2.04.11-сон 30.11.1998. Пластмасса қувурларидан технологик қувурўтказгичларни лойиҳалаш бўйича қўлланма

Ҳужжат кучини йўқотган " " 29.06.2022

Ўзбекистон Республикаси Геология ва минерал ресурслар Давлат қўмитасининг

меъёрлари

Пластмасса қувурларидан технологик қувурўтказгичларни лойиҳалаш бўйича қўлланма

LexUZ шарҳи

Мазкур қоидалар Ўзбекистон Республикаси қурилиш вазирининг 2022 йил 20 майдаги 91-сонли «ШНҚ 2.04.11-22 «Пластмасса қувурларидан технологик қувур ўтказгичларни лойиҳалаш бўйича» шаҳарсозлик нормалари ва қоидаларини тасдиқлаш тўғрисида»ги буйруғига (ҳисоб рақами 90, 24.06.2026 й.) асосан ўз кучини йўқотган.

I. УМУМИЙ КЎРСАТМАЛАР

1.1. Мазкур ҚМҚ нинг талаблари ташқи диаметри 1200 мм гача бўлган паст босимли полиэтилендан (ПБП), юқори босимли полиэтилендан (ЮБП), олипропилендан (ПП) ва пластификацияланмаган (П) поливинихлориддан (ПВХ):

ёнғиндан хавфлилиги бўйича Г ва Д тоифаларига тааллуқли ер усти ҳамда ер ости ишлаб чиқариш бинолари ташқариси ва ичкарисида хавфлилиги 3 синфга оид бўлган зарарли моддаларни нақлиётлаш учун, қийин ёнувчи (ҚЁ) ва ёнмайдиган (Ё) моддалар, шунингдек 1-жадвалда кўрсатилган қуюқлик ва ҳароратдаги сульфат ҳамда хлорат кислоталари, ўювчан ишқор эритмаларини нақлиётлаш учун ётқазилувчи пластмасса қувурли технологик қувур ўтказгичларни лойиҳалашда бажарилиши керак.

						1-жадвал
Қувурлар ашёси	Пластмасса қувурли қувур ўтказгичлар бўйича нақлиётлаш учун рухсат этилган қуюқлик ва ҳарорат
	сульфат кислота		хлорат кислота		ўювчан ишқорлар
	қуюқлиги, %	ҳарорати, °С	қуюқлиги, %	ҳарорати, °С	қуюқлиги, %	ҳарорати, °С
ПБП ЮБП ПП ПВХ	80 гача 80 «-» 40 «-» 40 «-» 40 дан 60 гача	40 гача 40 «-» 60 «-» 40 «-» 60 «-»	35 гача 20 «-» 20 «-» 35 «-»	40 гача 60 «-» 60 «-»	50 гача 30 «-» 30 «-» 40 дан 50 гача	40 гача 40 «-» 60 «-» 40 «-» 60 «-»

ёнувчан газларни (ЁГ), ёнувчан моддалар (ЁМ), ёнувчан суюқликлар (ЁС), ҚЁ ва Ё ларни ер остида нақлиётлаш учун диаметри 110 мм гача бўлган ишлаб чиқариши ёнғиндан хавфлилиги бўйича В тоифага тааллуқли биноларда, омборлардан ташқари, ҚЁ ва Ё ларни нақлиётлаш учун поливинилхлоридли ва ёнмайдиган ашёли ҳимояга эга полиэтилен қувурларидан қувур ўтказгичлар ётқазиш рухсат этилади.

Мазкур ҚМҚ электр станциялари ва конларнинг технологик қувур ўтказгичларини, шунингдек сиқиқ ҳаволи нақлиёт ҳамда шаҳарни газ билан таъминлаш учун мўлжалланган динамик кучларга йўлиқтирилган ва саноат корхоналари:

махсус моҳиятли (атом, кўчма, кема ва бошқа агрегатлар) ҳамда Ўзбекистон Республикаси Давшаҳтехназорати идоралари томонидан назоратланувчи объектлар қувур ўтказгичларни лойиҳалашга тааллуқли эмас.

Эслатмалар:

1. Технологик қувур ўтказгичларга саноат корхоналари ёки шу корхоналар гуруҳлари доирасида технологик жараён ёки жиҳозлар ишларини олиб бориш учун зарур бўлган турли моддаларни (хом ашёлар, ярим фабрикатлар, реагентлар, шунингдек технологик жараёнларда олинган ёки фойдаланилувчи оралиқ ва якуний маҳсулотлар ва бошқалар) нақлиётлаш учун мўлжалланган қувур ўтказгичлар киради.

2. Пластмасса қувурлардан технологик қувур ўтказгичларни лойиҳалашда мазкур ҚМҚ дан ташқари, ҚМҚ II-89-80, ҚМҚ 2.09.02-85, ҚМҚ 2.04.10-97 ва Ўзбекистон Республикаси Давархитекқурқўмитаси томонидан тасдиқланган ёки келишилган бошқа меъёрий ҳужжатлар талабларига амал қилиш лозим.

Бундан кейин матнда, махсус таъкидланган ҳоллардан ташқари, «пластмасса қувурли технологик қувур ўтказгичлар» жумласи ўрнига «қувур ўтказгичлар» жумласи қўлланилади.

1.2. Пластмасса қувурли қувур ўтказгичларни:

1 синф хавфлиликдаги зарарли моддалар, портлашдан хавфли моддалар (ПҲМ) ва суюқлантирилган углеводород газлар (СУГ), шунингдек қувурлар ашёси кимёвий чидамсиз моддаларни нақлиётлаш учун қўллаш;

енгил алангаланувчи ва ёнувчи суюқликларни нақлиётлаш рухсат этилмайди;

мувофиқлаштирилувчи ҳудудларда ва зилзилалилиги 6 баллдан ортиқ бўлган минтақаларда, ПБП ва ЮБП қувурлар учун ташқи ҳаво ҳисобий ҳарорати манфий 400 °С дан паст (беш кунликнинг энг совуқ куни) ҳамда ПВХ ва ПП қувурлар учун манфий 100 °С ҳудудлардаги тупроқда қувурлар ашёси кимёвий чидамсиз бўлган агрессив моддаларни ташкил этувчи қувур ўтказгичларни ётқазиш;

«Ё» турдаги пластмасса қувурларини ташқи ҳавонинг манфий ҳароратида босимли қувур ўтказгичлар учун қўллаш тавсия этилмайди;

портлаш, ёнғин ва ёнғиндан портлаш хавфлилиги бўйича А, Б, В, Е тоифаларига тааллуқли ишлаб чиқариш биноларида, хавфлилиги 2 синф бўлган зарарли моддаларни, ЁГ, енгил алангаланувчи суюқликлар (ЕАС), ЁМ ва ЁС, шунингдек ҚЁ ва Ё ларни транзитли нақлиётлаш учун ётқазиш рухсат этилмайди.

1.3. 1.1 бандда кўзда тутилмаган, 1.2 бандда кўрсатилган ҳоллардан ташқари ҳолларда пластмасса қувурларни қўллаш имконини нақлиётланувчи моддаларни физик-кимёвий хоссаларига кўра қувур ўтказгичларни ўрни ва ётқазилиш усули ва шу кабиларни ҳар қайси аниқ ҳолат учун Давлат назорати идоралари билан келишилганликка биноан лойиҳа ташкилоти ҳал этиши керак.

1.4. Пластмасса қувурли технологик қувур ўтказгичларнинг гидравлик ҳисоб-китобларини ҚМҚ 2.04.04-97 талабларига мувофиқ олиб бориш лозим.

1.5. Қувур ўтказгичларни лойиҳалашда:

қувур ўтказгичларни ётқазиш ва бажарилиш қурилмаларини техник-иқтисодий жиҳатдан омилкор усулларини қабул қилиш;

йиғишни саноат усулларини қўллаш имконини кўзда тутиш;

қувур ўтказгичларни мукаммаллашган тугунлар ва унсурлардан тузиш лозимдир.

1.6. Пластмасса қувурлари ашёсининг (ПБП, ЮБП, ПП ва ПВХ) энг кенг тарқалган моддаларга кимёвий чидамлилиги 1-иловада келтирилган.

1.7. Пластмасса қувурли қувур ўтказгичлар бўйича нақлиётланиши рухсат этилган турли моддалар эритмаларининг қуюқлик даражаси ушбу эритмаларни кристалланиши ва фойдаланиш чизиғида қувур ўтказгичларда тиқилиб қолиш имконини инкор қилиши керак.

2. ТАСНИФЛАШ ВА ПЛАСТМАССА ҚУВУРЛАРИ УЧУН РУХСАТ ЭТИЛГАН ЎЛЧАМЛАР

2.1. Қувур ўтказгичлар улар бўйича нақлиётланувчи моддаларнинг физик-кимёвий хоссаларига кўра 2-жадвалда кўрсатилган гуруҳ ва тоифаларга бўлинадилар.

Лойиҳада қувур ўтказгичнинг ҳар қайси қисмида нақлиётланувчи моддаларнинг доимий ишчи ўлчамларининг гуруҳи ва тоифаси кўрсатилган бўлиши керак.

2.2. Зарарли моддаларнинг хавфлилик синфини ГОСТ 12.1.005-88 ва ГОСТ 12.1.007-76портлашдан ҳамда ёнғиндан хавфлилигини ГОСТ 12.1.017-80 бўйича аниқлаш лозим.

		2-жадвал
Гуруҳ	Нақлиётланувчи моддалар	қувурўтказгичлар тоифаси
А	қувур ашёси кимёвий чидамли бўлган зарарли: а) хавфлилик синфи 2, шу жумладан сульфат кислота ва хлорат кислота, ўювчан сувли эритмалар. б) хавфлилик синфи 3.	I
В	қувурлар ашёси:
	а) кимёвий нисбатан чидамли	IV
	б) кимёвий чидамли бўлган қийин ёнувчи (ҚЁ) ва ёнмайдиган (Ё).	V

Эслатма: Хавфлилиги 4 синф бўлган зарарли моддаларни: ёнғиндан хавфлилигини Б гуруҳига; ёнмайдиганларини В гуруҳига киритиш лозим.

2.3. Қувур ўтказгичлар гуруҳи ва тоифасини уни янада масъулиятлироқ гуруҳ ёки тоифага тегишли бўлган ўлчамлар бўйича белгилаш лозим.

2.4. Узатишдаги узилишлар корхонадаги асосий технологик жараённи носозлик ҳолатига ёки тўхташига олиб келиши мумкин бўлган моддалар нақлиётланиши учун мўлжалланган В гуруҳ қувур ўтказгичи учун тоифасини ошириш рухсат этилади.

2.5. Қувурлар ашёси ва нақлиётланадиган моддалар ҳароратига кўра пластмасса қувур ўтказгичларини қўллаш 3-жадвал маълумотлари билан аниқланади.

		3-жадвал
Қувурлар ашёси	Нақлиётланувчи модданинг рухсат этилган ҳарорати, °С
Қувурлар ашёси	энг юқори	Энг паст
ЮБП ПБП ПП ПВХ	60 60 100 60	-30 -30 0 0

Эслатмалар: 1. II, III ва IV тоифали қувур ўтказгичлар учун нақлиётланаётган моддаларнинг рухсат этилган энг юқори ҳарорати ЮБП ва ПБП қувурлари учун 40 °С ҳамда ПП қувурлари учун 60 °С ни ташкил этади.

2. ПВХ учи кенгайган қувурлари учун нақлиётланаётган моддаларнинг рухсат этилган ҳарорати зичлагич ҳалқалар тайёрлаш учун қабул қилинувчи резина белгисининг ишлаш қобилияти билан аниқланади, бироқ мазкур жадвалда келтирилган қийматлардан ошмаслиги керак.

2.6. Қувур ўтказгичдаги ишчи босимни нақлиётланувчи моддаларнинг физик-кимёвий хоссалари ва ҳарорати, қувур ўтказгични талаб этилган хизмат муддати, ашёси, қувурлар бирикишини тури ва усулига кўра қабул қилиш лозим;

қувурлар ашёси кимёвий чидамли ва бирикишлар қувурлар ашёсига тенг мустаҳкам бўлган қувурлардан сув, Ё ҳамда ҚЁ моддаларни нақлиётлаш учун мўлжалланган қувур ўтказгичлар учун — 4-жадвал бўйича;

қувурлар ашёси кимёвий чидамли бўлган хавфлилиги 2, 3 ва 4 синфли зарарли моддаларни, қувурлар ашёси кимёвий нисбатан чидамли бўлган,ҳамда қувурлар ашёсини тенг мустаҳкам чокларидан фойдаланилганда Ё ва ҚЁ моддаларни нақлиётлаш учун мўлжалланган қувур ўтказгичлар учун — 4-жадвал бўйича иш шароити коэффициентини Ку инобатга олган ҳолда 5-жадвал бўйича қабул қилинувчи қувур ўтказгичлардир.

Чоклар ва бириктирувчи қисмлар қувурларнинг асосий ашёсига тенг мустаҳкамликда бўлмаган қувур ўтказгичлар учун 4-жадвал бўйича ёки 4- ва 5-жадваллар бўйича аниқланган ишчи босим 6-жадвал бўйича қабул қилинувчи чокнинг мустаҳкамлик коэффициентига Кс кўпайтириш йўли билан камайтирилган бўлиши керак.

4-жадвал

Хизмат муддати,

йил

Ҳарорат,

°С

Ишчи босим, МПа

қувурлар ашёси

ПБП

ЮБП

ПВХ

ПП

Труба турлар

ЎЕ

ЖО

0,25

0,16

0,1

0,4

0,25

0,16

0,6

0,4

0,25

1,0

0,63

0,4

0,25

0,16

0,1

0,06

0,4

0,25

0,16

0,1

0,06

0,6

0,4

0,25

0,16

0,1

1,0

0,63

0,4

0,25

0,16

0,4

0,3

0,24

0,1

0,6

0,48

0,36

0,2

1,0

0,8

0,6

0,35

0,1

1,6

1,3

1,0

0,56

0,16

0,28

0,18

0,12

0,45

0,3

0,18

0,67

0,45

0,28

1,12

0,75

0,45

0,28

0,2

0,12

0,08

0,06

0,45

0,32

0,2

0,12

0,1

0,67

0,5

0,32

0,2

0,15

1,12

0,8

0,5

0,32

0,25

0,41

0,32

0,25

0,12

0,62

0,5

0,4

0,22

1,03

0,83

0,63

0,37

0,11

1,65

1,32

1,03

0,6

0,16

0,2

0,18

0,12

0,1

0,06

0,5

0,4

0,32

0,25

0,18

0,85

0,67

0,5

0,4

0,3

0,22

0,14

0,08

0,5

0,35

0,22

0,12

0,75

0,53

0,35

0,2

1,25

0,9

0,6

0,32

0,3

0,25

0,18

0,12

0,08

0,5

0,4

0,3

0,18

0,12

0,7

0,6

0,42

0,28

0,2

1,2

1,0

0,71

0,45

0,32

0,42

0,33

0,26

0,16

0,05

0,63

0,51

0,41

0,24

0,07

1,05

0,85

0,65

0,39

0,12

1,7

0,35

1,05

0,63

0,2

0,25

0,18

0,15

0,1

0,08

0,04

0,6

0,45

0,35

0,25

0,22

0,1

1,0

0,75

0,6

0,45

0,36

0,16

100

0,32

0,25

0,16

0,1

0,06

0,53

0,4

0,25

0,16

0,1

0,8

0,6

0,4

0,25

0,16

1,32

1,0

0,67

0,4

0,25

0,32

0,28

0,2

0,15

0,1

0,53

0,42

0,32

0,25

0,16

0,8

0,63

0,5

0,36

0,25

1,3

1,1

0,85

0,6

0,4

0,43

0,35

0,27

0,17

0,05

0,65

0,5

0,42

0,25

0,08

1,07

0,87

0,67

0,4

0,13

1,72

1,42

1,1

0,67

0,21

0,28

0,22

0,18

0,12

0,1

0,06

0,63

0,5

0,4

0,32

0,25

0,15

0,06

1,1

0,85

0,67

0,5

0,4

0,25

0,1

100

0,36 0,3

0,24

0,16

0,1

0,6

0,5

0,38

0,27

0,16

0,85

0,7

0,56

0,4

0,25

1,4

1,2

0,95

0,65

0,4

0,36

0,3

0,25

0,2

0,15

0,6

0,5

0,4

0,3

0,25

0,85

0,75

0,6

0,5

0,4

1,4

1,2

1,0

0,8

0,6

0,45

0,36

0,28

0,18

0,05

0,67

0,53

0,43

0,26

0,08

1,1

0,9

0,7

0,44

0,16

1,75

1,45

1,12

0,7

0,25

0,3

0,24

0,18

0,15

0,12

0,08

0,05

0,7

0,56

0,45

0,38

0,3

0,2

0,12

1,2

0,95

0,75

0,63

0,5

0,35

0,2

* қувурлар турларини шартли белгиларини ГОСТ 18599-83 да келтирилган.

