Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining “Shaxsiy yordamchi, dehqon va fermer xoʻjaliklarida chorva mollarni koʻpaytirishni ragʻbatlantirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida” 2006-yil 23-martdagi PQ–308-son qarorini bajarish yuzasidan hamda shaxsiy yordamchi va dehqon xoʻjaliklarida qoramol boqayotgan va chorvachilik mahsulotlari yetishtirayotgan fuqarolar bandligini tartibga solish, shuningdek ularning ijtimoiy muhofazasini taʼminlash maqsadida Vazirlar Mahkamasi qaror qiladi:

1. Quyidagilar:

Shaxsiy yordamchi va dehqon xoʻjaliklarida qoramol boqayotgan va yetishtirilgan chorvachilik mahsulotlarini sotayotgan fuqarolarning bandligi toʻgʻrisidagi nizom 1-ilovaga muvofiq;

Qishloq joylardagi kam taʼminlangan va koʻp bolali oilalarga qoramolni bepul berish shartlari toʻgʻrisidagi nizom 2-ilovaga muvofiq;

2006-yilda qishloq joylardagi kam taʼminlangan va koʻp bolali oilalarga homiylar, shuningdek nodavlat xayriya tashkilotlari mablagʻlari hisobiga bir bosh sigir berish yoʻli bilan homiylik yordami koʻrsatish dasturi 3-ilovaga muvofiq tasdiqlansin.

2. Oʻzbekiston Respublikasi Mehnat va aholini ijtimoiy muhofaza qilish vazirligi:

qonun hujjatlariga muvofiq shaxsiy yordamchi va dehqon xoʻjaliklarida qoramol boqish va chorvachilik mahsulotlari sotish bilan band boʻlgan fuqarolarga mehnat daftarchalari ochilishi va yuritilishini, shuningdek fuqarolarning koʻrsatib oʻtilgan toifalarining Oʻzbekiston Respublikasi Moliya vazirligi huzuridagi budjetdan tashqari Pensiya jamgʻarmasiga badallari hisobga olinishini taʼminlasin;

2006-2007-yillarda va keyingi yillarda aholini ish bilan taʼminlash, tadbirkorlikni hamda raqobatni qoʻllab-quvvatlash va rivojlantirish hududiy dasturlarida shaxsiy yordamchi va dehqon xoʻjaliklarida qoramol boqayotgan va chorvachilik mahsulotlari sotayotgan fuqarolarning bandligini taʼminlash boʻyicha aniq chora-tadbirlarni nazarda tutsin.

Oʻzbekiston Respublikasi Mehnat va aholini ijtimoiy muhofaza qilish vazirligiga shaxsiy yordamchi va dehqon xoʻjaliklarida qoramol boqish hamda chorvachilik mahsulotlari sotish bilan band boʻlgan fuqarolar ularga mehnat daftarchalari ochish va ularni ijtimoiy muhofaza qilish toʻgʻrisida mehnat organlariga murojaat qilishgan taqdirda hovlima-hovli koʻzdan kechirishni amalga oshirishga ruxsat etilsin.

3. Oʻzbekiston Respublikasi Davlat soliq qoʻmitasi har oyda joylardagi ijtimoiy taʼminot organlariga shaxsiy yordamchi va dehqon xoʻjaliklarida qoramol boqish va chorvachilik mahsulotlari sotish bilan band boʻlgan fuqarolar tomonidan Oʻzbekiston Respublikasi Moliya vazirligi huzuridagi budjetdan tashqari Pensiya jamgʻarmasiga badallar toʻlanishi toʻgʻrisidagi maʼlumotlar taqdim etilishini taʼminlasin.

4. Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi, viloyatlar, tumanlar va shaharlar hokimliklari:

2006-yilda qishloq joylardagi kam taʼminlangan va koʻp bolali oilalarga homiylar, shuningdek nodavlat xayriya tashkilotlari mablagʻlari hisobiga bir bosh sigir berish yoʻli bilan homiylik yordami koʻrsatishning tasdiqlangan dasturi koʻrsatkichlari bajarilishi ustidan nazoratni tashkil etsinlar;

Oʻzbekiston Respublikasi Mehnat va aholini ijtimoiy muhofaza qilish vazirligi, Davlat soliq qoʻmitasi, Qishloq va suv xoʻjaligi vazirligi, Oʻzbekiston savdo-sanoat palatasi va Respublika “Mahalla” jamgʻarmasi bilan birgalikda ommaviy axborot vositalari orqali shaxsiy yordamchi va dehqon xoʻjaliklarida qoramol boqish va chorvachilik mahsulotlari sotish bilan fuqarolarning bandligini taʼminlash maqsadlari, prinsiplari va mexanizmlari toʻgʻrisida faol tushuntirish ishlari oʻtkazilishini tashkil etsinlar;

oʻn kun muddatda har bir tumanda shaxsiy yordamchi va dehqon xoʻjaliklarida band boʻlgan fuqarolarni qoramol boqish va chorvachilik mahsulotlari yetishtirish va sotish boʻyicha ishlab chiqarish faoliyatiga keng jalb etishni taʼminlash yuzasidan tumanlar hokimlari boshchiligida ishchi komissiyalar tashkil etsinlar. Shaxsiy yordamchi va dehqon xoʻjaliklarida qoramol boqish hamda chorvachilik mahsulotlari yetishtirish va sotish boʻyicha fuqarolarning bandligi samaradorligini oshirish masalalarini tezkorlik bilan hal etish ishchi komissiyalarning asosiy vazifasi hisoblansin;

mol bozorlarini xatlovdan oʻtkazsinlar hamda ularni obod qilish va 2006-yil 1-sentabrgacha boʻlgan muddatda belgilangan veterinariya va sanitariya-epidemiologiya talablariga muvofiqlashtirish yuzasidan zarur chora-tadbirlar kompleksini ishlab chiqsinlar;

qayta ishlash va savdo korxonalari bilan birgalikda shaxsiy yordamchi, dehqon va fermer xoʻjaliklarida yetishtiriladigan chorvachilik mahsulotlarini xarid qilish, shaxsiy yordamchi va dehqon xoʻjaliklarini omuxta yem va shrot bilan taʼminlash yuzasidan uzoq muddatli shartnomalar, shu jumladan fyuchers shartnomalari tuzish mexanizmini ishlab chiqsinlar va shartnomalar tuzilishini taʼminlasinlar.

