Norasmiy tarjima
Urush vaqtida fuqaro aholini himoya qilish toʻgʻrisida
Konvensiya
1949-yil 12-avgust, Jeneva
 LexUZ sharhi
Oʻzbekiston Respublikasi mazkur Konvensiyaga Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Kengashining 1993-yil 3-sentabrdagi 946-XII-sonli “Urush qurbonlarini himoya qilish toʻgʻrisidagi Jeneva konvensiyalariga hamda xalqaro tusdagi va xalqaro boʻlmagan tusdagi qurolli mojarolar qurbonlarini himoya qilish toʻgʻrisidagi Jeneva konvensiyalariga doir qoʻshimcha protokollarga qoʻshilish haqida”gi qaroriga asosan qoʻshilgan.
(Oʻzbekiston Respublikasi uchun 1994-yil 8-apreldan kuchga kirdi)
Urush vaqtida fuqaro aholini himoya qilish toʻgʻrisidagi konvensiyani ishlab chiqish maqsadida Jenevada 1949-yil 21-apreldan 12-avgustgacha oʻtkazilgan Diplomatiya konferensiyasida Hukumatlar vakillari sifatida ishtirok etganlar va quyida imzo chekuvchilar shunday bitimni tuzdilar:
I BOʻLIM. UMUMIY QOIDALAR
1-modda
Oliy Ahdlashuvchi Tomonlar har qanday holatda mazkur Konvensiyaga amal qilish va amal qilishga majburlash masʼuliyatini oʻz zimmasiga oladilar.
2-modda
Tinchlik davridayoq kuchga kirishi lozim boʻlgan qarorlardan tashqari, ikkita yoki bir nechta Oliy Ahdlashuvchi Tomon oʻrtasida urush eʼlon qilingan yoxud turli qurolli mojarolar yuz bergan har qanday hollarda, hattoki, tomonlardan biri urush holatini tan olmasa ham, mazkur Konvensiya qoʻllaniladi.
Mazkur Konvensiya, shuningdek, Oliy Ahdlashuvchi Tomonlarning hududlari toʻlaligicha yoki qisman istilo etilgan har qanday xollarda, hattoki, bunday bosqinchilik hech bir qurolli qarshilikka uchramasa ham, qoʻllaniladi.
Agar nizolashayotgan Davlatlarning biri mazkur Konvensiya ishtirokchisi boʻlmasa, ishtirokchi sanalgan Davlatlar, baribir, u bilan oʻzaro munosabatlarini saqlab qolaveradilar Bundan tashqari, agar yuqorida koʻrsatilgan Davlat Konvensiya qoidalarini qabul qilsa va amalda qoʻllasa, ishtirokchi Davlatlar unga nisbatan Konvensiya bilan bogʻlangan hisoblanadi.
3-modda
Oliy Ahdlashuvchi Tomonlardan birining hududida xalqaro boʻlmagan qurolli mojaro sodir etilayotgan holda, oʻzaro nizoda boʻlgan tomonlarning har biri eng kamida quyidagi qoidalarni qoʻllashga majbur hisoblanadi:
1. Harbiy harakatlarda bevosita ishtirok etmayotgan shaxslar, jumladan, qurolli kuchlar tarkibida boʻlgan-u qurolini topshirgan, bundan tashqari, bemorligi, yaradorligi, qoʻlga olinganligi yoxud boshqa har xil sabablarga koʻra harbiy harakatlarda qatnashmayotgan shaxslar irqi, tana rangi, dini yoki eʼtiqodi, jinsi, ijtimoiy kelib chiqishi, mulkiy ahvoli va shunga oʻxshash boshqa jihatlar sababli hech bir kamsitishlarga yoʻl qoʻyilmagan holda har qanday shart-sharoitda insoniy muomaladan foydalanishi zarur.
Shu maqsadda, yuqorida koʻrsatilgan shaxslarga nisbatan quyidagi xatti-harakatlar har doim har qanday joyda taqiqlangan va taqiqlanadi:
a) hayotiga va jismoniy daxlsizligiga tahdid solish, xususan, har xil yoʻllar bilan hayotiga tajovuz qilish, jarohat yetkazish, shafqatsizlarcha munosabatda boʻlish, qiynash va azoblash;
b) garovga olish;
s) insoniy qadr-qimmatiga, or-nomusiga tajovuz qilish. xususan, tahqiromuz va qadr-qimmatini xoʻrlaydigan munosabatda boʻlish;
d) tegishli tartibda taʼsis etilgan va taraqqiy etgan xalqlar tomonidan zarur deb eʼtirof etilgan sudlov kafolatlariga toʻla ega boʻlgan sud tomonidan qaror chiqarilmasdan hukm etish va jazo chorasini qoʻllash.
2. Yaradorlar va bemorlar yigʻib olinishi va ularga yordam koʻrsatilishi lozim.
Begʻaraz insonparvarlik tashkiloti, masalan, Xalqaro Qizil Xoch Qoʻmitasi, nizolashayotgan tomonlarga oʻz xizmatini taklif etishi mumkin.
Bundan tashqari, nizolashayotgan tomonlar mazkur Konvensiyaning barcha yoxud ayrim qoidalarini maxsus bitimlar orqali kuchga kiritishga intiladilar.
Yuqoridagi qoidalarning qoʻllanilishi nizolashayotgan tomonlarning yuridik maqomiga taʼsir qilmaydi.
4-modda
Mazkur Konvensiya homiyligidagi shaxslar deb, muayyan paytda va muayyan sabab bilan mojaro yoki istilo davrida oʻzlari fuqarosi boʻlmagan nizolashayotgan tomon yoxud istilochi Davlat hukmi ostiga tushib qolgan shaxslar hisoblanadi.
Mazkur Konvensiyaga bogʻliq boʻlmagan Davlat fuqarolari uning homiyligidan foydalanmaydilar. Urishayotgan Davlatning hududida boʻlgan betaraf Davlat yoxud urishayotgan Davlatga ittifoqdosh Davlat fuqarolari, ular mansub boʻlgan Davlat va ular hukmi ostiga tushgan Davlat oʻrtasida tegishli diplomatik vakolatxonaga ega boʻlgunga qadar homiylikdagi shaxslar, deb eʼtirof etilmaydi.
Ayni chogʻda, II boʻlim qoidalari 13-moddada belgilangan tartibda kengroq qoʻllaniladi.
Harakatdagi qurolli kuchlardagi yaradorlar va bemorlarning qismatlarini yengillashtirish toʻgʻrisida 1949-yil 12-avgustda qabul qilingan Jeneva Konvensiyasi yoki Dengizdagi qurolli kuchlar tarkibidan boʻlmish yaradorlar, bemorlar va kema halokatiga uchragan shaxslarning qismatlarini yengillashtirish toʻgʻrisida 1949-yil 12-avgustda qabul qilingan Jeneva Konvensiyasi yoki Harbiy asirlar bilan qilinadigan muomala toʻgʻrisida 1949-yil 12-avgustda qabul qilingan Jeneva Konvensiyasi himoyasida boʻlgan shaxslar, mazmun jihatdan, mazkur Konvensiya homiyligidan foydalanuvchi shaxslar, deb hisoblanmaydi.
5-modda
Agar nizolashayotgan tomon mazkur Konvensiya homiyligidagi muayyan shaxs ushbu Davlatning xavfsizligiga qarshi dushmanlarcha faoliyat koʻrsatayotganligini taxmin etishga yoʻl beradigan jiddiy qonuniy asoslarga ega boʻlsa yoki bunday faoliyat rostdan ham isbotlangan boʻlsa, u holda bu shaxs mazkur Konvensiyada koʻzda tutilgan hamda agar ulardan foydalanilsa tegishli Davlatning xavfsizligiga ziyon yetkazishi mumkin boʻlgan muayyan huquq va imtiyozlarni daʼvo qilish imkonidan mahrum boʻladi.
Agar Konvensiya homiylikka olgan alohida bir shaxs istilo etilgan hududda josus yoki qoʻporuvchi sifatida yoki istilochi Davlat xavfsizligiga tahdid soladigan xatti-harakat sodir etganlikda qonuniy asosda gumon qilinib qoʻlga olingan boʻlsa, harbiy xavfsizlik zarurati jiddiy taqozo etgan hollarda, ushbu shaxs mazkur Konvensiyada koʻzda tutilgan tartibda aloqa qilish huquqidan mahrum etilishi mumkin.
Ayni chogʻda, bu holatlarning barchasida yuqoridagi xatboshilarda tilga olingan shaxslarga nisbatan insoniy muomala qilinadi hamda bu shaxslar, mabodo ishlari sudga oshirilgan taqdirda, mazkur Konvensiyada koʻzda tutilgan adolatli va risoladagidek sudlanish huquqidan mahrum etilmaydi. Ular, shuningdek, iloji boricha qisqa muddatlarda tegishli tomonning yoki istilochi Davlatning xavfsizligiga zid kelmasligini hisobga olgan holda, mazkur Konvensiya asosida homiylikka olingan shaxslarga beriladigan huquq va imtiyozlar bilan toʻlaligicha taʼminlanadi.