Эслатма: 200 °С дан паст ҳароратда нақлиётланувчи моддалар учун ишчи босимни 20 °С ҳароратдаги сингари қабул қилиш лозим.

			5-жадвал
Нақлиётланувчи модда гуруҳи	Қувур ўтказгич тоифаси	Ҳарорат, °С	Иш шароитининг коэффициенти Ку
			қувурлар ашёси
			ЮБП, ПБП				ПП			ПВХ
			Қувурлар тури
			Е	ЎЕ	Ў	О	Е	Ў	О	ЎЕ	Ў	О	ЖО
А, Б	II, III	20 30 40 50 60	0,4 0,4 - - -	0,4 0,4 - - -	0,4 0,4 0,4 - -	0,6 0,6 0,5 - -	0,4 0,4 0,3 - -	0,4 0,4 0,3 0,25 0,2	0,6 0,6 0,45 0,4 0,3	0,6 0,6 - - -	0,6 0,6 0,4 - -	0,6 0,6 0,4 0,4 -	0,6 0,6 0,4 0,4 0,4
В	IV	20 30 40 50 60	0,4 0,4 - - -	0,4 0,4 - - -	0,4 0,4 0,4 - -	0,6 0,6 0,5 - -	0,3 0,3 0,2 - -	0,3 0,3 0,2 0,2 0,15	0,35 0,35 0,25 0,2 0,15	0,4 0,4 - - -	0,4 0,4 - - -	0,4 0,4 0,2 - -	0,6 0,6 0,4 - -
В	V	қатъий назар	1,0				1,0			1,0

			6-жадвал
Бирлаштириш усуллари	Қувурларни турли ашёлари учун чоклар мустаҳкамлик коэффициенти К_с
Бирлаштириш усуллари	ПБП, ЮБП	ПП	ПВХ
Учма-уч туташтириб пайвандлаш қувурларни бирлаштириш ва қисмларни бирлаштириш учун тўғри чизиқли ва сегментли четлаштиргичлар тенг ўтказувчи учликларни тайёрлаш учун қийшиқ ва турлича ўтказувчи тўғри чизиқли учликларни тайёрлаш учун	0,9-1,0 0,6-0,7 0,3-0,4	0,9-1,0 0,6-0,7 0,3-0,4	- - -
қувурларни ва бирлаштиргич қисмларни бирлаштириш учун учи кенгайган туташув пайвандлаш	0,95 — 1,0	0,95 — 1,0	-
қувурлар ва бирлаштиргич қисмларни бирлаштириш учун кенгайган қувур елимлаш
Экструзияли пайвандлаш (четини V-симон ишлашда):	-	-	0,9-1,0
қувурларни бирлаштириш учун учлик ва сегмент четлатгичлар тайёрлаш учун	0,6 0,3-0,4	0,55 0,3-0,4	-
Газ пайвандлаш (четини V-симон ишлашда):	0,35	0,35	0,4
қувурларни бирлаштириш учун учлик ва сегмент четлатгичлар тайёрлаш учун	0,15 — 0,2	0,15 — 0,2	0,2 — 0,25
гардиш остидаги втулкадаги қувурларга пайвандланувчи (елимланган)	0,9-1,0	0,9-1,0	0,9-1,0
учи қалинлаштириб букилган қувурларда	0,8-0,9	0,8-0,9	-
чеккаси букилган қувурларда ўрнатилувчи эркин гардишларда	0,5 — 0,7	0,5 — 0,7	0,5 — 0,7

3. ТРАССАЛАР ВА ҚУВУР ЎТКАЗГИЧЛАР ЁТҚАЗИШ УСУЛЛАРИ

Умумий ҳолатлар

3.1. Трассани танлашда қувур ўтказгичларни бурилишлари ҳисобига мувозанатлаш имконини кўзда тутиш зарур. қувур ўтказгичлар бурилишларини 30, 45, 60 ва 900 бурчак остида бажарилиш лозим.

3.2. Қувур ўтказгичларни ётқазилиш усулларини танлашни нақлиётланувчи моддалар ва қувурлар ашёсининг физик-кимёвий хоссаларини инобатга олган ҳолда техник-иқтисодий ҳисоб-китобларга, фойдаланиш шароитлари, қурилиш ҳудудининг иқлимий хусусиятлари, қувур ўтказгичларнинг юк кўтариш қобилияти, таянч ва маҳкамлагичларнинг металл ҳажмига асосан олиб бориш лозим.

3.3. Пластмасса қувурли қувур ўтказгичларни ерда ва ер устида ётқазиш лозим. Ер остида ётқазиш фақат технологик ёки ишлатилиш шароитлари ер устида ётқазилиши бўйича қўллаш В гуруҳ қувур ўтказгичлар учун шунингдек Б гуруҳ ташқи қувур ўтказгичларни сунъий ариқсиз ётқазилиши мақсадга мувофиқ бўлмаганда рухсат этилади.

3.4. Алоҳида қуриладиган таянчлар, эстакадалар, сунъий ариқлар, йўлаклар ва бошқа робита иншоотларини лойиҳалашни ҚМҚ 2.09.03-85 бобларининг талабларига мувофиқ амалга ошириш лозим.

3.5. Ёнма-ён қувур ўтказгичлар ўқлари орасидаги ва қувур ўтказгичлардан қурилиш қурилмаларигача бўлган энг кичик масофани ҚМҚ 2.04.10-97 талабларига мувофиқ қабул қилиш лозим.

3.6. Иситкич қутиларида ёки йўлкаларида ётқазилувчи қувур ўтказгичлар учун кўзда тутилган иссиқлик ташувчи иситувчи йўлдошлар ҳарорати 60 °С дан ошмаслиги керак.

3.7. Пластмасса қувурларни бирлаштириш учун ажралувчи ва худди шундай ажралмас бирикишлар қўлланилади. қувурлар бирикиш турларини 4.2 ва 4.3. бандлар талабларини инобатга олган ҳолда қувурларнинг шаклдор қисмлари ҳамда бирлаштирилувчи қувурлар ашёси, нақлиётланувчи модданинг физик-кимёвий хоссалари, қувур ўтказгичларни ётқазилиш усуллари ва ишлатилиш шароитларига кўра белгилаш лозим. Бунда қувур ўтказгичларни ер остида ётқазишда қувурлар бирикишларини, асосан, ажралмас қилиб кўзда тутиш лозим.

Гардишли (ажраладиган) бирикишларни қувур ўтказгичларда ўзаклар ёки уни жиҳозларга бириктириш, шунингдек фойдаланиш шароитлари бўйича даврий ечилиб турадиган жойларида кўзда тутиш лозим.

3.8. Гардишли бирикишлар ва тўсқич ўзаклар қувур ўтказгичларнинг хизмат кўрсатиш ҳамда таъмирлаш учун ўтиш мумкин бўлган жойларида ўрнатилиши керак. Кислота ва ишқорлар ҳамда агрессив суюқликлар нақлиётловчи қувур ўтказгичлар учун гардишли бирикишлар ҳимоя қобиғига эга бўлишлари керак.

3.9. Пластмасса қувурли қувур ўтказгичларни қувурлар юзаси 60 °С дан юқори бўлмаган ҳароратга эга бўлган бошқа қувур ўтказгичлар (пўлат, шиша ва шу кабилар) билан биргаликда эстакадалар ва таянчларда ётқазиш рухсат этилади. Пластмасса қувур ўтказгичларни қувурлар юзаси 60 °С дан юқори ҳароратга эга бўлган бошқа қувур ўтказгичлар билан ётқазиш зарурати бўлганда, пластмасса қувур ўтказгичлар учун иссиқдан ҳимоя тўсиқлари, ёнмайдиган ашёли иссиқликдан ҳимоялагичлар ўрнатиш ёки қувур ўтказгичлар орасидаги масофани оширишни назарда тутиш лозим. Бунда пластмасса қувурли қувур ўтказгичларни, асосан, пўлат қувурлардан пастда жойлаштириш лозим.

3.10. Пластмасса қувурли қувур ўтказгичларни енгил алангаланувчи суюқликлар, ёнувчан суюқликлар ва ёнувчан газларни нақлиётловчи қувур ўтказгичларга маҳкамлаш рухсат этилмайди.

3.11. Қувур ўтказгичларни қуйидагича ётқазиш лозим:

биноларда (цехларда) — оралиқ ёпма ва том ёпмаларга маҳкамланувчи илгакларга;

устунларга ўрнатилувчи таянчларда, саноат жиҳозларининг тагкурсиларида, жавонларида ва бино деворларига маҳкамланувчи таянчларда;

бино ташқарисидаги (цехлар орасида ва цех ичкарисида) таянчларда, эстакадаларда ўрнатилувчи, баланд ҳамда паст таянчларда, йўлаклар ва сунъий ариқлардаги сунъий ариқ деворларига маҳкамланувчи таянчларда.

Таянчлар ва илгаклар орасидаги масофани 5.24 банд талабларига биноан ҳисоб-китоблар билан аниқланиши керак.

Илгаклар ва таянчлар қурилмалари қувур ўтказгичларни қириш ва бошқа шикастлар етказишдан мустасно бўлишлари керак.

Алоҳида турувчи таянчлар ва илгаклар орасидаги масофани олдиндан танлашда 2-илова маълумотларига амал қилиш лозим.

3.12. Бино деворлари бўйлаб ётқазилувчи цех ичкарисидаги қувур ўтказгичларни дераза ўйимларидан 0,5 м юқори ёки паст жойлаштириш лозим.

3.13. Цех ичидаги пластмасса қувурли қувур ўтказгичларни маъмурий, маиший ва хўжалик хоналари, тақсимлагич қурилмалар, электр қурилмалари хоналари, назорат ҳамда автоматика тизимларининг тахталари, шамоллатгич бўлмалар, иссиқлик бўлимлари, зина катаги, йўлаклар ва шу кабилар орқали ётқазиш рухсат этилмайди.

3.14. Пластмасса қувурли қувур ўтказгичларни электр сим арқонлари билан биргаликда ётқазиш рухсат этилмайди.

3.15. Эстакадаларда ётқазилувчи ва даврий хизмат кўрсатилиши (навбатчиликда бир мартадан кам эмас) талаб этилувчи қувур ўтказгичлар учун эни камида 0,6 м ўтиш кўприкчаси, камида 1,0 м баландликдаги тўсиқли зиналар, ҳар 200 м оралиғида ўрнатилиши кўзда тутилиши керак.

3.16. Эстакадаларда пластмасса қувурли қувур ўтказгичларни пўлат қувурли қувур ўтказгичлар билан биргаликда ётқазилганда пластмасса қувурларни, асосан, ўтиш кўприклари яқинида (улар мавжуд бўлганда) ёки уларга хизмат кўрсатиш ва таъмирлаш учун ўтиш мумкин бўлган ерларда жойлаштириш лозим.

3.17. Эстакадалар ёки таянчларда ётқазилувчи қувур ўтказгичларни иситиш зарурати бўлганда, ушбу мақсад учун иситилувчи қутисимон қувур ёки ер ости йўлакларини инобатга олиш рухсат этилади.

Қутисимон қувурларнинг иссиқликдан ҳимоя қоплами қалинлигининг ҳисоб-китобларини 6.7. банд талабларига биноан бажариш лозим.

3.18. Қувур ўтказгичларни кузатиш ва таъмирлашни олиб бориш имконини таъминлаш учун қутисимон қувурларнинг юқори қисмини очиладиган, ер ости йўлакларида эса — камида 1,0 м кенгликда ўтишларни кўзда тутиш зарур.

Ер ости йўлакларида пластмасса қувурли қувур ўтказгичларни пўлат қувурли қувур ўтказгичлар билан биргаликда ётқазилганда, пластмасса қувурларни, асосан, ўтишга яқин ҳамда пўлат қувурлардан пастда жойлаштириш лозим.

Пластмасса қувурлари ётқазилиши кўзда тутилган қутисимон қувурлари ва ер ости йўлакларини ёнмайдиган ашёлардан бажариш лозим.

3.19. Шикастланиши мумкин бўлган ерларда (ўтиш йўллари устида, пиёдалар кўприклари остида ва шу кабилар) ётқазилувчи қувур ўтказгичлар металл ғилофлар ёки қобиқларда ётқазилиши керак. ғилофлар ёки қобиқлар учлари улар билан кесишувчи иншоотлардан камида 0,5 м чиқиб туриши керак. ғилофнинг ички диаметри қувур ўтказгичнинг ташқи диаметридан 100 — 200 мм катта бўлиши керак (ҳимояни ҳисобга олганда).

3.20. Қувур ўтказгичларни ётқазилиш чуқурлиги мазкур ҚМҚ нинг 5 бўлим талабларига биноан ҳисоб-китоблар бўйича белгиланиши керак.

Қувур ўтказгичларни ётқазилиш чуқурлиги аниқланаётганда ҚМҚ 2.04.04-97 да келтирилган маълумотлардан фойдаланиш рухсат этилади.

3.21. Қуюқланувчи, намланган ва қуюлтирилувчи моддаларни нақлиётлаш учун мўлжалланган қувур ўтказгичлар қуюлтирма йиғгич ёки цех аппаратуралари томонига қиялаштириб, тупроқни музлаш чуқурлигидан 0,2 м пастда жойлаштирилиши керак.

3.22. Қувур ўтказгичларни қоятошли тупроқларда, шунингдек таркибида чақиқ тошлар, тошлар, ғиштлар ва шу кабилар бўлган тупроқларда ётқазишда қувур ўтказгичлар остида асоснинг нотекислигидан туртиб турганлардан камида 10 см қалинликда таркибида йирик қўшимчалар бўлмаган қум ёки юмшоқ тупроқдан тўшама кўзда тутиш лозим: қувур ўтказгичларни кўмиш ҳам қум ёки юмшоқ тупроқ билан қувур ўтказгичнинг юқорисидан камида 20 см баландликда кўзда тутиш лозим.

3.23. Жой рельефи кесишганда ва сизот сувларининг сатҳи баланд ерларда қувур ўтказгичларни тупроқ тўкмаларда ярим чуқурлаштириб ётқазиш рухсат этилади. Бунда ҳандақ чуқурлиги ётқазилувчи қувур ўтказгичнинг 0,7 диаметридан кам бўлмаслиги керак.

3.24. Қувур ўтказгичларни сунъий ариқларсиз ётқазишда уларни ҳароратдан шакл ўзгаришини мувозанатлаш бўйича махсус чораларни кўзда тутиш талаб этилмайди.