5. Oʻzbekiston Respublikasi Qishloq va suv xoʻjaligi vazirligi, Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi, viloyatlar, shaharlar va tumanlar hokimliklari vakolatli organlar bilan birgalikda mol soʻyish, goʻsht-sut mahsulotlarini yetkazib berish va sotishni tashkil etish boʻyicha belgilangan veterinariya-sanitariya qoidalariga qatʼiy rioya etilishini taʼminlasinlar.

Bunda quyidagi tartib belgilansin, unga koʻra:

shaxsiy yordamchi va dehqon xoʻjaliklarida boqilgan chorva mollari sanitariya va veterinariya talablariga javob beradigan ixtisoslashtirilgan kushxonalarda soʻyiladi;

goʻsht dehqon bozorlarida va savdo shoxobchalarida faqat veterinariya-sanitariya ekspertizasidan oʻtkazilganligini tasdiqlovchi hujjatlar mavjud boʻlgan taqdirda sotiladi.

Kushxonalar asosan dehqon bozorlari yonida va mahalliy aholi uchun qulay boʻlgan qishloq aholi yashash punktlarida 4-ilovaga muvofiq tashkil etilsin.

6. Oʻzbekiston Respublikasi Davlat statistika qoʻmitasi Dastur koʻrsatkichlari bajarilishi monitoringini tashkil etish uchun amaldagi davlat statistika hisoboti negizida statistika indikatorlari tizimini ishlab chiqsin va 2006-yil ikkinchi choragidan boshlab joriy etsin.

7. Oʻzbekiston Respublikasi Mehnat va aholini ijtimoiy muhofaza qilish vazirligi Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligi bilan birgalikda bir oy muddatda Vazirlar Mahkamasiga amaldagi qonun hujjatlariga ushbu qarordan kelib chiqadigan oʻzgartirish va qoʻshimchalar toʻgʻrisida takliflar kiritsin.

8. Mazkur qarorning bajarilishini nazorat qilish Oʻzbekiston Respublikasi Bosh vazirining oʻrinbosari R.S. Azimov zimmasiga yuklansin.

Ushbu Nizom Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining “Shaxsiy yordamchi, dehqon va fermer xoʻjaliklarida chorva mollarni koʻpaytirishni ragʻbatlantirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida” 2006-yil 23-martdagi PQ–308-son qaroriga muvofiq hamda shaxsiy yordamchi va dehqon xoʻjaliklarida qoramol boqish va chorvachilik mahsulotlari sotish bilan band boʻlgan shaxslarning mehnat faoliyatini tartibga solish hamda ularning ijtimoiy muhofazasini taʼminlash maqsadida ishlab chiqilgan.

1. Ushbu Nizom shaxsiy yordamchi va dehqon xoʻjaliklarida uy xoʻjaligi aʼzolarining mulki boʻlgan yoki ijara shartlarida olingan qoramolni boqishni hamda chorvachilik mayda tovar mahsulotlari yetishtirishni va ularni qonun hujjatlarida belgilangan tartibda sotishni amalga oshiruvchi mehnatga layoqatli yoshdagi fuqarolarga tatbiq etiladi.

2. Yuqorida koʻrsatib oʻtilgan mehnat faoliyati turini amalga oshiruvchi shaxslar, ular tomonidan shaxsiy yordamchi va dehqon xoʻjaligida boqilgan yoki ushbu xoʻjaliklarda yetishtirilgan chorvachilik tovar mahsuloti pul yoki natural shaklda daromad olish maqsadida sotilgan taqdirda ish bilan band hisoblanadilar.

Koʻrsatib oʻtilgan shaxslarga, agar ular ish beruvchilar bilan mehnat munosabatlarida turmasa yoki belgilangan tartibda roʻyxatdan oʻtkazilgan xususiy tadbirkorlar hisoblanmasa yoxud oʻquv yurtlarida oʻqimasa ularga belgilangan namunadagi mehnat daftarchasi ochiladi (yuritiladi).

Ushbu shaxslar tomonidan Oʻzbekiston Respublikasi Moliya vazirligi huzuridagi budjetdan tashqari Pensiya jamgʻarmasiga har oyda eng kam oylik ish haqining kamida 50 foizi miqdorida sugʻurta badallari toʻlangan taqdirda qoramol boqish va yetishtirilgan chorvachilik mahsulotlarini sotish bilan band boʻlingan davrlar “Fuqarolarning davlat pensiya taʼminoti toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonuniga muvofiq pensiya tayinlash uchun mehnat stajiga qoʻshiladi.

3. Qoramol boqish va yetishtirilgan chorvachilik mahsulotlarini sotish bilan band boʻlgan fuqarolarga mehnat daftarchasi berish mehnat, aholini ish bilan taʼminlash va ijtimoiy muhofaza qilish tuman (shahar) boʻlimi (keyingi oʻrinlarda mehnat organi deb ataladi) tomonidan amalga oshiriladi.

4. Ushbu Nizomning 2-bandida koʻrsatilgan, mehnat daftarchasiga ega boʻlmagan shaxslarga mehnat daftarchasi mazkur shaxsning yashash joyidagi mehnat organi tomonidan, ushbu Nizomga 1-ilovaga muvofiq shakl boʻyicha fuqarolarning shaxsiy arizasi asosida ochiladi.

Mehnat daftarchasi ochish uchun fuqaro pasportini va fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organidan shaxsiy yordamchi yoki dehqon xoʻjaligida qoramol mavjudligi toʻgʻrisidagi maʼlumotnomani shaxsan koʻrsatadi.

Qoramol boqish va yetishtirilgan chorvachilik mahsulotlarini sotish bilan band boʻlgan shaxsga mehnat daftarchasi ochish va berish toʻgʻrisidagi maʼlumotlar mehnat organida yuritiladigan, nomerlangan va ip oʻtkazib tikilgan, mehnat daftarchalari berish maxsus daftarida qayd etiladi, unda mehnat daftarchasi berilgan shaxsning familiyasi, tugʻilgan sanasi va uy manzili, mehnat daftarchasining davlat seriyasi va tartib raqami, shuningdek uning berilgan sanasi koʻrsatiladi.

Fuqaroga berilgan mehnat daftarchasi blankasi uchun uni oluvchi tomonidan qonun hujjatlarida belgilangan tartibda haq toʻlanadi.

5. Ushbu Nizomning 2-bandida koʻrsatilgan, mehnat daftarchasiga ega boʻlgan shaxslar uchun faoliyatning koʻrsatilgan turi bilan bandlik toʻgʻrisidagi yozuvlar tuman ijtimoiy taʼminot boʻlimi tomonidan amalga oshiriladi.