6-modda
Mazkur Konvensiya 2-moddada tilga olingan har qanday mojaro yoki istiloning boshlanishidanoq qoʻllaniladi.
Nizolashayotgan tomonlar hududida Konvensiyaning amal qilishi harbiy harakatlar yalpi tugaganidan soʻng toʻxtaydi.
Istilo etilgan hududlarda mazkur Konvensiyaning amal qilishi harbiy harakatlar yalpi tugaganidan soʻng bir yil oʻtgach toʻxtaydi. Shu bilan birga, istilochi Davlat mazkur hududda hukumatga xos vakolatlarni nechogʻli amalga oshirishiga qarab, istilo davrida mazkur Konvensiyaning quyidagi: 1 — 12, 27, 29 — 34, 47, 49, 51 — 53, 59, 61 — 77 va 143-moddalari bilan bogʻlangan boʻladi.
Homiylikka olingan shaxsni ozod etish, vataniga qaytarish, joylashtirish bilan bogʻliq holatlarda ular yuqoridagi muddat tugaganidan soʻng ham mazkur Konvensiya himoyasi ostida boʻladilar.
7-modda
11, 14, 15, 17, 36, 108, 109, 132, 133 va 149-moddalarda maxsus koʻzda tutilgan bitimlardan tashqari, Oliy Ahdlashuvchi Tomonlar alohida tartibga solish maqsadga muvofiq deb hisoblagan har qanday masala boʻyicha boshqa maxsus bitimlar tuzishi mumkin Hech qanday maxsus bitim homiylikka olingan shaxslarning mazkur Konvensiyada belgilab qoʻyilgan mavqeyiga ziyon yetkazmasligi, ularning ushbu hujjatda koʻzda tutilgan huquqlarini cheklamasligi shart.
Homiylikka olingan shaxslar ularga nisbatan mazkur Konvensiya qoʻllanilayotgan vaqt mobaynida ushbu hujjatlarda koʻzda tutilgan imtiyozlardan foydalanishda davom etadilar. Yuqorida tilga olingan yoki keyinchalik tuziladigan bitimlarga maxsus qarama-qarshi mazmundagi shartlarning kiritilishi yoxud nizolashayotgan tomonlardan birining ularga nisbatan qulayroq boʻlgan tadbirlarni qoʻllash hollari bundan mustasno.
8-modda
Homiylikka olingan shaxslar ularga nisbatan mazkur Konvensiyada hamda oldingi moddada tilga olingan maxsus bitimlarda, agar shunday bitimlar mavjud boʻlsa, koʻzda tutilgan oʻz huquqlaridan qisman yoxud toʻlaligicha voz kechishlari mutlaqo mumkin emas.
9-modda
Mazkur Konvensiya nizolashayotgan tomonlar manfaatlarini himoya qilish vazifasi yuklatilgan Homiy Davlatlarning bevosita koʻmagi va nazorati ostida qoʻllaniladi Shu maqsadda Homiy Davlatlar oʻzlarining diplomatik va konsullik xizmatlari xodimlaridan tashqari, oʻz fuqarolari yoxud boshqa betaraf Davlatlar fuqarolari orasidan delegatlar tayinlashlari mumkin. Ushbu delegatlar tayinlanishi uchun ular oʻz vazifalarini bajarishga kirishadigan hudud egasi boʻlgan Davlatning roziligi olinishi kerak.
Nizolashayotgan tomonlar Homiy Davlatlar vakillari yoki delegatlari ishini yengillashtirish uchun barcha imkoniyatlarni ishga soladilar.
Homiy Davlatlar vakillari yoki delegatlari mazkur Konvensiyada belgilangan oʻz vazifalari doirasidan chetga chiqishlari mutlaqo mumkin emas. Xususan, ular oʻz vazifalarini bajarishga kirishgan hudud egasi boʻlgan Davlat xavfsizligining oʻta muhim ehtiyojlarini eʼtiborga olishlari zarur.
10-modda
Mazkur Konvensiya qoidalari Xalqaro Qizil Xoch Qoʻmitasi yoki boshqa har qanday begʻaraz insonparvarlik tashkilotining nizolashayotgan tomonlarning roziligi asosida, fuqaro shaxslarni himoya qilish va ularga yordam koʻrsatish uchun qaratilgan insonparvarlik faoliyatiga toʻsiq boʻlib xizmat qilmasligi kerak.
11-modda
Oliy Ahdlashuvchi Tomonlar mazkur Konvensiya orqali Homiy Davlatlarga yuklangan majburiyatlarni bajarishni begʻaraz va taʼsirchan faoliyat koʻrsatish uchun toʻla kafolat bera oladigan muayyan tashkilotga topshirish borasida har qanday paytda oʻzaro bitim tuzishlari mumkin.
Agar qandaydir sabablarga koʻra homiylikka olingan shaxslarga nisbatan muayyan Homiy Davlat yoki birinchi xatboshida koʻzda tutilgan tashkilotning faoliyati qoʻllanilmayotgan yoxud qoʻllanilishi toʻxtatib qoʻyilgan boʻlsa, himoyadagi shaxslarni oʻz hukmi ostida saqlayotgan Davlat nizolashayotgan tomonlar mazkur Konvensiya asosida tayinlagan Homiy Davlat bajarishi lozim boʻlgan vazifalarni oʻz zimmasiga olishini soʻrab, betaraf Davlatga yoki shunday tashkilotga iltimos bilan murojaat qilishi zarur.
Agar homiylikni yuqorida koʻrsatilgan tarzda amalga oshirishning iloji boʻlmasa, himoyadagi shaxslarni oʻz hukmi ostida saqlayotgan Davlat muayyan insonparvarlik tashkilotiga, masalan, Xalqaro Qizil Xoch Qoʻmitasiga iltimos bilan murojaat qilishi yoxud ushbu modda qoidalarini hisobga olgan holda, bunday tashkilotning mazkur Konvensiyaga muvofiq Homiy Davlatlar tomonidan bajariladigan insonparvarlik vazifalarini ado etishni oʻz zimmasiga olishi borasidagi takliflarini qabul qilishi kerak.
Manfaatdor Davlat tomonidan taklif etilgan yoxud ushbu maqsadlar yoʻlida oʻzini tavsiya etayotgan har qanday betaraf Davlat yoki har qanday tashkilot mazkur Konvensiya himoyasidan foydalanuvchi shaxslar mansub boʻlgan nizolashayotgan tomonga nisbatan masʼuliyat tuygʻusi bilan yondashmogʻi, shuningdek, oʻz zimmasiga tegishli vazifalarni olishga va ularni begʻaraz ado etishga qodirligi toʻgʻrisida yetarlicha kafolat bermogʻi zarur.
Davlatlardan biri harbiy sharoit sababli, ayniqsa, mazkur Davlat hududining toʻlaligicha yoxud katta qismi istilo etilganligi tufayli u boshqa bir Davlat yoki uning ittifoqchilari bilan erkin muzokaralar oʻtkazish imkoniyatidan vaqtincha boʻlsa-da mahrum boʻlsa, Davlatlar oʻzaro maxsus bitimlar tuzish orqali ilgarigi qoidalardan chekinishlari mumkin emas.
Har gal mazkur Konvensiyada Homiy Davlat atamasi qayd etilganda, bu atama, shuningdek, ushbu moddaga muvofiq holda uning vazifasini bajaruvchi muayyan tashkilotni ham nazarda tutadi.
Ushbu modda qoidalari betaraf davlatning istilo etilgan hududlarda yoki urushayotgan davlat hududida boʻlgan fuqarolariga nisbatan tarqaladi va qoʻllaniladi. Bunda ushbu fuqarolar mansub boʻlgan betaraf Davlat bu hududlarda oʻzining tegishli diplomatik vakolatxonasiga ega boʻlmasligi kerak.
12-modda
Homiy Davlatlar himoyadagi shaxslar manfaati yoʻlida foydali deb hisoblagan barcha hollarda, xususan, mazkur Konvensiya qoidalarini qoʻllash yoki izohlash borasida nizolashayotgan tomonlar oʻrtasida kelishmovchiliklar yuzaga kelganda, bunday kelishmovchiliklarga barham berish maqsadida oʻzlarining xayrli yordamlarini koʻrsatadilar.
