Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг
қарори
Инсон аъзолари ва (ёки) тўқималарини трансплантация қилишни тартибга солиш чора-тадбирлари тўғрисида
Ўзбекистон Республикасининг «Инсон аъзолари ва тўқималарининг трансплантацияси тўғрисида»ги Қонунига мувофиқ Ўзбекистон Республикасида трансплантация жарроҳлик амалиётларини жорий этиш, трансплантация хизматини ривожлантиришнинг ҳуқуқий асосларини мустаҳкамлаш ҳамда ушбу соҳада қонунийликка риоя этишнинг қатъий назоратини таъминлаш мақсадида Вазирлар Маҳкамаси қарор қилади:
1. Қуйидагилар:
Инсон аъзолари ва (ёки) тўқималарини трансплантация қилиш тартиби тўғрисидаги низом 1-иловага мувофиқ;
Трансплантация объектлари бўлиши мумкин бўлган тирик донордан ёки инсон мурдасидан олинадиган инсон аъзолари ва (ёки) тўқималари рўйхати 2-иловага мувофиқ;
Инсон аъзолари ва (ёки) тўқималарини оладиган ҳамда трансплантация қиладиган давлат соғлиқни сақлаш тизимининг тиббиёт муассасалари рўйхати 3-иловага мувофиқ;
Инсон аъзолари ва (ёки) тўқималарини Ўзбекистон Республикаси ҳудудида ташиш, уларни сақлаш, Ўзбекистон Республикаси божхона ҳудудига олиб кириш тартиби тўғрисидаги низом 4-иловага мувофиқ тасдиқлансин.
2. Ўзбекистон Республикаси Соғлиқни сақлаш вазирлиги:
а) 2024-2025 йилларда давлат тиббиёт олий таълим муассасаларининг клиникаларида ушбу муассасаларнинг бюджетдан ташқари маблағлари ҳисобидан замонавий молекуляр-генетик ва иммуно-гистокимё лабораторияларини ташкил этиш, шунингдек, Соғлиқни сақлаш вазирлиги тасдиқлаган жиҳозлаш стандартларига асосан давлат тиббиёт олий таълим муассасалари клиникаларининг трансплантация бўлимларини ташкил этиш ва жиҳозлаш чораларини кўрсин;
б) 2024 йил 1 августга қадар давлат соғлиқни сақлаш тизимининг тиббиёт муассасаларида инсон мурдасидан олинадиган кўз шох пардаси ва унинг қисмлари банкини яратиш бўйича асосланган таклифларни ишлаб чиқсин ҳамда Вазирлар Маҳкамасига киритсин;
в) 2024 йил 1 сентябрга қадар:
инсон аъзолари ва (ёки) тўқималари донорлигига қарши кўрсатма бўладиган касалликлар рўйхатини;
реципиент ва тирик донорни ҳар тарафлама тиббий текширувдан ўтказиш, реципиентга аъзосининг ва (ёки) тўқимасининг трансплантацияси зарурлиги, тирик донорга тиббий хулосасини тақдим этиш тўғрисидаги хулосаларни бериш тартибини;
давлат соғлиқни сақлаш тизимидаги тиббиёт муассасаларида реципиент ҳамда тирик донорни трансплантацияга тайёрлаш ва амалиётдан кейинги реабилитацияси ва кузатувда бўлиш тартибини;
кератопластика амалиётининг бажарилишини янада кўпайтириш ва бунда беморлар хавфсизлигини таъминлаш мақсадида хорижий давлатлардан олиб келинадиган «донор кўз шох пардаси» биопротезларини тиббиёт ташкилотларида қўллаш тартибини тасдиқласин;
г) Рақамли технологиялар вазирлиги билан биргаликда 2024 йил 1 ноябрга қадар «Донорларнинг, реципиентларнинг, шунингдек инсон аъзоларининг ва (ёки) тўқималарининг ягона давлат реестри» ахборот тизимини (кейинги ўринларда — Ягона давлат реестри) ишлаб чиқсин ҳамда амалиётга жорий этсин.
Бунда:
Ягона давлат реестрини ишлаб чиқиш ва кейинчалик қўллаб-қувватлаш билан боғлиқ харажатлар Давлат бюджетидан Соғлиқни сақлаш вазирлигига ажратилган маблағлар доирасида амалга оширилиши белгилансин;
ушбу соҳада иш юритишни енгиллаштириш мақсадида Ягона давлат реестрида шаклланган маълумотларнинг идоралараро электрон ҳамкорлик орқали тақдим этилиши назарда тутилсин;
тегишли вазирлик ва идораларнинг ахборот тизимлари ҳамда ахборот ресурсларини Ягона давлат реестрига «Электрон ҳукумат» тизимининг идоралараро платформаси орқали интеграциялашуви йўлга қўйилсин;
д) Тиббиётни ривожлантириш давлат мақсадли жамғармаси маблағлари ҳисобидан трансплантация йўналишида фаолият юритувчи 80 нафаргача мутахассисларни 2024 йилда ва тасдиқланган режа-жадвалга мувофиқ 2025 — 2027 йиллар давомида ҳар йили 100 нафаргача мутахассисларни нуфузли хорижий тиббиёт муассасалари ва марказларига малака ошириш учун юборсин;
е) 2024 йил 1 декабрга қадар Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлисининг Инсон ҳуқуқлари бўйича вакили (омбудсман), Ўзбекистон мусулмонлари идораси, Бош прокуратура, Олий суд, Ички ишлар вазирлиги, Адлия вазирлиги, Давлат хавфсизлик хизмати ва бошқа манфаатдор ташкилотлар хулосалари асосида ҳамда халқаро тажрибани пухта ўрганган ҳолда:
аккредитациядан ўтган нодавлат тиббиёт ташкилотларига ҳам инсон аъзоларини ва (ёки) тўқималарини олиш ҳамда уларнинг трансплантациясини амалга оширишга рухсат бериш;
инсон аъзоларини ва (ёки) тўқималарини унинг мурдасидан тириклик чоғида нотариал тартибда тасдиқланган ёзма розилиги мавжуд бўлмаган ҳолларда олиш юзасидан асосланган таклифларни Вазирлар Маҳкамасига киритсин.
Бунда аъзолари ва (ёки) тўқималари бошқа инсон ҳаётини сақлаб қолишда ишлатилган шахснинг оила аъзоларини қўллаб-қувватлаш бўйича хорижий тажрибани ўрганиб чиқиш назарда тутилсин;
ё) икки ой муддатда манфаатдор вазирликлар ва идоралар билан биргаликда ўзлари қабул қилган норматив-ҳуқуқий ҳужжатларни ушбу қарорга мувофиқлаштирсин;
ж) уч ой муддатда Иқтисодиёт ва молия вазирлиги билан биргаликда инсон аъзолари ва (ёки) тўқималарининг трансплантацияси соҳасидаги ишларни, шу жумладан, донор ва реципиентни трансплантация амалиётига тайёрлаш, ўтказиш ва реабилитацияси жараёни билан боғлиқ барча харажатларни Давлат бюджети, шунингдек, қонунчилик ҳужжатларида тақиқланмаган бошқа манбалар ҳисобидан қоплаш юзасидан асосланган таклифларни Вазирлар Маҳкамасига киритсин.