6. Mehnat daftarchasini yuritish (mehnat daftarchasiga yozuvlarni qayd etish), titul varagʻidagi (1-betidagi) yozuvlardan tashqari, shaxsiy yordamchi yoki dehqon xoʻjaligida qoramol boqish va yetishtirilgan chorvachilik mahsulotlarini sotish bilan band boʻlgan shaxs davlat soliq xizmati organlarida budjetdan tashqari Pensiya jamgʻarmasiga sugʻurta badallarini toʻlovchi sifatida belgilangan tartibda roʻyxatdan oʻtkazilgandan keyin tuman (shahar) ijtimoiy taʼminot boʻlimi tomonidan amalga oshiriladi.

Mehnat daftarchasining 1-betidagi yozuvlar mehnat daftarchasini bergan mehnat organi tomonidan amalga oshiriladi va mehnat organining dumaloq muhri bilan tasdiqlanadi.

7. Mehnat daftarchasining 2-betida va keyingi betlarida:

a) “Sana” ustunida — shaxsiy yordamchi yoki dehqon xoʻjaligida qoramol boqish va yetishtirilgan chorvachilik mahsulotlarini sotish boʻyicha mehnat faoliyati boshlangan sana koʻrsatiladi. Mehnat faoliyatining koʻrsatilgan turi boshlangan sana:

mehnat daftarchasiga ega boʻlmagan shaxslar uchun — mehnat daftarchasi ochilgan kun;

mehnat daftarchasiga ega boʻlgan shaxslar uchun — ushbu shaxs shaxsiy yordamchi va dehqon xoʻjaliklarida qoramol boqish va yetishtirilgan chorvachilik mahsulotlarini sotish bilan band shaxs sifatida budjetdan tashqari Pensiya jamgʻarmasiga sugʻurta badallarini toʻlovchi sifatida hisobga olingan kun hisoblanadi.

b) “Ishga qabul qilish, boshqa ishga oʻtkazish va ishdan boʻshatish toʻgʻrisidagi maʼlumotlar” ustunida quyidagi yozuvlar qayd qilinadi:

“Shaxsiy yordamchi va dehqon xoʻjaliklarida qoramol boqish va yetishtirilgan chorvachilik mahsulotlarini sotish bilan band” deb yoziladi, shuningdek tuman (shahar) ijtimoiy taʼminot boʻlimida roʻyxatdan oʻtkazish tartib raqami, ushbu boʻlimning toʻliq nomi koʻrsatiladi.

“Shaxsiy yordamchi yoki dehqon xoʻjaligida qoramol boqish va chorvachilik mahsulotlari yetishtirish bilan bandlik toʻxtatilgan” deb yoziladi, shuningdek ushbu shaxs tomonidan budjetdan tashqari Pensiya jamgʻarmasiga sugʻurta badallari toʻlangan oylar soni koʻrsatiladi, soʻz bilan: “Pensiya tayinlash uchun mehnat stajiga _________ oy (oylar soni soʻz bilan) hisobga olinadi” soʻzlari qayd etiladi.

v) “Yozuv quyidagilar asosida qayd etilgan” ustunida quyidagilar koʻrsatiladi:

“Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2006-yil 23-martdagi PQ–308-son qarorining 1-bandi asosida” — qoramol boqish va chorvachilik mahsulotlari sotish boʻyicha faoliyatning boshlanishi toʻgʻrisidagi yozuvlarni qayd etishda;

“shaxsiy ariza asosida” — qoramol boqish va chorvachilik mahsulotlari sotish bilan bandlikning toʻxtatilgani toʻgʻrisidagi yozuvlarni qayd etishda.

8. Faoliyatning ushbu turi bilan bandlikning toʻxtatilgani toʻgʻrisidagi yozuv:

boshqa ishga joylashish munosabati bilan mehnat daftarchasi talab qilinganda;

shaxsiy yordamchi yoki dehqon xoʻjaligida qoramol boqish va chorvachilik mahsulotlari sotish bilan bandlik tugaganda amalga oshiriladi.

9. Mehnat daftarchasidagi qoramol boqish va yetishtirilgan chorvachilik mahsulotlarini sotish bilan band boʻlingan davrlar toʻgʻrisidagi yozuvlar ijtimoiy taʼminot boʻlimi xodimining imzosi va mazkur boʻlimning yumaloq muhri bilan tasdiqlanadi.

10. Shaxsiy yordamchi va dehqon xoʻjaliklarida qoramol boqish va yetishtirilgan chorvachilik mahsulotlarini sotish bilan band boʻlingan davrlarni pensiya tayinlash uchun hisobga olishda mehnat daftarchasidagi faoliyatning koʻrsatilgan turlari bilan band boʻlingan davrlar toʻgʻrisidagi yozuvlar budjetdan tashqari Pensiya jamgʻarmasiga badallar toʻlashni hisobga olish Shaxsiy kartochkasida tasdiqlangan boʻlishi kerak.

11. Pensiya tayinlash uchun mehnat stajida faqat budjetdan tashqari Pensiya jamgʻarmasiga badallar toʻlangan davrlar (oylar) hisobga olinadi.

12. Shaxsiy yordamchi va dehqon xoʻjaliklarida qoramol boqish va yetishtirilgan chorvachilik mahsulotlarini sotish bilan band boʻlgan shaxslarning mehnat stajini hisoblashda, agar mazkur shaxs ushbu kalendar yilning kamida 9 oyi mobaynida badallarni toʻlagan boʻlsa, pensiya tayinlash uchun stajga toʻliq kalendar yil hisobga olinadi.

13. Shaxsiy yordamchi va dehqon xoʻjaliklarida qoramol boqish va yetishtirilgan chorvachilik mahsulotlarini sotish bilan band boʻlingan mehnat staji pensiya tayinlashda uning haqiqiy davom etgan muddati boʻyicha hisobga olinadi va ushbu shaxs davlat ijtimoiy sugʻurtasiga mansub boʻlgan boshqa har qanday ish boʻyicha u ega boʻlgan mehnat staji bilan jamlanadi.

14. Fuqaroning faoliyatning koʻrsatilgan turi bilan band boʻlgan davrlari toʻgʻrisidagi yozuvlarning uning budjetdan tashqari Pensiya jamgʻarmasiga sugʻurta badallari toʻlagan davrlariga muvofiqligini nazorat qilish ijtimoiy taʼminot boʻlimi mudiri tomonidan amalga oshiriladi.