Shu maqsadda, Homiy Davlatlarning har biri tomonlardan birining iltimosi yoki bevosita oʻzining tashabbusi asosida, nizolashayotgan tomonlar uchun ularning vakillari, xususan, zimmasiga homiylikka olingan shaxslar qismatiga gʻamxoʻrlik qilish masʼuliyati yuklangan maʼmuriyatlar ishtirokida, imkoniyatga qarab betaraf, tegishli talablardan kelib chiqib tanlangan muayyan hududda kengash tashkil qilishni taklif etishi mumkin. Nizolashayotgan tomonlar bu borada oʻzlariga tushgan takliflarga yoʻl ochishlari shart. Homiy Davlatlar, zaruriyat tugʻilgan taqdirda, ushbu kengashda ishtirok etish uchun taklif qilinadigan betaraf Davlatga mansub shaxsni yoxud Xalqaro Qizil Xoch Qoʻmitasining vakili boʻlgan shaxsni maʼqullash uchun nizolashayotgan tomonlarga tavsiya etishi mumkin.
II BOʻLIM. URUSHNING AYRIM ASORATLARIDAN AHOLINI HIMOYA QILISH TOʻGʻRISIDA UMUMIY MAZMUNDAGI QOIDALAR
13-modda
Mazkur boʻlim qoidalari nizolashayotgan mamlakatda joylashgan jami aholiga, xususan, ularning irqi, fuqaroligi, diniy yoki siyosiy mansubligini sabab qilib biron-bir kamsitishlarga yoʻl qoʻyilmagan holda bir xil taalluqli boʻlib, ularning urush oqibatida ogʻirlashgan qismatini yengillashtirishga xizmat qilishi kerak.
14-modda
Tinchlik davrida Oliy Ahdlashuvchi Tomonlar, harbiy harakatlar boshlanganidan keyin esa nizolashayotgan tomonlar oʻz hududlarida, zarurat tugʻilgan hollarda, istilo etilgan hududlarda yaradorlar va bemorlar, nogironlar, keksalar, 15 yoshgacha boʻlgan bolalar, homilador ayollar va 7 yoshgacha farzandi boʻlgan onalarni urush harakatlaridan muhofaza etishga xizmat qiluvchi sanitariya zonalari va maxsus xavfsiz joylar tashkil etishlari mumkin.
Harbiy harakatlar boshlanishida va uning davomida manfaatdor tomonlar oʻzlari tashkil etgan zonalar va maxsus joylarni oʻzaro eʼtirof etish toʻgʻrisida bitimlar tuzishi mumkin. Ular ushbu maqsad yoʻlida mazkur Konvensiyaga ilova qilingan bitim loyihasida koʻzda tutilgan qoidalarni, bu qoidalarga oʻzlari zarur deb hisoblagan oʻzgartirishlarni kiritgan holda, qoʻllashlari mumkin.
Homiy Davlatlarga va Xalqaro Qizil Xoch Qoʻmitasiga ushbu sanitariya zonalari va maxsus joylarning tashkil etilishi va eʼtirof etilishini osonlashtirish uchun xayrli xizmatlarini koʻrsatish taklif qilinadi.
15-modda
Har qanday nizolashayotgan tomon dushman tomonga urush borayotgan hududlarda betaraf zona tashkil etish toʻgʻrisidagi taklif bilan toʻgʻridan toʻgʻri yoki muayyan betaraf Davlat yoxud insonparvarlik tashkiloti yordamida murojaat qilishi mumkin Bunday zonalarda quyidagi shaxslarni, ular oʻrtasidagi har qanday tafovutlardan qatʼi nazar, urush xavf-xataridan himoya qilish koʻzda tutiladi:
a) bemor va yarador kombatant va nokombatantlar;
b) harbiy harakatlarda ishtirok etmayotgan va ushbu hududda boʻlgan chogʻida harbiy ahamiyatga molik biron-bir vazifani bajarmayotgan fuqaro shaxslar.
Nizolashayotgan tomonlar moʻljal qilinayotgan betaraf zonaning manzili, rahbariyati, taʼminoti va nazorati bilan bogʻliq masalalarni oʻzaro kelishib olgach, bu haqda yozma bitim tuziladi va nizolashayotgan tomonlar vakillari tomonidan imzolanadi. Bu bitim tegishli zonaning betarafligi boshlanganligi va davomiyligini belgilab beradi.
16-modda
Yaradorlar va bemorlar, shuningdek, nogironlar va homilador ayollar alohida homiylik va himoyadan foydalanadilar.
Harbiy sharoit taqozo etgan darajada nizolashayotgan tomonlarning har biri oʻlganlar va yaralanganlarni izlab topish, kema halokatiga uchragan va boshqa jiddiy xavf-xatarlarga duch kelgan shaxslarga yordam berish, shuningdek, ularni talon-torojdan va gʻayriinsoniy muomaladan himoya qilish bilan bogʻliq tadbirlarga koʻmaklashadi.
17-modda
Nizolashayotgan tomonlar istilo etilgan yoki qamal qilingan zonadan yaradorlar va bemorlarni, nogironlarni, qariyalarni, bolalarni, homilador ayollar yoxud chaqaloqli onalarni koʻchirish hamda ushbu zonaga barcha dinlarga mansub ruhoniylarni, sanitariya xodimlari va sanitariya mulkini kiritish yuzasidan mahalliy bitimlar tuzishga intiladi.
18-modda
Yaradorlar, bemorlar, nogironlar, homilador ayollar yoxud chaqaloqli onalarga yordam koʻrsatish uchun tashkil etilgan fuqaro kasalxonalari hech qanday sharoitda hujum uchun nishon boʻlmasligi, aksincha, nizolashayotgan tomonlarning doimiy eʼtibori va homiyligida boʻlishi kerak.
Nizolashayotgan tomonlar hisoblanuvchi Davlatlar barcha fuqaro kasalxonalarini ularning fuqaro kasalxonasi ekani tasdiqlangan, ularga tegishli binolardan 19-modda boʻyicha kasalxonani homiylik yordamidan mahrum etishga olib keluvchi qandaydir maqsadlarda foydalanilmasligi qayd etilgan maxsus guvohnomalar bilan taʼminlaydi.
Fuqaro kasalxonalari tegishli Davlat roziligi asosida Harakatdagi qurolli kuchlardagi yaradorlar va bemorlarning qismatlarini yengillashtirish toʻgʻrisida 1949-yil 12-avgustda qabul qilingan Jeneva Konvensiyasining 38-moddasida koʻzda tutilgan emblema bilan belgilanadi.
Nizolashayotgan tomonlar fuqaro kasalxonalariga nisbatan har qanday bosqinchilik harakatlarining oldini olish maqsadida ularning farqlovchi emblemalari dushmanning quruqlikdagi, havodagi va dengizdagi kuchlariga ravshan koʻrinib turishi uchun harbiy vaziyat taqozosi doirasida barcha zarur choralarni koʻradi.
Kasalxonalarning harbiy obyektlar yaqinida joylashuvi ularni xavf ostiga qoʻyishi mumkinligi nuqtayi nazaridan kelib chiqib, kasalxonalarni imkon qadar bunday inshootlardan uzoqroqda joylashtirish tavsiya etiladi.
19-modda
Fuqaro kasalxonalaridan nafaqat insonparvarlik maqsadida, balki dushmanga qarshi qaratilgan muayyan harakat sodir etishda foydalanilgan taqdirdagina bu kasalxonalarning homiylikdan foydalanish huquqi barham topishi mumkin. Shu bilan birga, barcha zaruriy hollarda oqilona muddatlar belgilash hisobiga bildirilgan ogohlantirishlar natijasiz qolgach, homiylik tegishli ogohlantirishdan keyingina toʻxtatiladi.
Ushbu kasalxonalarda yarador yoki bemor harbiy xizmatchilarning davolanayotganligi yoxud bu yerda mazkur harbiy xizmatchilardan olib qoʻyilgan va hali tegishli organga topshirib ulgurilmagan qurol-yarogʻ hamda jangovar asbob-anjomlarning (oʻq-dorilarning) topib olinishi fakti dushmanga qarshi qaratilgan harakat, deb hisoblanmaydi.
20-modda
Muntazam ravishda va faqat fuqaro kasalxonalariga xizmat koʻrsatadigan va kasalxona maʼmuriyatiga qarashli boʻlgan shaxslar, shu jumladan, yarador va bemor fuqarolarni, nogironlarni, homilador ayollar va chaqaloqli onalarni qidirib topish, yigʻib olish, tashish hamda davolash bilan bevosita shugʻullanuvchi xodimlar hurmat va homiylikdan foydalanadilar.
