgilanadigan boshqa majburiy to‘lovlar;

muddati uzaytirilgan va muddati kechiktirilgan ssudalar bo‘yicha foizlar summasidan tashqari qisqa muddatli bank kreditlari uchun to‘lanadigan foizlar summasi;

belgilangan tartibdagi renta to‘lovlari summasi;

soliq to‘lash davrida hisoblab chiqilgan va realizatsiya qilingan mahsulot tannarxining kalkulatsiyasida hisobga olingan asosiy ishlab chiqarish fondlarini to‘liq tiklash uchun sarflanadigan amortizatsiya ajratmalarining summasi. Bunda ishlab chiqarishni to‘liq tiklash uchun amortizatsiya ajratmalari O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Vazirlar Mahkamasi tasdiqlaydigan normalarga muvofiq amalga oshiriladi. O‘zbekiston Respublikasi hududida chet el investitsiyasi ishtirokida tashkil etilgan korxonalar, bunday korxonalarning boshqa mamlakatlar yoki respublikalarning hududida O‘zbekiston Respublikasi korxonalari ishtirokida tashkil etilgan shu’ba korxonalari va filiallari, shuningdek O‘zbekiston Respublikasi hududida joylashgan chet el korxonalari, basharti, xalqaro va respublikalararo shartnomalar hamda amaldagi qonunlarda o‘zga qoidalar nazarda tutilmagan bo‘lsa, asosiy ishlab chiqarish fondlarini to‘liq tiklash uchun amortizatsiya ajratmalarini respublika korxonalari uchun belgilangan normalar bo‘yicha va tartibda ajratadilar;

ijara to‘lovi (moliya lizingi bo‘yicha hisob-kitob). Bunda asosiy fondlarning hammasini yoki muayyan qismini ijaraga olgan, shu jumladan bu fondlarni mulkdordan sotib olish huquqi bilan ijaraga olgan yoki moliya lizingidan foydalanadigan korxonalar ijaraga olingan asosiy fondlarni to‘la tiklash uchun amortizatsiya ajratmalarini ijara haqiga (moliyaviy lizing bo‘yicha hisob-kitoblarga) qo‘shadilar;

buyum-natura shaklida bo‘lmay, ammo korxonaga daromad keltiruvchi yoki daromad olish uchun sharoit yaratuvchi sotib olinadigan nomoddiy aktivlarning summasi. Intellektual mulkka va boshqa nomoddiy mulk obyektlariga bo‘lgan huquq olinganda bu huquqning qiymati nomoddiy xarajatlar tarkibiga qo‘shiladi. “Nomoddiy aktivlar” moddasi bo‘yicha qilinadigan xarajatlarni amortizatsiya ajratmalari singari yalpi daromaddan chiqarib tashlashga ruxsat etiladi. Chiqarib tashlash tartibi to‘lovchi tomonidan belgilanadi. Bunda amortizatsiya muddati besh yildan oshmasligi kerak;

O‘zbekiston Respublikasi qonunlariga muvofiq nomoddiy aktivlarga bo‘lgan huquqlardan foydalanish bilan bog‘liq barcha turdagi to‘lovlar;

mahsulotlar sertifikatsiyasi, maslahatlar berish, axborot va auditor xizmatlari ko‘rsatish bo‘yicha ishlarga haq to‘lashga ketadigan xarajatlar summasi;

yong‘indan saqlash va qorovullik xizmati uchun chet korxonalarga to‘lanadigan haq;

aloqa xizmati va hisoblash markazlari xizmatlari uchun haq to‘lashga ketgan xarajatlar summasi;

amaldagi qonunlarga muvofiq xizmat safarlariga ketgan xarajatlar summasi;

amaldagi normalarga muvofiq vakillik qilish maqsadlariga sarflangan summalar;

reklama uchun amaldagi me’yorlar bo‘yicha ketgan xarajatlar summasi;

korxona soliq solish davri tugashi kuniga qadar amalga oshirgan bo‘lib, realizatsiya qilingan mahsulotlar (xizmatlar) qiymatiga kiritilgan moddiy xarajatlar chiqarib tashlangan holda korxonaning yalpi daromadi soliq solish bazasi sifatida belgilanadi.

Banklarning soliq solish bazasi yuqorida sanab o‘tilgan xarajatlar va majburiy to‘lovlardan tashqari xarajatlar hamda ajratmalarning quyidagi summalariga, chunonchi:

banklardan vaqtincha foydalanishga olingan kredit resurslari uchun to‘lovlar, operatsiya sarf-xarajatlari, pul mablag‘lari va qimmatbaho xomashyolarini tashish va saqlash sarf-xarajatlari;

hisob-kitob va joriy schyotlar bo‘yicha, depozit schyotlar, aholi jamg‘armalari, Davlat sug‘urtasi schyotlari bo‘yicha hisoblab chiqarilgan va to‘langan foizlar;

banklarning rezerv va sug‘urta fondlariga bank ustav fondining 25 foiziga yetguncha qilinadigan banklar daromadlarining 20 foizidan iborat bo‘lgan ajratmalar miqdoriga kamaytiriladi. Omonat banki uchun rezerv fondiga ajratma normativi O‘zbekiston Respublikasi Davlat banki tomonidan belgilanadi.

Sug‘urta tashkilotlarining soliq solish bazasi ushbu moddada sanab o‘tilgan xarajatlar va majburiy to‘lovlardan tashqari xarajatlar va ajratmalarning quyidagi summalariga, chunonchi:

1) qayta sug‘urta qilish shartnomalari bo‘yicha berilgan to‘lovlar summasiga;

hisobot yilining oxiriga kelib amal qilishi to‘xtamagan sug‘urta va qayta sug‘urta shartnomalari bo‘yicha to‘lovlar summasiga;

sug‘urta va qayta sug‘urta qilish majburiyatlari bo‘yicha amalga oshirilgan va ustama qo‘yib hisoblab chiqilgan summalarga;

o‘tgan yillarda yuz bergan hodisalar yuzasidan oxiriga yetkazilmagan sug‘urta to‘lovlarining summalarini, shu jumladan da’vo muddati doirasidagi majburiyatlarga;

sug‘urta to‘lash hollari ro‘y berganu, biroq ko‘rilgan ziyon miqdorlari taqdim etilmagan shartnomalar bo‘yicha sug‘urta summasini o‘z ichiga oladigan sug‘urta va qayta sug‘urta qilish operatsiyalari bo‘yicha xarajatlar summalariga;

2) sug‘urta va rezerv fondlariga ajratmalar summasiga;

Sug‘urta va rezerv fondlariga ajratmalar daromad summasidan foizlar tarzida amalga oshiriladi. Ajratmalar foizi sug‘urta tashkiloti tomonidan sug‘urtaning har bir turi uchun tuzilgan sug‘urta shartnomalarining miqdori va amal qilish muddatiga, sug‘urta majburiyatlarining hajmiga sug‘urta ishlaridagi tavakkalchilikning xarakteriga, avval amal qilgan shartnomalar bo‘yicha amalga oshirilgan to‘lovlarning miqdoriga hamda sug‘urtaning muayyan turidagi va umuman sug‘urta tashkiloti faoliyatida yuzaga keladigan o‘zga alohidaliklarga asoslanib, mavjud litsenziyalarga muvofiq holda belgilanadigan normativlarning jamlamasi bo‘yicha aniqlanadi.

Bunda sug‘urta tashkilotining sug‘urta va rezerv fondlariga ajratmalar miqdori sug‘urta tashkiloti ustav fondining 25 foiziga yetgunicha sug‘urta tashkilotlari daromadlarining 20 foizidan ko‘p bo‘lmasligi kerak;

3) sug‘urta tashkiloti sug‘urta to‘lashga sabab bo‘ladigan hodisalar yuz berishining oldini olish va bu to‘g‘rida ogohlantirish chora-tadbirlariga (ehtiyot choralariga) sarflaydigan mablag‘lar summasiga kamaytiriladi.