3.25. Сунъий ариқларда ётқазилувчи қувур ўтказгичлар учун ўзакларни қудуқларда (бўлмаларда) жойлаштириш лозим. Қувур ўтказгичларнинг ўзаклари ва учларидаги қисмларини уни ишлатилиш жараёнида пайдо бўлувчи кучлар ҳамда таъсирларни қувур ўтказгичларга узатиш имконини мустасно этувчи мустақил таянчларни инобатга олиш зарур.

Қувур ўтказгич йўлларининг мувозанатлагич ва бурилишлари ўрнатилган жойлардаги сунъий ариқларда мувозанатлагич қудуқлар ёки токчалар, қайсики имкони борича сунъий ариқларни назорат қурилмалари ва зовурлар сифатида фойдаланишни кўзда тутиш зарур.

3.26. Қувур ўтказгичларни ярим ўтишли сунъий ариқларда ётқазиш фақат завод ичкарисида мукаммал қопламли темир йўл ва автомобиль йўллари ва бошқа ўхшаш иншоотлар кесишишида 100 м дан ортиқ бўлмаган узунликдаги қувур ўтказгичнинг айрим қисмларида рухсат этилади.

4. ҚУВУР ЎТКАЗГИЧЛАРГА ҚУРИЛМАВИЙ ТАЛАБЛАР

4.1. Лойиҳада қабул қилинган қувур ўтказгичларнинг ашёлари ва қурилмалари қуйидагиларни таъминлаши керак:

меъёрий муддат чегарасида қувур ўтказгичлардан хавфсиз ва ишончли фойдаланишни;

технологик жараёнларни лойиҳавий кўрсаткичларга мувофиқ олиб бориш;

йиғиш ва таъмир ишларини механизация воситаларини қўллаб саноатлаштирилган усуллар билан ишлаб чиқиш;

қувур ўтказгичларни назорати ва синовлари бўйича барча зарурий ишлар турларини бажариш имконини;

қувур ўтказгичларни статик электрдан муҳофазалаш.

4.2. Қувур ўтказгичларнинг ечилмайдиган бирикишлари қуйидагича бажарилишлари керак:

ташқи диаметри 50 мм дан ва деворларининг қалинлиги 4 ммдан ортиқ бўлган полиэтилен ҳамда полипропилен қувурлари учун — учма-уч туташтириб пайвандлаш, учи кенгайган қувур бирлаштиргич қисмлари мавжуд бўлган эса — учи кенгайган қувур туташув пайвандлаш ёки учи кенгайган чок пайвандлаш;

III тоифадан юқори бўлмаган қувур ўтказгичлар учун хивичли газ пайвандлаш рухсат этилади;

поливинилхлоридли қувурлар учун — учи кенгайган қувур елимлаш.

Асосланган ҳолларда поливинилхлоридли қувурларни хивичли газ пайвандлаб бажариш рухсат этилади.

4.3. Қувур ўтказгичларни ечилувчи бирикишларини полиэтилен, полипропилен ва поливинилхлорид қувурлари учун ўрнатилувчи металл ёки пластмасса гардишларни — қалинлаштириб букилган қувур учларига пайвандланувчи (ПВХ учун елимланувчи) гардиш ости втулкаларини кўзда тутиш лозим.

Заводда тайёрланган учи кенгайган поливинилхлоридли қувурлар учун зичлагич ҳалқаларда бириктириш рухсат этилади.

4.4. Яхлит бўлмаган асосда ётқазилувчи қувур ўтказгичларнинг таянчлари ва илгакларини иложи борича гардиш бирикишларига яқин, оралиқнинг 0,1 — 0,15 узунлигидан узоқ бўлмаган масофада жойлаштириш лозим.

Қувур ўтказгичларнинг пайванд чоклари таянч ва илгаклардан камида 50 мм масофа жойлашиши керак.

Қувур ўтказгичларни яхлит асосда ётқазилишида гардишли бирикишлар яхлит асоснинг бўлинган ерларида (деразаларида) кўзда тутиш керак.

4.5. Бинонинг пойдеворлари, оралиқ ёпмалари, пардеворлари билан қувур ўтказгичларни кесишган жойлари кесишувчи қурилмалардан 20 — 50 мм чиқиб туриши керак бўлган, асосан, пўлат қувурлардан тайёрланган ғилофларда ётқазилиши керак.

Девор ва пардеворлар билан кесишувчи ғилофлар узунлигини кесишувчи девор ёки пардевор қалинлигига тенг қабул қилиш рухсат этилади.

Қувур ўтказгичлар ва ғилофлар орасидаги тирқиш камида 10 — 20 мм ҳамда қувур ўтказгични бўйлама ўқи бўйлаб силжишига йўл қўювчи ёнмайдиган ашё билан пухта зичланган бўлиши керак.

4.6. Қувур ўтказгичлар учун яхлит асос ёнмайдиган ашёлардан бажарилиши керак.

4.7. Пластмасса қувур ўтказгичларни алоҳида турувчи қўзғалувчан таянчлар, илгаклар, шунингдек пластмасса қувурларни маҳкамлагич металл қувурлар қисмларидан шикастланишларини олдини олиш учун қувур ўтказгичларни иссиқликдан ҳимояланганлари билан ётқазилган ҳолларда лойиҳада эгилувчан ашёлардан — пластмасса, резина ва шу кабилардан қистирмалар ўрнатишни кўзда тутиш керак. Бунда қистирмалар шундай ўрнатилиши керакки, қувурлар билан ҳалқалар ёки таянчлар орасидаги боғлиқлик бузилмаслиги лозим.

4.8. Қувур ўтказгичлар учун қўзғалмас таянчлар қурилиш қурилмаларига маҳкамланган қувур ашёсидан тайёрланган ҳалқа ёки қистирмаларни қувур танасига икки ёқлама пайвандланган (елимланган) қисқичлар кўринишида бажариш керак.

4.9. Қувур ўтказгичлар билан темир йўл ва автомобиль йўлларини, пиёдалар ўтишлари, шунингдек эшик ўйимлари тепасидан, ойна ва айвон остида кесишган жойларида ўзаклар, мувозанатлагичлар, сизот қурилмалари ва ечилувчи бирикишларни жойлаштириш рухсат этилмайди.

4.10. Фойдаланиш жараёнида доимий ажратиш ёки алмаштириш талаб этиладиган қувур ўтказгичлар қисмларида гардишли бирикишларни эътиборга олиш керак.

4.11. Қувур ўтказгич ўзагини хизмат кўрсатиш учун ўтиш мумкин бўлган ва иложи борича гуруҳлари билан жойлаштириш лозим.

Қўлда ҳаракатга келтирилувчи ўзакнинг посанги ғилдирагини хизмат кўрсатиш майдончаси ёки пол сатҳидан 1,8 м дан ортиқ бўлмаган баландликда жойлаштирилиши керак.

4.12. Пластмасса қувурлар учун пўлат ўзакларни қўллашда, бу ўзак қурилиш қурилмаларига ёки яхлит асосга маҳкамланувчи мустақил таянчларга ўрнатилиши керак.

4.13. Қувур ўтказгичга ўтиш орасидаги масофа қуйидагилардан кам бўлмаслиги керак:

220 мм — асосий қувурнинг ташқи диаметри 110 мм гача бўлганда;

300 «- бу ҳам, 110 дан 225 ммгача;

400 « — « 225 мм дан юқори.

4.14. Фойдаланиш жараёнида қувур ўтказгичларга ҳаво юбориш ёки бўшатиш зарурати бўлганда, махсус зовур ва ҳаво қурилмаларини инобатга олиш керак.

4.15. Қувур ўтказгичларни доимий электрдан муҳофаза воситаларини лойиҳалашни қуйидаги ҳолларда кўзда тутиш лозим:

доимий электрни технологик жараёнга ва нақлиётланувчи моддалар сифатига салбий таъсир этса;

хизмат кўрсатувчи ходимга доимий электрнинг хавфли таъсири бўлса;

қувур ўтказгич бутунлигига путур етказувчи электрсизланиш.

4.16. Доимий электр таъсирини мустасно қилиш учун электр ўтказувчи қувур ўтказгичларни кўзда тутиш лозим.

4.17. Электр ўтказувчи қувур ўтказгичларни цехлар, қурилмалар ва шу кабилар чегарасида камида икки нуқтасида ерга улаш тарзига бирлаштириш лозим. Бунда ерга улагич қурилманинг қаршилиги 100 Ом дан ортиқ бўлмаслиги керак.

4.18. Доимий бўлмаган ва диэлектр қувур ўтказгичларида ерга уланмаган металл ёки электр ўтказувчи нометалл қисмлар ва унсурларни кўзда тутиш рухсат этилмайди. Бунда ушбу қувур ўтказгичлар таянчлари электр ўтказувчи ашёлардан тайёрланган ва ерга уланган ёки қувур ўтказгичлар таянадиган ерларда электр ўтказувчи ашёлардан бўлган ерга уланган қистирмалар бўлиши керак.

Қувурлардаги ҳимоя қобиқлари иссиқликдан ҳимоя сифатида электр ўтказгич ашёларидан бўлиши, 4.17 банд талабларига биноан ерга уланган бўлиши керак.

4.19. 103 Ом.м дан ортиқ солиштирма ҳажмий электр қаршилиги билан моддаларни нақлиётловчи қувур ўтказгичлар ташқи юзаларидан доимий электр зарядларини четлатиш учун қувур ўтказгичларни металл билан қоплаш ёки электр ўтказувчи сирли бўёқ ё бўлмаса лок билан бўяш лозим.

Электр ўтказувчи қопламлар ўрнига кўрсатилган қувур ўтказгичларни ўрамлар оралиғи 100 — 150 мм бўлган камида 4 мм² кесимли металл симлар билан ўраш рухсат этилади. қувур ўтказгичлар ташқи юзаларини электр ўтказгич қоплами (ёки ўрами) 4.17 банд талабларига биноан ерга уланган бўлиши керак.

4.20. Сунъий ариқсиз ётқазилувчи қувур ўтказгичлар учун ва электр ўтказувчан ашёли яхлит асосда ётқазилувчи ташқи диаметри 180 мм гача бўлган қувур ўтказгичлар учун ташқи юзасида электр ўтказгич қопламини бажариш талаб этилмайди. Бундай ҳолларда яхлит асос мазкур ҚМҚ нинг 4.17 банди талабларига биноан ерга уланган, гардишлар ўрнатилган ерлардаги яхлит асос бўлинган жойларда эса 200 мм дан ошмаслиги керак.

5. ҚУВУР ЎТКАЗГИЧЛАРНИНГ ҲИСОБ-КИТОБЛАР

Умумий ҳолатлар

5.1. Қувур ўтказгичларнинг ҳисоб-китобларини чегаравий ҳолатлари бўйича олиб борилади:

юк кўтариш қобилияти бўйича (мустаҳкамлиги ва чидамлилиги);

шакл ўзгариши бўйича (қувур ўтказгичларни қўллаш имконини чегаралаши мумкин бўлган қувур ўтказгичлар учун шакл ўзгариши қиймати).

5.2. Қувур ўтказгичларни мустаҳкамлик ва чидамлиликка ҳисоб-китобларини ҳисобий кучлар таъсирига ҳисоблаш лозим. Ҳисобий кучлар, таъсирлар ва улар уйғунлигини аниқлаш усулларини ҚМҚ 2.01.07-96 кўрсатмаларига биноан қабул қилиш жоиз.

АШЁЛАРНИНГ ҲИСОБИЙ ТАВСИФЛАРИ

5.3. Қувурлар ашёсини ҳисобий қаршилигини R, МПа (кгс/см²) қуйидаги ифода бўйича аниқлаш лозим:

Rқ R^н Kш K_ч (1)

қаерда R^н — ички босимга, МПа (кгс/см²), иш шароитидан қувурлар ашёсини бузувчи меъёрий узайтирилган қаршилик, 7-жадвал бўйича аниқланади;

К_ш — қувур ўтказгич иш шароитининг коэффициенти, 5-жадвал бўйича қабул қилинади;

К_ч — қувурлар чокларининг мустаҳкамлик коэффициенти, 6-жадвал бўйича қабул қилинади.

5.4. Қувурлар ашёси оқувчанлик модули Е, МПа (кгс/см²), қувур ўтказгичга кучни ва ҳароратни узоқ таъсирида уни ўзгаришини инобатга олиб, қуйидаги ифода

Еқ К_е Е_о (2)

қаерда Е_о — чўзилишда қувурлар ашёсини оқувчанлик модули, лойиҳаланаётган қувур ўтказгични хизмат қилиш муддати ва қувур деворига таъсир этувчи кучланиш қийматига кўра 8-жадвал бўйича қабул қилинади, МПа (кгс/см²);

К_е — қувур ашёсининг шакл ўзгариш хусусиятларига таъсир этувчи ҳарорат катталиги ҳисобга олувчи коэффициент, 9-жадвал бўйича қабул қилинади.

7-жадвал

қувур ўтказгичнинг хизмат муддати,

йил

Ҳарорат,

°С

Меъёрий давомли қаршилик R^н, Мпа

қувурлар ашёси

ПБП

ЮБП

ПВХ

ПП

5,0

3,2

1,9

2,5

1,6

1,0

0,6

0,35

10,0

8,0

6,0

3,5

1,0

5,7

3,8

2,3

2,8

2,0

1,3

0,8

0,5

10,3

8,3

6,3

3,7

1,1

5,0

3,9

3,0

2,3

1,6

6,4

4,5

2,9

1,6

3,0

2,4

1,8

1,2

0,8

10,5

8,5

6,5

3,9

1,2

6,0

4,6

3,6

2,8

2,2

1,0

100

6,8

5,0

3,4

2,0

1,2

3,2

2,7

2,1

1,5

1,0

10,7

8,7

6,7

4,0

1,3

6,6

5,0

4,0

3,2

2,5

1,4

0,6

100

7,4

6,1

4,8

3,3

2,0

3,6

3,0

2,5

2,0

1,5

11,0

9,0

7,0

4,4

1,6

7,0

5,7

4,5

3,7

3,0

2,0

1,1

8-жадвал

Қувурлар ашёси

Хизмат муддати

йил

Қувур деворидаги кучланиш қийматига кўра силжувчанлик модули Е0 , Мпа

қувур деворидаги кучланиш, МПа

2,5

1,5

0,5

ПБП

120

100

110

140

100

110

120

130

150

120

130

140

150

170

140

150

160

170

200

150

160

170

190

210

160

170

190

200

230

180

190

210

220

250

200

210

230

240

280

220

230

250

270

300

ЮБП

ПВХ

1550

1170

1300

1620

780

960

1200

1350

1650

800

1000

1240

1380

1700

810

1000

1250

1400

1720

815

1010

1260

1420

1740

820

1020

1265

1430

1750

825

1020

1270

1440

1760

830

1030

1280

1450

1770

835

1030

1290

1460

1780

840

1040

1300

1470

1790

850

1050

1300

1480

1800

ПП

310

250

270

320

210

260

280

330

220

270

300

350

240

290

320

380

250

300

330

390

270

320

350

400

280

330

360

420

300

350

380

440

320

370

400

450

							9-жадвал
Қувурлар ашёси	Ҳароратга, °С кўра Ке коэффициенти
Қувурлар ашёси	20	30	40	50	60	80	100
ЮБП	1,0	0,75	0,60	0,45	0,40	-	-
ПБП	1,0	0,80	0,65	0,50	0,40	-	-
ПП	1,0	0,.85	0,75	0,60	0,50	0,35	0,2
ПВХ	1,0	0,90	0,85	0,80	0,70	-	-

5.5. 40 °С гача ҳароратдаги моддаларни нақлиётловчи қувур ўтказгичларга ҳисобий кучлар таъсиридан шакл ўзгаришини аниқлашда, Пуассон коэффициентининг қиймати қуйидагиларга тенг қабул қилиниши керак:

0,42 — 0,44 паст босимли полиэтилен қувурлари учун;

0,44 — 0,46 юқори босимли полиэтилен қувурлари учун;

0,40 — 0,42 поливинилхлоридли қувурлар учун.