Istilo etilgan hududlarda va harbiy harakatlar zonalarida yuqorida koʻrsatib oʻtilgan xodimlarni ularning maqomini tasdiqlovchi, hujjat egasining rasmi bilan taʼminlangan va masʼul maʼmuriyatning qabariq muhri bosilgan shaxsni tasdiqlovchi guvohnomalar hamda oʻz vazifalarini bajarayotganida chap yengga taqiladigan va namgarchilikdan yaroqsiz holga kelmaydigan maxsus bogʻichlar yordamida tanib olinadi. Bu bogʻich tegishli Davlat tomonidan beriladi va Harakatdagi qurolli kuchlardagi yaradorlar va bemorlarning qismatlarini yengillashtirish toʻgʻrisida 1949-yil 12-avgustda qabul qilingan Jeneva Konvensiyasining 38-moddasida koʻzda tutilgan emblema bilan belgilangan boʻladi.
Fuqaro kasalxonalariga xizmat koʻrsatadigan va ularning maʼmuriyatiga qarashli boʻlgan boshqa har qanday xodimlar ham hurmat va homiylikdan foydalanadilar hamda mazkur moddaning yuqorida qayd etilgan qoida va shartlariga muvofiq holda tegishli vazifalarni bajarishga jalb etilgan davr mobaynida bogʻich taqib yurish huquqiga egadir. Shaxsni tasdiqlovchi guvohnomalarida ularning tegishli vazifalari qayd etilgan boʻlishi maqsadga muvofiq.
Har bir fuqaro kasalxonasi maʼmuriyatida tegishli milliy yoki istilochi maʼmurlarga taqdim etish uchun kasalxona xodimlarining ayni paytdagi roʻyxati tayyor holda turishi zarur.
21-modda
Yarador va bemor fuqarolarni, nogironlarni, homilador ayollar va chaqaloqli onalarni tashiydigan quruqlikdagi transport kolonnalari va sanitar poyezdlari yoki dengizdagi maxsus moʻljallangan kemalar 18-moddada koʻzda tutilgan kasalxonalar kabi hurmat va homiylikdan foydalanadi. Bu transport vositalari tegishli Davlat roziligi asosida Harakatdagi qurolli kuchlardagi yaradorlar va bemorlarning qismatlarini yengillashtirish toʻgʻrisida 1949-yil 12-avgustda qabul qilingan Jeneva Konvensiyasining 38-moddasida koʻzda tutilgan farqlovchi emblema bilan belgilangan boʻladi.
22-modda
Faqatgina yaradorlar va bemorlarni, nogironlarni, homilador ayollar va chaqaloqli onalarni yoki sanitarlar shaxsiy tarkibi va mol-mulkini tashishdagina qoʻllaniladigan uchish apparatlariga hujum qilinmaydi, ammo ular manfaatdor nizolashayotgan tomonlar oʻrtasida tuzilgan bitimda maxsus koʻzda tutilgan muayyan vaqt, balandlik va yoʻnalish boʻyicha uchsagina, nizolashayotgan tomonlar ularni hurmat qilishi lozim.
Ular Harakatdagi qurolli kuchlardagi yaradorlar va bemorlarning qismatlarini yengillashtirish toʻgʻrisida 1949-yil 12-avgustda qabul qilingan Jeneva Konvensiyasining 38-moddasida koʻzda tutilgan farqlovchi emblema bilan belgilanishi mumkin.
Boshqacha mazmundagi bitimlarda mavjud boʻlmagan taqdirda, dushman hududi yoki u egallab olgan hudud ustidan uchish taqiqlanadi.
Bunday uchish apparatlari qoʻnish toʻgʻrisidagi har qanday talabga boʻysunishlari shart. Uchish apparati talabga binoan yoʻlovchilari bilan birga yerga qoʻndirilgan hollarda, agar muayyan tekshiruv boʻlsa. tekshiruvdan soʻng u oʻz parvozini davom ettirishi mumkin.
23-modda
Oliy Ahdlashuvchi Tomonlarning har biri boshqa Ahdlashuvchi Tomon dushman boʻlsa ham, unga tegishli fuqaro aholiga moʻljallangan tibbiyot va sanitariya buyumlari solingan joʻnatmalarni, shuningdek, diniy taomil yuzasidan zarur boʻlgan narsalarni erkin oʻtkazish uchun sharoit yaratishi kerak. Har bir tomon, shuningdek, tegishli oziq-ovqat mahsulotlari, kiyim kechaklar, 15 yoshgacha boʻlgan bolalar, homilador ayollar va chaqaloqli onalarga quvvat bagʻishlaydigan vositalar solingan joʻnatmalarni ham erkin oʻtkazish uchun ruxsat etadi.
Ahdlashuvchi Tomon oldingi xatboshida qayd etilgan joʻnatmalarni erkin oʻtkazish borasidagi majburiyatiga amal qilishi uchun quyidagi masalalar boʻyicha xavotirlanishga jiddiy asoslar yoʻqligiga ishonch hosil qilishi shart:
a) joʻnatmalar boshqa maqsadlarda qoʻllanishi mumkin, yoki
b) ularning nazorati samarasiz boʻlishi mumkin, yoki
s) joʻnatmalar dushman aks hollarda taʼminlashi yoki ishlab chiqarishi zarur boʻlgan tovarlarning oʻrnini qoplashi yoxud bu tovarlarni ishlab chiqarish uchun zarur boʻlgan tegishli xom ashyo, materiallar va ishchi kuchini boʻshatish orqali maʼlum maʼnoda dushmanga harbiy harakatlarda yoxud iqtisodiyotda muvaffaqiyatga erishishi uchun qoʻl kelishi mumkin.
Mazkur moddaning birinchi xatboshida koʻrsatilgan joʻnatmalarni oʻtkazishga ruxsat etuvchi Davlat ruxsat etishning sharti sifatida ular oʻz egalariga Homiy Davlatlarning mahalliy nazorati ostida tarqatilishi lozimligini talab qilishi mumkin.
Bu joʻnatmalarni yuborish iloji boricha tezlashtirilishi kerak va ularni erkin oʻtkazishga ruxsat etuvchi Davlat ruxsat etish bilan bogʻliq texnik talablar belgilash huquqiga ega boʻlishi shart.
24-modda
Nizolashayotgan tomonlar urush oqibatida yetim qolgan yoki oila aʼzolaridan uzoqlashgan 15 yoshgacha boʻlgan bolalarni oʻz holiga tashlab qoʻymaslik, ularning parvarishini, diniy eʼtiqodi bilan bogʻliq amallarni bajarishini va tarbiyalanishini har qanday sharoitda yaxshilash uchun zarur choralarni koʻradi. Bunday bolalarning tarbiyasi iloji boʻlsa ular bilan bir xil madaniy anʼanalarga mansub kishilar zimmasiga yuklanadi.
Nizolashayotgan tomonlar, muayyan Homiy Davlat mavjud boʻlsa, uning roziligi asosida va birinchi xatboshida bayon etilgan prinsiplarga amal qilinishining kafolati mavjud boʻlgan hollarda, mojaro davrida bunday bolalarning betaraf Davlat tomonidan qabul qilinishiga koʻmaklashadi.
Bundan tashqari, ular tanituvchi medalonlar joriy etish yoki boshqa har qanday yoʻl bilan 12 yoshgacha bolalarning shaxsini aniqlash imkonini beradigan barcha zarur choralarni qoʻllashga harakat qiladi.
25-modda
Nizolashayotgan tomonga tegishli yoki u istilo etgan hududda joylashgan har qanday shaxs qayerda ekanidan qatʼi nazar oila aʼzolariga oila doirasidagi xabarlar yoʻllashi va ulardan bunday xabarlar olishi mumkin. Bu yozishmalar tezkorlik bilan va zarurat taqozo etmagan hollarda ushlab qolinmasdan joʻnatilishi kerak.
Yuzaga kelgan vaziyat tufayli oilaviy yozishmalarni odatdagi yoʻl bilan pochtada joʻnatish qiyinlashgan yoki mutlaqo mumkin boʻlmay qolgan taqdirda, manfaatdor nizolashayotgan tomonlar betaraf vositachiga, masalan, 140-moddada koʻzda tutilgan Markaziy Agentlikka murojaat qilib, bu borada oʻz zimmasiga yuklangan tegishli vazifani bajarish, xususan, Qizil Xoch (Qizil Yarim Oy, Qizil Sher va Quyosh) milliy jamiyatlari koʻmagidan foydalanish bilan bogʻliq maqbul sharoitni aniqlashtirib oladi.
Nizolashayotgan tomonlar oilaviy yozishmalarni cheklash zarur deb hisoblaganlari taqdirda, bunday cheklashlar 25 ta soʻzli har qanday matnni yozish mumkin boʻlgan muayyan andazadagi blanklar joriy etish va oyida bitta shunday blank joʻnatish majburiyligidangina iborat boʻladi.