15. Qoramol boqish va yetishtirilgan chorvachilik mahsulotlarini sotish bilan band boʻlgan shaxsning mehnat daftarchasi mazkur shaxsning oʻzida saqlanadi va mehnat organining yoki ijtimoiy taʼminot boʻlimining talabiga koʻra koʻrsatilishi kerak.

16. Shaxsiy yordamchi va dehqon xoʻjaligida qoramol boqish va yetishtirilgan chorvachilik mahsulotlarini sotish bilan band boʻlgan fuqaro budjetdan tashqari Pensiya jamgʻarmasiga sugʻurta badallari miqdorini mustaqil ravishda, oʻzidagi mavjud imkoniyatlardan va pensiya taʼminotining xohlangan miqdoridan kelib chiqqan holda, lekin eng kam oylik ish haqining 50 foizidan kam boʻlmagan miqdorda belgilaydi.

17. Budjetdan tashqari Pensiya jamgʻarmasiga sugʻurta badallari, qoidaga koʻra, har oyda, jismoniy shaxslarning daromad soliqlarini toʻlash uchun belgilangan muddatlarda naqd pul bilan yoki (Xalq banki yoki boshqa tijorat bankidagi hisob raqamlaridan) naqdinasiz hisob-kitob qilish yoʻli bilan, badallar toʻlovchining yashash joyidagi budjetdan tashqari Pensiya jamgʻarmasi hisob raqamiga toʻlanadi.

18. Quyidagilarga:

sugʻurta badallarini budjetdan tashqari Pensiya jamgʻarmasiga toʻliq kalendar yil uchun oldindan toʻlashga yoʻl qoʻyiladi. Bu holda ushbu kalendar yilida eng kam oylik ish haqining miqdori oʻzgarganda qoʻshimcha toʻlov amalga oshirilmaydi;

sugʻurta badallarini badallar toʻlanmagan oldingi davrlar uchun, lekin badallar toʻlanayotgan oydan oldingi 12 oydan koʻp boʻlmagan davr uchun toʻlashga yoʻl qoʻyiladi. Bu holda oʻtkazib yuborilgan har qaysi oy uchun badallar miqdori badal toʻlanayotgan oyda belgilangan eng kam oylik ish haqining 50 foizidan kam boʻlmasligi kerak.

19. Budjetdan tashqari Pensiya jamgʻarmasiga toʻlangan badallar qaytarib berilmaydi.

20. Badallar toʻlanmagan davrlar pensiya tayinlashda mehnat stajiga qoʻshilmaydi.

21. Budjetdan tashqari Pensiya jamgʻarmasiga badallar toʻlashning shaxsiy hisobi ijtimoiy taʼminot organlari tomonidan, shaxsiy yordamchi va dehqon xoʻjaliklarida qoramol boqish va yetishtirilgan chorvachilik mahsulotlarini sotish bilan band boʻlgan shaxslar tomonidan budjetdan tashqari Pensiya jamgʻarmasiga badallar toʻlanganligi toʻgʻrisida davlat soliq xizmati organlari maʼlumotlari asosida amalga oshiriladi.

22. Davlat soliq xizmati organlari har chorakda hisobot choragidan keyingi oyning 20-kunigacha tuman (shahar) ijtimoiy taʼminot boʻlimlariga quyidagilarni taqdim etadilar:

hisobot choragida hisobga qoʻyilgan (hisobdan chiqarilgan) qoramol boqish va yetishtirilgan chorvachilik mahsulotlarini sotish bilan band boʻlgan shaxslar toʻgʻrisida ushbu Nizomga 2-ilovaga muvofiq shakl boʻyicha axborot;

mazkur shaxslar tomonidan budjetdan tashqari Pensiya jamgʻarmasiga toʻlangan badallar miqdorlari toʻgʻrisida ushbu Nizomga 3-ilovaga muvofiq shakl boʻyicha maʼlumotlar.

23. Tuman (shahar) ijtimoiy taʼminot boʻlimlari:

qoramol boqish va chorvachilik mahsulotlari sotish bilan band boʻlgan shaxsni hisobga qoʻyish (hisobdan chiqarish) toʻgʻrisida davlat soliq xizmati organlari maʼlumotlari asosida budjetdan tashqari Pensiya jamgʻarmasiga badallar toʻlanganligini hisobga olish Shaxsiy kartochkasini yuritadilar (yopadilar), ushbu kartochka ijtimoiy taʼminot boʻlimida doimiy saqlanadi;

davlat soliq xizmati organlarining toʻlangan badallar toʻgʻrisidagi maʼlumotlari asosida budjetdan tashqari Pensiya jamgʻarmasiga badallar toʻlanganligini hisobga olish Shaxsiy kartochkasiga badallar summasini va ular toʻlangan davrlarini yozib qoʻyadilar.

24. Sugʻurta badallari toʻlanganligini hisobga olish daftarchasi qoramol boqish va yetishtirilgan chorvachilik mahsulotlarini sotish bilan band boʻlgan shaxslarda saqlanadigan, sugʻurta badallari toʻlanganligini tasdiqlovchi asosiy hujjat hisoblanadi, u qoramol boqish va chorvachilik mahsulotlari sotish bilan band boʻlgan hamda budjetdan tashqari Pensiya jamgʻarmasiga badallar toʻlayotgan shaxsga ijtimoiy taʼminot boʻlimi tomonidan, belgilangan namunadagi shakl boʻyicha ochiladi.

25. Qoramol boqish va chorvachilik mahsulotlari sotish bilan band boʻlgan shaxsning xohishiga koʻra tuman (shahar) ijtimoiy taʼminot boʻlimi ularning toʻlov hujjatlari bilan tasdiqlanadigan budjetdan tashqari Pensiya jamgʻarmasiga toʻlangan badallarini hisobga olish Kartochkasi va Daftarchasidagi yozuvlar bilan solishtirishga majbur. Solishtirish natijalari hisobga olish Kartochkasi va Daftarchasiga yoziladi hamda qoramol boqish va chorvachilik mahsulotlarini sotish bilan band boʻlgan shaxs hamda ijtimoiy taʼminot boʻlimi masʼul xodimi imzolari, shuningdek boʻlim muhri bilan tasdiqlanadi.

26. Budjetdan tashqari Pensiya jamgʻarmasiga sugʻurta badallari toʻlangani toʻgʻrisidagi toʻlov hujjatlari qoramol boqish va chorvachilik mahsulotlari sotish bilan band boʻlgan shaxsda uning toʻlagan badallari hisobga olish Kartochkasi va Daftarchasidagi yozuvlar bilan solishtirilgan vaqtgacha saqlanadi.