3. Ўзбекистон Республикаси Соғлиқни сақлаш вазирлиги:
икки ой муддатда ҳудудларда трансплантация амалиётини йўлга қўйиш билан боғлиқ бўлган зарур тиббий техника ва бошқа жиҳозларга бўлган эҳтиёжини аниқласин;
аниқланган эҳтиёждан келиб чиқиб, 2024-2025 йиллар давомида ҳудудлардаги тиббиёт муассасаларини Соғлиқни сақлаш вазирлигига Давлат бюджетидан ажратилган маблағлар доирасида, халқаро молия институтлари кредит ва грант маблағлари ҳамда қонунчилик ҳужжатларида тақиқланмаган бошқа манбалар ҳисобидан зарур тиббий техника ва бошқа жиҳозлар билан таъминлаш чораларини кўрсин.
4. Мазкур қарорнинг бажарилишини назорат қилиш Ўзбекистон Республикаси соғлиқни сақлаш вазири в.б. А.А. Худаяров зиммасига юклансин.
Ўзбекистон Республикасининг Бош вазири А. АРИПОВ
Тошкент ш.,
2024 йил 13 июнь,
333-сон
Вазирлар Маҳкамасининг 2024 йил 13 июндаги 333-сон қарорига
1-ИЛОВА
Инсон аъзолари ва (ёки) тўқималарини трансплантация қилиш тартиби тўғрисида
НИЗОМ
1-боб. Умумий қоидалар
1. Ушбу Низом Ўзбекистон Республикасининг «Инсон аъзолари ва тўқималарининг трансплантацияси тўғрисида»ги Қонунига мувофиқ тирик донордан ёки инсон мурдасидан олинган аъзолар ва (ёки) тўқималарни трансплантация қилиш тартибини белгилайди.
2. Мазкур Низомда қуйидаги асосий тушунчалар қўлланилади:
бош миянинг ўлими — бош мия барча вазифаларининг тўлиқ ва асл ҳолига қайтмайдиган тарзда тўхташи;
инсон аъзоси — инсон организмида муайян вазифани бажарувчи турли хил ҳужайралар ва тўқималарнинг алоҳида мажмуи;
инсон тўқимаси — умумий келиб чиқиши, тузилиши ва инсон организмида бажарадиган вазифаларига кўра бирлашган ҳужайралар ҳамда ҳужайралараро моддалар мажмуи;
реципиент — ўзига нисбатан инсон аъзосининг ва (ёки) тўқимасининг трансплантацияси бажариладиган инсон;
тирик донор — ўзидан аъзоларнинг ва (ёки) тўқималарнинг трансплантация учун олинишига ихтиёрий равишда, бепул асосда, нотариал тартибда тасдиқланган ёзма розилик берган инсон;
трансплантация — реципиентда мавжуд бўлмаган ёхуд шикастланган, ўзининг муҳим ҳаётий вазифаларини бажаришга қодир бўлмаган аъзоларни ва (ёки) тўқималарни тирик донордан ёки инсон мурдасидан олинган аъзоларга ва (ёки) тўқималарга жарроҳлик амалиёти ёки муолажа ўтказиш йўли билан алмаштириш.
3. Ўзбекистон Республикасининг «Инсон аъзолари ва тўқималарининг трансплантацияси тўғрисида»ги Қонунига мувофиқ инсон аъзоларини ва (ёки) тўқималарини трансплантация қилишда жисмоний ҳамда юридик шахсларга инсон аъзоларининг ва (ёки) тўқималарининг олди-сотдиси тақиқланади.
4. Инсон аъзолари ва (ёки) тўқималарини олиш, шунингдек, уларнинг трансплантацияси Вазирлар Маҳкамаси томонидан тасдиқланган рўйхат бўйича давлат соғлиқни сақлаш тизимининг тиббиёт муассасалари томонидан амалга оширилади.
5. Тирик донордан ёки инсон мурдасидан аъзоларни ва (ёки) тўқималарни трансплантация қилиш фақат бошқа жарроҳлик амалиётлари ёки муолажалар реципиент ҳаётини сақлаб қолишни ёхуд унинг соғлиғи тикланишини кафолатлай олмаган тақдирда қўлланилиши мумкин.
6. Инсон аъзолари ва (ёки) тўқималари реципиентларга инсон аъзолари ва (ёки) тўқималарининг трансплантацияси зарурлиги тўғрисидаги тиббий хулоса (кейинги ўринларда — тиббий хулоса) асосида трансплантация қилинади.
7. Тиббий хулоса трансплантация амалиётини амалга оширувчи соғлиқни сақлаш тизими давлат тиббиёт муассасасининг (кейинги ўринларда — тиббиёт муассасаси) даволовчи шифокори, трансплантологи, анестезиологи, невропатологи, заруратга кўра бошқа ихтисосликлар бўйича шифокорлардан иборат таркибдаги мутахассис-шифокорларнинг консилиуми томонидан Ўзбекистон Республикаси Соғлиқни сақлаш вазирлиги белгилаган тартибда берилади.
8. Инсон аъзолари ва (ёки) тўқималарини трансплантация қилиш ушбу Низомга иловада келтирилган схема асосида амалга оширилади.
2-боб. Тирик донорни ва реципиентни трансплантация амалиётига тайёрлаш ҳамда трансплантация амалиётини амалга оширувчи тиббиёт муассасасига жойлаштириш
9. Тирик донордан аъзоларни ва (ёки) тўқималарни реципиентга трансплантация қилиш учун олишга, агар донор:
аъзоларини ва (ёки) тўқималарини олиш бўйича бўлажак жарроҳлик амалиёти ёки муолажа муносабати билан ўз соғлиғи учун юзага келиши мумкин бўлган асоратлар ҳақида камида ўттиз кун олдин ёзма шаклда, видеоёзувга қайд этган ҳолда огоҳлантирилган бўлса;
ўз аъзосини ва (ёки) тўқималарини олишга бўлган розилигини ихтиёрий равишда, бепул асосда, нотариал тартибда тасдиқланган ёзма шаклда билдирган бўлса;
ҳар тарафлама тиббий текширувдан ўтган бўлса ҳамда унинг аъзосини ва (ёки) тўқималарини трансплантация қилиш учун олиш мумкинлиги тўғрисида мутахассис-шифокорларнинг тиббий хулосаси мавжуд бўлса, йўл қўйилади.
10. Тирик донор ва реципиент ўз хоҳишига кўра инсон аъзолари ва (ёки) тўқималарининг трансплантациясини амалга ошириш учун тиббиёт муассасасига мурожаат қилади.
11. Тиббиёт муассасасининг даволовчи шифокори:
а) тирик донор ва реципиент мурожаат қилган куни:
тиббиёт муассасасига ўзининг тирик донори билан келган реципиент билан дастлабки суҳбат ўтказиб, бўлажак жарроҳлик амалиёти ва шу муносабат билан уларнинг соғлиғида юзага келиши мумкин бўлган асоратлар ҳақида тушунтириш беради, донор ва реципиентдан имзоланган тилхат олиш орқали уларни ёзма равишда огоҳлантиради ҳамда уни видеоёзувга қайд этади;