Davlat sug‘urtasi depozitlar bo‘yicha foizlardan olgan pul summasi.

Chet el investitsiyalari ishtirokidagi ishlab chiqarish korxonalarining daromadlari bo‘yicha soliq solinadigan bazasi shunday korxonalarning rezerv fondi yoki shunga o‘xshash maqsadga mo‘ljallangan fondlarga ajratmalari summasi bu fondning miqdori ustav fondining 25 foiziga yetgunga qadar korxonalar daromadlarining 20 foizi miqdorida kamaytiriladi.

1. Soliq solish bazasini hisoblab chiqish chog‘ida korxonaning moddiy xarajatlariga (ishlab chiqarishning qaysi bosqichida qilinishidan qat’i nazar) to‘langan va realizatsiya qilingan mahsulot tannarxining kalkulatsiyasida hisobga olingan quyidagi xarajatlar kiradi, chunonchi:

chetdan sotib olinadigan hamda mazkur korxonada ishlov beriladigan, qayta ishlanadigan xomashyo va materiallarga qayta sotish maqsadida sotib olinadigan xomashyo va materiallardan tashqari ketadigan xarajatlar;

korxonaning ishlab chiqarish va xo‘jalik ehtiyojlari uchun foydalaniladigan materiallar sotib olishga ketadigan xarajatlar;

asosiy fondlarga kirmaydigan asboblar, moslamalar, inventarlar, uskunalar, korjomalar hamda realizatsiya qilingan mahsulot tannarxiga kiritiladigan narxi past hamda tez eyiladigan boshqa ashyolarning eskirishiga ketadigan xarajatlar;

sotib olinib korxonada montaj qilinishi va qo‘shimcha ravishda ishlov berilishi lozim bo‘lgan komplektlovchi buyumlar va yarim tayyor mahsulotlarga qilinadigan xarajatlar;

chet korxonalar yoki korxonaning o‘z mustaqil balansiga ega bo‘lgan bo‘linmasi tomonidan bajariladigan ishlab chiqarish xarakteridagi ishlar va xizmatlarga ketadigan xarajatlar. O‘z mustaqil balansiga ega bo‘lgan bo‘linma bajaradigan ishlar va ko‘rsatadigan xizmatlar uchun to‘lanadigan haq ana shunday bo‘linmaning daromadlari tarkibiga qo‘shiladi;

texnologiya maqsadlariga, boshqa turdagi energiya hosil qilish, isitish, o‘z transporti uchun foydalanish maqsadida sarflanadigan barcha turdagi yoqilg‘ini chetdan sotib olishga ketadigan xarajatlar;

korxonaning ishlab chiqarish va xo‘jalik ehtiyojlariga sarflanadigan barcha turdagi energiyani sotib olishga, shu jumladan bu energiyani xo‘jalik ichida transformatsiyalash va uzatishga ketadigan xarajatlar;

geologiya-razvedka va geologiya qidiruv ishlari;

asosiy ishlab chiqarish fondlarini ta’mirlashning barcha turlarini (joriy, o‘rtacha, tubdan ta’mirlash) o‘tkazish xarajatlari;

erlarni rekultivatsiyalash, shu jumladan chet tashkilotlar tomonidan bajariladigan rekultivatsiya ishlari;

tabiiy xomashyodan foydalanish, ildizi bilan sotiladigan daraxtlar uchun belgilangan limitlar doirasida suv xo‘jaligi tizimidan olinadigan suv uchun to‘lanadigan haq. Bunda tabiiy resurslar uchun boshqa turdagi to‘lovlar, shu jumladan ijara shaklidagi to‘lovlar va jarimalar korxonalarda qoladigan daromad hisobidan amalga oshiriladi;

sotib olinayotgan resurslarning narxiga kiritilmagan idishlar va o‘rash materiallarining qiymati;

mol yetkazib beruvchining kuchi bilan mollarni tashish, yetkazib berish va saqlashga qilinadigan xarajatlar. (Basharti, mollarni tashish, yetkazib berish, shu jumladan ortish-tushirish ishlari, saqlash uchinchi tashkilotlar yoxud pul to‘lovchining o‘z kuchi bilan amalga oshirilsa, molning narxiga qo‘shilmaydi, biroq ishlab chiqarish xarajatlarining tegishli moddalariga kiritiladi).

2. Moddiy resurslarga qilinadigan, mahsulotlarning tannarxiga qo‘shiladigan xarajatlardan qayta tiklanadigan chiqitlarning qiymati chiqarib tashlanadi.

4. O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Vazirlar Mahkamasi moddiy xarajatlar va ularga tenglashtirilgan xarajatlar ro‘yxatiga aholini ijtimoiy muhofaza qilish bilan bog‘liq aniqliklarni kiritishga haqli.

Foydaga (daromadga) soliq solinganda quyidagi stavkalar qo‘llaniladi:

1) foydaga solinadigan soliqni to‘laydigan korxonalarga — 37 foiz soliq solinadi. Qishloq xo‘jalik mahsuloti yetishtiruvchi korxonalar foydasiga tabaqalashtirilgan stavkalar bo‘yicha, lekin 20 foizdan oshmagan miqdorda soliq solinadi. Soliq stavkalarining aniq miqdorini Vazirlar Mahkamasi belgilaydi.

Ishlab chiqarish hajmida mahsulot eksporti kamida 30 foizni tashkil etadigan korxonalar foydaga (daromadga) solinadigan soliqni belgilanganiga nisbatan ikki baravar kamaytirilgan stavka bo‘yicha to‘laydilar.

Bolalarga mo‘ljallangan assortimentdagi tovarlar, badiiy hunarmandchilik buyumlari va o‘yinchoqlar ishlab chiqarishga ixtisoslashgan korxonalar foydaga solinadigan soliqni 10 foizli stavka bo‘yicha to‘laydilar.

Ishlab chiqarayotgan mahsulotlari hajmida bolalarga mo‘ljallangan tovarlar, badiiy hunarmandchilik buyumlari va o‘yinchoqlar kamida 20 foizni tashkil etadigan korxonalar foydaga solinadigan soliqni amaldagi stavkadan 30 foiz kamaytirilgan stavka bo‘yicha to‘laydilar.

Banklar va sug‘urta tashkilotlariga daromad solig‘i 35 foizli stavka bo‘yicha solinadi. O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi ayrim banklar uchun soliqlarning pasaytirilgan stavkalarini, lekin 20 foizdan kam bo‘lmagan miqdorda belgilashga haqlidir;

2) videosalonlardan (video namoyish punktlaridan), kimoshdi savdolari, kazinolar, pul yutuqli o‘yin avtomatlaridan, davlatga qarashli bo‘lmagan organlar o‘tkazadigan lotereya o‘yinlaridan, ommaviy konsert-tomosha tadbirlarini o‘tkazishdan olinadigan daromadlarga — 60 foiz soliq solinadi;

3) ustav fondida chet el kapitalining ulushi 50 foiz va bundan ortiq bo‘lgan chet el investitsiyalari ishtirokidagi ishlab chiqarish korxonalarining foydasiga, ustav fondining miqdoriga qarab:

300 mingdan 1 million AQSh dollariga teng bo‘lgan summaga 20 foiz soliq solinadi;

1 million AQSh dollariga teng va bundan ortiq bo‘lgan summaga 16 foiz soliq solinadi.

Ustav fondida chet el kapitali bo‘lgan qo‘shma korxonalar xorijiy qatnashchilarining daromadlari chet elga o‘tkazilayotganda, agar O‘zbekiston Respublikasining xalqaro shartnomalarida boshqacha tartib belgilanmagan bo‘lsa, ularga 10 foiz miqdorda soliq solinishi kerak.