40 °С дан юқори ҳароратли моддаларни нақлиётловчи қувур ўтказгичлар учун Пуассон коэффициентининг қийматини 0,5 га тенг қабул қилиш рухсат этилади.

КУЧЛАР ВА ТАЪСИРЛАР

5.6. Қувур ўтказгичларни ҳисоб-китобларида ҚМҚ 2.01.07-96 талабларига биноан уларни тиклашда, синашда ва фойдаланишда пайдо бўлувчи кучлар ҳамда таъсирларни инобатга олиш лозим, бунда ортиқлик коэффициентини 10-жадвал бўйича қабул қилиш лозим.

				10-жадвал
Куч ва таъсирлар тавсифи	Кучлар ва таъсирлар	Қувур ўтказгичларни ётқизиш усули		Ортиқча куч коэффициенти
Куч ва таъсирлар тавсифи	Кучлар ва таъсирлар	ер ости, ерда (тупроқ тўкмада)	ер усти	h
Доимий	Қувур ўтказгичлар ва ободонлаштирув оғирлиги	Қ	Қ	1,1 (1)
	Тупроқ босими	Қ	-	1,2 (0,8)
	Сизот сувларини гидростатик босими	Қ	-	1,2 (0,8)
Вақтинча узайган	Нақлиётланувчи моддаларнинг ички босими	Қ	Қ	1,0
	Нақлиётланувчи моддалар оғирлиги	Қ	Қ	1 (0,9)
	Ҳарорат таъсири	Қ	Қ	1,0
	Тупроқ юзасига кучдан босим	Қ	-	1,4
	Автомобиллар устунидан кучлар	Қ	-	1,4
	ғилдирак ёки ўрмаловчи кучлар	Қ	-	1,1
қисқа муддатли	Қувур ўтказгичларни йиғишда ва синашда пайдо бўладиган кучлар ва таъсирлар	Қ	Қ	1
	Қор оғирлиги	-	Қ	1,4
	Шамол кучи	-	Қ	1,2
	Музлаш кучи	-	Қ	1,3

Эслатмалар: 1. «Қ» белгиси — кучлар ва таъсирлар ҳисобга олинади, «-» — белгиси — ҳисобга олинмайди.

2. Қавсларда кўрсатилган ортиқча юк коэффициентининг қийматлари қувур ўтказгич ишини ёмонлаштирувчи кучнинг камайиши ҳолларида қабул қилиниши керак.

5.7. 1 м қувур ўтказгич оғирлигидан меъёрий кучни g^ì_қ , (кгс/м), қуйидаги ифода бўйича ҳисоблаш лозим

g^ì_ққ g_қp (Д-d) d , (3)

Бу ерда g_қ — қувур ўтказгич ашёсининг зичлилиги, н/м² (кгс/м²);

Д — қувурнинг ташқи диаметри, м;

d — қувур деворининг қалинлиги, м.

Қувур ўтказгичлар учун ташқи ҳимоялаш қурилмалари талаб этилган ҳолларда, меъёрий кучга ҳимоя қатламининг оғирлигидан кучни қўшиб ҳисоблаш лозим.

5.8. Қувур ўтказгичга тупроқ босимидан меъёрий тик кучни q q_òóï^м, н/м² (кгс/м²) қуйидаги ифода бўйича аниқлаш керак.

q_тупм қ g_т h (4)

қаерда g_т — тупроқ зичлиги, Н/м² (кгс/м²)

h — қувур ўтказгичга динамик куч таъсири имконини мустасно қилиш шароитидан келиб чиққан ҳолда белгиланувчи қувур ўтказгич юқорисидан ер юзасигача бўлган масофа, м.

5.9. Қувур ўтказгични қалқишига сабаб бўлувчи сизот сувларининг гидростатик босимидан меъёрий кучни, q_с.с^м , Н/м³ (кгс/м³) қуйидаги ифода бўйича аниқлаш лозим

q_с.с^м	қ	g_с	p Д^2м	6
			4

қаерда g_с — сувда эриган тузларни ҳисобга олган ҳолдаги сув зичлиги, Н/м³ (кгс/м³)

Дм — ҳимоя қопламини ҳисобга олган равишда қувур ўтказгичларнинг ташқи диаметри, м.

5.10. Нақлиётланувчи модданинг ишчи (меъёрий) ички босими лойиҳада белгиланади.

5.11. 1 м қувур ўтказгичга нақлиётланувчи модда оғирлигидан меъёрий кучни q_нм^м, Н/м³ (кгс/м³) қуйидаги ифода бўйича аниқлаш лозим

q_нм^м	қ	g _нм	p d²	(5)
			4

бу ерда g_нм — нақлиётланувчи модда зичлиги, Н/м³ (кгс/м³);

d — қувурнинг ички диаметри, м.

5.15. Қувур ўтказгич деворининг қалинлигини (номигагина) қуйидаги ифода бўйича аниқлаш лозим

d	³	n_i P Д	(7)
		2 R Қ n_q P

бу ерда:

Д — қувурнинг ташқи диаметри, см;

Р — қувур ўтказгичнинг ишчи (меъёрий) босим, МПа (кгс/см²);

n_q — 10-жадвал бўйича қабул қилинувчи қувур ўтказгичлардаги ишчи босимнинг ортиқлик коэффициенти;

R — 5.3 бандга мувофиқ аниқланувчи қувурлар ашёсининг ҳисобий қаршилиги, МПа (кгс/см²)

ЕР УСТИ ҚУВУР ЎТКАЗГИЧЛАРИНИ МУСТАҲКАМЛИККА ВА ЧИДАМЛИЛИККА ТЕКШИРИШ

5.16. Ер усти (очиқ) қувур ўтказгичларини мустаҳкамликка, қаттиқликка ва бўйлама йўналишдаги умумий чидамлиликка текшириш лозим.

5.17. Ер усти қувур ўтказгичларини мустаҳкамликка текшириш қуйидаги шарт бўйича олиб борилиши керак

d_т.ҳ £ R, (8)

бу ерда:

dтҳ — тўлиқ ҳисобий келтирилган (муқобил) кучланиш, МПа (кгс/см²), 5.18 банд кўрсатмаларига биноан аниқланади;

R — қувур ашёсининг ҳисобий қаршилиги, МПа (кгс/см²), 5.3 бандга мувофиқ аниқланади.

5.18. Тўлиқ ҳисобий келтирилган (муқобил) кучланиш d_т.ҳ учун қувур ўтказгични кузатилаётган қисмининг энг хавфли уйғунлигидаги барча кучлар ва таъсирларни инобатга олган ҳолда ҳисобланувчи қувур деворларидаги таъсир этувчи энг катта меъёрий кучланишни қабул қилиш лозим.

5.19. Ҳисобий кучлар таъсиридан қувур ўтказгичда пайдо бўладиган кучлар (кучланиш) қурилиш механикасининг умумий қоидаларига биноан аниқланиши керак. Бунда қувур ўтказгични эгилувчан ўзак (тўғри чизиқли ёки эгри чизиқли) сифатида қараш, қайсики куч қуйилганда кўндаланг кесим ясси ҳолда қолади ва ўзининг думалоқ шаклини сақлайди, оқувчанлик модули эса куч таъсирининг давомийлигидан, худди шундай ҳароратдан ҳам боғлиқ бўлади.

5.20. Айланма йўналиши бўйича қувур деворидаги меъёрий кучланиши d_j, МПа (кгс/см²), ҳисобий ички босим таъсиридан қуйидаги ифода бўйича аниқлаш лозим.

d_j	қ	h_q	Р (Д — d)	(9)
			2 d

бу ерда:

h_q ,Р, Д, d — (7) ифодадаги белгилар.

5.21. Қувур ўтказгичларнинг тўғри чизиқли ва қайишқоқ — эгилган қисмлари учун ҳисобий таъсирдан қувур деворида бўйлама (ўқ) йўналишдаги меъёрий чўзувчи ёки сиқувчи кучланишларни d_j, МПа (кгс/см²) қуйидаги ифодалар бўйича ҳисоблаш лозим:

d_zp	қ	n_qР (Д — d)	(10)
		4d

бу ерда:

n_q, Р, Д, d — (7) ифодадаги белгилар;

ҳарорат ўзгариши билан боғлиқ бўлган бўйлама куч N_t таъсиридан

d_zt	қ	N_t	(11)
		F

бу ерда:

N_t — 5.22 бандга мувофиқ аниқланувчи бўйлама куч Н (кгс);

F — қувурнинг кўндаланг кесим юзи, м² (см²);

кўндаланг ва бўйлама эгувчан момент М, Н/м (кгс/см), таъсиридан

d_ZM	қ	±	M	(12)
			W

бу ерда:

W — қувурнинг кўндаланг кесим қаршилигининг моменти, м³ (см³).

5.22. Бўйлама йўналишда ҳароратдан шакл ўзгаришини мувозанатлашни инобатга олмаган ҳолда, ҳарорат ўзгаришида қувур ўтказгичда пайдо бўладиган бўйланма куч N_t ҳисобий қийматини қуйидаги ифода бўйича аниқланиши керак

N_t қ n_t a Dt E F, (13)

бу ерда:

a — қувур ашёсини ҳароратдан чизиқли кенгайиш коэффициенти, град^-1, 11-жадвал бўйича қабул қилинади;

Dt — 5.12 банд бўйича аниқланувчи ҳисобий ҳарорат ўзгариши, °С;

E — қувур ашёсини 5.4. банди бўйича аниқланувчи оқувчанлик модули, МПа (кгс/см²);

n_t — ҳарорат таъсиридан ортиқча юк коэффициенти 10-жадвал бўйича қабул қилинади;

F — қувурнинг кўндаланг кесим юзи, м² (см²).

	11-жадвал
Қувурлар ашёси	Чизиқли ҳароратдан кенгайиш коэффициенти, град
ПБП	2,2 × 10^-4
ЮБП	2,2 × 10^-4
ПП	1,5 × 10^-4
ПВХ	0,8 × 10^-4

5.23. Қувур ўтказгичларни бўйлама куч N_t ва қувур ўтказгич ҳамда нақлиётланувчи модда оғирлигида бир текис тақсимланган жадал кучлар таъсиридан бўйлама — кўндаланг эгилишга ҳисоб-китобларни энг ноқулай ҳоллар учун — ҳароратни мумкин бўлган энг катта ўзгаришини ҳисобга олган ҳолда ҳароратда чўзилишни мувозанатлаш бутунлай мавжуд бўлмаганда олиб бориш лозим.

5.24. 5.23 бандда кўрсатилган ҳоллар учун қувур ўтказгичнинг рухсат этилган оралиқ қийматини l, м (см) қуйидаги ифодалар бўйича аниқлаш лозим:

тик қувур ўтказгичлар учун

l_ò	қ	m₁ × Д	,	(14)
		Öa Dt

ётиқ қувур ўтказгичлар учун фойдаланиш муддати тугашида рухсат этиладиган миллар эгилишидан f қ 1/700 келиб чиққан ҳолда

l_ё	қ	m₂bD		(15)
		Öa Dt

(14) ва (15) ифодалардаги m₁ ва m₂ — қувурнинг геометрик ўлчамларини ҳисобга олувчи коэффициент, 12-жадвал бўйича қабул қилинади.

b — Аñ ўлчамига кўра 2 расмдаги чизма бўйича аниқланувчи коэффициент.

							12-жадвал
Турли ашёли қувурлар учун m₁ ва m₂коэффициентлари	Қувурлар ашёси
	ПБП, ПП			ЮБП			ПВХ
	Қувурлар тури
	Е	ЎЕ, Ў	О	Е	ЎЕ, Ў	О	ЎЕ	Ў, О	ЎО
m₁	1,08	1,05	1,00	1,06	1,00	0,95	1,10	1,07	1,05
m₂	1,40	1,35	1,30	1,35	1,30	1,20	1,40	1,35	1,30

Ёрдамчи Аt кўрсаткичи қуйидаги ифода бўйича ҳисобланади

А_t	қ	В_t	d	,	(16)
			Д²

Бу ерда:

В_t	қ	1	×	23	Е× a × Öa × Dt	(17)
		700		g_қ×l

l	қ	1 -	(	d	)²	(1 -	g_íì	)		(18)
				Д			g_қ

(14) — (18) ифодалардаги E, a, Dt, Д, d, d, g_нм, g_қ — (3), (6) ва (13), ифодалардаги белгилар, бунда g_қ ва g_íì Н/м³ (кгс/см³), ўлчамига эга, (17) ифодадаги В_t кўрсаткичи м (см) ўлчамига эга.

Эслатма. Қувур ўтказгичларнинг тик ва ётиқ қисмлари учун дастлабки ҳисобий оралиқ қийматини 2-илова жадваллари бўйича аниқлаш рухсат этилади, қайсики қувур ўтказгичнинг энг узоқ муддат хизмат этишига ҳисоблангандир, Dt эса 0 °С дан ҳисобланган.

РАСМ

2 расм. b коэффициентини А_t кўрсаткичидан боғлиқлиги

а — А_t қ 0 — 0,05 оралиқ учун;

б — А_t қ 0,05 — 0,5 оралиқ учун;

в — А_t қ 0,5 — 3 оралиқ учун.

ҲАРОРАТДАН ШАКЛ ЎЗГАРИШИНИ МУВОЗАНАТЛАШ

5.25. Ҳарорат ва бошқа силжишлар таъсиридан қувур ўтказгичнинг айрим унсурларида пайдо бўлувчи кучларни аниқлашни қурилиш механикаси усуллари (ноаниқ ўзакли тизимларнинг статик ҳисоб-китоблари) билан олиб бориш зарур, бунда ҳисоб-китоблар тенгламасига кирувчи механик таснифларни (ҳисобий қаршилик, оқувчанлик модули) 5.3 — 5.5 бандлар талабларига биноан уларга куч ва ҳароратдан таъсир давомийлигига кўра қабул қилинади.

5.26. Ҳароратдан узайишни мувозанатлаш, асосан, қувур ўтказгичларни айрим қисмларини ўз-ўзини мувозанатлаши ҳисобига амалга оширилиши керак.

Мувозанатлагич қурилмаларни ўрнатишни қувур ўтказгичлар унсурларида йўл қўйилиши мумкин бўлмаган кучланишлар ёки ер остида сунъий ариқсиз ётқазилган ҳоллардан ташқари, унга бирлаштирилган жиҳозлардаги рухсат этилмайдиган кучлар ҳисоб-китоблар орқали маълум бўлган ҳолларда кўзда тутиш лозим.

5.27. Қувур ўтказгич қисмларида бўйлама силжиш ҳисобий қийматини қувур девори ҳароратини энг юқори кўтарилишидан (ижобий ҳисобий ҳарорат ўзгариши) ва ички босимдан (қувур ўтказгични узайиши) ҳамда қувур девори ҳароратининг энг кўп пасайишидан (салбий ҳисобий ҳарорат ўзгариши) қувур ўтказгичда ички босим бўлмаганда (қувур ўтказгични калталашиши) аниқлаш лозим.