тирик донор ва реципиентга тиббий текширувдан ўтиши учун йўлланма беради;
б) тиббий текширув натижалари тақдим этилган кундан бошлаб бир иш куни ичида тиббий текширув натижаларини реципиентни трансплантация амалиётига муҳтожлиги ҳамда тирик донорнинг трансплантация амалиётига лаёқатлилиги тўғрисида тиббий хулоса олиш учун трансплантация амалиётини амалга оширувчи тиббиёт муассасасининг тиббий консилиумига тақдим этади.
12. Тиббиёт муассасасининг тиббий консилиуми тиббий текширувнинг натижалари тақдим этилган куни:
реципиент ва тирик донорнинг тиббий текширув натижаларини кўриб чиқади;
реципиентга инсон аъзолари ва (ёки) тўқималари трансплантацияси амалиётига муҳтожлиги, тирик донорга эса трансплантация амалиётига лаёқатлилиги тўғрисида тиббий хулоса беради ёки хулоса беришни рад этади.
13. Текширув натижаларига кўра трансплантация амалиёти қуйидаги салбий оқибатларга олиб келиши мумкин бўлса, тиббий хулоса бериш рад этилади:
тирик донорнинг соғлиғига, кўриш, нутқ, эшитиш қобилиятининг йўқолишига;
аъзосининг (инсоннинг трансплантация қилинаётган аъзоси ва (ёки) тўқимаси бундан мустасно) функциялари қисман ёки тўлиқ йўқолишига;
руҳиятининг бузилишига;
меҳнат қобилиятининг ўттиз уч фоиздан ортиқ барқарор йўқолишига;
соғлиғининг бошқа бузилишларига сабаб бўладиган тарзда зиён етказишига сабаб бўлса.
14. Рецепиент тиббий консилиумнинг ижобий хулосасини олган кундан бошлаб ўн кун ичида инсон аъзолари ва (ёки) тўқималари трансплантацияси амалиётига муҳтожлиги, тирик донор трансплантация амалиётига лаёқатлилиги тўғрисидаги тиббий хулосани нотариал идорага тақдим қилади.
15. Нотариал идора реципиент ва тирик донор мурожаат қилган куни тирик донорнинг нотариал тартибда розилигини тасдиқлайди.
16. Тирик донор ва реципиент нотариал тасдиқланган розилик олингандан сўнг ўн иш куни ичида трансплантация амалиётини амалга оширувчи тиббиёт муассасасига тиббий текширувлар натижаларини, инсон аъзолари ва (ёки) тўқималарининг трансплантацияси зарурлиги тўғрисидаги тиббий хулосани ҳамда донорнинг нотариал тартибда тасдиқланган розилигини тақдим қилади.
17. Инсон аъзолари ва (ёки) тўқималарини трансплантация амалиётини амалга оширувчи тиббиёт муассасаси реципиент ва тирик донор мурожаат қилган куни:
тирик донор ва реципиент ҳақидаги маълумотларни «Донорлар, реципиентлар, шунингдек, инсон аъзолари ва (ёки) тўқималарининг ягона давлат реестри» ахборот тизимига (кейинги ўринларда — Ягона давлат реестри) киритади;
реципиент ва тирик донор жуфтлиги мавжуд ҳолларда реципиент ва донорни шифохонага жойлаштиради;
инсон мурдаси аъзолари ва (ёки) тўқималари трансплантация амалиёти учун олинишида донорни Ягона давлат реестри орқали аниқлайди.
3-боб. Трансплантация амалиётини бажариш
18. Бўлажак жарроҳлик амалиёти ёки муолажа амалга оширилиши муносабати билан ўз соғлиғи учун юзага келиши мумкин бўлган асоратлар ҳақида реципиент ва (ёки) тирик донор билан даволовчи шифокори томонидан яна бир маротаба суҳбат ўтказилиб, тушунтириш берилади, донор ва реципиентлардан имзоланган тилхат олиниб, имзо қўйдириб ёзма равишда огоҳлантирилади.
Бунда шифокорлар, реципиент ва тирик донор билан суҳбат жараёни реципиент ва тирик донорни огоҳлантирган ҳолда мажбурий тартибда видеоёзувга олинади.
19. Донор ва реципиент ўртасида инсон аъзолари ва (ёки) тўқималарининг олди-сотдиси амалга оширилмаётганлиги ҳамда тирик донорнинг трансплантация амалиётига мажбурланмаётганлиги тўғрисида берган оғзаки ва ёзма маълумотларни бериши, тасдиқлаши ва маълум қилиши реципиент ва тирик донорни огоҳлантирилган ҳолда мажбурий видеотасвирда қайд этилиши лозим.
20. Реципиент белгиланган тартибда муомалага лаёқатсиз деб топилган бўлса ёки ўн саккиз ёшга тўлмаган ёхуд реципиент жарроҳлик амалиётини ўтказиш ва уни видеотасвирга олиш учун розилик олишнинг имкони бўлмаса, унинг ота-онаси ёки бошқа қонуний вакилининг ёзма розилиги олинади.
 LexUZ шарҳи
Қаранг: Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик процессуал кодексининг 31-боби.
21. Ўзидан розилик олиш имкони мавжуд бўлмаган, ҳаёти аниқ (муқаррар) хавф остида бўлган реципиентларга ота-онаси ёки қонуний вакилининг розилигини олмаган ҳолда, зарур инсон аъзолари ва (ёки) тўқималарини трансплантация қилишга трасплантация бўйича тиббий консилиумнинг расмий хулосаси билан йўл қўйилади.
22. Реципиент ва тирик донорнинг трансплантация амалиётига розилиги олингандан сўнг трансплантация амалиётини амалга оширувчи тиббиёт муассасаси томонидан трансплантация амалиёти бажарилади.
Бунда аъзоларини ва (ёки) тўқималарини олиш бўйича бўлажак жарроҳлик амалиёти ёки муолажа муносабати билан ўз соғлиғи учун юзага келиши мумкин бўлган асоратлар ҳақида камида ўттиз кун олдин ёзма шаклда, видеоёзувга қайд этган бўлиши шарт.
23. «Кесишмали» донорлик бўлганда, трансплантация амалиёти бир вақтнинг ўзида ўша жуфтликлар ўртасида бажарилади.
24. Инсон аъзолари ва (ёки) тўқималарини трансплантация қилиш жараёни мажбурий тартибда видеоёзувга олиниб, трансплантация амалиётида иштирок этадиган ҳар бир тиббиёт ходимининг ҳаракатлари қамраб олиниши (видеотасвирда акс этиши) лозим.