27. Budjetdan tashqari Pensiya jamgʻarmasiga badallar toʻlash toʻxtaganda yoki yashash joyi oʻzgarganda ijtimoiy taʼminot boʻlimi hisobga olish Kartochkasi va Daftarchasiga hisobdan chiqarish toʻgʻrisida tegishli yozuvlarni kiritadi.

28. Shaxsiy yordamchi va dehqon xoʻjaliklarida qoramol boqish va yetishtirilgan chorvachilik mahsulotlarini sotish bilan band boʻlgan shaxslarga pensiya tayinlash ular tomonidan budjetdan tashqari Pensiya jamgʻarmasiga badallar toʻlangan taqdirda “Fuqarolarning davlat pensiya taʼminoti toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonuniga muvofiq amalga oshiriladi.

29. Shaxsiy yordamchi va dehqon xoʻjaliklarida qoramol boqish va yetishtirilgan chorvachilik mahsulotlarini sotish bilan band boʻlgan shaxslarga pensiyalar pensionerning yashash joyidagi tuman (shahar) ijtimoiy taʼminot boʻlimi tomonidan tayinlanadi va toʻlanadi. Pensionerning tanlashiga koʻra pensiyani toʻlash yo pochta aloqa boʻlimlari orqali yoxud Xalq banki boʻlimlaridagi omonatlarga qoʻshish yoʻli bilan amalga oshirilishi mumkin.

30. Qoramol boqish va chorvachilik mahsulotlari sotish bilan band boʻlgan shaxslarga ijtimoiy sugʻurta boʻyicha budjetdan tashqari Pensiya jamgʻarmasidan nafaqalar toʻlanmaydi.

31. Shaxsiy yordamchi va dehqon xoʻjaliklarida qoramol boqish va yetishtirilgan chorvachilik mahsulotlarini sotish bilan band boʻlgan fuqarolarning manfaatlari va huquqlarini, shu jumladan pensiya taʼminotiga boʻlgan huquqini taʼminlash maqsadida ushbu Nizomga 4-ilovaga muvofiq shakl boʻyicha mazkur shaxs, mehnat organi va fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organi oʻrtasida uch tomonlama shartnoma tuziladi, ushbu shartnoma quyidagi majburiyatlarni:

fuqaroning — shaxsiy yordamchi va dehqon xoʻjaligida qoramol boqish va yetishtirilgan chorvachilik mahsulotlarini sotish boʻyicha mehnat faoliyatini amalga oshirish, qoramolni boqish va zarur darajada parvarish qilish uchun zarur shart-sharoitlarni taʼminlash, shaxsiy yordamchi va dehqon xoʻjaligida chorva mollari sonini va chorvachilik mahsulotlari yetishtirishni koʻpaytirishni taʼminlash boʻyicha zarur chora-tadbirlar koʻrish, budjetdan tashqari Pensiya jamgʻarmasiga badallarni oʻz vaqtida toʻlash majburiyatlarini;

mehnat organining — shaxsiy yordamchi va dehqon xoʻjaliklarida qoramol boqish va yetishtirilgan chorvachilik mahsulotlari sotish bilan band boʻlgan shaxsning pensiya taʼminoti, faoliyatning ushbu turi bilan band boʻlingan davrlarning mehnat stajiga toʻgʻri hisoblanishi masalalaridagi manfaatlarini himoya qilish, buyurtmachilarga chorvachilik mahsulotlari sotish yuzasidan shartnomalar tuzishda, tijorat banklari kreditlarini olishda hamda mehnat organlari vakolatiga kiradigan, faoliyatning ushbu turi bilan bogʻliq boshqa xoʻjalik masalalarini hal etishda yuridik va konsultativ yordam koʻrsatish, fuqarolarni shaxsiy yordamchi va dehqon xoʻjaliklarida qoramol boqish va chorvachilik mahsulotlari yetishtirishning ilgʻor texnologiyalariga, shuningdek ular faoliyati xususiyatlarini hisobga olgan holda mehnatni muhofaza qilish qoidalari va metodlariga oʻqitishga koʻmaklashish majburiyatlarini;

fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organining dehqon bozorlarida sotishda va buyurtmachilarga yetkazib berishda shaxsiy yordamchi va dehqon xoʻjaligida yetishtirilgan chorvachilik mahsulotlarining kelib chiqishi toʻgʻrisida qonun hujjatlarida belgilangan hujjatlarni berish, fuqarolarning qoramol boqish va chorvachilik mahsulotlari sotish bilan bandligini hisobga olish majburiyatlarini oʻz ichiga oladi.

32. Shartnoma mazkur shaxs tomonidan shaxsiy yordamchi va dehqon xoʻjaligida qoramol boqish va yetishtirilgan chorvachilik mahsulotlarini sotish boʻyicha faoliyat bilan band boʻlish davri uchun, biroq kamida bir yil uchun tuziladi.

33. Shartnoma 3 nusxada tuziladi, ulardan har biri shartnoma tomonlariga beriladi va mehnat organida ip oʻtkazib tikilgan va tartib raqami qoʻyilgan varaqlari boʻlgan maxsus daftarda roʻyxatdan oʻtkaziladi.

34. Mehnat organlari fuqarodan mehnat daftarchasi ochish uchun buyurtmanoma tushgandan keyin joyiga borib qoramolning va boshqa shart-sharoitlarning mavjudligini aniqlaydilar.

35. Aholining shaxsiy yordamchi va dehqon xoʻjaliklarida qoramol boqish va yetishtirilgan chorvachilik mahsulotlarini sotish bilan bandligining keyingi monitoringi mehnat organlari tomonidan fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari bilan birgalikda, uy xoʻjaliklari muntazam monitoringini olib borish hamda “Aholining qoramol boqish va chorvachilik mahsulotlari sotish bilan bandligi koʻrsatkichlari” varaqasiga tegishli yozuvlar kiritish yoʻli bilan amalga oshiriladi.

36. Fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organi va mehnat organining mazkur oʻzini oʻzi boshqarish organi hududiga birkitilgan xodimi har chorakda kamida bir marta, tasdiqlangan jadvalga muvofiq:

ushbu Nizomning 2-bandida koʻrsatilgan shaxslar;

sonini koʻrsatgan holda shaxsiy yordamchi yoki dehqon xoʻjaligida qoramol mavjudligi toʻgʻrisidagi maʼlumotlarni olish maqsadida oʻzini oʻzi boshqarish organi hududida joylashgan uy xoʻjaliklari monitoringini amalga oshiradilar.