5.28. 90° бурчак остида эгилган четлатгични мувозанатловчи қобилияти қуйидаги ифода бўйича аниқланиши керак:

Dl	қ	2 R		(l₁ Қ r)³ Қ 0,07 r³		(19)
		3×E×Д		l₁ Қ r

қаерда

Dl — қувур ўтказгични четлатгич билан мувозанатлаши мумкин бўлган ҳарорат таъсиридан энг кўп рухсат этилган бўйлама силжиш, см;

l₁ — Dl силжишни қабул қилувчи қувур ўтказгични тўғри қисмидаги четлатгичга туташувчи узунлик, см;

r — четлатгич эгилишининг радиуси, см;

Д — қувурнинг ташқи диаметри, см;

R — 5.3 банд талабларига биноан аниқланувчи қувур ашёсининг ҳисобий қаршилиги, МПа (кгс/см²);

E — 5.4 банд талабларига аниқланувчи оқувчанлик модули, МПа (кгс/см²);

Эгик четлатгичнинг асосий геометрик кўрсаткичлари 3^а расмда кўрсатилган.

РАСМ

3-расм

Асосий геометрик кўрсаткичлар

а — эгилган четлатгич;

б — П — симон мувозанатлагич

в — лирасимон мувозанатлагич.

5.29. Четлатгич учидан қўзғалмас қилиб маҳкамланган жойигача рухсат этилган энг катта масофани l, см (3 а расм) қуйидаги ифода бўйича аниқлаш лозим

l	қ	Dl	,		(20)
		a Dl

бу ерда:

Dl — (19) ифода бўйича аниқланувчи четлатгич билан мувозанатланувчи ҳарорат таъсиридан қувур ўтказгични бўйлама силжиши;

a Dl — (13) ифодадаги белгилар.

5.30. П-симон мувозанатлагичнинг мувозанатлагич қобилияти қуйидаги ифода бўйича аниқланади:

Dl	қ	R	(9,4r³ Қ 14,9r²a Қ 7,8 a² Қ 1,3a³)		(21)
		0,25 E h Д

бу ерда:

Dl — мувозанатлагич томонидан қабул қилиниши мумкин бўлган ҳарорат таъсиридан қувур ўтказгични рухсат этилган энг катта бўйлама силжиши, см;

h — мувозанатлагични тўлиқ қулочи, см;

а — мувозанатлагич тўғри қисмини узунлиги, см;

r — мувозанатлагични эгилиш радиуси, см;

Д — қувурнинг ташқи диаметри, см;

R — 5.3. банд талабларига мувофиқ аниқланувчи қувур ашёсининг ҳисобий қаршилиги, МПа (кгс/см²);

E — 5.4. банд талабларига кўра аниқланувчи оқувчанлик модули, МПа (кгс/см²).

П-симон мувозанатлагичнинг асосий геометрик кўрсаткичлари h, r ва а 3, б расмда кўрсатилган.

5.31. Мувозанатлагичдан қувур ўтказгични қўзғалмас қилиб маҳкамланган жойигача рухсат этилган энг катта масофа, l қуйидаги ифода бўйича ҳисобланиши керак (3, б расм)

Dl	қ	Dl	,		(22)
		2a Dl

бу ерда:

Dl — (21) ифода бўйича аниқланувчи мувозанатлагич томонидан қабул қилинувчи қувур ўтказгичнинг ҳароратдан бўйлама силжиши;

a, Dl — (13) ифодадан белгилар.

5.32. 12 м гача узунликдаги қувур ўтказгичнинг тўғри чизиқли қисмини ҳароратдан шакл ўзгаришини мувозанатлаш учун лирасимон мувозанатлагич ўлчамини (3.6 расм) қуйидаги муносабатлардан келиб чиққан ҳолда қабул қилиш лозим:

r₁қ 5 Д, r2қ 3,5 Д, Вқ 3 Д, h қ 15 Д.

5.33. Учликлар (тармоқланиш) ўқларидан ёки четлатгичлар учидан қувур ўтказгичларни қўзғалмас қилиб маҳкамланган еригача бўлган масофани қуйидагича тенг қабул қилиш лозим:

l қ K Ö Dl Д (23)

қаерда

К — ПВХ қувурлари учун — 25; ПБП — 10;

ПП — 12,5; ЮБП-5 га тенг қабул қилинувчи коэффициент;

Dl, Д — (19) ифодадаги белгилар.

Ер ости қувур ўтказгичларини чидамлилик ва мустаҳкамликка текшириш

5.34. Ер ости қувур ўтказгичлар кўндаланг кесимини мустаҳкамликка ва шакл ўзгариши бўйича текшириш лозим.

5.35. Ер ости қувур ўтказгичлар учун қувурлар ашёсининг ҳисобий қаршилигини қуйидаги ифода бўйича аниқлаш лозим:

R₁қR × K₁ (24)

R — 5,3 бандга мувофиқ аниқланувчи қувур ашёсининг ҳисобий қаршилиги;

К₁ — ер ости қувур ўтказгичнинг ётқазилиш шароитининг коэффициенти, қувурни шикастланиши ҳолларда ҳандақлар қазиш учун ўтиш қийин бўлган ерларда ётқазилувчи қувур ўтказгичлар учун — 0,8, такомиллашган қоплам остида ётқазилувчи қувур ўтказгичлар учун — 0,9, қолган қувур ўтказгичлар учун — 1,0 га тенг қабул қилинади.

5.36. Ер ости қувур ўтказгичларини юк кўтариш қобилияти қувур ўтказгич ашёсининг чегаравий рухсат этилган таснифини қувур ўтказгичга ҳисобий кучлар билан солиштириш йўли билан текшириш керак, бунда ташқи кучлар чизиқли кучлар тик диаметри бўйламаси йўналишига қарама-қарши икки муқобилга келтирилади.

5.37. Тўлиқ ҳисобий келтирилган (муқобил) чизиқли кучлар Р_кел, Н/м (кгс/м) қуйидаги ифода бўйича аниқланиши керак:

Р_кел қ Sb×h×Q (25)

бу ерда:

Q — ҳисобий тик кучларга тенг таъсир этувчи, 5.44 — 5.48 бандлар талабларига мувофиқ аниқланувчи куч, Н/м (кгс/м);

b — 5.38 банд кўрсатмаларига кўра аниқланувчи кучларни келтириш коэффициенти;

h — 5.39 банд кўрсатмаларига биноан аниқланувчи қувур ўтказгичга тупроқни ён босимни ҳисобловчи коэффициент.

5.38. Кучларни келтириш коэффициенти қийматини b қувур ўтказгични тупроққа таяниш усулига кўра қабул қилиш лозим:

а) тупроқ босимидан кучлар учун: ясси асосга ётқазишда — 0,75; қувурни қамраш бурчаги билан текисланган асосга ётқазишда 2aқ 70° — 0,55, 2a қ 90° — 0,50, 2a қ 120° — 0,45.

б) қувур ўтказгич ва нақлиётланувчи модда оғирлигидан кучлар учун: ясси асосга ётқазишда — 0,75 қувурни қамраш бурчаги билан 2aқ 75° — 0,35, 2қ90° — 0,30, 2 қ 120° — 0,25.

5.39. Қувур ўтказгичга тупроқнинг ён босимини ҳисобга олувчи h коэффициентининг қийматини 0,85 дан 0,95 гача чегараларда тупроқ тўкма зичлигининг даражасига кўра қабул қилиш лозим.

5.40. Чидамлилик шарти бўйича ер ости қувур ўтказгичларининг юк кўтариш қобилиятини нақлиётланувчи модданинг фақат ички босими таъсирига текшириш лозим, бунда 5.18-банд талабларига биноан ҳисобланган тўлиқ ҳисобий келтирилган (муқобил) кучланиш d_кел, МПа (кгс/см²), қуйидаги тенгсизликни қониқтириши керак

d_пр £ R₁, (26)

бу ерда:

R₁ — 5.35 бандга биноан аниқланувчи ер ости қувур ўтказгичлари учун қувурлар ашёсининг ҳисобий қаршилиги, МПа (кгс/см²).

5.41. Қувурнинг кўндаланг кесимининг чегаравий рухсат этилган овалланиш қийматининг шарти бўйича ер ости қувур ўтказгичнинг юк кўтариш қобилиятини (тик диаметрининг қисқариши) қуйидаги ифода бўйича аниқлаш лозим

e_j	қ	x	Р	Q×100% £ [e_j]		(27)
			4Р_ЛД

бу ерда:

e_j	қ	DД	100 %
		Д

қувур тик диаметрининг нисбий шакл ўзгариши, %;

Р_кел — 5.37 банд талабларига мувофиқ аниқланувчи қувур ўтказгичга ҳисобий ташқи келтирилган куч, Н/м (кгс/см);

Р_л — (38) ифода бўйича ҳисобланувчи, қувур ўтказгич қаттиқлигини тавсифловчи кўрсаткич, МПа (кгс/см²);

Д — қувур ўтказгичнинг ташқи диаметри, м (см);

x — қувур ўтказгични ясси асосга ётқазишда — 1,3 , текисланган асосга ётқазишда — 1,2 қабул қилиниши лозим бўлган кучларни ва таянч реакцияларини тақсимланишини ҳисобга олувчи коэффициент;

Q — қуйидаги ифода бўйича ҳисобланувчи, тупроқ зарби ва ички (ташқи) босимларини биргаликдаги таъсирини ҳисобга олувчи коэффициент.

Q	қ	1	;	(28)
		Р_ГР ± Р

1	Қ	Р_ГР ± Р
		Р_Л Қ 0,1 Р_ГР

[e_j] — юқори ва паст босимли полиэтилен қувурлар учун — 5%, полипропилен учун — 4%, полипропилхлорид учун — 3,5 %, қабул қилинувчи қувурлар кўндаланг кесимини чегаравий рухсат этилган оваллашиш қиймати, %.

(28) ифодадаги Р_туп — (37) ифода бўйича аниқланувчи тупроқ зарбини ҳисобга олувчи кўрсаткич;

Р — муҳит (қувурда ҳавосиз бўшлиқ пайдо бўлганда) ёки гидростатик (қувур ўтказгични сув сатҳидан пастда ётқазилганда) ё бўлмаса тупроқ босимидан бўлиши мумкин бўлган нақлиётланувчи модданинг ички босими (мусбат ҳисобланади) ёки ташқи бир маромдаги радиал босим (манфий ҳисобланади).

5.42. Думалоқ шаклдаги кўндаланг кесимнинг мустаҳкамлик шарти бўйича ер ости қувур ўтказгичнинг юк кўтариш қобилиятини қуйидаги тенгсизликка риоя қилинишини текшириш лозим

Р_рад	³	1	(	Р	Қ Р_ҳ.б Қ Р_с.с)	(29)
		К₂		Д

бу ерда:

Р_рад — қувурнинг думалоқ шаклдаги кўндаланг кесими мустаҳкамлигини йўқотмасликнинг ташқи бир маромдаги радиал босимнинг чегаравий қиймати, МПа кгс/см²);

К2 — қувур ўтказгични мустаҳкамликка ишлаш шартининг коэффициенти, К₂ £ 0,6 қабул қилинади;

Р_кел — 5.37 банд талабларига биноан ҳисобланувчи ҳисобий ташқи келтирилган куч, Н/м (кгс/см);

Р_ҳ.б — қувур ўтказгичнинг ҳисобий қисмидаги мумкин бўлган ҳавосиз бўшлиқ қиймати, МПа (кгс/см²);

Р_с.с — Р_ГВ қ g_В Н_ГВ (30) ифода бўйича аниқланувчи қувур ўтказгичга сизот сувларининг ташқи гидростатик босими, МПа (кгс/см²);

Д — қувур ўтказгичининг ташқи диаметри, м (см);

(30) ифодадаги g_В — эриган тузлар ҳисоби билан сув зичлиги, Н/м³ (кгс/см³);

Н_с.с — қувур ўтказгич юқорисидаги сизот суви устунининг баландлиги, м (см).

5.43. Чегаравий ташқи бир маромдаги радиал босимнинг қийин ҳолатдаги қийматини қуйидаги ифода бўйича ҳисобланган қийматдан энг кичигини қабул қилиш лозим:

Р_рад қ 2ÖР_л Р_туп (31)

Р_рад қ Р_л Қ 1,143Р_туп (32)-(33)

бу ерда:

Р_туп, Р_л — (37) ва (38) ифодалар бўйича аниқланувчи кўрсаткичлар.

5.44. Қувур ўтказгичга тупроқ босимидан ҳисобий куч қуйидаги ифодалар бўйича аниқланиши керак, Q_туп, Н/м (кгс/см);

ҳандақда ётқазишда

Q_туп қ n_тун q^Л_тупB K_туп (34)

тупроқ тўкмада ётқазишда

Q_туп қ N_тупq_туп^н Д К_тт (35)

бу ерда:

n_туп — 10-жадвал бўйича қабул қилинувчи ортиқча босим коэффициенти;

q_туп^м — 5.8 бандга мувофиқ аниқланувчи тупроқ босимидан меъёрий тик куч, Н/м² (кгс/см²);

В — қувур ўтказгичнинг юқори сатҳидаги ҳандақ кенглиги, м (см);

Д — қувур ўтказгичнинг ташқи диаметри, м (см);

К_туп — 13-жадвал бўйича аниқланувчи тик тупроқ босимининг коэффициенти;

К_т.т	қ	3		(Р_л Қ Р_гр)		(36)
		2		(Р_л Қ 2 Р_гр)

ифода бўйича аниқланувчи тупроқ тўкмадаги тупроқ босими тўпланмасининг коэффициенти.

					13-жадвал
қувур ўтказгични ётқазилиш чуқурлиги, Н, м	қуйидаги тупроқлар учун тик босим коэффициенти, К_туп		қувур ўтказгични ётқазилиш чуқурлиги, Н, м	қуйидаги тупроқлар учун тик босим коэффициенти, К_туп
қувур ўтказгични ётқазилиш чуқурлиги, Н, м	қумлар, лойли қумлар қаттиқ қумли лойлар	Ясси қумли лойлар, қаттиқ ҳолдаги лой	қувур ўтказгични ётқазилиш чуқурлиги, Н, м	қумлар, лойли қумлар қаттиқ қумли лойлар	Ясси қумли лойлар, қаттиқ ҳолдаги лой
0,5 1,0 2,0 3,0 4,0	0,82 0,75 0,67 0,55 0,49	0,85 0,78 0,70 0,58 0,52	5,0 6,0 7,0 8,0	0,43 0,37 0,32 0,29	0,46 0,40 0,34 0,32

(36) ифодадаги:

Р_туп қ 0,125 E_туп (37)

муносабат бўйича ҳисобланувчи тупроқ тўкма қаттиқлигини тавсифловчи кўрсаткич, МПа (кгс/см²)

Р_л	—		Р_л	қ	Е	(	2d	)³		(38)
					4		Д — d

ифода бўйича ҳисобланувчи қувур ўтказгич қаттиқлигини тавсифловчи кўрсаткич, МПа (кгс/см²).

(37) ва (38) ифодалардаги: Е_туп — тупроқ зичлиги даражасига кўра: қум тупроқлар учун — 8,0 дан 16,0 МПа гача (80 дан 160 кгс/см2 гача), қумли лойлар ва лойли қумлар учун — 2,0 дан 6,0 МПа гача (20 дан 60 кгс/см² гача), лойлар учун 1,2 дан 2,5 МПа гача (12 дан 25 кгс/см² гача) қабул қилинувчи тупроқ тўкманинг тупроқ шакл ўзгариши модули;

Е — 5.4-банд талабларига мувофиқ аниқланувчи қувурлар ашёси оқувчанлик модули, МПа (кгс/см²).

5.45. Нақлиётдан қувур ўтказгичга ҳисобий куч қуйидаги ифода бўйича аниқланиши керак, Н/м (кгс/см):

Q_нақ қ n_нақ q_нақ^н Д, (39)

бу ерда:

n_нақ — 10-жадвал бўйича қабул қилинувчи нақлиётланувчи кучдан ортиқча юкланиш коэффициенти;

q_нақ^н — 5.13 бандга мувофиқ аниқланувчи нақлиётдан меъёрий бир маромда тақсимланган босим, Н/м² (кгс/см²);

Д — қувур ўтказгич ташқи диаметри, м (см).