25. Трансплантация амалиёти ўтказиладиган жарроҳлик ва ёрдамчи хоналар зарур ҳамда етарли миқдордаги видеокамера билан жиҳозланиши, видеоёзув жараёнига жарроҳлик майдони, трансплантация амалиётининг барча босқичлари, донор ва реципиентга такрорий аралашувлар, шунингдек, инсон мурдасидан аъзо ва (ёки) тўқималарни олиш ҳамда уларга ёрдамчи столда ишлов бериш босқичлари тўлиқ ва узлуксиз тасвирга олиниши шарт.
26. Инсон аъзоси ва (ёки) тўқималарини донордан реципиентгача келтириш жараёни узлуксиз ва тўлиқ видеотасвирга олиниши лозим (операция хоналари, коридорлар видеокамера билан таъминланиши керак).
27. Трансплантация жараёни операция столининг устида ўрнатилган операцион лампага жойлаштирилади ва операция хонасининг умумий кузатув видеокамералари орқали тасвирга олинади. Бунда видеоёзув жараёни овоз ёзиш ускуналари билан таъминланиши керак.
28. Видеотасвир белгиланган тартибда жарроҳлик хонасида жарроҳлик амалиётига тайёргарлик ишлари бошланиши билан ёзиб олиниши ва бемор жарроҳлик амалиётидан жарроҳлик хонасидан олиб чиқилишига қадар давом этиши лозим.
29. Трансплантация амалиёти билан боғлиқ барча видеотасвирлар тиббиёт муассасаси томонидан архивлаштирилади ва электрон шаклда сақлаш учун шифохона архивига ҳамда Ўзбекистон Республикаси Соғлиқни сақлаш вазирлигига тақдим этилади, шунингдек, хатга илова қилинган ҳолда махсус ахборот ташувчи қурилмада тиббиёт муассасаси жойлашган ердаги вилоят (шаҳар) даражасидаги ҳудудий ички ишлар органига етказиб берилади.
30. Трансплантация амалиёти билан боғлиқ барча видеотасвирлар Ўзбекистон Республикаси Соғлиқни сақлаш вазирлигининг махсус электрон тизимида ҳимояланган маълумотлар базаларида сақланиши лозим.
Тиббиёт муассасаси маъмурияти трансплантация амалиётининг барча босқичлари видеотасвирга олиниши ва сақланиши учун шахсан жавобгар бўлади.
31. Ички ишлар органларидан масъул этиб бириктирилган шахс тиббиёт муассасаси томонидан видеоёзув аслининг дубликатини ички ишлар органларига топширади ва шахс дубликатни олганлигини ёзма равишда тасдиқлайди.
32. Видеоёзувдаги трансплантация амалиётининг барча босқичлари ҳақидаги ахборот ошкор этилишига йўл қўйилмайдиган шифокор сирини ташкил этади, қонунчиликда назарда тутилган ҳоллар бундан мустасно.
33. Тирик донор ва реципиент трансплантация амалиётидан сўнг зарур тиббий тавсиялар билан тиббиёт муассасасидан чиқарилиб, ҳудудий тиббиёт муассасалари диспансер назоратига юборилади.
4-боб. Инсон мурдасидан аъзолар ва (ёки) тўқималарни олиш
34. Инсон мурдасидан аъзоларни ва (ёки) тўқималарни олишга унинг тириклик чоғида нотариал тартибда тасдиқланган ёзма розилиги мавжуд бўлган тақдирда йўл қўйилади.
Бунда ўлим сабабининг келгусида суд-тиббий экспертиза доирасида ўрганилиши талаб этиладиган мурдадан трансплантация учун инсон аъзолари ва (ёки) тўқималари олинмайди.
35. Инсон бош миясининг ўлимини қайд этиш асосида бериладиган ўлим тўғрисидаги хулоса ва яқин қариндошларининг ёзма розилиги мавжуд бўлган тақдирда, инсон аъзолари ва (ёки) тўқималари унинг мурдасидан трансплантация учун олиниши мумкин.
36. Инсон бош миясининг ўлимини қайд этишда ва мурда донорнинг қариндошларига аъзо ва (ёки) тўқималарни олиш бўйича тушунтириш ишлари бош ва (ёки) масъул шифокор, даволовчи ва (ёки) навбатчи шифокор, анестезиолог-реаниматолог, невропатолог ва (ёки) нейрохирург томонидан ўтказилади.
Бунда трансплантологларнинг ҳамда инсон аъзоларини ва (ёки) тўқималарини олишни таъминловчи бригадалар аъзоларининг иштирок этиши тақиқланади.
37. Инсон бош миясининг ўлими қайд этилган шахснинг яқин қариндошларига аъзо ва (ёки) тўқималарни олиш бўйича тушунтириш ишлари видеотасвирга олиш ускуналари билан жиҳозланган хонада, тиббиёт муассасаси маъмурияти вакили, даволовчи (навбатчи) шифокор, реаниматолог, мия ўлимини тасдиқлаган комиссия аъзолари ва ички ишлар органларининг вакили иштирокида ўтказилади.
Бунда вафот этган шахс тириклик чоғида ўз мурдасидан аъзолари ва (ёки) тўқималарини олишга рози эканлигини нотариал тасдиқлаб қолдирганлиги баён қилиниб, яқин қариндошларига маълум қилинади.
38. Инсон бош миясининг ўлими қайд этилган шахснинг яқин қариндошларига аъзо ва (ёки) тўқималарни олиш бўйича тушунтириш ишлари видеотасвири тиббиёт муассасаси томонидан архивлаштирилади ҳамда мазкур Низомнинг 29 ва 30-бандларидаги тартибга мувофиқ сақланиши таъминланади.
5-боб. Ягона давлат реестрини шакллантириш ва юритиш
39. Ягона давлат реестри инсон аъзолари ва (ёки) тўқималарининг трансплантациясини амалга оширувчи тиббиёт муассасаларининг ахбороти асосида Ўзбекистон Республикаси Соғлиқни сақлаш вазирлиги томонидан шакллантирилади ва юритилади.
40. Ягона давлат реестрида:
аъзоларнинг ва (ёки) тўқималарнинг потенциал реципиентлари;
ўзига нисбатан аъзолар (аъзонинг бир қисми) ва (ёки) тўқималарнинг трансплантацияси бажарилган реципиентлар;
ўзидан аъзолар ва (ёки) тўқималар олинишига нотариал тартибда тасдиқланган ёзма розилик берган тирик донорлар;
ўзининг биологик ўлим юз бериш ҳолати аниқланганидан кейин танасидан (танасининг қолдиқларидан) аъзолар ва (ёки) тўқималар олинишига тириклик чоғида нотариал тартибда тасдиқланган ёзма розилик берган шахслар;
ўзидан трансплантация учун аъзолар ва (ёки) тўқималар олинган донорлар тўғрисидаги маълумотлар акс эттирилади.