26-modda
Nizolashayotgan tomonlarning har biri urush tufayli ajralib ketgan oilalar aʼzolari bir-birlari bilan aloqa bogʻlashiga va iloji boʻlsa, oʻzaro birlashishiga koʻmaklashadigan qidiruv ishlarini osonlashtirishda yordam beradi. Ular, xususan, oʻz faoliyatini ana shu ishga bagʻishlagan tashkilotlarni qoʻllab-quvvatlaydi Bunda ushbu tashkilotlar oʻz faoliyati bilan mazkur Davlatga maqbul boʻlishi va u joriy etgan xavfsizlik choralariga boʻysunishi lozim.
III BOʻLIM. HOMIYLIKKA OLINGAN SHAXSLARNING MAQOMI VA ULAR BILAN MUOMALA QILISH TARTIBI
I QISM. NIZOLASHAYOTGAN TOMONLAR HUDUDLARI VA ISTILO ETILGAN HUDUDLAR UCHUN UMUMIY QOIDALAR
27-modda
Homiylikka olingan shaxslar har qanday sharoitda oʻz shaxsi, or-nomusi, oilaviy huquqlari, diniy eʼtiqodi va marosimlari, taomil va urf-odatlarining hurmat qilinishi huquqiga ega. Ularga nisbatan doim insoniy munosabatda boʻlinadi, xususan, ular har qanday zoʻrlash va qoʻrqitish harakatlaridan, haqoratlanish va olomon qiziqishidan muhofaza etiladi.
Ayollar har qanday zoʻrlashlardan, xususan, nomusiga tegishdan, fohishabozlikka majburlashdan yoki nomusga tajovuz qiluvchi boshqa xil zoʻrliklardan alohida himoya etiladi.
Homiylikka olingan shaxslarning sogʻligʻi, yoshi va jinsi bilan bogʻliq vaziyatlarni nazarda tutgan xolda, bu fuqarolarni oʻz hukmi ostida saqlab turgan nizolashayotgan tomon ularning barchasiga bir xilda, jumladan, ularning irqi, diniy yoki siyosiy qarashlaridan qatʼi nazar biron-bir kamsitishlarsiz munosabatda boʻladi.
Ayni chogʻda, nizolashayotgan tomonlar ushbu shaxslarga nisbatan urush zarurati taqozosiga koʻra muayyan nazorat va xavfsizlikni taʼminlash choralarini qoʻllashi mumkin.
28-modda
Homiylikka olingan shaxslarning qaysidir joy yoki hududda mavjudligidan bu joylarni harbiy amaliyotlardan muhofaza etish uchun foydalanilishi mumkin emas.
29-modda
Homiylikka olingan shaxslarni oʻz hukmi ostida saqlab turgan nizolashayotgan tomon oʻz vakillarining homiylikka olingan shaxslarga nisbatan muomalasi uchun javobgar hisoblanadi, lekin bu hol tegishli vakillarni shaxsiy javobgarlikdan xalos etmaydi.
30-modda
Homiylikka olingan shaxslar Homiy Davlatlarga, Xalqaro Qizil Xoch Qoʻmitasiga, oʻzlari joylashgan mamlakatning Qizil Xoch (Qizil Yarim Oy, Qizil Sher va Quyosh) milliy jamiyatiga va koʻmaklashishi mumkin boʻlgan har qanday jamiyatga murojaat etishlari uchun ularga barcha imkoniyatlar beriladi.
Maʼmurlar buning uchun ushbu tashkilotlarga harbiy vaziyat yoki xavfsizlik choralari taqozo etgan doirada barcha sharoitni yaratadi
143-moddada koʻzda tutilgan Homiy Davlatlar va Xalqaro Qizil Xoch Qoʻmitasi delegatlaridan tashqari, homiylikka olingan shaxslarga moddiy va maʼnaviy koʻmaklashuvchi boshqa tashkilotlar vakillari ham ushbu fuqarolarni borib koʻrishlari uchun homiylikka olingan shaxslarni oʻz hukmi ostida saqlab turgan Davlatlar yoki istilochi Davlatlar iloji boricha koʻmaklashadi.
31-modda
Homiylikka olingan shaxslarga nisbatan, xususan, ulardan yoki uchinchi shaxslardan tegishli maʼlumotlarni olish maqsadida, na jismoniy va na ruhiy tartibdagi majburlash choralari qoʻllanilmasligi kerak.
32-modda
Oliy Ahdlashuvchi Tomonlar oʻzlarining hukmi ostidagi homiylikka olingan shaxslarga jismonan azob beradigan yoki ularning halok boʻlishiga olib keladigan har qanday choralar qoʻllashning taqiqlanishi toʻgʻrisida oʻzaro maxsus kelishib oladilar.
Bu taqiq nafaqat oʻldirish, qiynash, tan azobi berish, homiylikka olingan shaxsni tibbiy davolash zaruratidan kelib chiqmagan jarohatlar yetkazish va tibbiy yoki ilmiy tajribalar oʻtkazish, balki shu bilan birga, fuqaro yoxud harbiy maʼmuriyat vakillarining boshqa har qanday qoʻpol zoʻravonlik qilishiga ham taalluqlidir.
33-modda
Biron-bir homiylikka olingan shaxs oʻzi sodir etmagan huquqbuzarlik uchun jazolanishi mumkin emas. Ommaviy jazolashlar qoʻrqitish yoki terror qilish kabi boshqa choralar qatori taqiqlanadi.
Talon-toroj qilish taqiqlanadi.
Homiylikka olingan shaxslarni va ularga tegishli mol-mulkni repressaliy qilish taqiqlanadi.
34-modda
Garovga olish taqiqlanadi.
II QISM. NIZOLASHAYOTGAN TOMONLAR HUDUDLARIDA JOYLASHGAN CHET ELLIKLAR
35-modda
Har qanday homiylikka olingan shaxs mojaro boshlangan yoki davom etayotgan davrda mamlakat hududini, agar uning ketishi ushbu davlat milliy manfaatlariga zid kelmasa, tark etish huquqiga egadir. Bu shaxslarning chiqib kelish toʻgʻrisidagi iltimosnomasini koʻrib chiqish odatdagidek mavjud tartib-qoidalar asosida amalga oshirilishi va tegishli qaror iloji boricha tezroq qabul qilinishi kerak. Chiqib ketish uchun ruxsat etilgan shaxslar oʻzlari bilan birga safar xarajatlari uchun zarur miqdorda pul mablagʻi, yetarlicha oʻziga kerakli narsalar va shaxsiy buyumlarini olishlari mumkin.
Qaysidir shaxsga mamlakatdan chiqib ketish uchun ruxsat etilmagan taqdirda, u ushbu masalani qisqa muddat ichida sudda yoki homiylikka olingan shaxs joylashgan Davlat tomonidan xuddi shu maqsadda tayinlangan tegishli maʼmuriy organda koʻrib chiqilishini talab etish huquqiga ega.
Bunday iltimosnoma kelib tushgan hollarda, agar xavfsizlik nuqtayi nazaridan taqozo etilsa va manfaatdor shaxslar qarshi boʻlmasa, Homiy Davlatlar mamlakatdan chiqib ketishga ruxsat etish toʻgʻrisidagi har qanday iltimosnomaning qondirilmagani sabablari haqida xabardor qilinishi hamda ularga iloji boricha tezkorlikda mamlakatdan chiqib ketishga ruxsat etilmagan barcha shaxslarning ism-familiyalari qayd etilgan maʼlumot yetkazib berilishi mumkin.
36-modda
Bu shaxslarning oldingi moddaga muvofiq tarzda chiqib ketishi xavfsizlik, gigiyena, sogʻliqni saqlash va ovqatlanish nuqtayi nazaridan qoniqarli sharoitda amalga oshirilishi zarur. Ushbu shaxslarni oʻz hukmi ostida saqlab turgan Davlat hududidagi chiqib ketish joyidan boshlab bu bilan bogʻliq barcha sarf-xarajatlar mazkur shaxslar yoʻl olgan mamlakat tomonidan yoki ular betaraf Davlat hududida boʻlgan taqdirda, ushbu fuqarolar mansub Davlat tomonidan qoplanishi kerak. Bunday safarning amaliy shart-sharoiti zarur hollarda manfaatdor Davlatlar oʻrtasidagi maxsus bitimlar yordamida aniqlashtirib olinadi.
Yuqoridagi qoida nizolashayotgan tomonlar oʻrtasida dushman qoʻliga tushgan fuqarolarni oʻzaro ayirboshlash va vataniga qaytarish masalasi boʻyicha tuzilishi mumkin boʻlgan maxsus bitimlarga taalluqli emas.
37-modda
Suddan oldingi qamoqda saqlanayotgan yoki ozodlikdan mahrum etish jazosiga mahkum etilgan homiylikka olingan shaxslarga qamoq davrida insoniy muomala qilinishi lozim.