5.46. Қувур ўтказгичга тупроқ тўкма юзасига бир маромда тақсимланган кучдан ҳисобий кучни қуйидаги ифода бўйича аниқланиши керак, Q_ҳ, Н/м (кгс/см):

Q_ҳ қ n_ҳ q_ҳ Д К_н (40)

қаерда

n_ҳ — 10-жадвал бўйича қабул қилинувчи тупроқ юзасига тушувчи кучдан ортиқча юкланганлик коэффициенти;

q_ҳ — бир текис тақсимланган куч жадаллиги, Н/м² (кгс/см²);

Д — қувур ўтказгич ташқи диаметри, м (см).

К_т.т — (36) ифода бўйича ҳисобланувчи коэффициент.

5.47. Қувур ўтказгич ва нақлиётланувчи модда оғирлигидан ҳандақ асосига ҳисобий куч (3) ва (6) ифодалар бўйича хос ортиқча юкланиш коэффициентларини инобатга олган ҳолда ҳисобланиши керак.

5.48. Сизот сувлари босимидан қувур ўтказгични қалқишини келтириб чиқарувчи ҳисобий кучни, Q_с.с қуйидаги ифода бўйича аниқлаш лозим, Н/м (кгс/см):

Q_с.с қ n_с.с q_с.сн (41)

бу ерда:

n_с.с — 10-жадвал бўйича қабул қилинувчи сизот сувлари гидростатик босимидан ортиқча юкланганлик коэффициенти;

q_с.сн — 5.9 бандга мувофиқ аниқланувчи сизот сувлари гидростатик босимидан меъёрий куч, Н/м (кгс/м);

5.49. Қувур ўтказгичларни уни тупроқ билан керагича сиқилишни таъминламайдиган кам боғланишли тупроқларда ётқазишда ва ҳароратдан чўзилиш мувозанати бўлмаганда қувурўтказгични кўпчишига қаршилик қилувчи чораларни: қувур ўтказгични ётқазилиш чуқурлигини ошириш (50 % гача), кам радиус билан эгилишли эгри чизиқли қисмларда қувур ўтказгичларни ётқазишдан қочиш ва шу кабиларни кўзда тутиш зарур.

6. ИССИҚЛИК ҲИМОЯЛАГИЧИ

6.1. Қувур ўтказгичлар учун ҳимояларни қўллаш заруратини қувурлар ашёси ва нақлиётланувчи моддаларнинг физик-кимёвий хоссалари ва қувур ўтказгичларни ётқазилиш ўрни, усули, технологик жараён талаблари техника хавфсизлиги, шунингдек иссиқлик оқимининг меъёрий зичлигига кўра ҳар бир аниқ ҳолда белгиланиши лозим.

6.2. Қувур ўтказгичлар учун иссиқлик ҳимояларни лойиҳалашда мазкур ҚМҚ талабларидан ташқари, ҚМҚ 2.04.07-86 «Саноат корхоналари жиҳозлари ва қувур ўтказгичларини иссиқлик ҳимояларини лойиҳалаш бўйича қўлланма», шунингдек белгиланган тартибда тасдиқланган бошқа меъёрий ҳужжатлар талабларига амал қилиниши лозим.

6.3. Иссиқлик ҳимоялари қурилмалари ва ашёларини қувур ўтказгичлар юк кўтариш қобилияти ҳамда қувурлар кўндаланг кесимлари шакл ўзгаришини инобатга олган ҳолда лойиҳалаш лозим.

6.4. Иссиқлик ҳимояси қурилмаларини:

алоҳида қурилган таянчлар ва илганларда ётқазилувчи қувур ўтказгичлар учун пўлат қувур ўтказгичлар учун худди шундай — амалдаги меъёрий ҳужжатлар бўйича ҳамда саноат жиҳозлари ва қувур ўтказгичлари иссиқлик ҳимоялари намунавий қисмларига мувофиқ;

металл кесимидан (бурчаклар, швеллерлар ва шу кабилар) новлар кўринишида тайёрланган яхлит асосда ётқазилувчи ёлғиз қувур ўтказгичлар учун — қувур ўтказгичлар асос билан биргаликда қопланувчи ҳимоя сифатида;

яхлит тўшама сифатида тайёрланган яхлит асосда қувур ўтказгичларни гуруҳли ётқазишда улар учун — тўшамага маҳкамланувчи ҳимоя сифатида (бунда тўшама ҳимояланмайди) лойиҳалаш лозим.

Пластмасса қувур ўтказгичларни иситилувчи қутиларда гуруҳли ётқазишда иссиқлик ҳимоялари қути деворларида бажарилиши керак.

6.5. Иссиқлик ҳимоялагич қурилмаларининг айрим унсурларини қувур ўтказгичларга тасмалар ва сим ҳалқалар билан маҳкамлашда асбестли картон, асбест газмол ёки шиша мато, брезентдан бир неча қават қистирмалар ўрнатиш лозим.

6.6. Иссиқ ҳимоялагич қатлам қалинлиги «Саноат корхоналари жиҳозлари» ва қувур ўтказгичларни иссиқлик ҳимояларини лойиҳалаш бўйича қўлланма»да келтирилган ифодалар бўйича аниқланиши керак. Бунда пластмасса қувурлар деворларининг ашёлари иссиқлик узатиш қаршилиги (r_m) қўшимча қуйидаги ифода бўйича ҳисобга олиниши керак

r_m	қ	ln Д/d		м °С	(	м ч °С	)		(42)
		2p l_m		Вт		ккал

қаерда

d — ҳимояланувчи қувур ўтказгич ички диаметри, м;

Д — ҳимояланувчи қувур ўтказгич ташқи диаметри, м;

l_m — 14-жадвал бўйича аниқланувчи пластмасса қувурлар девори ашёсининг иссиқлик ўтказувчанлиги,

Вт	(	Ккал	),	14-жадвал бўйича аниқланади.
м °С		м ч °С

14-жадвал

Девор ашёси

Зичлик,

r_m, кг/м³

Иссиқлик ўтказувчанлик

(иссиқлик ўтказувчанлик коэффициенти) l_m,Вт/м °С

(Ккал/м соат)

Солиштирма иссиқлик сиғими С_m, кж

(кг,°С/ккал/кг °С)

ПВХ

ПБП

ЮБП

ПП

1400

950

920

910

0,17 (0,15)

0,42 (0,36)

0,35 (0,3)

0,23 (0,2)

2,1 (0,5)

2,5 (0,6)

2,1 (0,5)

К_геd — қиймати — таянчлар, илгаклар, гардишли бирикишлар ва ўзаклар орқали қўшимча иссиқлик оқимини ҳисобга олувчи коэффициент, қуйидагича қабул қилиниши керак:

таянчлар ва илгакларда ётқазишда — 1,7;

асос билан биргаликда ҳимояланувчи қувурўтказгичларни ёлғиз ётқазишда — 1,2;

яхлит тўшамада қувур ўтказгичларни гуруҳли ётқазишда — 2.

Қувурлар деворлари ашёсининг зичлиги ва солиштирма иссиқлик сиғими қийматларини 14-жадвал бўйича қабул қилиш лозим.

Асос билан ёлғиз қувур ўтказгични биргаликда ҳимоя ҳисоб-китобларида ҳисобий ифода қувур ўтказгичнинг ҳимоя қопламини di,геd, инобатга олган диаметри қиймати ўрнига қуйидаги ифода орқали аниқланувчи ҳимояланувчи қувур ўтказгичнинг келтирилган диаметри қийматини қўйиш лозим:

d_{i, геd}	Қ	U	, м,	(43)
		p

бу ерда:

U — қувур ўтказгичнинг ички ҳимоя периметри, м.

6.7. Ичида бир нечта қувур ўтказгичлар жойлашадиган иситкич қутилари деворларида кўзда тутилувчи иссиқлик ҳимояси қалинлиги мувозанатни тенглаштириш орқали аниқланади. Бунда қутида ётқазилган қувур ўтказгичнинг ҳар қайси аниқ ҳоллари учун ҳисоблаш ифодаси чиқарилади.

6.8. Иссиқлик ҳимояларининг металл қопламларидан статик электр токини четлатиш 4.17 бандга мувофиқ қопламни ерга улаш занжирига бирлаштириш йўли билан амалга оширилиши керак.

7. СИНАШ ВА ТОЗАЛАШ

7.1. Қувур ўтказгичларни синаш ва тозалашда лойиҳа кўрсатмалари, технологик жиҳозлар ҚМҚ боблари ҳамда мазкур ҚМҚ талабларига амал қилиш лозим.

7.2. Қувур ўтказгичларни атроф ҳаво ҳарорати қуйидагилардан паст бўлмаганда олиб бориш лозим:

манфий 15°С, полиэтиленли қувур ўтказгичлар учун;

0 °С, поливинилхлорид ва полипропиленли қувур ўтказгичлар учун («Ё» туридан ташқари).

7.3. Қувур ўтказгичларни синашни қувур ўтказгичларни пайвандлаш ва елимлашдан 24 соатдан аввал олиб борилмаслиги лозим.

7.4. Пластмасса қувур ўтказгичларни ҳарорати 60 °С дан ортиқ бўлмаган сув ёки бошқа моддалар билан ювиш рухсат этилади. қувур ўтказгичларга буғ билан ҳаво пуркаш рухсат этилмайди.

8. АШЁЛАР ВА МАҲСУЛОТЛАР

8.1. Қувур ўтказгичлар учун ашёлар ва маҳсулотларни танлашда, мазкур ҚМҚ талабларидан ташқари, шунингдек белгиланган тартибда тасдиқланган тармоқ ва тармоқлараро меъёрий ҳужжатлар кўрсатмаларига амал қилиниши лозим.

8.2. Лойиҳаларда кўзда тутиладиган ашёлар ва техник маҳсулотлар белгиланган тартибда тасдиқланган мезонлар ҳамда техник шартлар талабларига мос бўлиши керак.

8.3. Пластмасса қувурлардан қувур ўтказгичларни қурилиш учун қўлланишга йўл қўйилган ашёлар ва техник маҳсулотлар 3-иловада келтирилган.

3-иловада киритилмаган ГОСТ ҳамда ТУ бўйича ашёлар ва маҳсулотларни қўллаш, улар сифати, шу жумладан чидамлилик тавсифлари, кимёвий бардошлилиги мазкур ҚМҚ талабларига мос бўлган ҳамда қувур ўтказгичдан фойдаланишда ишончлилик ва хавфсизликни таъминланиш шартларида рухсат этилади.

8.4. Қувур ўтказгичлар учун пластмасса бириктириш қисмлари пластмасса қувурларини бирлаштирувчи ашёлардан тайёрланган бўлишлари керак. Бунда бириктириш қисмларининг турларини, асосан, бирлаштирилувчи қувурлар тури билан бир хил қабул қилиш лозим. Бирлаштириш қисмларини турини бирлаштирилувчи қувурлар туридан пастини қўллаш рухсат этилмайди.

8.5. Қувур ўтказгичлар учун бирлаштиргич қисмларни, асосан, уларни ишлаб чиқишнинг амалдаги техник ҳужжатларига мувофиқ заводда тайёрланганларини қабул қилиш лозим. қувур тайёрлаш устахоналарида махсус жиҳозлар ва ускуналарни қўллаган ҳолда тайёрланган бирлаштиргич қисмларни завод шароитида тайёрланган бирлаштиргич қисмлари синовларга бардош берган шартида рухсат этилади.

8.6. Қувур тайёрлов устахоналарида бирлаштиргич қисмлар тайёрланганда қуйидагилар бажарилиши лозим:

қайси қувурларни бирлаштирилиши мўлжалланган бўлса, ўша қувурлар туридан бир тур юқори қувурлардан туташув чокли пайвандлаш усули билан пластмасса қувурлардан тайёрланган тенг ўтказувчи тўғри учликлар ва сегмент чиқартиргичлар;

қайси қувурларни бирлаштирилиши мўлжалланган бўлса, ўша қувурлар туридан икки тур юқори қувурлардан туташув чокли пайвандлаш усули билан пластмасса қувурлардан тайёрланган тенг ўтказувчи эгри учликлар ва тенг ўтказмайдиган учликлар;

босимсиз қувур ўтказгичлар учун хивичли газ пайвандни қўллаган қувурлардан бирлаштиргич қисмларни тайёрлаш рухсат этилади;

бирлаштирилувчи қувурлар туридаги қувурлардан тайёрланувчи қувурлар диаметрини кичрайтириш йўли билан шакл берилувчи ўтказгичлар ҳамда бурма ва қат-қат бурмалар пайдо бўлмайдиган эгилган четлатгичлар.

Нақлиётланувчи моддалар физик-кимёвий хоссаларига кўра металл бирлаштиргич қисмларини қўллаш рухсат этилади.

8.7. Қувур ўтказгичларда ўрнатилувчи тўсқич, созлагич ва бошқа ўзакларни нақлиётланувчи модда бўйича уни моҳиятига мувофиқ техник шартлар, мезонлар, рўйхатлар бўйича ишлатилиш шартини инобатга олган ҳолда техника хавфсизлиги бўйича қоидалар ва тармоқ меъёрий ҳужжатлари талабларига кўра танлаш лозим. Маълум модда ва кўрсаткичлар учун мўлжалланмаган ўзакларни қўллаш ўзакларни шундай ечим билан ишлаб чиқувчилар билан келишилган шароитда рухсат этилади.

8.8. Тўсқич ўзак учун тўсиқ зичлилиги синфини ГОСТ 9544-75 бўйича аниқлаш лозим. А ва Б гуруҳ қувур ўтказгичлар учун 1 синф зичлилигидаги ўзак қўлланиши керак.

8.9. Ясси зичлагич юзага эга бўлган ўзак қувур ўтказгичга тиқинлар ёки қувур ўтказгичнинг қалинлаштириб букилган учларига кавшарланиб ўрнатилган металл гардишлар ёрдамида бирлаштирилиши керак.

Тирноқ — из ёки дўнг — чуқурча туридаги зичлагич юзага эга бўлган ўзак қувур ўтказгичга қувур ўтказгичларни ишончли ва хавфсиз ишлатишни таъминлаши лозим бўлган ашёлар-пўлатдан тайёрланувчи ўтказгич тиқин орқали бирлаштирилиши керак.

8.10. Қувур ўтказгичлар учун гардишларни мезонлар ёки белгиланган тартибда тасдиқланган тармоқ меъёрий ҳужжатлари бўйича қўллаш лозим. Гардишларни танлашда худди шундай 4-иловага амал қилиниши лозим.

8.11. Қистирмалар ўлчамини ГОСТ 15180-86 ва белгиланган тартибда тасдиқланган тармоқ меъёрий ҳужжатлари бўйича қабул қилиш лозим.

Қистирмалар ашёсини нақлиётланувчи моддалар кимёвий хоссаларини инобатга олган ҳолда, белгиланган тартибда тасдиқланган тармоқ меъёрий ҳужжатлар бўйича қабул қилиш лозим.

8.12. Очиқ ҳавода ёки иситилмайдиган хоналарда жойлашган таянчлар ва илгаклар учун ашёларни танлашда ҚМҚ 2.01.01-97 га биноан энг совуқ беш кунликнинг ўртача ҳароратини инобатга олиш зарур.

8.13. Таянч қурилмалари (девордаги таянчлар, тагликлар, траверслар ва шу кабилар) ва яхлит асосга маҳкамлаш, шунингдек уларга қисмларни маҳкамлаш учун пўлат белгисини ҚМҚ 2.03.05-97 га мувофиқ қабул қилиш лозим.

8.14. Иссиқлик ҳимояси учун қўлланилувчи ашёлар ва маҳсулотлар амалдаги мезонлар ҳамда техник шартлар бўйича танланиши керак ва энг енгил оғирликка эга бўлиши керак.