37. Uy xoʻjaliklari monitoringi davomida olingan maʼlumotlar ushbu Nizomga 5-ilovaga muvofiq “Aholining qoramol boqish va chorvachilik mahsulotlari sotish bilan bandligi koʻrsatkichlari” varaqasiga yozib qoʻyiladi.

38. Har bir chorak tugagandan keyin oʻn kun mobaynida “Aholining qoramol boqish va chorvachilik mahsulotlari sotish bilan bandligi koʻrsatkichlari” varaqasidagi yozuvlar asosida har bir fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organi boʻyicha mehnat organi tomonidan faoliyatning koʻrsatilgan turi bilan band boʻlgan shaxslar soni toʻgʻrisida hisobot tuziladi.

Hisobot maʼlumotlari Tuman boʻyicha shaxsiy yordamchi va dehqon xoʻjaliklarida qoramol boqish va yetishtirilgan chorvachilik mahsulotlarini sotish bilan band boʻlganlar toʻgʻrisidagi hisobotda ushbu Nizomga 6-ilovaga muvofiq shakl boʻyicha jamlanadi hamda hisobot choragidan keyingi oyning 20-kunigacha boʻlgan muddatda Qoraqalpogʻiston Respublikasi Mehnat va aholini ijtimoiy muhofaza qilish vazirligiga hamda hududiy Mehnat va aholini ijtimoiy muhofaza qilish bosh boshqarmalariga joʻnatiladi.

______________________________ da yashovchi, shaxsiy yordamchi, dehqon xoʻjaligida (keraklisining tagiga chizilsin) qoramol boqish va chorvachilik mahsulotlari yetishtirish va sotish bilan band boʻlgan fuqaro ‎__________________________________________________ ‎ (keyingi oʻrinlarda Fuqaro deb ataladi); ‎‎

‎‎viloyati, __________________ tumani (shahar) Mehnat, aholini ish bilan taʼminlash va ijtimoiy muhofaza qilish boʻlimi nomidan Direktor________________________________ (keyingi oʻrinlarda Mehnat boʻlimi deb ataladi);

fuqarolar yigʻini nomidan rais __________________________________________________‎ ‎‎(keyingi oʻrinlarda Fuqarolar yigʻini deb ataladi‎).

Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining “Shaxsiy yordamchi, dehqon va fermer xoʻjaliklarida chorva mollarni koʻpaytirishni ragʻbatlantirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida” 2006-yil 23-martdagi PQ–308-son qaroriga muvofiq ushbu Shartnomani quyidagilar haqida tuzdilar:

1.1. Shaxsiy yordamchi va dehqon xoʻjaliklarida band boʻlgan fuqarolarni aholining bandligini va oila budjetini toʻldirishning muhim omili sifatida qoramol boqish va chorvachilik mahsulotlari yetishtirish boʻyicha ishlab chiqarish faoliyatiga keng jalb etishni taʼminlash, joylarda qoramol boqish va goʻsht-sut mahsulotlari yetishtirishni koʻpaytirish uchun zarur shart-sharoitlar yaratish.

1.2. Fuqaro ______________________ ish bilan band deb eʼtirof etiladi hamda unga Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2006-yil 21-apreldagi 67-son qarori bilan tasdiqlangan Shaxsiy yordamchi va dehqon xoʻjaliklarida qoramol boqayotgan va chorvachilik mahsulotlari sotayotgan fuqarolarning bandligi toʻgʻrisidagi Nizomda belgilangan tartibda unga mehnat daftarchasi beriladi (yuritiladi).

1.3. Fuqaro qoramol boqish, chorvachilik mahsulotlarini yetishtirish va sotish boʻyicha ish vaqtini oʻz xohishiga koʻra taqsimlaydi.

1.4. Shaxsiy yordamchi va dehqon xoʻjaligida qoramol boqish va chorvachilik mahsulotlari sotishdan olingan barcha daromadlar Fuqaroning mulki hisoblanadi, agar uchinchi shaxslar bilan shartnoma munosabatlarida boshqacha hol nazarda tutilmagan boʻlsa.

1.5. Shartnomaning amal qilish muddati ____ yil.

2.1. Fuqaro quyidagilarga majbur:

qoramol boqish va chorvachilik mahsulotlari yetishtirish boʻyicha mehnat faoliyatini amalga oshirish;

shaxsiy yordamchi (dehqon) xoʻjaligida yetishtirilgan chorvachilik mahsulotlarini dehqon bozorlarida, tayyorlov tashkilotlariga qonun hujjatlarida belgilangan tartibda sotish;

qoramol boqish uchun zarur shart-sharoitlar yaratish va qoramolni parvarish qilishni taʼminlash;

shaxsiy yordamchi va dehqon xoʻjaligida qoramollar sonini va chorvachilik mahsulotlari yetishtirishni koʻpaytirish boʻyicha zarur chora-tadbirlar koʻrish;

budjetdan tashqari Pensiya jamgʻarmasiga sugʻurta badallarini oʻz vaqtida toʻlash;

boshqa majburiyatlar: _____________________.

2.2. Mehnat boʻlimi quyidagilarga majbur:

shaxsiy yordamchi va dehqon xoʻjaliklarida qoramol boqish va chorvachilik mahsulotlari sotish bilan band boʻlgan shaxslarning pensiya taʼminoti, faoliyatning ushbu turi bilan band boʻlingan davrlarni mehnat stajiga toʻgʻri hisoblash masalalaridagi manfaatlarini himoya qilish;

buyurtmachilarga chorvachilik mahsulotlari yetkazib berish yuzasidan shartnomalar tuzishda, tijorat banklarining kreditlarini olishda hamda mehnat organlari vakolatiga kiruvchi faoliyatning ushbu turi bilan bogʻliq boshqa xoʻjalik masalalarini hal qilishda yuridik va konsultativ yordam koʻrsatish;

fuqarolarni shaxsiy yordamchi va dehqon xoʻjaliklarida qoramol boqish va chorvachilik mahsulotlari yetishtirishning ilgʻor texnologiyalariga, ular faoliyatining xususiyatlarini hisobga olgan holda mehnatni muhofaza qilish qoidalari va metodlariga oʻqitishga koʻmaklashish;

boshqa majburiyatlar: _____________________.