Daromadlar chet elga qaysi valyutada o‘tkazilayotgan bo‘lsa soliq summasi shu valyutada to‘lanadi.

4) ajnabiy yuridik shaxslarning O‘zbekiston Respublikasidagi faoliyatiga bog‘liq bo‘lmagan hamda manbai O‘zbekiston Respublikasida bo‘lgan dividendlardan, foizlardan, mualliflik huquqlaridan olgan daromadlariga, basharti O‘zbekiston Respublikasining xalqaro shartnomalarida o‘zgacha tartib belgilanmagan bo‘lsa, — doimiy vakolatxonalar orqali 20 foiz (fraxtdan tushadigan daromadlardan tashqari) soliq solinadi;

5) xalqaro tashish ishlarini amalga oshirganligi uchun ajnabiy yuridik shaxslarga to‘lanadigan fraxt daromadlari summasiga — 6 foiz soliq solinadi;

6) korxonaning aksiyalardan keladigan dividendlar bo‘yicha daromadlariga hamda o‘zga korxonalarning ustav fondiga kiritgan kapitaldan oladigan boshqa daromadlariga, renta to‘lovlariga (royaltiga) — 15 foiz soliq solinadi”.

Soliq stavkalarining miqdori, shuningdek soliq imtiyozlarining tarkibi va bu imtiyozlarni berish tartibiga O‘zbekiston Respublikasi Oliy Kengashi kelgusi moliyaviy yil uchun budjet tasdiqlanayotganida aniqlik kiritishi mumkin.

Soliq to‘lovlarining summasi har yili qonuniy tartibda belgilanadigan normativlar bo‘yicha O‘zbekiston Respublikasining budjetiga, Qoraqalpog‘iston Respublikasining budjetiga, viloyatlar, Toshkent shahri va boshqa mahalliy budjetlarga o‘tkaziladi.

Quyidagi korxonalar foydaga (daromadlarga) solinadigan soliqni to‘lashdan ozod qilinadi:

1) xodimlarining umumiy sonida o‘rta maktablarning va hunar-texnika bilim yurtlarining o‘quvchilari kamida 75 foiz bo‘lgan;

2) nogironlar uchun protez-ortopediya buyumlari, anjomlari ishlab chiqarishga, shuningdek xizmatlar ko‘rsatishga ixtisoslashgan;

3) ishlayotganlarning kamida 50 foizini urush va mehnat nogironlari, veteranlari tashkil etuvchi;

4) davolash muassasalari huzuridagi davolash-ishlab chiqarish ustaxonalari bo‘lmish;

5) axloq tuzatish-mehnat muassasalarining;

6) shahar passajir transporti (taksidan, marshrutli taksidan tashqari) korxonalari, passajirlar tashish bilan bog‘liq xizmatlar yuzasidan;

7) tarix va madaniyat yodgorliklarini ta’mirlash hamda tiklash ishlarini amalga oshirishdan kelgan foydalari bo‘yicha;

8) umumiy foydalanishdagi avtomobil yo‘llarini saqlash, ta’mirlash va qurish ishlarini amalga oshirishdan kelgan foydalari bo‘yicha;

9) pochta aloqasi;

9¹) “Toshkentuyjoyjamg‘armabank” bilan shartnoma tuzgan korxonalar, o‘z xodimlari uchun uy-joy sotib olishga ishlatiladigan foyda bo‘yicha;

9²) “O‘zbekyengilsanoat” uyushmasi va “Mahalliy sanoat” korporatsiyasi tizimlarida amal qilayotgan, ustav fondida xorijiy investor ulushi 50 foizdan kam bo‘lmagan korxonalar, agar ular soliqning barcha summasini xalq iste’moli tovarlari, birinchi navbatda bolalarga mo‘ljallangan assortimentdagi tovarlar ishlab chiqarishni rivojlantirishga va kengaytirishga reinvestitsiya qilsa;

10) notijorat korxonalar.

11) ustav fondida chet el kapitalining ulushi 50 foiz va undan ortiq bo‘lgan chet el investitsiyalari ishtirokida ishlab chiqarish korxonalari ishlab chiqarishni rivojlantirish va kengaytirishga yo‘llanadigan foydasi (daromadi) bo‘yicha qonun hujjatlarida belgilangan shartlarida javob beradigan va ustav faoliyatida o‘z ishlab chiqarish va (yoki) ishlab chiqarayotgan mahsulotga ko‘rsatilayotgan servis xizmatining ulushi xo‘jalik faoliyatidan keladigan tushum umumiy hajmining 60 foizidan ortig‘i to‘g‘ri keladigan korxonalar chet el investitsiyalari ishtirokida ishlab chiqarish korxonalari jumlasiga kiradi.

Quyidagilar notijorat korxonalari hisoblanadi:

faqatgina davlat budjeti mablag‘lari hisobidan pul bilan ta’minlanadigan, xarajatlarini qoplash uchun tasdiqlangan smetalar doirasida budjetdan dotatsiyalar oladigan korxonalar va tashkilotlar;

xayriya birlashmalari, uyushmalari va jamg‘armalari, xalqaro xayriya tashkilotlari, diniy birlashmalar va boshqa tashkilotlar, agar ular:

a) ijtimoiy-xayriya maqsadlarida yoki ta’sis hujjatlarida aytib o‘tilgan tadbirkorlik faoliyatidan daromad olishni nazarda tutmaydigan boshqa maqsadlarda tuzilgan bo‘lsa;

b) moliyaviy va o‘zga mablag‘larni ushbu tashkilot xodimlarining yoki a’zolarining shaxsiy manfaatlari uchun taqsimlamaydigan va investitsiyalamaydigan (Qonun hujjatlarida belgilangan tartibda mehnati uchun mukofotlash bundan mustasno) bo‘lsa.

Foydaga (daromadga) solinadigan soliqdan, shuningdek, Markaziy bank va uning muassasalari ozod qilinadi.

Yangi tashkil etilgan korxonalar (birjalar, tayyorlov, ulgurji, ta’minlovchi-sotuvchi, vositachi va savdo-tijorat korxonalaridan tashqari) tashkil topgan (ro‘yxatdan o‘tkazilgan) paytdan e’tiboran birinchi yili belgilangan stavkaning 25 foizi miqdorida va ikkinchi yili 50 foizi miqdorida soliq to‘laydilar.

Ushbu imtiyoz avval amal qilib turgan korxonalar, ularning filiallari va tarmoq bo‘linmalari asosida tuzilgan korxonalar uchun, shuningdek korxonalar, birlashmalar va tashkilotlar huzurida tuzilgan bo‘lib, ulardan ijaraga olingan uskunalar yordamida ishlayotgan korxonalarga taalluqli emas.

Korxona faoliyati uch yillik muddat o‘tmay turib to‘xtatilgan taqdirda soliq summasi uning butun faoliyat davri uchun to‘la miqdorda hisoblanadi.

Samarqand, Buxoro, Xiva va Toshkent shaharlarida turistik faoliyat bilan shug‘ullanuvchi yangi tashkil etilgan yuridik shaxslar, tashkil etilgan paytdan boshlab dastlabki foyda olgunga qadar bo‘lgan davrda, ammo davlat ro‘yxatidan o‘tgan paytidan e’tiboran uzog‘i bilan uch yil muddatga daromad (foyda) solig‘ini to‘lashdan ozod etiladilar.

Samarqand, Buxoro, Xiva va Toshkent shaharlarida turistik faoliyat bilan shug‘ullanuvchi yuridik shaxslar daromad (foyda) olingan birinchi yili daromad (foyda) solig‘ining 50 foizini, ikkinchi yili — 75 foizini, uchinchi yilidan boshlab — 100 foizini to‘laydilar.