Асосий иссиқлик ҳимоялагич қатлами учун иссиқлик ҳимоялагич қатламини 25 °С ўртача ҳароратда аниқланувчи кўпи билан 100 кг/м³ ўртача зичликдаги ва юқори бўлмаган иссиқ ўтказувчанлик ҳамда шу ашёларга мос мезонлар ёки техник шартларда кўрсатилган намликни қўлланилиши керак.

0,05	Вт	(0,04	ккал	), дан
	м °С		м соат °С

8.15. Пластмасса қувурли қувур ўтказгичларнинг иссиқлик ҳимояси учун қўлланилувчи ашёлар ва маҳсулотлар ёнмайдиган ёки қийин ёнадиган бўлиши керак. Жадал оксидловчиларни нақлиётловчи қувур ўтказгичлар ва жадал оксидловчилар ташкил этувчилари бўлган хоналарда ётқазилувчи қувур ўтказгичларни иссиқлик ҳимояси учун таркибида жуда юпқа штапел толали бўз, мато ва СТВ боғловчисиз энг юпқа шиша толали пахта, қайсики оғирлиги бўйича 0,45 % дан ортмайдиган органик ва ёнувчи моддалар бўлган бошқа ашёларни қўллаш лозим.

Иссиқлик ҳимоялагич маҳсулотлар ва қоплам қатламини танлашда иссиқлик тармоқларини лойиҳалаш бўйича ҚМҚ боблари, шунингдек белгиланган тартибда тасдиқланган, ушбу масала бўйича тармоқ ҳамда тармоқлараро меъёрий ҳужжатлар талабларига амал қилиниши лозим.

1-ИЛОВА

(тавсия этилувчи)

Пластмасса қувурларининг кимёвий чидамлилиги

Илова жадвалида қувурлар ашёсининг кимёвий чидамлилигини қуйидагича баҳолари қабул қилинган:

С — мустаҳкам (берилган қуюқликдаги моддада берилган ҳароратда пластмассада кимёвий емирилиш бўлмайди);

О — нисбатан мустаҳкам (берилган моддада қувурлар юк кўтариш қобилиятини қисман йўқолиши кузатилади ва қувурлар юқори чидамлилик захираси билан қўлланилиши керак);

Н — чидамсиз (ушбу моддаларда қувурларни қўллаш рухсат этилмайди).

«-» белгиси маълумот йўқлигини англатади.

Модда

Қуюқлиги,

Ҳарорати,

°С

Кимёвий мустаҳкамлигининг баҳоси

ЮБП

ПБП

ПП

ПВХ

Азот кислотаси

НМ*

Ч*

НМ

Ч*

НМ

НМ*

Ч*

Адипиновая кислота

Сувли аммиак

Тўйинган

Аммоний сульфат

Аммоний хлорид

10 гача

« 10

НМ

Ацетальдегид

Техник тоза

40% сувли

Бор кислотаси

Тўйинган

НМ

Бура

10 гача

« 10

НМ

Вино кислотаси

Тўйинган

Водород перекиси

НМ

Таркибида 12,5% жадал хлор бўлган сувли оқланган. Кул суви.

сувли

Табиий газ, асосан метандан ташкил топган

М*

Гликоль

Техник

Глицерин

Исталган

НМ

СН

НМ

Декстрин

НМ

Ачитқи

10 гача

« 10

Тери ошлаш экстрати

Техник

Темир нитрати

Тўйинган

Темир сульфати (темир купороси)

Исталган сувли

Ҳайвон ёғи

100

НМ

Ёғ кислотаси

100

НМ

Калий гидроокись (ўювчан калий)

Калий корбонат

Тўйинган

Калий хлорид

Калций гидроокисди

(сўндирилган оҳак)

100

Кальция гипохлорит

Кальций хлорити

Тўйинган

Алюмикалийли кваслари

10 гача

« 10

Газли мувозанатлагич (алифатик ва ҳушбўй моддалар аралашмаси)

М*

Крахмал

Исталган

Кремний фторли водород кислота

32%

90%

НМ

Магний сульфат

10 гача

« 10

НМ

қора мой

НМ

Мой кислотаси

Техник

НМ

Минерал ёғи

100

НМ

Мис сульфат

10 гача

« 10

НМ

Меласса

Оддий

НМ

Метанол

(метил спирти

исталган

НМ

Мочевина

Тўйинган «

Ювиш моддалари

10 гача

« 10

М*

Чумоли кислотаси

100

М*

НМ

Натрия гидроокисиди

(ўювчан натр)

М*

НМ

НМ*

12% хлора ташкил этувчи натрий гипохлорит

НМ*

Ч*

НМ

Натрий гидрокорбонат

Тўйинган «

Натрий хлорид

(ош тузи)

М*

Натрий нитрит

Доналанмаган нефть

НМ

М*

Олеин кислотаси

Сотилувчи

Натрия нитрит

сувли тўйинган

Оқ мум

100

Перхлор кислотаси

НМ

Олтингугурт

Кумуш нитрат

НМ

Олтингугурт кислотаси

М*

НМ*

М*

НМ

М*

Хлорат кислотаси

М*

НМ*

М*

Стеарин кислотаси

Техник

НМ

Синил кислота

техник

МНМ

Трансформатор мойи

100

М*

Уч натрийфосфат

Техник

Икки оксидли углерод

(ис гази, углерод кислотаси)

техник

қуруқ

Сирка кислотаси

НМ*

Ч*

НМ*

Ч*

М*

Ч*

НМ

Формальдегид

(формалин)

40%

сувли

Фосфор кислотаси

М*

Сурат чиқарувчи

Сотилувчи

Хлороформ

100

Ч*

НМ

Хром кислотаси

НМ*

Ч*

НМ*

Рух хлорид

До 10

« 10

НМ

Шовил кислотаси

Тўйинган

НМ

Олма кислотаси

Аралаштирилган

Ичимликлар:

Оддий

сув, маъданли сув ароқ, ликер, сут, пиво сидр, шарбатлар, квас, вино

М*

* Қувурлар намуналари тўлдирилган кимёвий моддаларда ўтказилган синовлар асосида олинган маълумотлар.

Эслатмалар:

1. * белгисиз маълумотлар намуналар кимёвий моддалар билан юкланмаган синовлар асосида олинган, шунинг учун бу маълумотларни тахминий сингари қараш лозим.

2. Жадвалда кўрсатилган модданинг қуюқлик қийматидан паст қийматдаги ПБП, ЮБП ва ПП қувурларнинг кимёвий чидамлилиги ушбу қуюқлик учун жадвалда келтирилган кимёвий мустаҳкамлик баҳосининг қийматига номуносиб бўлмайди.

3. Кўрсатилган жадвалда келтирилмаган пластмасса қувурлари ашёсини моддаларга кимёвий мустаҳкамлигини аниқлашда завод — тайёрловчиларнинг қувурларга амалдаги рўйхатлари ва сертификатларига амал қилиниши рухсат этилади.

2-ИЛОВА

Сувни нақлиётлашда қувур ўтказгичларни тик ва ётиқ қисмларининг маҳкамлагичлари орасидаги масофа (gс. қ қ 1 10⁴ Н/м³)

												1-жадвал
ПБП Қувурлар ташқи диаметри мм	Тик қисмларда						Ётиқ қисмларда
	Ҳарорат ўзгаришида,
	20 °С			40 °С			20 °С			40 °С
	Қувурлар тури
	Е,ЎЕ Ў	О	Е, ЎЕ, Ў	О	Е	ЎЕ	Ў	О	Е	ЎЕ	Ў	О
16	-	0,25	-	0,2	-	-	-	0,35	-	-	-	0,3
20	-	0,3	-	0,2	-	-	-	0,4	-	-	-	0,35
25	0,4	0,4	0,3	0,25	-	-	0,45	0,45	-	-	0,4	0,4
32	0,5	0,5	0,35	0,35	-	-	0,5	0,55	-	-	0,45	0,5
40	0,65	0,6	0,45	0,4	-	0,55	06	0,6	-	0,5	0,55	0,55
50	0,8	0,75	0,55	0,55	-	0,6	0,65	0,75	-	0,55	0,6	0,7
63	1,0	0,95	0,7	0,65	0,7	0,7	0,7	0,85	0,65	0,7	0,75	0,8
75	1,2	1,15	0,85	0,8	0,7	0,8	0,9	1,0	0,70	0,75	0,85	0,9
90	1,4	1,35	1,0	0,95	0,8	0,9	1,0	1,1	0,8	0,85	0,95	1,05
110	1,75	1,65	1,25	1,15	0,9	1,0	1,15	1,3	0,9	1,0	1,1	1,25
125	2,0	1,9	1,4	1,35	1,0	1,1	1,25	1,4	1,0	1,1	1,2	1,35
140	2,2	2,1	1,6	1,5	1,1	1,2	1,35	1,5	1,05	1,15	1,3	1,45
160	2,5	2,4	1,8	1,7	1,2	1,3	1,5	1,65	1,15	1,3	1,45	1,6
180	2,9	2,7	2,0	1,9	1,3	1,4	1,6	1,8	1,25	1,4	1,6	1,75
200	3,2	3,0	2,25	2,15	1,4	1,5	1,75	1,95	1,35	1,5	1,7	1,9
225	3,6	3,4	2,5	2,4	1,5	1,65	1,9	2,1	1,45	1,65	1,85	2,05
250	4,0	3,75	2,8	2,65	1,6	1,8	2,0	2,25	1,6	1,75	2,0	2,2
280	4,4	4,2	3,2	3,0	1,8	1,95	2,15	2,45	1,75	1,9	2,15	2,4
315	5,0	-	3,5	-	1,9	2,1	2,35	-	1,85	2,0	2,35	-
355	5,6	-	4,0	-	2,0	2,3	2,55	-	2,0	2,25	2,5	-
400	6,4	-	4,5	-	2,2	2,45	2,75	-	2,15	2,4	2,75	-
450	7,1	-	5,0	-	2,35	2,65	3,0	-	2,3	2,6	3,0	-
500	8,2	-	5,75	-	2,5	2,85	-	-	2,5	2,8	-	-
560	9,1	-	6,5	-	2,75	3,0	-	-	2,7	3,0	-	-
630	10,2	-	7,2	-	3,0	3,35	-	-	3,0	3,3	-	-

															2-жадвал
ЮБП ли Қувурларнинг ташқи диаметри	Тик қисмларда						Ётиқ қисмларда
	Ñ t ҳарорат ўзгаришида
	20 °С		40 °С		60 °С		20 °С				40 °С				60 °С
	О
	Е, ЎЕЎ	О	Е, ЎЕЎ	О	ЎЕ, Ў	О	Е	ЎЕ	Ў	О	Е	ЎЕ	Ў	Т	ЎЕ	Ў	О
16	0,25	0,25	0,15	0,15	0,15	0,15	-	-	0,25	0,25	-	-	0,25	0,25	-	0,2	0,2
20	0,3	0,3	0,2	0,2	0,15	0,15	-	-	0,3	0,3	-	-	0,25	0,3	-	0,25	0,25
25	0,4	0,35	0,25	0,25	0,2	0,2	-	0,3	0,35	0,35	-	0,3	0,3	0,35	0,25	0,25	0,3
32	0,5	0,4	0,35	0,3	0,3	0,25	0,35	0,35	0,4	0,45	0,35	0,35	0,4	0,4	0,3	0,3	0,35
40	0,6	0,55	0,4	0,4	0,35	0,3	0,4	0,45	0,5	0,5	0,4	0,4	0,45	0,5	0,35	0,4	0,4
50	0,75	0,7	0,55	0,5	0,45	0,4	0,45	0,5	0,55	0,6	0,45	0,5	0,55	0,55	0,45	0,5	0,5
63	1,0	0,9	0,7	0,65	0,55	0,5	0,5	0,6	0,65	0,7	0,5	0,55	0,65	0,65	0,5	0,55	0,6
75	1,15	1,1	0,8	0,75	0,65	0,6	0,6	0,65	0,75	0,8	0,6	0,65	0,7	0,75	0,6	0,65	0,65
90	1,4	1,3	0,95	0,9	0,8	0,75	0,7	0,75	0,85	0,9	0,65	0,7	0,8	0,85	0,65	0,75	0,8
110	1,7	1,6	1,2	1,1	0,95	0,9	0,75	0,85	0,95	1,0	0,75	0,85	0,95	1,0	0,75	0,85	0,9
125	1,9	1,8	1,35	1,55	1,1	1,05	0,85	0,95	1,05	1,1	0,8	0,9	1,0	1,1	0,85	0,95	1,0
140	2,2	-	1,5	-	1,3	-	0,9	1,0	-	-	0,9	1,0	-	-	0,9	-	-
160	2,5	-	1,8	-	1,5	-	1,0	1,1	-	-	0,95	1,05	-	-	1,0	-	-

						3-жадвал
ПВХ Қувурларининг ташқи диаметр, мм	Ётиқ қисмларда					Тик қисмларда
	t ҳарорат ўзгаришида
	20 °С		40 °С		60 °С	20 °С				40 °С				60 °С
	Қувурлар тури
	ЎЕ, Ў	О, ЎО	ЎЕ, Ў	О, ЎО	О, ЎО	ЎЕ	Ў	О	ЎО	ЎЕ	Ў	О	ЎО	О	ЎО
16	-	0,4	-	0,3	0,25	-	-	-	0,55	-	-	-	0,45	-	0,4
20	-	0,5	-	0,35	0,3	-	-	-	0,65	-	-	-	0,55	-	0,5
25	-	0,65	-	0,45	0,4	-	-	0,75	0,75	-	-	0,65	0,65	0,6	0,6
32	-	0,85	-	0,6	0,5	-	-	0,9	0,95	-	-	0,8	0,8	0,7	0,7
40	1,1	1,0	0,75	0,75	0,6	-	1,0	1,0	1,1	-	0,9	0,9	0,95	0,8	0,85
50	1,35	1,3	0,95	0,9	0,75	-	1,1	1,2	1,3	-	1,0	1,1	1,15	1,0	1,05
63	1,7	1,65	1,2	1,15	0,95	-	1,25	1,4	1,5	-	1,15	1,3	1,35	1,15	1,25
75	2,0	1,95	1,45	1,4	1,15	1,35	1,4	1,6	1,7	1,25	1,3	1,45	1,55	1,35	1,4
90	2,4	2,35	1,7	1,65	1,35	1,45	1,55	1,8	1,95	1,35	1,45	1,65	1,8	1,55	1,65
110	3,0	2,9	2,1	2,0	1,7	1,65	1,8	2,1	2,25	1,55	1,7	1,9	2,05	1,8	1,9
125	3,35	3,3	2,35	2,3	1,9	1,8	1,95	2,25	2,45	1,7	1,85	2,1	2,25	1,95	2,1
140	3,8	3,7	2,65	2,6	2,15	1,95	2,15	2,45	2,65	1,85	2,0	2,3	2,45	2,15	2,3
160	4,3	4,2	3,1	3,0	2,45	2,15	2,3	2,7	2,95	2,05	2,2	2,5	2,7	2,35	2,5
180	4,8	4,7	3,4	3,3	2,75	2,3	2,5	2,9	3,2	2,2	2,4	2,7	2,95	2,55	2,75
200	5,35	5,29	3,8	3,7	3,05	2,5	2,7	3,15	3,45	3,35	2,55	2,95	3,2	2,75	2,95
225	6,0	5,9	4,3	4,2	3,45	2,7	2,95	3,4	3,7	2,55	2,75	3,2	3,45	3,0	3,2
250	6,7	6,5	4,7	4,6	3,8	2,9	3,15	3,65	4,0	2,75	2,95	3,4	3,75	3,2	3,5
280	7,5	7,35	5,36	5,2	4,25	3,1	3,4	3,95	4,3	2,95	3,2	3,7	4,05	3,5	3,75
315	8,5	8,3	0,6	5,8	4,8	3,4	3,65	4,25	4,75	3,2	3,5	4,05	4,4	3,8	4,1
355	9,5	9,3	6,7	6,6	5,4	3,7	4,0	4,6	5,1	3,45	3,8	4,35	4,75	4,1	4,45
400	10,7	10,5	7,6	7,4	6,1	4,0	4,35	5,0	5,5	3,75	4,1	4,75	5,2	4,45	4,85
450	12,0	12,0	8,5	8,5	7,0	4,35	4,65	5,45	-	4,1	4,45	5,15	-	4,85	-