2.3. Fuqarolar yigʻini quyidagilarga majbur:

mikrokreditlar olishda qonun hujjatlarida belgilangan talablarga rioya etishda tijorat banklari oldida kafil boʻlish;

shaxsiy yordamchi va dehqon xoʻjaligida yetishtirilgan chorvachilik mahsulotlarini dehqon bozorlarida sotishda va buyurtmachilarga yetkazib berishda chorvachilik mahsulotlarining kelib chiqishi toʻgʻrisida qonun hujjatlarida belgilangan hujjatlarni berish;

fuqarolarning qoramol boqish, chorvachilik mahsulotlarini yetishtirish va sotish bilan bandligining hisobini olib borish;

boshqa majburiyatlar: _____________________.

3. Mazkur Shartnomada nazarda tutilgan majburiyatlar bajarilmagan taqdirda tomonlar Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlariga muvofiq javob beradilar.

4.1. Quyidagi hollarda:

Shartnomaning 1.5-bandda koʻrsatilgan amal qilish muddati tugaganda;

fuqaroning qoramol boqish va chorvachilik mahsulotlari yetishtirish va sotish bilan bandligi toʻxtatilganda Shartnomaning amal qilishi toʻxtatiladi.

4.2 Agar Shartnomaning amal qilish muddati tugagach Tomonlar Shartnomaning amal qilishini toʻxtatish toʻgʻrisidagi niyatini bildirishmasa Shartnoma nomaʼlum muddatga uzaytirilgan hisoblanadi.

5.1. Shartnoma shartlari barcha Tomonlar uchun majburiy yuridik kuchga ega. Mazkur Shartnomaga oʻzgartirish va qoʻshimchalar yozma bitimlar bilan rasmiylashtiriladi.

5.2. Shartnoma Tomonlari oʻrtasidagi nizolar amaldagi qonun hujjatlarida belgilangan tartibda koʻrib chiqiladi.

5.3. Shartnoma bir xil yuridik kuchga ega boʻlgan 3 nusxada tuzilgan hamda har qaysi Tomonda bir nusxadan saqlanadi.

Tomonlarning imzolari:

Ushbu Nizom Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining “Homiylar va shifokorlar yili Dasturi toʻgʻrisida” 2006-yil 23-yanvardagi PQ–266-son, “Shaxsiy yordamchi, dehqon va fermer xoʻjaliklarida chorva mollarni koʻpaytirishni ragʻbatlantirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida” 2006-yil 23-martdagi PQ–308-son qarorlariga muvofiq ishlab chiqilgan hamda qishloq joylarda yashaydigan kam taʼminlangan va koʻp bolali oilalarning daromadini oshirish hamda fuqarolarning qoramol boqish hamda chorvachilik mahsulotlari yetishtirish va sotish bilan bandligini taʼminlash maqsadida ushbu oilalarga qoramolni bepul berish tartibini belgilaydi.

Kam taʼminlangan va koʻp bolali oilalarga qoramolni bepul berish xayriya yordami sifatida amalga oshiriladi.

1. Qoramolni bepul berishga ehtiyojmand oilalarni aniqlash ochiqlik va oshkoralik shartlarida va ijtimoiy adolat prinsipiga qatʼiy rioya qilingan holda qishloq fuqarolar yigʻini tomonidan amalga oshiriladi.

Oilalarga qoramolni bepul berish toʻgʻrisidagi qaror fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organi raisi taqdimnomasiga binoan, keyinchalik fuqarolar yigʻini yoki vakillar yigʻilishi tomonidan tasdiqlangan holda Fuqarolar yigʻini kengashi tomonidan qabul qilinadi.

2. Qoramol quyidagilarga:

a) voyaga yetmagan besh nafar va undan ortiq bolalari, shu jumladan kasb-hunar kollejlari (akademik litseylar) oʻquvchilari boʻlgan koʻp bolali oilalarga;

b) umumiy daromadlari oilaning har bir aʼzosi hisobiga bir oyda eng kam oylik ish haqining 1,5 baravaridan oshmaydigan, doimiy ravishda (keyingi 2-3 yilda) past boʻlgan kam taʼminlangan oilalarga;

v) boquvchilari bevalar va bolalarni tarbiyalayotgan yolgʻiz onalar hisoblanadigan voyaga yetmagan bolalari boʻlgan kam taʼminlangan oilalarga;

g) yetim bolalar va ota-onasining qarovisiz qolgan bolalar uchun bolalar uylari va internat uylar bitiruvchilariga;

d) ota-onasiz qolgan ikki nafar va undan ortiq bolalarni qaramogʻiga olgan (qabul qilgan) oilalarga bepul beriladi.

Ilgaridan qoramoli boʻlgan oilalar qoramolni bepul berishga ehtiyojmand oilalar deb hisoblanmaydi.

3. Qoramolni bepul berishga ehtiyojmand oilalarni aniqlashda 2-bandda koʻrsatilgan talablar bilan birga quyidagilar hisobga olinadi:

uy xoʻjaligida qoramol boqish uchun sharoitlarning, shu jumladan yer uchastkasining mavjudligi;

qoramolni boqish uchun tegishli malakaga va parvarish qilish imkoniyatiga ega boʻlgan mehnatga layoqatli oila aʼzolarining mavjudligi;

boqilayotgan qoramolni yem bilan taʼminlash imkoniyatining mavjudligi.

4. Qoramolni bepul berishga ehtiyojmand oilalarni aniqlash Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining “Bolali oilalarni ijtimoiy qoʻllab-quvvatlashni kuchaytirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida” 1996-yil 10-dekabrdagi 437-son qaroriga muvofiq fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish har bir organida tuzilgan fuqarolar yigʻini maxsus komissiyalari tomonidan amalga oshiriladi.

Ushbu komissiyalar oilaning uyiga borib uning daromadlarini va mulkiy ahvolini oʻrganib chiqadilar va tegishli dalolatnoma tuzadilar, dalolatnomada:

oilaning tarkibi, voyaga yetmagan bolalar, jumladan kasb-hunar kollejlari va akademik litseylar oʻquvchilari soni;

oilaning umumiy daromadi va uning manbalari;

oilada qimmatbaho yuqori likvidli mol-mulkning, shu jumladan koʻchmas mulk obyektlarining mavjudligi;

agar oilaga qoramol berilsa, uni boqish uchun sharoitlarning mavjudligi koʻrsatiladi.

Oilaning mulkiy ahvolini oʻrganish natijalariga koʻra maxsus komissiya qoramolni bepul berish yoki bermaslik toʻgʻrisida dastlabki xulosa chiqaradi. Oilaning mulkiy ahvolini oʻrganish dalolatnomasi maxsus komissiyaning barcha aʼzolari tomonidan imzolanadi.