41. Ягона давлат реестри орқали тирик донор ва инсон мурдасидан олинадиган ҳамда трансплантация қилинадиган аъзолар ва (ёки) тўқималар тўғрисидаги маълумотларнинг донорлар ҳамда реципиентлар билан ўзаро мувофиқлиги аниқланади.
42. Ягона давлат реестридаги маълумотлардан Ўзбекистон Республикаси Соғлиқни сақлаш вазирлиги ва трансплантация амалиётини амалга оширувчи тиббиёт муассасалари фойдаланади.
43. Инсон бош мия ўлими аниқланганидан кейин тиббиёт муассасаси раҳбарияти ёки масъул навбатчи шифокор Ягона давлат реестрида ушбу шахс инсон мурдаси донорлари рўйхатида мавжуд ёки мавжуд эмаслиги ҳақида сўровнома жўнатади.
44. Сўровномада қайд этилган шахс Ягона давлат реестрининг инсон мурдаси донорлари рўйхатида мавжуд бўлса, тизимдаги кутиш рўйхатида ушбу донорга мос потенциал реципиент мавжудлигини аниқлаб, мазкур реципиент рўйхатга қўйилган тиббиёт муассасасига хабар берилади ва сўровнома юборган тиббиёт муассасасига бу ҳақида маълумот етказилади.
45. Ягона давлат реестридаги барча маълумотлар шифокор сири ҳисобланиб, фойдаланувчилар уларни ошкор этмасликка мажбурдирлар.
46. Ягона давлат реестрининг кутиш рўйхатига трансплантацияга муҳтож реципиент ҳақида қуйидаги маълумотлар киритилади:
шахсга доир маълумотлари (жисмоний шахснинг шахсий идентификация рақами (кейинги ўринларда — ЖШШИР) асосида шакллантирилади), яшаш манзили ва боғланиш учун телефон рақами;
трансплантация амалиётига муҳтожлиги тўғрисида хулоса;
қон гуруҳи ва иммунологик текширувлари тўғрисидаги маълумотлар;
рўйхатга олинган тиббиёт муассаса тўғрисидаги маълумот.
47. Ягона давлат реестрининг кутиш рўйхатига киритилган беморлар трансплантация амалиёти ўтказилганидан сўнг амалиёт бажарилган беморлар рўйхатига ўтказилиб, вафотига қадар назоратда туради.
48. Трансплантация амалиёти бажарилган беморлар бўйича Ягона давлат реестрига қуйидаги маълумотлари киритилади:
шахсга доир маълумотлари (ЖШШИР асосида шакллантирилади);
донор маълумотлари (тирик донор ёки инсон мурдаси);
бажарилган трансплантация амалиёти санаси;
кўчирилган инсон аъзоси ва (ёки) тўқимаси номи;
шифохонага ётқизилган ва чиқарилган санаси;
буюрилган иммуносупрессив дори воситалари;
трансплантация амалиётидан кейинги асоратлар;
кўчирилган инсон аъзоси фаолиятининг тўхташи ва унинг сабаблари;
ўлим ҳолати.
49. Ягона давлат реестрига инсон аъзоларини ва (ёки) тўқималарини унинг мурдасидан олишга тириклик чоғидаги нотариал тартибда тасдиқланган ёзма розилиги мавжуд бўлган донор ҳақида қуйидаги маълумотлар киритилади:
шахсга доир маълумотлар (ЖШШИР асосида шакллантирилади);
тириклик чоғидаги нотариал тартибда тасдиқланган ёзма розилиги.
Бунда реципиентларнинг шахсга доир маълумотлари ва ахборот тизимларида мавжуд бўлган бошқа маълумотлар идоралараро электрон ҳамкорлик йўли орқали «Электрон ҳукумат» тизимининг идоралараро интеграциялашув платформасидан фойдаланган ҳолда олинади.
50. Ягона давлат реестридаги маълумотлар билан тўлиқ ҳажмда ишлаш ҳуқуқи инсон аъзолари ва (ёки) тўқималарини оладиган ҳамда трансплантация қиладиган давлат соғлиқни сақлаш тизимининг тиббиёт муассасалари ва Ўзбекистон Республикаси Соғлиқни сақлаш вазирлигининг Ягона давлат реестрини юритишга масъул шахсларига берилади ҳамда уларга махфий ҳужжатлар билан ишлаш ҳуқуқини берувчи рухсатнома расмийлаштирилади.
Бошқа тиббиёт ташкилотларига Ягона давлат реестридан чекланган ҳажмда фойдаланишга рухсат этилади.
6-боб. Инсон аъзолари ва (ёки) тўқималарининг трансплантациясини амалга оширувчи тиббиёт муассасаларининг халқаро ҳамда хорижий ташкилотлар билан ўзаро муносабатлари
51. Инсон аъзолари ва (ёки) тўқималарининг трансплантацияси соҳасидаги халқаро ҳамкорлик халқаро шартномаларга ҳамда Ўзбекистон Республикасининг қонунчилигига мувофиқ амалга оширилади.
52. Инсон аъзолари ва (ёки) тўқималарининг трансплантацияси соҳасида тиббиёт ходимларининг малакаси хорижий тиббиёт марказлари ва клиникаларидан тиббиёт мутахассисларини Ўзбекистонга таклиф қилиш, «маҳорат дарслари»ни ўтказиш, Ўзбекистон тиббиёт мутахассисларини илғор хорижий тиббиёт марказлари ва клиникаларига юбориш орқали амалга оширилади.
Тиббиёт ходимларининг малакасини ошириш, уларни қайта тайёрлаш ва стажировкадан ўтказиш Ўзбекистон Республикаси Соғлиқни сақлаш вазирлигига ажратилган маблағлар ҳамда қонунчилик ҳужжатларида тақиқланмаган бошқа манбалар доирасида молиялаштирилади.
53. Инсон аъзолари ва (ёки) тўқималарининг трансплантациясини амалга оширувчи тиббиёт муассасаларининг халқаро ҳамда хорижий ташкилотлар билан ўзаро муносабатлари белгиланган тартибда Ўзбекистон Республикаси Соғлиқни сақлаш вазирлиги орқали амалга оширилади.
7-боб. Якунловчи қоидалар
54. Донор ва реципиент инсон аъзолари ва (ёки) тўқималари трансплантация қилиниши билан боғлиқ бўлган, шунингдек, асоратлар юзага келганда Давлат бюджетидан ушбу мақсадлар учун ажратилган маблағлар ҳисобидан Ўзбекистон Республикасининг «Инсон аъзолари ва тўқималарини трансплантацияси тўғрисида»ги Қонуни ва бошқа қонунчилик ҳужжатларига мувофиқ зарур тиббий ёрдам олади.
55. Ушбу Низом талабларининг бузилишида айбдор бўлган шахслар қонунчилик ҳужжатларида белгиланган тартибда жавоб берадилар.
 LexUZ шарҳи
Қаранг: Ўзбекистон Республикаси Жиноят кодексининг 1151, 133, 1331-моддалари.
Инсон аъзолари ва (ёки) тўқималарини трансплантация қилиш тартиби тўғрисидаги низомга
ИЛОВА
Инсон аъзолари ва (ёки) тўқималарини трансплантация қилиш
СХЕМАСИ