Davlat-aksionerlik ipoteka banki ro‘yxatdan o‘tgan paytidan e’tiboran besh yil mobaynida daromad (foyda) solig‘ini to‘lashdan ozod qilinadi;

O‘zbekiston Tovar ishlab chiqaruvchilar va tadbirkorlar palatasi hamda Tovar ishlab chiqaruvchilar va tadbirkorlarni qo‘llab-quvvatlash fondi ular davlat ro‘yxatidan o‘tgan paytdan e’tiboran besh yil davomida daromad (foyda) solig‘ini to‘lashdan ozod etiladilar.

Quyidagilar:

1) yuridik shaxs bo‘lmish:

a) patent egasining (litsenziarning) sanoat mulki obyektlaridan o‘z ishlab chiqarishida foydalanishdan, shuningdek ular uchun litsenziya sotishdan olinadigan daromadlariga, shu jumladan valyuta tushumlariga quyidagilarni qo‘llash boshlangan sanadan e’tiboran ularning amal qilish muddati doirasida:

patent bo‘yicha ixtironi — 5 yil davomida;

dastlabki patent bo‘yicha ixtironi — 3 yil davomida;

patent bo‘yicha sanoat namunasini — 3 yil davomida;

dastlabki patent bo‘yicha sanoat namunasini — 2 yil davomida;

guvohnoma bo‘yicha foydali modelni — 2 yil davomida;

b) litsenziatning (litsenziya shartnomasi predmetidan foydalanishdan oladigan daromadlariga, shu jumladan valyuta tushumlariga quyidagilarni qo‘llash boshlangan sanadan e’tiboran:

patent bo‘yicha ixtironi — 5 yil davomida;

dastlabki patent bo‘yicha ixtironi — 3 yil davomida;

patent bo‘yicha sanoat namunasini — 3 yil davomida;

dastlabki patent bo‘yicha sanoat namunasini — 2 yil davomida;

guvohnoma bo‘yicha foydali modelni — 2 yil davomida;

mahsulot belgisi yoki xizmat ko‘rsatish belgisi —1 yil davomida (litsenziarning mahsulotini ishlab chiqarganda).

2) xorijiy qatnashchining ustav fondidagi ulushi 30 foizdan ortiq bo‘lgan, qishloq xo‘jaligi mahsulotlari yetishtirish va qayta ishlab chiqarishga (uzum vinolari va meva-rezavor vinolar, mast qiluvchi ichimliklar tayyorlashdan tashqari); xalq iste’moli mollari va binokorlik materiallari ishlab chiqarishga; tibbiyot uskunalar, qishloq xo‘jaligi, yengil va oziq-ovqat sanoati uchun mashinalar va uskunalar ishlab chiqarishga; ikkilamchi xomashyoni va ro‘zg‘or chiqindilarini tayyorlash, qayta ishlashga ixtisoslashgan qo‘shma korxonalar, ularning filiallari va shu’balari ro‘yxatdan o‘tgan paytdan boshlab ikki yil davomida soliq solishdan ozod etiladilar.

3) dehqon (fermer) xo‘jaliklari va xususiy korxonalar qishloq xo‘jalik mahsulotlarini yetishtirish hamda qayta ishlash, xalq iste’moli mollari chiqarish va binokorlik materiallari ishlab chiqarish bo‘yicha — ro‘yxatdan o‘tgan paytdan boshlab dastlabki ikki yil davomida soliq solishdan ozod qilinadi.

4) O‘zbekiston Respublikasi investitsiya dasturiga kiritilgan loyihalarga kapital mablag‘lar ajratayotgan chet el investitsiyalari ishtirokidagi ishlab chiqarish korxonalari o‘z ishining dastlabki yetti yilida.

5) eksportga mo‘ljallangan va importning o‘rnini bosadigan mahsulot ishlab chiqaruvchi, chet el investitsiyalari ishtirokidagi yangi tashkil qilinayotgan ishlab chiqarish korxonalari:

ishlab chiqarish boshlangan paytdan e’tiboran 5 yil muddatga, agar ishlab chiqarish hajmida bolalarga mo‘ljallangan tovarlar assortimenti 25 foizdan ziyodni tashkil etsa. Keyingi yillarda bu korxonalarning foydasiga solinadigan soliq amaldagiga nisbatan ikki baravar kamaytirilgan stavka bo‘yicha olinadi;

Agar chet el kapitalining ulushi korxonaning ustav fondida 50 foizni va bundan ortiqni tashkil etsa, ishlab chiqarish boshlangan paytdan e’tiboran ikki yil muddatga.

Foydaga solinadigan soliqni to‘lashdan ozod qilingan, chet el investitsiyalari ishtirokidagi korxona imtiyozli davr belgilanganidan so‘ng bir yil o‘tmay tugatilgan taqdirda, soliq summasi uning butun faoliyat davri uchun to‘liq miqdorda undirib olinadi;

6) xususiy tijorat banklari tashkil etilgan paytdan e’tiboran dastlabki ikki yilda, bo‘shatib olinayotgan mablag‘larini o‘z moddiy-texnika bazasini mustahkamlashga va infrastrukturani rivojlantirishga yo‘naltirilgan holda.

Soliq solish bazasi quyidagi summaga kamaytiriladi:

ijtimoiy soha obyektlarini saqlash bo‘yicha mahalliy hokimiyat va boshqaruv organlari tomonidan tasdiqlangan normativlarga (smetalarga) muvofiq amalga oshiriladigan xarajatlar summasiga;

tabiatni qo‘riqlash tadbirlarini amalga oshirishga qilinayotgan xarajatlarning 30 foiziga:

ekologiya, sog‘lomlashtirish va o‘zga xayriya jamg‘armalariga kiritilgan badallar, ijtimoiy soha muassasalari va tashkilotlariga qilinadigan ajratmalar summasiga, lekin soliq solinadigan foydaning (daromadning) ko‘pi bilan 1 foiziga;

diniy va jamoat birlashmalarining (kasaba uyushmalari, siyosiy partiyalar va harakatlardan tashqari), xayriya jamg‘armalarining mulki bo‘lgan korxonalar foydasidan ana shu tashkilotlar ustav faoliyatini amalga oshirishga qaratiladigan ajratmalar summasiga;

korxonalar investitsiyalarga yo‘llaydigan, shuningdek investitsiyalarni amalga oshirish uchun olingan kreditlarni uzishga sarflaydigan mablag‘lar summasiga.

Ushbu moddaga muvofiq beriladigan soliqqa doir imtiyozlarni e’tiborga olgan holda foydaga (daromadga) solinadigan soliqning umumiy summasi imtiyozlarni hisobga olmasdan hisoblab chiqarilgan hisob-kitob summasining 50 foizidan kam bo‘lmasligi lozim.

O‘zbekiston Respublikasi hududida tuzilgan, ustav fondida chet el kapitali bo‘lgan qo‘shma korxonaning O‘zbekiston Respublikasi tuzgan xalqaro shartnomaga muvofiq taqsimot tartibiga ko‘ra o‘ziga tegishli daromaddan soliq to‘lashdan butunlay yoki qisman ozod bo‘lish huquqiga ega bo‘lgan xorijiy qatnashchisi soliqni kamaytirish yoki bekor qilish to‘g‘risida O‘zbekiston Respublikasi Moliya vazirligi tomonidan belgilangan tartibda ariza taqdim etadi. Agar ariza daromad chet elga o‘tkazilganidan keyin berilsa, u daromad o‘tkazilgan kundan boshlab kalendar yili ichida taqdim etilishi lozim. Bir yil muddat o‘tib ketgach berilgan arizalar qarab chiqilmaydi.