Ular ozodlikka chiqishlari bilanoq, yuqoridagi moddalar asosida, mamlakat hududidan chiqib ketish uchun ruxsat soʻrab murojaat etishlari mumkin.
38-modda
Mazkur Konvensiyada, xususan, 27 va 41-moddalarda koʻzda tutilgan alohida choralarni istisno etganda, homiylikka olingan shaxslarning holati asosan tinchlik davrida chet elliklarga nisbatan kuchda boʻlgan qonun-qoidalarga muvofiq tartibga solinadi. Har qanday holda ham ularga quyidagi huquqlar berilishi kerak:
1) ular oʻzlariga joʻnatilgan alohida yoki jamoaviy koʻmaklarni olishlari mumkin;
2) sogʻliqlari taqozo etgan hollarda, ular manfaatdor Davlat fuqarolari singari belgilangan tartibda tibbiy yordam olish va kasalxonada davolanish imkoniga ega boʻladi;
3) ularga oʻzlarining diniy marosimlarini bajarish va oʻzlari mansub din ruhoniylaridan maʼnaviy koʻmak olish uchun ruxsat etiladi;
4) agar ular urush kuchli xavf-xatar solayotgan hududda yashab turgan boʻlsa, ularga manfaatdor Davlat fuqarolari singari ushbu hududdan koʻchib ketish uchun ruxsat etiladi;
5) 15 yoshgacha bolalar, homilador ayollar va 7 yoshgacha boʻlgan bolasi bor onalar manfaatdor Davlat fuqarolari darajasida tegishli imtiyozlardan foydalanadilar.
39-modda
Mojaro oqibatida maoshli ishidan mahrum boʻlgan homiylikka olingan shaxslarga haq toʻlanadigan ish topish imkoniyati yaratib berilishi shart. Bunday imkoniyat, xavfsizlik tushunchasi nuqtayi nazaridan va 40-modda talabidan kelib chiqqan holda, ushbu shaxslar joylashgan Davlat fuqarolariga bu borada yaratilgan imkoniyatlar bilan teng boʻlishi kerak.
Homiylikka olingan shaxslarni oʻz hukmi ostida saqlab turgan Davlat ushbu shaxslarga nisbatan qoʻllagan tegishli nazorat choralari ularni kun oʻtkazib turish imkoniyatlaridan mahrum etgan, ayniqsa, bunday shaxslar xavfsizlik tushunchasi nuqtayi nazaridan oʻzlarini qoniqtiradigan maosh toʻlanadigan ishga joylashishlari mumkin boʻlmagan hollarda, mazkur Davlat ularni va ularning qaramogʻidagi kishilarni kun oʻtkazish uchun muayyan mablagʻ bilan taʼminlab turishi shart.
Homiylikka olingan shaxslar har qanday holda oʻz vatanidan, Homiy Davlatdan yoki 30-moddada qayd etilgan koʻmak berish bilan shugʻullanuvchi jamiyatlar tomonidan koʻmak olishlari mumkin.
40-modda
Homiylikka olingan shaxslarni faqat ular joylashgan hududdagi nizolashayotgan tomon fuqarolari qatori ishlashgagina majbur etish mumkin.
Homiylikka olingan shaxslar dushman tomon fuqarosi hisoblangan taqdirda, ular faqat kishilarni oziq-ovqat, turar-joy, kiyim-kechak, transport va sogʻliqni saqlash xizmatlari jihatidan tegishli darajada taʼminlash imkonini beradigan hamda harbiy harakatlar olib borishga bevosita daxldor boʻlmagan ishlarga majbur etilishi mumkin.
Oldingi xatboshilarda ishga majburlanishi mumkinligi qayd etilgan homiylikka olingan shaxslar tegishli mehnat sharoiti va kafolatlari boʻyicha, xususan, maosh, ish kunining davomiyligi, kiyim-kechak va asbob-aslahalar, oldindan kasbga oʻrgatish, ish vaqtida baxtsiz hodisaga uchragani va kasb kasalligiga chalingani uchun tovon puli bilan taʼminlash kabi masalalarda mazkur mamlakat ishchilariga tenglashtiriladi.
Yuqoridagi qoidalar buzilgan taqdirda, homiylikka olingan shaxslarga 30-modda asosida shikoyat qilish huquqidan foydalanish uchun ruxsat etiladi.
41-modda
Agar homiylikka olingan shaxslarni oʻz hukmi ostida saqlab turgan Davlat mazkur Konvensiyada qayd etilgan nazorat choralarini yetarli emas deb hisoblasa, baribir, ularga nisbatan 42 va 43-moddalar qoidalariga muvofiq muayyan joyga majburiy koʻchirish yoki muayyan hududga joylashtirishdan boshqa qandaydir ogʻirroq choralarni qoʻllay olmaydi.
Boshqa muayyan joyga majburiy koʻchirish toʻgʻrisidagi qaror asosida oʻzlarining odatiy joylarini tark etishlari talab qilingan shaxslarga nisbatan 39-moddaning ikkinchi xatboshidagi qoidani qoʻllashda, homiylikka olingan shaxslarni oʻz hukmi ostida saqlab turgan Davlat muayyan hududga joylashtirilgan dushman mamlakat fuqarolari bilan muomalada mazkur Konvensiyaning III boʻlim IV qismidagi qoidalarga iloji boricha aniq amal qilishi kerak.
42-modda
Homiylikka olingan shaxslarni oʻz hukmi ostida saqlab turgan Davlat xavfsizligi uchun juda zarur boʻlgan hollardagina bu shaxslarni muayyan hududga joylashtirish yoki muayyan joyga koʻchirish toʻgʻrisida farmoyish berilishi mumkin.
Agar biron-bir shaxs Homiy Davlat vakillari orqali koʻngilli ravishda oʻzini urush tamom boʻlguncha ozodlikdan mahrum etishlarini soʻrasa va shaxsiy ahvoli shuni taqozo etayotgan boʻlsa, u holda mazkur shaxs uni hukmi ostida saqlab turgan Davlat tomonidan muayyan hududga joylashtiriladi.
43-modda
Muayyan hududga joylashtirilgan yoki muayyan joyga majburiy koʻchirilgan homiylikka olingan har bir shaxs bu haqdagi qarorning tegishli sudda yoki muayyan hududga joylashtirilgan shaxsni oʻz hukmi ostida saqlab turgan Davlat shu maqsadda tayinlagan tegishli maʼmuriy organ tomonidan qayta koʻrib chiqilishini talab etish huquqiga ega. Muayyan hududga joylashtirish yoki muayyan joyga majburiy koʻchirish chorasi oʻz kuchida qolgan taqdirda, sud yoki maʼmuriy organ muntazam ravishda kamida yiliga ikki marta mazkur shaxsga taalluqli masalani, agar sharoit taqozo etsa, dastlabki qarorni ijobiy tomonga oʻzgartirish maqsadida qayta koʻrib chiqishi kerak boʻladi.
Agar manfaatdor homiylikka olingan shaxslar qarshi boʻlmasa, muayyan hududga joylashtirilgan shaxsni oʻz hukmi ostida saqlab turgan Davlat muayyan hududga joylashtirilgan yoki muayyan joyga majburiy koʻchirilgan homiylikka olingan barcha shaxslarning ism-familiyalarini va muayyan hududga joylashtirilgan yoki majburiy koʻchirilgan joylaridan ozod etilgan shaxslarning ism-familiyalarini imkon qadar tezkorlik bilan Homiy Davlatga maʼlum qilishi kerak. Mazkur moddaning birinchi xatboshida qayd etilgan sudlar yoki organlar qarorlari ham, tegishli shart-sharoit doirasida, imkon qadar tezkorlik bilan Homiy Davlatga maʼlum qilinishi zarur.
44-modda
Mazkur Konvensiyada qayd etilgan nazorat choralarini qoʻllash davomida, homiylikka olingan shaxslarni oʻz hukmi ostida saqlab turgan Davlat aslida biron-bir hukumat homiyligida boʻlmagan qochoqlarni yuridik jihatdan dushman Davlatga mansub ekanligi asosidagina ularga dushman tomon fuqarolari deb yondashmasligi lozim.
45-modda
Homiylikka olingan shaxslar Konvensiya ishtirokchisi boʻlmagan Davlatga topshirilishi mumkin emas.
Bu qoida urush harakatlari tugaganidan soʻng homiylikka olingan shaxslarni vataniga qaytarish yoki ularning yashash joyi boʻlgan mamlakatga qaytarib yuborishga toʻsqinlik qilmasligi kerak.