Босқичлар

Субъектлар

Тадбирлар

Бажариш муддатлари

1-босқич

Тирик донор ва реципиент

Инсон аъзолари ва (ёки) тўқималарининг трансплантациясини амалга ошириш учун трансплантация амалиётини амалга оширувчи давлат соғлиқни сақлаш тизимининг тиббиёт муассасаларига (кейинги ўринларда — тиббиёт муассасаси) мурожаат қилади.

Тирик донор ва реципиент хоҳишига кўра

2-босқич

Тиббиёт муассасасининг даволовчи шифокори

1. Тиббиёт муассасасига ўзининг тирик донори билан келган реципиент билан дастлабки суҳбат ўтказиб, бўлажак жарроҳлик амалиёти ва шу муносабат билан уларнинг соғлиғида юзага келиши мумкин бўлган асоратлар ҳақида тушунтириш беради, донор ва реципиентдан имзоланган тилхат олиш орқали уларни ёзма равишда огоҳлантиради ҳамда уни видеоёзувга қайд этади.

Тирик донор ва реципиент мурожаат қилган куни

2. Тирик донор ва реципиентга тиббий текширувдан ўтиши учун йўлланма беради.

Тирик донор ва реципиент мурожаат қилган куни

3. Тиббий текширув натижаларини реципиентни трансплантация амалиётига муҳтожлиги ҳамда тирик донорнинг трансплантация амалиётига лаёқатлилиги тўғрисида тиббий хулоса олиш учун трансплантация амалиётини амалга оширувчи тиббиёт муассасасининг тиббий консилиумига тақдим этади.

Тиббий текширув натижалари тақдим этилган кундан бошлаб бир иш куни ичида

3-босқич

Трансплантация амалиётини амалга оширувчи тиббиёт муассасасининг тиббий консилиуми

1. Реципиент ва тирик донорнинг тиббий текширув натижаларини кўриб чиқади.

2. Реципиентга инсон аъзолари ва (ёки) тўқималари трансплантацияси амалиётига муҳтожлиги, тирик донорга эса трансплантация амалиётига лаёқатлилиги тўғрисида тиббий хулоса беради ёки хулоса беришни рад этади.

Тиббий текширувнинг натижалари тақдим этилган куни

4-босқич

Рецепиент,

Нотариал идора

1. Реципиент инсон аъзолари ва (ёки) тўқималари трансплантацияси амалиётига муҳтожлиги, тирик донор трансплантация амалиётига лаёқатлилиги тўғрисида ижобий тиббий хулосани нотариал идорага тақдим қилади.

Хулоса олгандан бошлаб 10 кун ичида

2. Нотариал идора тирик донорнинг нотариал тартибда розилигини тасдиқлайди.