O‘zbekiston Respublikasining xalqaro shartnomasiga binoan O‘zbekiston Respublikasidagi manbalardan oladigan daromadidan soliq to‘lashdan butunlay yoki qisman ozod etilish huquqiga ega bo‘lgan ajnabiy yuridik shaxslar ushbu huquqdan mazkur moddaning 1-bandida bayon etilgan tartibda foydalanadilar.

Davlat obligatsiyalari va davlatning boshqa qimmatli qog‘ozlari bo‘yicha olinadigan foizlar va dividendlar soliq solishdan ozod qilinadi.

Qo‘shilgan qiymatga solinadigan soliq tovarlarni sotish, ishlar bajarish va xizmatlar ko‘rsatish jarayonida yangi hosil qilingan qiymatga asoslangan holda sof daromadning bir qismini budjet daromadiga olib qo‘yishning bir shaklidir.

Mulkchilikning barcha shakllariga kiruvchi korxonalar, birlashmalar va tashkilotlar, ushbu Qonunning 1-moddasida sanab o‘tilgan ularning mustaqil bo‘linmalari va filiallari soliq to‘lovchilardir, banklar va sug‘urta tashkilotlari bundan istisno.

Mahsulot, bajarilgan ishlar va ko‘rsatilgan xizmatlarni realizatsiya qilish oborotlari soliq solish obyektlaridir.

O‘zi ishlab chiqargan tovarlarni ham, chetdan sotib olingan va chetda tayyorlangan tovarlarni ham sotish oborotlariga soliq solinishi kerak.

Quyidagilar ham soliq solish obyektlari bo‘ladi:

korxonaning ichida o‘z iste’moli uchun amalga oshirilib, xarajatlarini mahsulot (ishlar, xizmatlar) tannarxiga kiritmaydigan holda, shu jumladan o‘z xodimlariga tovarlar va xizmatlarni realizatsiya qilish oborotlari;

tovarlarni bevosita pul to‘lamasdan boshqa tovarlar (xizmatlar)ga ayirboshlash yo‘li bilan sotish oborotlari;

tovarlarni boshqa korxonalar yoki shaxslarga tekinga berish yoki qisman haq olib berish bo‘yicha oborotlar, budjetda turadigan muassasalarga va boshqa tashkilotlarga hayriya maqsadlarida berish hollari bundan mustasno;

O‘zbekiston Respublikasi hududida import tovarlarini (ishlarini, xizmatlarini) va tovarlarni (ishlarni, xizmatlarni) chet el valyutasida realizatsiya qilish oborotlari.

Aksizlarga tenglashtirilgan tovarlar bo‘yicha qo‘shilgan qiymatga solinadigan soliqni hisoblab chiqishda aksizlar summasi soliq solinayotgan oborotga qo‘shiladi.

Qo‘shilgan qiymatga soliq 17 foiz stavka bo‘yicha to‘lanadi.

Quyidagilar qo‘shilgan qiymat solig‘idan ozod qilinadilar:

1) shahar passajir transporti (taksidan, marshrutli taksidan tashqari) xizmatlari, shuningdek shahar atrofiga qatnaydigan temir yo‘l va avtomobil transportida passajirlar tashish xizmatlari;

2) aholiga ko‘rsatiladigan uy-joy kommunal xizmati va uy-joydan foydalanish xizmati (bunga ijara haqi va yotoqxonalarda yashaganlik uchun to‘lanadigan haq ham kiradi);

3) xususiylashtirilib olinayotgan davlat mol-mulkining qiymati;

4) sug‘urta va qayta sug‘urta yumushlari, shu jumladan sug‘urta bo‘yicha vositachilar va agentlar amalga oshirgan ana shunday yumushlar bilan bog‘liq xizmatlar;

5) ssuda berish va ssuda o‘tkazish;

6) pul jamg‘armalari, joriy schyotlar, pul to‘lovlari, pul o‘tkazish, cheklar va boshqa qimmatli qog‘ozlarga taalluqli yumushlar;

7) qonunga ko‘ra to‘lov vositalari hisoblanmish valyutalar, pullar va banknotlar muomalasiga taalluqli yumushlar, numizmatika maqsadlarida foydalaniladigan valyutalar, pullar va banknotlar bundan mustasno;

8) qimmatli qog‘ozlar: aksiyalar, obligatsiyalar, sertifikatlar, veksellar, cheklar, lotereya biletlari muomalasiga taalluqli yumushlar, qimmatli qog‘ozlar tayyorlash va saqlashga doir yumushlar bundan mustasno;

9) pochta markalari (kolleksiya uchun mo‘ljallanganlaridan tashqari), markasi bor otkritkalar, konvertlar sotish;

10) maxsus vakil qilingan idoralarning ko‘rsatgan xizmati uchun davlat poshlinasi undirib olinadigan ishlari;

12) maktabgacha tarbiya muassasalarida bolalar ta’minoti yuzasidan, bemorlar va keksalarni boqish hamda parvarishlash yuzasidan ko‘rsatilgan xizmatlar;

13) dafn byurolari, qabriston va krematoriylarda ko‘rsatiladigan marosim xizmatlari;

14) xalq ta’limi sohasida o‘quv-ishlab chiqarish jarayoni bilan bog‘liq xizmatlar;

15) haqini bevosita aholining o‘zi to‘laydigan kurslar, to‘garaklar, seksiyalar, studiya yoki darslar;

16) intellektual mulk obyektlariga bo‘lgan huquqini olganlik uchun patent boji ro‘yxatdan o‘tkazish yig‘imi va litsenziya to‘lovi;

17) advokatlar hay’atlari a’zolarining odil sudlov sohasida ko‘rsatadigan xizmatlari;

18) diniy tashkilotlar tomonidan o‘tkaziladigan rasm-rusm va marosimlar;

19) pensiya va nafaqalar to‘lashga doir aloqa xizmatlari;

20) gidrometerologiya va aerologiya ishlari;

21) geologiya va topografiya ishlari;

22) umumiy foydalanishdagi yo‘llarni ishlatish va ularni ta’mir etish yuzasidan bajarilgan ishlar hajmidan tushgan pul;

23) yakka tartibda kiyim tikish, kiyimlarni, trikotaj buyumlarni, poyabzalni, murakkab maishiy texnikani, soatlar, mebelni ta’mirlash, buyumlarni ijaraga berish, bolalar uchun trikotaj buyumlari tayyorlash va ularni ta’mirlash, kiyimlarni kimyoviy tozalash bo‘yicha aholiga ko‘rsatiladigan xizmatlar, sartaroshxona xizmatlari, hammomlar va kir yuvish korxonalarining aholiga ko‘rsatadigan xizmatlari”;

24) sanatoriy-kurort va sog‘lomlashtirish, turistik-ekskursiya xizmatlari, jismoniy-tarbiya va sport muassasalari, pioner lagerlari xizmatlari;

25) protez-ortopediya buyumlari va nogironlar uchun ashyolar ishlab chiqarishga ixtisoslashgan korxonalarning mahsuloti va nogironlarga ortopedik protezlash xizmati ko‘rsatish, davolash-ishlab chiqarish (mehnat) ustaxonalarining mahsulotlari.