Homiylikka olingan shaxslar ularni oʻz hukmi ostida saqlab turgan Davlat tomonidan Konvensiya ishtirokchisi boʻlgan Davlatgagina va mazkur Davlatning Konvensiyani qoʻllash istagi va imkoniyati mavjudligiga homiylikka olingan shaxslarni oʻz hukmi ostida saqlab turgan Davlat ishonch hosil qilgan holdagina topshirilishi mumkin. Homiylikka olingan shaxslarni bunday topshirish amalga oshgach, ushbu shaxslar ishonib topshirilgan muddat mobaynida Konvensiyani qoʻllash masʼuliyati bu shaxslarni qabul qilib olgan Davlat zimmasiga yuklanadi. Mabodo, mazkur Davlat Konvensiyaning biron-bir muhim bandidagi qoidalarni bajarmagan taqdirda, homiylikka olingan shaxslarni unga topshirgan Davlat, Homiy Davlatlar xabari boʻyicha mavjud vaziyatni izga solish uchun samarali choralar qoʻllashi yoki homiylikka olingan shaxslarni oʻziga qaytarib berishni talab etishi kerak. Bunday talab qondirilishi zarur.
Homiylikka olingan shaxs oʻzining siyosiy yoki diniy maslagi nuqtayi nazaridan taʼqibga uchrashi mumkinligidan xavotirda boʻlgan mamlakatga topshirilishi mutlaqo mumkin emas.
Mazkur moddaning qoidalari harbiy harakatlar boshlanmasidan oldin tuzilgan ushlab berish toʻgʻrisidagi bitimlarga muvofiq ravishda jinoiy xatti-harakat sodir etganlikda ayblanayotgan homiylikka olingan shaxslarni topshirishga monelik qilmaydi.
46-modda
Homiylikka olingan shaxslarga nisbatan qoʻllanilgan cheklov choralari harbiy harakatlar tugaganidan soʻng, agar bundan ilgariroq bekor qilinmagan boʻlsa, iloji boricha qisqa vaqt ichida bekor qilinadi.
Ularning mulkiga nisbatan qoʻllanilgan cheklov choralari, homiylikka olingan shaxslarni oʻz hukmi ostida saqlab turgan Davlat qonunchiligiga muvofiq ravishda, harbiy harakatlar tugaganidan soʻng iloji boricha qisqa vaqt ichida bekor qilinadi.
III QISM. ISTILO ETILGAN HUDUDLAR
47-modda
Istilo etilgan hududda joylashgan homiylikka olingan shaxslar hech qachon va hech qanday tarzda, istilo natijasida ushbu hududni boshqarish borasida joriy etilgan oʻzgarishlar, istilo etilgan hudud maʼmuriyati va istilochi Davlat oʻrtasida tuzilgan maxsus bitimlar va ushbu hududning toʻlaligicha yoki qisman zoʻravonlik bilan qoʻshib olinishidan qatʼi nazar, mazkur Konvensiya imtiyozlaridan mahrum etilishi mutlaqo mumkin emas.
48-modda
Hududi istilo etilgan Davlat fuqarosi hisoblanmagan homiylikka olingan shaxslar 35-moddada koʻzda tutilgan shartlarga amal qilganlari taqdirda, mazkur hududni tark etish huquqidan foydalanishlari mumkin va bu haqdagi tegishli qaror oʻsha moddaga muvofiq istilochi Davlat tomonidan oʻrnatilgan tartib-qoida asosida qabul qilinishi kerak.
49-modda
Homiylikka olingan shaxslarni istilo etilgan hududdan istilochi Davlat hududiga yoki istilo etilganmi-yoʻqligidan qatʼi nazar, boshqa har qanday Davlat hududiga qanday vaj bilan boʻlmasin birma-bir yoki ommaviy zoʻrlab koʻchirish, shuningdek, deportatsiya qilish taqiqlanadi.
Shu bilan birga, agar buni aholi xavfsizligi yoki favqulodda harbiy vaziyat talabi taqozo etsa, istilochi Davlat istilo etilgan muayyan hududda toʻlaligicha yoxud qisman koʻchirishni amalga oshirishi mumkin. Koʻchirish paytida homiylikka olingan shaxslar istilo etilgan hududning eng ichkari qismiga joylashtirilishi lozim, bu taxlit joylashtirishning amalda imkoni boʻlmagan holatlar bundan mustasnodir. Bunday tartibda koʻchirilgan aholi mazkur hududda jangovar harakatlar barham topishi bilanoq oʻz uylariga qaytariladi.
Istilochi Davlat ushbu joyni oʻzgartirishga yoki koʻchirishlarni amalga oshirishga kirishar ekan, homiylikka olingan shaxslarni oʻz imkoniyati doirasida tegishli binolar bilan taʼminlashi lozim; bunday koʻchirishlar xavfsizlik, gigiyena, salomatlikni saqlash va ovqatlanish nuqtayi nazaridan qoniqarli sharoitda amalga oshirilishi kerak. Yagona oila aʼzolari bir-biridan ajratib yuborilmasligi shart.
Bu taxlit joy oʻzgartirish yoki koʻchirishlar amalga oshirilishi bilanoq bu haqda Homiy Davlat xabardor etilishi lozim.
Agar aholi xavfsizligi yoki favqulodda harbiy vaziyat talabi buni taqozo etmasa, istilochi Davlat homiylikka olingan shaxslarni urush xavf-xatari juda yuqori boʻlgan hududlarda saqlab turishi mumkin emas.
Istilochi Davlat oʻzi istilo etgan hududga oʻz fuqarolarini deportatsiya qilishi yoki joylashtirishi mumkin emas.
50-modda
Istilochi Davlat milliy va mahalliy maʼmuriyatlar koʻmagida bolalar vasiyligi va tarbiyasi bilan shugʻullanadigan muassasalarning faoliyati muvaffaqiyatli amalga oshishi uchun ularga yordam koʻrsatishi zarur.
U bolalarning shaxsini aniqlash va ularning qarindoshlik aloqalarini roʻyxatga olishda koʻmaklashish uchun barcha zarur choralarni koʻrishi kerak. U bolalarning fuqarolik holatini oʻzgartirishi va ularni oʻziga boʻysunuvchi tuzilma va tashkilotlarga tirkab qoʻyishi mutlaqo mumkin emas.
Mahalliy muassasalar bu faoliyatni amalga oshirishga qodir boʻlmagan taqdirda, istilochi Davlat yetim bolalarni yoki urush oqibatida ota-onalaridan ajralgan va oʻz yaqin qarindoshlari yoxud doʻstlari tomonidan gʻamxoʻrlik koʻrsatilishi imkonsiz boʻlgan bolalarni boqish hamda ularga taʼlim-tarbiya berish boʻyicha tegishli choralarni koʻrishi shart; taʼlim-tarbiya iloji boricha fuqaroligi, tili va diniy mansubligi nuqtayi nazaridan shu bolalarga yaqin boʻlgan shaxslar tomonidan amalga oshirilishi kerak.
Bolalarning shaxsi borasida shubha yuzaga kelgan taqdirda, 136-moddaga muvofiq tuzilgan maxsus byuro boʻlimi ularning shaxsini aniqlash boʻyicha barcha zarur choralarni koʻradi. Bolalar oʻz ota va onasi yoki boshqa yaqin qarindoshlari haqida biladigan barcha maʼlumotlar doim qayd etib borilishi kerak.
Istilochi Davlat ovqatlantirish, tibbiy parvarishlash va urush harakatlaridan himoya etish borasida 15 yoshgacha bolalarga, homilador ayollarga va 7 yoshgacha bolali onalarga nisbatan istiloga qadar qabul qilingan tegishli choralarning qoʻllanilishini qiyinlashtirmasligi lozim.
51-modda
Istilochi Davlat homiylikka olingan shaxslarni oʻz qurolli kuchlarida yoki yordamchi qoʻshinlarda xizmat qilishga majburlashi mumkin emas. Koʻngilli ravishda armiyaga kirishga har qanday yoʻl bilan majbur etish yoki targʻib qilish taqiqlanadi.
Istilochi Davlat faqat 18 yoshdan katta boʻlgan homiylikka olingan shaxslarnigina majburiy ishga yuborishi va faqat istilochi armiya ehtiyoji uchun zarur boʻlgan yoki kommunal korxonalarga, istilo etilgan joydagi aholini oziq-ovqat, kiyim-kechak, uy-joy, transport va tibbiy xizmat bilan taʼminlashga taalluqli ishlargagina yuborishi mumkin. Homiylikka olingan shaxslarni harbiy amaliyotda ishtirok etishga undaydigan biron-bir yumushni bajarishga majburlash mumkin emas. Istilochi Davlat homiylikka olingan shaxslarni oʻz zimmalariga yuklangan ishni bajarayotgan binolar xavfsizligini taʼminlashda kuch ishlatishga majburlashi mumkin emas.