Мурожаат қилинган кунда

5-босқич

Тирик донор ва реципиент

Трансплантация амалиётини амалга оширувчи тиббиёт муассасасига тиббий текширувлар натижаларини, инсон аъзолари ва (ёки) тўқималарининг трансплантацияси зарурлиги тўғрисидаги тиббий хулосани ҳамда донорнинг нотариал тартибда тасдиқланган розилигини тақдим қилади.

Нотариал тасдиқланган розилик олингандан сўнг 10 иш куни ичида

6-босқич

Инсон аъзолари ва (ёки) тўқималарини трансплантация амалиётини амалга оширувчи тиббиёт муассасаси

1. Тирик донор ва реципиентни Ягона давлат реестрига киритади.

2. Реципиент ва тирик донор жуфтлиги мавжуд ҳолларда реципиент ва донорни шифохонага жойлаштиради.

Инсон мурдаси аъзолари ва (ёки) тўқималари трансплантация амалиёти учун олинишида реципиентни Ягона давлат реестри орқали аниқлайди.

Реципиент ва тирик донор мурожаат қилган куни

7-босқич

Инсон аъзолари ва (ёки) тўқималарини трансплантация амалиётини амалга оширувчи тиббиёт муассасаси

1. Реципиент ёки тирик донордан бўлажак жарроҳлик амалиёти ёки муолажа амалга оширилиши муносабати билан ўз соғлиғи учун юзага келиши мумкин бўлган асоратлар ҳақида ва трансплантация амалиётига мажбурланмаётганлиги тўғрисида яна бир маротаба ёзма шаклда розилик олади ҳамда уни видеоёзувга қайд этади.

Жарроҳлик амалиётидан 1 кун олдин ёки жарроҳлик амалиёти куни

2. Трансплантация зарурлиги тўғрисидаги тиббий хулоса асосида шифокор-трансплантологлар томонидан трансплантация амалиёти бажарилади ҳамда ушбу жараённи мажбурий тартибда видеоёзувга қайд этади.

Аъзоларини ва (ёки) тўқималарини олиш бўйича бўлажак жарроҳлик амалиёти ёки муолажа муносабати билан ўз соғлиғи учун юзага келиши мумкин бўлган асоратлар ҳақида ёзма шаклда, видеоёзувга қайд этилгандан камида ўттиз кундан кейин

3. Тирик донор ва реципиентни трансплантация амалиётидан сўнг зарур тиббий тавсиялар билан тиббиёт муассасасидан чиқариб, ҳудудий тиббиёт муассасалари диспансер назоратига юборади.

Трансплантация амалиёти бажарилганидан сўнг

Вазирлар Маҳкамасининг 2024 йил 13 июндаги 333-сон қарорига
2-ИЛОВА
Трансплантация объектлари бўлиши мумкин бўлган тирик донордан ёки инсон мурдасидан олинадиган инсон аъзолари ва (ёки) тўқималари
РЎЙХАТИ

Т/р

Инсон аъзолари ва (ёки) тўқималари номи

I. Инсон аъзолари

1.

Буйрак

2.

Жигар ва жигар бўлаги

II. Инсон тўқималари

3.

Гемапоэтик суяк кўмигининг ўзак ҳужайралари

4.

Томирлар (йирик томирлар қисмлари)

5.

Кўз шох пардаси ва унинг қисмлари

Вазирлар Маҳкамасининг 2024 йил 13 июндаги 333-сон қарорига
3-ИЛОВА
Инсон аъзолари ва (ёки) тўқималарини оладиган ҳамда трансплантация қиладиган давлат соғлиқни сақлаш тизимининг тиббиёт муассасалари
РЎЙХАТИ

Т/р

Тиббиёт муассасаси номи

1.

Академик В. Воҳидов номидаги Республика ихтисослаштирилган хирургия илмий-амалий тиббиёт маркази

2.

Республика ихтисослаштирилган нефрология ва буйрак трансплантацияси илмий-амалий тиббиёт маркази

3.

Республика ихтисослаштирилган гематология илмий-амалий тиббиёт маркази

4.

Республика ихтисослаштирилган урология илмий-амалий тиббиёт маркази

5.

Болалар онкологияси, гематологияси ва иммунологияси илмий-амалий тиббиёт маркази

6.

Республика ихтисослаштирилган кўз микрохирургияси илмий-амалий тиббиёт маркази ва унинг филиаллари

7.

Республика шошилинч тиббий ёрдам илмий маркази ва унинг Қорақалпоғистон Республикаси ҳамда вилоятлардаги филиаллари

8.

Болалар миллий тиббиёт маркази

9.

Миллий тиббиёт маркази

10.

У. Халмуратов номидаги Қорақалпоғистон Республикаси кўп тармоқли тиббиёт маркази

11.

Вилоятлар кўп тармоқли тиббиёт марказлари

12.

Давлат тиббиёт олий таълим муассасалари клиникалари

13.

Тиббиёт ходимларининг касбий малакасини ривожлантириш марказининг кўп тармоқли клиникаси

14.

Трансплантацияни амалга ошириш учун зарур тиббий ускуна ва салоҳиятли тиббиёт ходимларига эга бўлган туман (шаҳар) марказий шифохоналари (мазкур рўйхатдаги республика тиббиёт марказлари назорати ва уларнинг мутахассислари иштирокида)