26) nashriyotlar, ro‘znomalar va oynomalarning muharririyatlari, matbaa va kitob savdosi korxonalari, Davlat teleradioeshittirish kompaniyasi, O‘zbekiston Milliy axborot agentligi chiqaradigan mahsulotlar va ko‘rsatadigan xizmatlar;

27) O‘zbekiston Respublikasi Qizil Yarim oy va “Yodgorlik” jamiyatlari, O‘zbekiston Teatr arboblari uyushmasi, “Sog‘lom avlod uchun” Xalqaro xayriya jamg‘armasi korxonalarining mahsulotlari va xizmatlari — soliqdan ozod qilingan mablag‘lar jamiyatlar, uyushma va jamg‘armalarning ustav vazifalarini bajarishga ishlatilishi sharti bilan;

28) stenografiya xizmatlari;

29) vakolatli davlat tashkilotlari o‘tkazadigan ekologik ekspertiza xizmatlari;

31) eksport qilinadigan tovarlar (ishlar, xizmatlar), O‘zbekiston Respublikasiga tovarlarni (ishlar, xizmatlarni) eksport qilishga nisbatan soliq solish tartibini qo‘llayotgan davlatlarga tovarlarni (ishlar, xizmatlarni) realizatsiya qilish bundan mustasno”;

32) eksport qilinadigan mollarni, shuningdek O‘zbekiston Respublikasi hududi orqali olib o‘tiladigan chet el yuklarini (tranzit yuklarni) tashish, ortish, tushirish, qayta yuklash yuzasidan ko‘rsatilgan xizmatlari;

34) arxiv hujjatlariga ilmiy-texnikaviy ishlov berish, ularni ta’mirlash, muqovalash va ulardan foydalanish, ish yuritishni takomillashtirish yuzasidan ko‘rsatiladigan pulli xizmatlar.

36) davlat tilini o‘qitish va ish qog‘ozlarini davlat tilida yuritishga o‘rgatish borasidagi xizmatlar.

37) respublikada ishlab chiqariladigan hamda yakka tartibda uy quruvchilarga va uy-joy qurilishi kooperativlariga sotiladigan binokorlik materiallari;

38) xususiy va kooperativ uy-joy qurilishida binokorlik hamda maxsus montaj ishlarini amalga oshiruvchi, mulkchilik shaklidan qat’i nazar, pudratchi, remont-qurilish, maxsus montaj tashkilotlarining bajargan ish hajmi.

39) o‘z ixtiyoridagi yerdan foydalanib yetishtirilgan qishloq xo‘jalik mahsulotlari.

40) O‘zbekiston Tovar ishlab chiqaruvchilar va tadbirkorlar palatasi hamda Tovar ishlab chiqaruvchilar va tadbirkorlarni qo‘llab-quvvatlash fondi, ular davlat ro‘yxatidan o‘tgan paytdan e’tiboran besh yil davomida.

41) “Toshkentuyjoyjamg‘armabank” tomonidan jismoniy va yuridik shaxslar bilan tuzilgan shartnomalarga muvofiq uy-joy qurilishida bajarilgan ishlar hajmi.

42) Qishloq xo‘jalik ishlab chiqarishi ehtiyojlari uchun qishloq xo‘jaligi tovarlari yetishtiruvchilarga yetkazib berilayotgan mineral o‘g‘itlar va yonilg‘i-moylash materiallari.

Soliq stavkalarining miqdori va soliq imtiyozlari tarkibi har yili O‘zbekiston Respublikasi Oliy Kengashi tomonidan kelgusi moliyaviy yil uchun budjetni tasdiqlash vaqtida aniqlashtirilishi mumkin.

Aksiz solig‘i solinadigan, ishlab chiqarilgan va sotilgan ayrim turdagi tovarlarning (shu jumladan chetdan keltiriladigan tovarlarning) hajmi soliq solish obyekti bo‘ladi, bunday tovarlarning ro‘yxati Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilab qo‘yiladi.

Aksiz solig‘i solinadigan tovarlarni ishlab chiqaruvchi, import qiluvchi korxonalar soliq to‘lovchilardir.

Aksiz solig‘i solinadigan tovarlar ro‘yxatini, aksiz solig‘i stavkalarini O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Vazirlar Mahkamasi belgilaydi.

O‘zi ishlab chiqargan mollarni va Qizil Yarim Oy jamiyatining korxonalari bilan tashkilotlari ishlab chiqarayotgan mollar, basharti bu mablag‘lar, jamiyatning ustavda belgilab qo‘yilgan vazifalarini bajarishda ishlatilgan taqdirda chet ellarga yetkazib berilganda aksiz olinmaydi.

Aksizlarning summasini soliq to‘lovchi sotilgan tovarlar ro‘yxati va hajmi hamda ana shu tovarlar yuzasidan belgilangan aksiz stavkalariga qarab mustaqil belgilaydi”.

Mulkchilikning barcha shaklidagi yuridik shaxslar, shuningdek korxonalar, birlashmalar va tashkilotlarning yuridik shaxs bo‘lmasa-da, o‘z mustaqil balansiga ega bo‘lgan va O‘zbekiston Respublikasi hududida joylashgan filiallari, vakolatxonalari va boshqa alohida bo‘linmalari korxona mol-mulki uchun soliq to‘lovchilar hisoblanadi.

Asosiy ishlab chiqarish fondlarining qiymati korxonalar mulkiga soliq solish obyekti hisoblanadi.

Soliq solinadigan baza:

soliq to‘lovchining balansida butunlay yoki qisman turadigan uy-joy, kommunal va ijtimoiy-madaniy soha obyektlarining;

tabiatni muhofaza qilish, sanitariya-tozalash va yong‘inga qarshi maqsadlarda foydalaniladigan obyektlarning;

qishloq xo‘jaligi mahsulotlarini yetishtirish, saqlash va seleksiyasi uchun, baliq boqish, ovlash va qayta ishlash uchun foydalaniladigan mol-mulkning;

oziq-ovqat uzatkichlar, yo‘llar (shu jumladan avtomobil yo‘llari), aloqa va elektr uzatish liniyalari, shuningdek ularga tutash yerlarning, ushbu obyektlarni foydalanishga yaroqli holda saqlab turish maqsadlarida ishga tushiriladigan inshootlarning;

korxonalar avtotransport vositalarining;

aloqa yo‘ldoshlarining;

respublika Hukumatining qarorlariga binoan to‘xtatib qo‘yilgan asosiy ishlab chiqarish fondlarining balans qiymatiga kamaytiriladi.

Banklar, sug‘urta tashkilotlari, birjalar, shuningdek xalq xo‘jaligining ba’zi tarmoqlariga soliq solish xususiyatlarini O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Vazirlar Mahkamasi belgilaydi.

Korxonalarning mol-mulkiga 2 foiz stavka bo‘yicha soliq solinadi.

1. Korxonalar mol-mulkiga solinadigan soliq quyidagi mol-mulklarga solinmaydi:

a) budjet tashkilotlari va muassasalarining davlat boshqaruvi idoralarining mol-mulkiga;

b) qishloq xo‘jaligi mahsulotlarini va chorvachilik mahsulotlarini yetishtirish, seleksiyalash va saqlash, baliq yetishtirish, ovlash va qayta ishlash sohasidagi korxonalarning mol-mulkiga;

v) xalq ta’limi va madaniyat muassasalarining ehtiyojlari uchun ishlatiladigan mol-mulkka;

g) “Sog‘lom avlod uchun” xalqaro xayriya jamg‘armasi, Qizil Yarim oy jamiyati va ular ta’sis etgan korxonalar va tashkilotlar mol-mulkiga, ushbu mablag‘lar jamg‘arma va jamiyatning ustav vazifalarini bajarishga ishlatilishi sharti bilan; diniy birlashmalar va tashkilotlar mol-mulkiga;

d) umuman fuqarolarga mo‘ljallangan uy-joy, kommunal va shahar xo‘jaligidagi o‘zga mol-mulkka;

e) yangi ochilgan korxonalarning mol-mulkiga ro‘yxatga olingan kundan boshlab dastlabki ikki yil davomida;

j) Samarqand, Buxoro, Xiva va Toshkent shaharlarida turistik faoliyat bilan shug‘ullanuvchi yangi tashkil etilgan yuridik shaxslarga, tashkil etilgan paytdan boshlab dastlabki foyda olgunga qadar bo‘lgan davrda, ammo davlat ro‘yxatidan o‘tgan paytidan e’tiboran uzog‘i bilan uch yil muddatga.

z) Markaziy bank va uning muassasalari mol-mulkiga;

i) O‘zbekiston Tovar ishlab chiqaruvchilar va tadbirkorlar palatasi hamda Tovar ishlab chiqaruvchilar va tadbirkorlarni qo‘llab-quvvatlash fondining mol-mulkiga ular davlat ro‘yxatidan o‘tgan paytdan e’tiboran besh yil davomida.

k) ustav fondida chet el kapitalining ulushi kamida 500 ming AQSh dollari bo‘lgan korxonalar mol-mulkiga.