5. Oilaning mulkiy ahvolini oʻrganish dalolatnomasi oilaga qoramolni bepul berish toʻgʻrisida qaror qabul qilish uchun Fuqarolar yigʻini kengashiga beriladi.

Fuqarolar yigʻini kengashi qarori oilaga qoramolni bepul berish (bermaslik) sabablari koʻrsatilgan holda protokol bilan rasmiylashtiriladi.

6. Fuqarolar yigʻini kengashi tomonidan qaror qabul qilingandan keyin ushbu qaror tasdiqlash uchun fuqarolar yigʻiniga yoki vakillar yigʻilishiga kiritiladi.

Agar qaror uchun fuqarolar yigʻini yoki vakillar yigʻilishi qatnashchilarining oddiy koʻpchiligi ovoz bersa, u tasdiqlangan hisoblanadi hamda protokol bilan tasdiqlanadi.

7. Fuqarolar yigʻinining oilalarga qoramolni bepul berish toʻgʻrisidagi tasdiqlangan qarorlari va oilalarning mulkiy ahvolini oʻrganish dalolatnomalari koʻrsatilgan oilalarni qoramolni bepul berish roʻyxatiga kiritish uchun har oyning 15-kunigacha boʻlgan muddatda hokimlikka joʻnatiladi.

8. Qishloq joylarda yashayotgan kam taʼminlangan va koʻp bolali oilalarga qoramol ajratish tumanlar hokimliklari tomonidan tuzilgan maxsus komissiyalar tomonidan amalga oshiriladi.

Maxsus komissiya tarkibiga quyidagilar majburiy tartibda kiritiladi:

tuman hokimining oʻrinbosari — komissiya raisi;

tuman mehnat, aholini ish bilan taʼminlash va ijtimoiy himoya qilish boʻlimi boshligʻi;

tuman qishloq va suv xoʻjaligi boʻlimi vakillari;

moliya organi vakili;

prokuratura organi vakili;

tijorat banki filiali (boʻlimi) rahbari;

“Mahalla” va “Nuroniy” jamgʻarmalarining tuman boʻlimlari rahbarlari.

Maxsus komissiyaning shaxsiy tarkibi tuman hokimi tomonidan tasdiqlanadi.

9. Qoramolni xarid qilish hamda kam taʼminlangan va koʻp bolali oilalarga bevosita berish uchun maxsus komissiya huzurida tarkibiga tuman qishloq va suv xoʻjaligi boʻlimi, veterinariya xizmatlari mutaxassislari va tajribali chorvadorlar jalb qilinadigan ishchi guruh tuziladi.

10. Maxsus komissiya oilalarga qoramolni bepul berish toʻgʻrisida fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlaridan tushgan qarorlarni har oyda koʻrib chiqadi hamda qoramolni kam taʼminlangan va koʻp bolali oilalarga berish navbati roʻyxatlarini tuzadi.

Roʻyxatlarni tuzishda komissiya keyinchalik kam taʼminlangan va koʻp bolali oilalarga beriladigan qoramolni xarid qilish uchun moliyaviy imkoniyatlarning mavjudligidan kelib chiqadi.

Qoramolni oilalarga bepul berish roʻyxatlarini tuzishda oilaning ijtimoiy yordamga oʻta ehtiyojmandligi hisobga olinadi. Mazkur Nizomning 2-bandida koʻrsatib oʻtilgan koʻrsatkichlar boʻyicha aniqlanadigan barcha belgilar majmuiga ega boʻlgan oilalarga qoramol birinchi navbatda beriladi.

Qoramol bepul beriladigan oilalar roʻyxati tuman hokimi tomonidan tasdiqlanadi.

Kam taʼminlangan va koʻp bolali oilaga faqat bir bosh qoramol bepul berilishi mumkin.

11. Hokimlikning maxsus komissiyasi oilalarning qoramolni bepul berish uchun roʻyxatga kiritilganligi asoslanganligini taʼminlash maqsadida oilani borib koʻrish (yoki oilalarni borib koʻrish uchun oʻz vakillarini yuborish) yoki fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari tomonidan tegishli qaror qabul qilingan oilalar aʼzolarining daromadlari toʻgʻrisida soliq organlaridan qoʻshimcha maʼlumotlar soʻrash huquqiga ega.

Agar oʻzini oʻzi boshqarish organining oilalarga qoramolni bepul berish toʻgʻrisidagi qarori hokimlikning maxsus komissiyasi tomonidan asosli emas deb hisoblansa ushbu oilalar qoramolni bepul olish roʻyxatlariga kiritilmaydi, maxsus komissiya esa roʻyxatga kiritishni rad etishning asoslangan javobini fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organiga yuboradi.

12. Kam taʼminlangan va koʻp bolali oilalarga bepul berish uchun qoramolni roʻyxatlarda koʻrsatilgan miqdorga muvofiq qishloq xoʻjaligi korxonalaridan yoki boshqa korxonalardan, shuningdek aholidan pul oʻtkazish yoʻli bilan yoki naqd hisob-kitob qilib sotib olish ishchi guruh tomonidan amalga oshiriladi.

Kam taʼminlangan va koʻp bolali oilalarga beriladigan qoramol sogʻlom buzoq, gʻunajin yoki 5 yoshgacha boʻlgan sigir boʻlishi mumkin.

13. Qoramolni kam taʼminlangan va koʻp bolali oilalarga berish ishchi guruh tomonidan amalga oshiriladi hamda ishchi guruh aʼzosi va qoramolni olgan oilaning huquqiy layoqatli aʼzosi tomonidan imzolangan belgilangan shakldagi berish-olish dalolatnomasi bilan rasmiylashtiriladi.

14. Yuridik va jismoniy shaxslarning homiylik va xayriya yordamlari qoramolni xarid qilish hamda keyinchalik kam taʼminlangan va koʻp bolali oilalarga bepul berish uchun mablagʻlarni shakllantirish manbalari hisoblanadi.

15. Moliyaviy mablagʻlar hokimlik tomonidan depozitga qoʻyish va belgilangan moliyaviy operatsiyalarni amalga oshirish uchun tanlangan tijorat banklaridan birining tuman boʻlimida hokimlik ochgan maxsus hisob raqamida jamlanadi.

Tuman hokimining oʻrinbosari — maxsus komissiya raisi hisob raqamidagi mablagʻlarni tasarruf etuvchi hisoblanadi.

16. Maxsus komissiya homiylarning mablagʻlarini jalb etish maqsadida yuridik va jismoniy shaxslar oʻrtasida keng tushuntirish ishlarini amalga oshiradi, ularning nomiga iltimosnoma-xatlar yuboradi.