Изоҳ. Тиббиёт муассасасида инсон аъзолари ва (ёки) тўқималарини трансплантация қилиш амалиёти Ўзбекистон Республикаси Соғлиқни сақлаш вазирлигининг розилиги асосида жорий қилинади.
Вазирлар Маҳкамасининг 2024 йил 13 июндаги 333-сон қарорига
4-ИЛОВА
Инсон аъзолари ва (ёки) тўқималарини Ўзбекистон Республикаси ҳудудида ташиш, уларни сақлаш, Ўзбекистон Республикаси божхона ҳудудига олиб кириш тартиби тўғрисида
НИЗОМ
1-боб. Умумий қоидалар
1. Мазкур Низом инсон аъзолари ва (ёки) тўқималарини Ўзбекистон Республикаси ҳудудида ташиш, уларни сақлаш, Ўзбекистон Республикаси божхона ҳудудига олиб кириш тартибини белгилайди.
Ушбу Низом «донор кўз шох пардаси» биопротезларини хорижий давлатлардан Ўзбекистон Республикаси божхона ҳудудига олиб киришга нисбатан татбиқ этилмайди.
2. Инсон аъзолари ва (ёки) тўқималарини Ўзбекистон Республикаси ҳудудида ташиш, уларни сақлаш, Ўзбекистон Республикаси божхона ҳудудига олиб кириш қуйидаги ҳолатларда амалга оширилади:
давлат соғлиқни сақлаш тизимининг тиббиёт муассасаларида инсон аъзолари ва (ёки) тўқималарнинг трансплантация амалиётини ўтказиш;
инсон мурдасидан олинадиган аъзолар ва (ёки) тўқималарни трансплантацияни амалга оширувчи тиббиёт муассасалари ўртасида тақсимлаш;
инсон аъзолари ва (ёки) тўқималарини тиббиёт муассасаларига йўналиш бўйича етказиш.
3. Инсон аъзолари ва (ёки) тўқималарини Ўзбекистон Республикаси ҳудудида ташиш, уларни сақлаш, Ўзбекистон Республикаси божхона ҳудудига олиб кириш учун Ўзбекистон Республикаси Соғлиқни сақлаш вазирлиги томонидан Ички ишлар вазирлигига ҳамда Иқтисодиёт ва молия вазирлиги ҳузуридаги Божхона қўмитасига (кейинги ўринларда — Божхона қўмитаси) тақдимнома киритилади.
4. Ўзбекистон Республикаси Соғлиқни сақлаш вазирлиги томонидан киритилган тақдимномада ташиш, сақлаш, божхона ҳудудига олиб кириш сўралаётган инсон аъзоси ва (ёки) тўқимаси тўғрисида маълумот, қаердан олиб келинаётганлиги, қаерга олиб борилиши, қайси манзилда қанча муддат сақлаб турилиши кўрсатилади.
5. Ўзбекистон Республикаси Ички ишлар вазирлиги ва Божхона қўмитаси ўн кун муддат ичида келиб тушган тақдимномани кўриб чиқади ҳамда унда кўрсатилган тиббиёт муассасасига инсон аъзолари ва (ёки) тўқималарини Ўзбекистон Республикаси ҳудудида ташиш, уларни сақлаш, Ўзбекистон Республикаси божхона ҳудудига олиб кириш учун тегишли рухсатнома беради ёки рухсатнома беришни рад этади.
6. Ўзбекистон Республикаси Соғлиқни сақлаш вазирлиги билан Ички ишлар вазирлиги ва Божхона қўмитаси ўртасидаги ахборот алмашинувининг электрон шаклда олиб борилишига йўл қўйилади.
2-боб. Инсон аъзолари ва (ёки) тўқималарини Ўзбекистон Республикаси ҳудудида ташиш, уларни сақлаш, Ўзбекистон Республикаси божхона ҳудудига олиб кириш тартиби
7. Инсон аъзолари ва (ёки) тўқималарини Ўзбекистон Республикаси ҳудудида ташиш, уларни сақлаш ва Ўзбекистон Республикаси божхона ҳудудига олиб кириш ишларни расмийлаштириш, тегишли ваколатли давлат органларини хабардор этиш ва жараёнда иштирок этиш учун давлат соғлиқни сақлаш тизимининг тиббиёт муассасасида алоҳида тиббиёт ходими масъул этиб тайинланади.
8. Инсон аъзолари ва (ёки) тўқималарини Ўзбекистон Республикаси ҳудудида ташиш ва Ўзбекистон Республикаси божхона ҳудудига олиб кириш учун масъул бўлган шахслар (кейинги ўринларда — масъул шахс) Ўзбекистон Республикаси Соғлиқни сақлаш вазирлиги томонидан Инсон аъзолари ва (ёки) тўқималарини ташиш, сақлаш ва улар билан ишлаш қоидалари бўйича ўқитилади.
Инсон аъзолари ва (ёки) тўқималарини ташиш, сақлаш ва улар билан ишлаш қоидалари Ўзбекистон Республикаси Соғлиқни сақлаш вазирлиги томонидан тасдиқланади.
9. Инсон аъзолари ва (ёки) тўқималарининг трансплантация амалиётини амалга оширувчи давлат соғлиқни сақлаш тизимининг тиббиёт муассасасига етказилиши Ўзбекистон Республикаси Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳамда Ички ишлар вазирлиги хабардор этилган ҳолда масъул шахс кузатувида амалга оширилади.
10. Инсон аъзолари ва (ёки) тўқималарини Ўзбекистон Республикаси ҳудудида ташиш, уларни сақлаш, Ўзбекистон Республикаси божхона ҳудудига олиб кириш қуйидагиларга риоя этилган ҳолда амалга оширилади:
совутиш ва термоизоляция ускуна (контейнер)ларининг мавжудлиги ва уларда белгиланган ҳарорат режимини доимий таъминлаш;
инсон аъзолари ва (ёки) тўқималарини ташишда уларнинг номи бўйича термоизоляция контейнерларида алоҳида сақлаш;
изоляция пакетларининг мавжудлиги ва стерил шароитни яратиш.
11. Ўзбекистон Республикаси Ички ишлар вазирлиги ва Божхона қўмитасидан рухсатнома берилган инсон аъзолари ва (ёки) тўқималарининг трансплантация амалиётини амалга оширувчи давлат соғлиқни сақлаш тизимининг тиббиёт муассасасига тўсиқларсиз етказилиши таъминланади.
12. Инсон аъзолари ва (ёки) тўқималарини термоизоляция контейнерларида Ўзбекистон Республикаси ҳудудида ташиш махсус жиҳозланган транспорт воситасида амалга оширилади.
13. Инсон мурдасининг аъзолари ва (ёки) тўқималари йигирма тўрт соат ичида трансплантация амалиётини амалга оширувчи давлат соғлиқни сақлаш тизимининг тиббиёт муассасасига етказиб берилади.
3-боб. Якунловчи қоидалар
14. Инсон аъзолари ва (ёки) тўқималарини Ўзбекистон Республикаси ҳудудида ташиш, уларни сақлаш, Ўзбекистон Республикаси божхона ҳудудига олиб кириш тартибига риоя этилиши Ўзбекистон Республикаси Соғлиқни сақлаш вазирлиги, Ички ишлар вазирлиги ҳамда Божхона қўмитаси томонидан назорат қилинади.
15. Ушбу Низом талаблари бузилишида айбдор бўлган шахслар қонунчиликка мувофиқ жавоб берадилар.
(Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 05.07.2024 й., 09/24/333/0473-сон)