“e” kichik bandida ko‘rsatilgan soliq imtiyozi tugatilgan (qayta tashkil etilgan korxonalarning, ular filiallari va tarmoq bo‘linmalari asosida tuzilgan korxonalarga, shuningdek korxonalar, birlashmalar va tashkilotlar huzurida tuzilgan korxonalarga (basharti, ular ana shu korxonalardan ijaraga olingan uskunalar bilan ishlasa) taalluqli emas.

Mahalliy hokimiyat va boshqaruv idoralari mol-mulki o‘z hududlarida joylashgan soliq to‘lovchilarga qo‘shimcha imtiyozlar berishlari mumkin.

Mol-mulkka solingan soliq mahalliy budjetga kiritiladi.

O‘zbekiston Respublikasi hududida foydali qazilmalarni qazib olishni amalga oshirayotgan yoki yer osti boyliklaridan o‘zgacha tarzda foydalanayotgan mulkchilikning barcha shakllariga mansub korxonalar, birlashmalar va tashkilotlar, yuridik va jismoniy shaxslar yer osti boyliklaridan foydalanganlik uchun soliq to‘lovchilardir.

Qazib olingan mineral xomashyoning hajmi yoki yer osti boyliklaridan mineral xomashyo qazib olish va qayta ishlash bilan bog‘liq bo‘lmagan holda o‘zgacha tarzda foydalanish soliq solish obyekti hisoblanadi.

Yer osti boyliklaridan foydalanuvchilar qazib olgan hamma mineral xomashyo uchun — asosiy foydali qazilma uchun ham ularga qo‘shilib chiqadigan foydali qazilmalar va komponentlar uchun ham soliq to‘laydilar.

Mineral xomashyo turlari bo‘yicha soliq stavkalarining miqdorlarini, yer osti boyliklaridan foydalanuvchilarning ayrim toifalari uchun qo‘shimcha imtiyozlarni, soliqni to‘lash va budjetga kiritish tartibini O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi belgilaydi.

1. Agar SSSR va O‘zbekiston Respublikasining xalqaro shartnomalarida ushbu Qonundagi qoidalardan boshqacha qoidalar belgilab qo‘yilgan bo‘lsa, xalqaro shartnoma qoidalari qo‘llaniladi.

Ushbu Qonunning qoidalari xalqaro huquqning umumiy normalarida hamda SSSR va O‘zbekiston Respublikasining boshqa davlatlar bilan tuzgan maxsus bitimlarida belgilab qo‘yilgan soliq sohasidagi imtiyozlarga tegishli bo‘lmaydi.

2. Ajnabiy yuridik shaxslarning daromadlaridan soliq olish tegishli chet davlatda xuddi shunday yoki shunga o‘xshash soliqlar yuzasidan sovet yuridik shaxslariga nisbatan aynan shunday chora-tadbirlar amalga oshirish belgilangan hollarda o‘zaro kelishuv asosida to‘xtatilishi yoki cheklanishi mumkin, bu hol ushbu davlatning soliq idoralari tomonidan tasdiqlangan bo‘lishi kerak.

3. Ajnabiy firmalar bilan tijorat bitimlarini tuzish chog‘ida daromad to‘layotgan korxona, muassasa yoki tashkilot ajnabiy yuridik shaxslarning daromadidan soliq to‘lash borasidagi xarajatlarni o‘z zimmasiga olishi haqidagi soliq shartlarini shartnomaga qo‘shishga ruxsat berilmaydi.

Chet elda olingan daromad summasi O‘zbekiston Respublikasida soliq solinishi kerak bo‘lgan daromadning umumiy summasiga kiritiladi hamda soliq miqdorini belgilash chog‘ida hisobga olinadi.

O‘zbekiston Respublikasi hududidan tashqarida olingan daromaddan chet mamlakatlar qonunlariga muvofiq chet eldagi korxonalar, birlashmalar va tashkilotlar to‘lagan soliq summasi ular O‘zbekiston Respublikasida daromaddan soliq to‘layotgan paytlarida hisobga olinadi. Bunda hisobga olinadigan mablag‘larning miqdori chet elda olingan daromadga nisbatan O‘zbekiston Respublikasida to‘lanishi kerak bo‘lgan daromadga solingan soliq hajmidan oshib ketmasligi lozim.

1. Ushbu Qonunda ko‘zda tutilgan soliqlarni to‘lovchilar:

a) moliyaviy-xo‘jalik faoliyati to‘g‘risida belgilab qo‘yilgan tartibda buxgalterlik hisobini va hisobotlarini yuritishlari hamda moliya idoralariga buxgalterlik hisobotlari va balanslarini, soliqlar bo‘yicha hisob-kitoblarni hamda soliqlarni hisoblab chiqarish va to‘lash bilan bog‘liq boshqa zarur hujjatlar va ma’lumotlarni berishlari;

b) respublika hududidagi banklarda valyuta schyotlari ochilganliklari to‘g‘risidagi axborotni bir hafta muddat ichida taqdim etishlari;

v) soliqlar sohasida imtiyozlarga ega bo‘lish huquqini tasdiqlaydigan hujjatlarni ko‘rsatishlari, tegishli hollarda esa topshirishlari;

g) to‘lanishi kerak bo‘lgan soliq summalarini o‘z vaqtida va to‘la-to‘kis to‘lab turishlari;

d) moliya idoralarining mansabdor shaxslariga daromadlar olish bilan yoki soliq solinadigan obyektlarni saqlash bilan bog‘liq bo‘lgan binolarni tekshirib chiqish uchun, shuningdek soliqlarni hisoblab chiqarish va to‘lash masalalari yuzasidan tekshirishlar o‘tkazish uchun imkoniyat yaratib berishlari shart.

2. Korxonalar, muassasalar va tashkilotlarning rahbarlari va tegishli mansabdor shaxslari soliq idorasi o‘tkazgan tekshirish haqidagi hujjatni imzolashlari, hujjatda bayon etilgan faktlarga rozi bo‘lmaganlari taqdirda esa rozi bo‘lmaslik sabablari haqida yozma tushuntirish taqdim etishlari shart. Ular soliq idorasining soliqlar to‘g‘risidagi qonunlar borasida aniqlangan buzilishlarni bartaraf etish haqidagi talablarini bajarishga ham majburdirlar.

3. O‘zbekiston Respublikasi qonunlarida soliqlarga oid buxgalteriya hisobotlarini va balanslarini, soliqlarga oid hisob-kitoblarni yoki daromadlar to‘g‘risidagi deklaratsiyalarni soliq idoralariga taqdim etish majburiyati belgilab qo‘yilgan soliq to‘lovchilar ularni moliyaviy faoliyatni tekshiruv xo‘jalik hisobidagi tashkilot tekshirgach hisobot yilidan keyingi bir yil davomida soliq idorasiga tekshirish o‘tkazilganligini tasdiqlovchi hujjatni taqdim etishlari shart.

Mazkur hujjatlarni taqdim etmagan soliq to‘lovchilarga ushbu Qonunning 40-moddasida ko‘zda tutilgan choralar qo‘llaniladi. Basharti, tekshirish soliq to‘lovchi aybdor bo‘lmagan holda belgilangan muddatlarda o‘tkazilmagan bo‘lsa, mazkur choralar qo‘llanilmaydi.