							4-жадвал
ПП Қувурларнинг ташқи диаметри, мм	Тик қисмларда						Ётиқ қисмларда
	t ҳарорат ўзгаришида
	20 °С		40 °С		60 °С			20 °С			40 °С			60 °С
	Қувур турлари
	Е, Ў	О	Е, Ў	О	Е, Ў	О		Е	Ў	О	Е	Ў	О	Е	Ў	О
32	0,65	0,60	0,45	0,40	0,35	0,35		-	-	0,65	-	-	0,55	-	-	0,5
40	0,80	0,75	0,55	0,50	0,45	0,40		-	-	0,75	-	-	0,65	-	-	0,6
50	0,95	0,90	0,70	0,65	0,55	0,50		-	0,8	0,9	-	0,7	0,8	-	0,65	0,7
63	1,20	1,15	0,85	0,80	0,70	0,65			0,95	1,05	-	0,85	0,95	-	0,75	0,85
75	1,45	1,35	1,00	0,95	0,85	0,80		-	1,05	1,2	-	0,95	1,05	-	0,85	0,95
90	1,70	1,65	1,20	1,15	1,00	0,95		-	1,2	1,35	-	1,1	1,2	-	1,0	1,1
110	2,10	2,00	1,50	1,40	1,20	1,15		1,1	1,4	1,55	1,0	1,25	1,4	0,95	1,15	1,25
125	2,40	2,30	1,70	1,60	1,40	1,30		1,2	1,5	1,7	1,1	1,4	1,55	1,0	1,25	1,4
140	2,70	2,55	1,90	1,80	1.55	1,50		1,3	1,65	1,85	1,2	1,5	1,65	1,1	1,35	1,5
160	3,10	2,90	2,20	2,10	1,80	1,70		1,4	1,8	2,0	1,3	1,65	1,85	1,2	1,5	1,65
180	3,45	3,30	2,45	2,30	2,00	1,90		1,55	1,95	2,2	1,4	1,8	2,0	1,3	1,65	1,8
200	3,90	3,65	2,70	2,60	2,20	2,10		1,65	2,1	2,35	1,5	1,95	2,15	1,4	1,75	2,0
225	4,30	-	3,10	-	2,50	-		1,80	2,25	-	1,65	2,1	-	1,5	1,9	-
250	4,80	-	3,40	-	2,80	-		1,9	2,45	-	1,75	2,25	-	1,65	2,05	-
280	5,40	-	3,80	-	3,10	-		2,1	2,6	-	1,9	2,45	-	1,75	2,2	-
315	6,00	-	4,30	-	3,50	-		2,35	2,85	-	2,1	2,65	-	1,9	2,4	-

3-ИЛОВА

Технологик қувур ўтказгичлар учун пластмасса қувурлари ва уларга бирлаштиргич қисмлари

Маҳсулот	ГОСТ, ТУ, ОСТ ва бошқалар	Тури	Диаметрлар, мм
ЮБП босимли қувурлар	ГОСТ 18599-83	Е ЎЕ Ў О	32 — 160 25 — 160 16 — 125 10 — 125
ПБП босимли қувурлар	ГОСТ 18599-83	Е ЎЕ Ў О	63 — 1200 40 — 1200 25 — 800 10 — 500
ПП босимли қувурлар	ТУ 38-102-100-76	Е Ў	110 — 315 50 — 315
Учи кенгаймаган юмшатилмаган ПВХ босимли қувурлар	ТУ 6-19-99-83	О АО ЎЕ Ў	25 — 315 25 — 315 75 — 315 40 — 315
Учи кенгайган юмшатилмаган ПВХ босимли қувурлар	ТУ 6-19-231-83	Ў О	110 — 315 63 — 315
Босим остида қўйиш, тахтакачлаш ва ўрамлаш усули билан тайёрланувчи ПБП бирлаштиргич қисмлар:
учликлар	ТУ 6-19-231-83	Ў	63, 110, 160 225
		о	63, 75, 110 160, 225
ўтишлар	«	Ў	63, 110, 160 225 63,75, 110 75/63, 160 225
гардишлар остидаги тиқинлар	«	Ў	630/400 630/500
		Ў ва О	110/63 160/110 225/160 315/225 400/315 500/315
	«	Е	500/400 900, 1000,
		ЎЕ	1200
		ЎЕ	710, 800, 900, 1000, 1200
		Ў	63, 110, 160 225, 315, 400 500, 630, 710, 800
		О	63, 75, 110, 160, 225, 315, 400, 500
Туташув ва экструзияли пайвандлаш усули билан ҳамда босимли қувурлардан эгиб тайёрланган ПБП бирлаштиргич қисмлар: учликлар
тўғри пайвандланган		Ў	315, 400, 500
Бу ҳам, шиша пластикли кучланишли:
60⁰ пайвандланган учликлар		Ў О А	630, 710, 800 315, 400, 500 710, 800, 900 1000, 1200
90⁰, 60⁰, 45⁰, 30⁰пайванд четлатгичлар		А	900, 1000 1200
		ЎЕ	710, 800
		Ў	315, 400, 500 630, 710, 800
		О	315, 400, 500
90⁰ эгилган четлатгичлар		Ў	63, 110, 160 225, 315, 400 500
		О	63, 110, 160, 225, 315, 400, 500
тенгсиз ўтишли пайванд учликлар	ТУ 6-19-051-261-80	А	630/315; 630/500; 630/400; 710/315; 710/400; 710/500; 710/630; 800/400; 800/500; 800/630; 800/710; 900/400; 900/500; 900/630; 900/710; 900/800; 1000/400; 1000/500; 1000/630; 1000/710; 1000/800; 1000/900; 1200/500; 1200/630; 1200/710; 1200/800; 1200/900; 1200/1000;
		Ў	110/63; 160/63; 160/110; 225/63; 225/110; 225/160; 315/63; 315/110; 315/160; 315/225; 400/110; 400/160; 400/225; 500/110; 500/160; 500/225; 500/315;
Бу ҳам , шиша пластикли кучланишли	ТУ 6-19-051-261-80	ЎЕ ва Ў	710/315; 710/400; 710/500; 710/630; 800/400; 800/500; 800/630; 800/710;
		Ў	630/315; 630/400; 630/500;
		О	315/63; 315/110; 315/160; 315/225; 400/110; 400/160; 400/225; 500/110; 500/160; 500/225; 500/315;
Босим остида қуйиш усули билан тайёрланувчи ЮБП бирлаштиргич қисмлар ва ГОСТ 18599-73 бўйича ЮБП босимли қувурни учи кенгайган қувур туташув пайванди учун мўлжалланган:
улагичлар	ОСТ 6-05-367-74	Ў ЎЕ Ў О	140 75 — 110 16 — 63 20 — 50
		Ў ЎЕ Ў О	140 75 — 110 16 — 63 20 — 50
маҳкамлагич гардишли бурчаклар ўтишлар		ЎЕ	20, 25
		Ў	140/110 75/50; 75/63; 90/50; 90/63; 90/75; 110/50; 110/63; 110/90
		Ў	20/16; 25/16; 25/20; 32/25; 40/25; 40/32; 50/32; 50/40; 63/32; 63/40; 63/50
		О	25/20; 32/25; 40/32; 50/40
ўтиш учликлари		Ў ЎЕ	140/110 75/63; 90/63; 90/75; 110/63; 110/75; 110/90
		Ў	50/40; 63/16; 63/20; 63/25; 63/32; 63/40; 63/50
Юмшатилмаган ПВХ бирлаштиргич қисмлари, ТУ 6-05-251-95 бўйича ГИПК-127 белгиси елим ёрдамида ПВХ қувурларни бирлаштириш учун мўлжалланган ва босим остида қуйиш усули билан тайёрланувчи:
бурчаклар	ТУ 6-19-051-275-80	О	16 — 63
учликлар		О	16 — 63
улагичлар		О	16 — 63
гардиш остидаги тиқинлар		О	16 — 63
ўтишлар		О	20/16; 25/20; 32/25; 40/32; 50/40; 63/50
Юмшатилмаган ПВХ бирлаштиргич қисмлари, зичлагич резина ҳалқалар ёрдамида бирлаштириш учун учи кенгайган қувурга эга бўлган ҳамда босим остида қуйиш усули билан тайёрланувчи:
учликлар	ТУ 6-19-051-274-80	О	63, 75, 90, 110, 160
сурилувчи улагичлар	ТУ 6-19-051-275-80	О	75/63; 90/63; 110/63; 160/63; 160/110
муфта надвижная		О	63
Юмшатилмаган ПВХ четлатгичлар, зичлагич резина ҳалқалар ёрдамида бирлаштириш учун учи кенгайган қувурга эга бўлган ва эгиш усули билан тайёрланувчи:
четлатгич, эгиш бурчаги 45⁰	ТУ 6-19-051-276-80	О	63, 75, 90, 110, 160, 225, 280,315
четлатгич, эгиш бурчаги 90⁰		О	63, 75, 90, 110, 160, 280, 315
Зичлагич резина ҳалқалар ёрдамида ПВХ қувурларни учи кенгайган қувур бирлаштириш учун чўян бирлаштиргич қисмлар:
тенг ўтмайдиган уч учи кенгайган учликлар	DIN 16451	О	140/110; 160/110; 225/110; 225/140; 225/160
тенг ўтгич уч учи кенгайган учликлар		О	110, 140, 160, 225, 280, 315
гардиш найча — учи қувур	DIN 16451	О	110, 140, 160, 225, 280, 315
гардиш найча — учи силлиқ		О	160/110
икки учи кенгайган қувурли учлик ва тенг ўтишли гардишлар		О	225, 280, 315

4-ИЛОВА

Пластмасса қувурларнинг очилувчан бирикишлари учун пўлат гардишлар ўлчамлари

									1-жадвал

ПБП ли втулканинг остидаги гардишлар, мм

Қувурнинг ташқи диаметри Д, мм	Д_г	Д₁	Д₀	d_г	n_г	R_г	b_г тур учун
Қувурнинг ташқи диаметри Д, мм	Д_г	Д₁	Д₀	d_г	n_г	R_г	ЎЕ	Ў	О
63 75 110 160 225 315 400 500 630 710 800 900 1000 1200	165 185 220 285 340 445 565 670 780 895 1015 1115 1230 1455	125 145 180 240 295 400 515 620 725 840 950 1050 1160 1380	78 92 128 178 238 338 430 533 645 740 843 947 1050 1260	18 18 18 23 23 23 27 27 30 30 33 33 36 39	4 4 8 8 8 12 16 20 20 24 24 28 28 32	3 3 3,5 3,5 4,5 5,5 6 7 8,5 9,5 10 11 12 14	10 10 10 12 14 20 22 22 24 24 24 24 24 28	12 12 14 14 16 24 26 32 36 40 40 - - -	16 16 18 18 20 26 32 38 - - - - - -

2-жадвал

гардишлар остидаги ПВХ ва ЮБП ли втулкалар, мм

Қувурнинг ташқи диаметри Д, мм	Р_у қ 0,6 МПа					Р_у қ 1 МПа					Д₀ втулкалар учун					R_г
	Д_г	Д₁	d_г	d_г	n_г	Д_г	Д₁	d_г	d_г	n_г	ПВХ	ЮБП
											тури
											О	Ў	ЎЕ	Ў	О
16 20 25 32 40 50 63 75 90 110 140	75 80 90 100 120 130 140 160 180 210 240	50 55 65 75 90 100 110 130 150 170 200	10 10 10 12 12 12 12 14 14 14 14	11,5 11,5 11,5 11,5 14 14 14 14 18 18 18	4 4 4 4 4 4 4 4 4 4 8	90 95 105 115 140 150 165 185 200 220 -	60 65 75 85 100 110 125 145 160 180 -	12 12 14 14 16 18 18 20 22 24 -	14 14 14 14 18 18 18 18 18 18 -	4 4 4 4 4 4 4 4 8 8 -	23 28 34 42 51 62 78 - - - - - - -	- - - - - - - - - - - - - 160	- - - - - - - - - - 94 112 130 -	- - 35 44 55 68 86 98 117 143 -	- - 37 47 58 73 92 - - - -	1 1 1,5 1,5 2 2 2,5 2,5 3 3 4

3-жадвал

букилган ПБП, ЮБП, ПП, мм

Қувурнинг ташқи диаметри Д, мм	Р_у қ 0,1; 0,25; 0,6 МПа						Р_у қ 1,0 МПа
Қувурнинг ташқи диаметри Д, мм	Д_г	Д₁	Д₀	b_г	d_г	n_г	Д_г	Д₁	Д₀	b_г	d_г	n_г
25 32 40 50 63 75 90 110 125 140 160 180 225 250 280 315	90 100 120 130 140 160 185 205 235 235 260 290 315 370 435 435	65 75 90 100 110 130 150 170 200 200 225 255 280 335 395 395	32 38 46 55 70 80 96 118 138 150 173 190 235 260 290 325	10 12 12 12 12 14 14 14 14 14 16 18 18 20 24 24	12 12 14 14 14 14 18 18 18 18 18 18 18 18 23 23	4 4 4 4 4 4 4 4 8 8 8 8 8 12 12 12	105 115 135 145 160 180 195 215 245 245 280 310 335 365 440 440	75 85 100 110 125 145 160 180 210 210 240 270 295 325 400 400	32 38 46 54 70 80 96 118 138 150 173 190 236 260 290 331	14 14 16 18 18 20 22 24 26 26 26 26 26 28 30 30	14 14 18 18 18 18 18 18 18 18 23 23 23 23 23 23	4 4 4 4 4 4 4 4 8 8 8 8 8 8 12 12

							4-жадвал

Қалинлаштирилган ПВХ ли, мм

Қувурнинг ташқи диаметри Д, мм	Р_у қ 0,1; 0,25; 0,6 МПа						Р_у қ 1,0 МПа
Қувурнинг ташқи диаметри Д, мм	Д_г	Д₁	Д₀	b_г	d_г	n_г	Д_г	Д₀	Д₁	b_г	d_г	n_г
25 32 40 50 63 75 90 110 125 140 160 180 200 225 250 280 315	90 110 120 130 140 160 185 205 235 235 260 290 290 215 340 370 435	27 34 42 54 67 80 95 115 133 145 170 190 205 230 260 285 320	65 75 90 100 110 130 150 170 200 200 225 255 255 280 305 335 395	10 12 12 12 12 14 14 14 14 14 16 18 18 18 20 20 24	12 12 14 14 14 14 18 18 18 18 18 18 18 18 18 18 23	4 4 4 4 4 4 4 4 8 8 8 8 8 8 8 8 12	105 115 135 145 160 180 195 215 215 245 280 310 310 335 365 390 440	27 34 42 54 65 80 93 112 128 145 170 190 205 227 225 283 320	75 85 100 110 125 145 160 180 180 210 240 270 270 295 325 350 400	14 14 16 16 18 20 22 24 24 26 26 26 26 26 28 28 30	14 14 18 18 18 18 18 18 18 18 18 23 23 23 23 23 23	4 4 4 4 4 4 4 8 8 8 8 8 8 8 8 12 12