4. Mahsulotlarni chet el valyutasida sotishdan (chet el valyutasida ishlar bajarishdan, xizmatlar ko‘rsatishdan), sotuvdan bo‘lak operatsiyalar natijasida, shuningdek o‘zga tadbirkorlik faoliyatidan kelgan tushum O‘zbekiston Respublikasining, chet ellik sheriklari bilan hisob-kitob ishlarini olib boradigan, vakolatli banklaridagi schyotlarga o‘tkazilishi shart, basharti O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki o‘zgacha yo‘l tutishga ruxsat bermagan bo‘lsa.

Soliqlarni to‘g‘ri hisoblab chiqarish, ularni budjetga to‘liq va o‘z vaqtida to‘lash, soliq solishga doir amaldagi qonun hujjatlariga rioya qilish uchun javobgarlik soliq to‘lovchilar va ularning mansabdor shaxslari zimmasiga yuklatiladi.

Ushbu Qonunda nazarda tutilgan, soliq to‘lash uchun o‘rnatilgan muddatda tegishli hisobot davri uchun belgilab qo‘yilgan shaklda buxgalterlik hisobotlari va balanslariga, soliqlar bo‘yicha hisob-kitoblariga ega bo‘lmagan soliq to‘lovchilar oldingi hisobot davri uchun hisoblab chiqarilgan soliq summasining 110 foizi miqdorida soliq to‘laydilar.

Aytib o‘tilgan hujjatlar taqdim etilganidan keyin, amalda olingan foydaga (daromadga), soliq solinadigan oborotga va soliq solishning boshqa obyektlariga asoslanib, qonun hujjatlariga muvofiq moliyaviy jazolar va ma’muriy jarimalar qo‘llanilgan holda soliq qaytadan hisoblab chiqariladi.

Soliq to‘lovchilar, mansabdor shaxslar daromad yoki soliq solinadigan boshqa obyektlarning hisobi yo‘qligi, bunday hisob belgilangan tartibni buzib olib borilganligi, shuningdek soliq organlariga soliqni hisoblab chiqarish va to‘lash uchun kerakli hisobotlarni, hisob-kitoblarni hamda boshqa hujjatlarni umuman yoki o‘z vaqtida taqdim etmaganlik, foydani (daromadni) yoki boshqa soliq solish obyektlarini yashirganlik (kamaytirib ko‘rsatganlik) uchun qonun hujjatlariga muvofiq javobgarlikka tortiladilar.

Soliq to‘lovchi soliqlar va boshqa majburiy to‘lovlarning summalari budjetga umuman yoki to‘liq to‘lanmaganligiga sabab bo‘lgan xatolarni soliq organi tekshirgunga qadar mustaqil aniqlab, buxgalterlik hisobotlari hamda soliqlar va to‘lovlar bo‘yicha hisob-kitoblarga belgilangan tartibda tuzatishlar kiritgan taqdirda, moliyaviy jazolar qo‘llanilmaydi”.

1. Belgilangan muddatlarda to‘lanmagan soliqlarning summalari, shuningdek yashirilgan (kamaytirib ko‘rsatilgan) daromad solig‘i summalari yoki soliq solinadigan boshqa yashirilgan obyekt uchun soliq summasi hamda daromadni yashirganlik (kamaytirib ko‘rsatganlik) va soliq solinadigan obyektni yashirganlik uchun jarima soliqlar to‘lashdan bosh tortib yurilgan butun davr uchun soliq idoralarining ko‘rsatmasiga muvofiq qat’iy tarzda undirib olinadi.

O‘z vaqtida to‘lanmagan soliq summasi kechiktirilgan har bir kun (to‘langan kunni ham qo‘shib hisoblanganda) uchun to‘lanmagan qarz summasiga 0,2 foiz miqdorida penya qo‘shib hisoblab, budjetdan qarzdor bo‘lingan butun davr uchun undirib olinadi.

1¹. Xo‘jalik yurituvchi subyektning joriy hisobvarag‘ida budjet oldidagi kreditorlik qarzini uzishi uchun pul mablag‘lari bo‘lmagani taqdirda soliq organlari soliqlar va budjetga to‘lovlar bo‘yicha undiruvchi qarzdor korxona mol-mulkiga qaratish huquqiga egalar.

2. Ushbu Qonunning 37 va 38-moddalarida ko‘rsatib o‘tilgan ajnabiy yuridik shaxslarning daromadlaridan olinadigan soliq summasi daromadlarni to‘laydigan korxonalar, muassasalar va tashkilotlar tomonidan budjetga o‘tkazilmagan taqdirda ajnabiy daromad oluvchiga qaysi davr uchun daromad to‘laganligidan qat’i nazar, budjet bilan hisob-kitob qilingandan keyin ana shu korxonalar, muassasalar va tashkilotlar ixtiyorida qoladigan mablag‘lardan qat’iy tarzda undirib olinadi.

3. Soliqlar noto‘g‘ri hisoblab chiqilishi yoki undirib olish sohasida belgilab qo‘yilgan tartib buzilishi natijasida ortiqcha tushgan soliqlar bo‘yicha to‘lovlar summasi qaytarib berilishi yoki, ular tushgan kundan boshlab bir yil muddat o‘tmagan bo‘lsa, soliq to‘lovchidan olinishi kerak bo‘lgan boshqa to‘lovlar o‘rniga o‘tkazilishi kerak.

Ortiqcha tushgan summani qaytarib berish haqida ariza topshirish mazkur muddat o‘tishini to‘xtatib qo‘yadi.

Noto‘g‘ri to‘langan soliqlarni budjetdan qaytarib berish noto‘g‘ri to‘lov aniqlangandan avvalgi ko‘pi bilan 1 yil uchun amalga oshiriladi.

Soliq to‘g‘risidagi qonunlarning to‘g‘ri qo‘llanilishi ustidan nazoratni soliq idoralari O‘zbekiston Respublikasi qonunlariga muvofiq amalga oshiradilar.

Korxonalar va tashkilotlarning mansabdor shaxslari soliq idoralari hamda ularning o‘z xizmat burchlarini bajarib turgan mansabdor shaxslarning ushbu Qonundan kelib chiqadigan talablari, ko‘rsatmalari va farmoyishlarini bajarmasligi O‘zbekiston Respublikasi qonunlariga muvofiq ma’muriy javobgarlikka sabab bo‘ladi.

1. Soliq idoralari mansabdor shaxslarining soliqlarni undirish chog‘idagi xatti-harakatlari ustidan shikoyatlar ana shu shaxslar bevosita bo‘ysunadigan idoraga beriladi. Shikoyatlar shikoyat tushgan paytdan boshlab kechi bilan 30 kun muddat ichida ko‘rib chiqiladi va ular yuzasidan qarorlar qabul qilinadi.

Shikoyatlar yuzasidan chiqarilgan qarorlar xususida bir oy muddat ichida yuqori soliq idorasiga shikoyat qilinishi mumkin.

2. Soliq idoralari mansabdor shaxslarining ma’muriy jazo berish borasidagi xatti-harakatlari ustidan shikoyat qilish O‘zbekiston Respublikasining ma’muriy huquqbuzarlik to‘g‘risidagi qonunlariga muvofiq amalga oshiriladi.

3. Shikoyat berilishi soliqlarning undirib olinishini to‘xtatib qo‘ymaydi. Shikoyatni ko‘rayotgan idora shikoyat hal qilingunga qadar soliqning tegishli summasini undirib olishni to‘xtatib qo‘yish huquqiga ega.

Ushbu Qonunni tatbiq etishga doir yo‘riqnomalar O‘zbekiston Respublikasi Moliya vazirligi va O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Bosh davlat soliq boshqarmasi tomonidan birgalikda chiqariladi.