Har qanday ish ushbu shaxslar joylashgan istilo etilgan tegishli hudud doirasidagina bajariladi. Ana shu shaxslarning har biri iloji boricha oʻzining odatdagi ish joyida qoldiriladi Ish haqi adolatli ravishda hamda xodimlarning jismoniy va aqliy salohiyatiga munosib holda toʻlanishi kerak. Istilo etilgan Davlatda amalda boʻlgan mehnat shart-sharoitlari va muhofazasi boʻyicha qonunlar, xususan, maosh, ish kuni, asbob-aslaha, oldindan kasbga tayyorlash, ish vaqtidagi baxtsiz hodisa va kasb kasalligi boʻyicha nafaqa toʻlovlari toʻgʻrisidagi qonun hujjatlari mazkur moddada koʻrsatilgan ishlarga jalb qilingan homiylikka olingan shaxslarga nisbatan qoʻllanadi.
Har qanday holatda ham xodimlarni majburiy tartibda mehnatga jalb etish ularning harbiy yoki yarim harbiy mazmundagi tashkilotlarga safarbar qilinishiga olib kelmasligi kerak.
52-modda
Biron-bir shartnoma, bitim yoki nizom ixtiyoriy yoki gʻayriixtiyoriy ravishda ishga jalb etilganidan va qayerda joylashganidan qatʼi nazar, tegishli shaxsning Homiy Davlat vakillariga himoya soʻrab murojaat qilish huquqini cheklashi mumkin emas.
Ularni istilochi Davlat foydasiga ishlashga majburlash maqsadida istilo etilgan hududdagi mehnatkashlarni ishsiz qoldirishga yoki ishlash imkoniyatlarini cheklashga qaratilgan har qanday tadbirlar taqiqlanadi.
53-modda
Harbiy amaliyotlar nuqtayi nazaridan mutlaqo zarur boʻlmagan hollarda, Istilochi Davlat tomonidan xususiy shaxslar yoki Davlat, jamoalar yoki ijtimoiy va kooperativ tashkilotlarning xususiy yoxud jamoa mulki hisoblangan koʻchar va koʻchmas mol-mulkni har qanday yoʻq qilish taqiqlanadi.
54-modda
Istilochi Davlatga istilo etilgan hududdagi amaldor shaxslar va sudyalar maqomini oʻzgartirish va agar ular vijdon amri bilan oʻz vazifalaridan bosh torsalar, ularga nisbatan sanksiyalar qoʻllash, qandaydir majburlash choralarini koʻrish yoki ularni kamsitish yoʻlini tutish taqiqlanadi.
Ushbu oxirgi taqiq 51-moddaning ikkinchi xatboshini qoʻllashga xalal bermaydi. U istilochi Davlatning amaldor shaxslarni egallab turgan lavozimidan olib tashlash borasidagi huquqiga daxl etmaydi.
55-modda
Istilochi Davlat imkonidagi barcha vositalar koʻmagida fuqaro aholini oziq-ovqat va sanitariya mahsulotlari bilan taʼminlashga majbur. Xususan, istilo etilgan hududdagi zaxiralar kamlik qilgan hollarda, u gʻamlangan oziq-ovqat, sanitariya materiallari va boshqa zarur buyumlarni tashib keltirishi kerak.
Istilochi Davlat istilo etilgan hududdagi gʻamlangan oziq-ovqat, sanitariya materiallari yoki boshqa zarur buyumlarni fuqaro aholining ehtiyojini hisobga olgan holdagina faqat istilochi qoʻshinlar va maʼmuriyatni taʼminlash maqsadida rekvizitsiya qilishi mumkin. Boshqa xalqaro konvensiyalarga amal qilish shartiga muvofiq, istilochi Davlat har qanday rekvizitsiyalanishning adolatli ravishda qoplanishini taʼminlash yuzasidan tegishli choralar koʻradi.
Homiy Davlat qatʼiy harbiy sharoit taqozo etgan vaqtinchalik cheklashlarni nazarda tutgan holda, istilo etilgan hududlarning oziq-ovqat va sanitariya mahsulotlari bilan taʼminlanganligi holatini har qanday vaqtda toʻsqinliklarsiz tekshirib koʻrish huquqiga ega.
56-modda
Istilochi Davlat imkonidagi barcha vositalar yordamida hamda milliy va mahalliy maʼmuriyatlar koʻmagida istilo etilgan hududdagi sanitariya va kasalxona muassasalari va xizmatlari faoliyatini hamda sogʻliqni saqlash va jamoat gigiyenasini taʼminlashi va qoʻllab-quvvatlashi, xususan, yuqumli kasalliklar va epidemiyaning tarqalishiga qarshi kurashish uchun zarur profilaktik va ogohlantiruvchi choralar qoʻllashi zarur. Barcha toifalardagi tibbiyot xodimlariga oʻz vazifalarini bajarishlari uchun ruxsat etiladi.
Istilo etilgan hududda yangi kasalxonalar ochilgan taqdirda, agar ushbu hududda istilochi Davlatning vakolatli organi faoliyat koʻrsatmayotgan boʻlsa, zarur hisoblangan hollarda istilochi maʼmurlar 18-moddaga muvofiq ushbu kasalxonalarni eʼtirof etishi kerak. Xuddi shunday hollarda istilochi maʼmurlar 20 va 21-moddalarga muvofiq kasalxona xodimlari va tashish vositalarini ham eʼtirof etadi.
Sogʻliqni saqlash va gigiyena sohasida tegishli choralarni hayotga tatbiq etar ekan, istilochi Davlat istilo etilgan hudud aholisining maʼnaviy va axloqiy talablarini ham eʼtiborga olishi shart.
57-modda
Istilochi Davlat fuqaro kasalxonalarini faqat yarador va bemor harbiy xizmatchilarni parvarishlash ehtiyoji oʻta zarur hollardagina, unda ham vaqtincha muddatga rekvizitsiya qilishi mumkin. Bunda uning tomonidan mazkur kasalxonadagi bemorlarni davolash va parvarishlash, fuqaro aholining kasalxonada davolanish ehtiyojini taʼminlash yuzasidan kechiktirilmasdan tegishli choralar koʻrilishi shart.
Fuqaro kasalxonalarining mol-mulki va omborlari fuqaro aholining ehtiyoji uchun zarur boʻlib turar ekan, ularni rekvizitsiya qilish mumkin emas.
58-modda
Istilochi Davlat ruhoniy xodimlarga ular oʻz dindoshlariga maʼnaviy koʻmak koʻrsatishlari uchun ijozat etadi.
Istilochi Davlat diniy ehtiyojlar uchun zarur kitoblar va boshqa buyumlar solingan joʻnatmalarni qabul qilib oladi va ularning istilo etilgan hududda tarqatilishiga koʻmaklashadi.
59-modda
Istilo etilgan hudud aholisi yalpi yoki qisman yetarlicha taʼminlanmagan boʻlsa, istilochi Davlat mazkur aholiga koʻmaklashish boʻyicha tegishli tadbirlar oʻtkazishga rozilik berishi va bu tadbirlarni amalga oshirishni oʻz ixtiyoridagi barcha vositalar bilan qoʻllab-quvvatlashi shart.
Davlatlar yoki begʻaraz insonparvarlik tashkilotlari, masalan, Xalqaro Qizil Xoch Qoʻmitasi tomonidan amalga oshiriladigan bunday tadbirlar jumlasiga, xususan, oziq-ovqatlar, sanitariya mahsulotlari va kiyim-kechaklarni joʻnatish ham kiradi.
Barcha Ahdlashuvchi Tomonlar ushbu joʻnatmalarning erkin tashib oʻtilishiga ruxsat etishi va tegishlicha qoʻriqlanishini kafolatlashi zarur.
Mojaroda ishtirok etayotgan dushman tomonidan istilo etilgan hududga ushbu joʻnatmalarni erkin tashib oʻtish sharoitini yaratib bergan Davlat, ayni chogʻda, bu joʻnatmalarni tekshirish, belgilangan muddat va yoʻnalish boʻyicha tashilishini tartibga solish va Homiy Davlat koʻmagida ushbu joʻnatmalardan istilochi Davlat manfaatlari yoʻlida emas, balki ehtiyojmand aholiga yordam berish uchun foydalanilishiga ishonch hosil qilish huquqlariga ega boʻlishi kerak.
60-modda
Yordam yuklari istilochi Davlatni 55, 56 va 59-moddalar bilan oʻz zimmasiga yuklangan masʼuliyatlarning hech biridan ozod etmaydi. Istilochi Davlat, istilo etilgan hudud aholisi manfaatlari va Homiy Davlat roziligi mavjud boʻlgan shoshilinch zaruriyat hollarini istisno etganda, yordam yuklarini boshqa hech qanday maqsadlarga moʻljallashi mumkin emas.
61-modda
Oldingi moddalarda qayd etilgan yordam yuklarining taqsimoti Homiy Davlat koʻmagi va nazorati ostida amalga oshiriladi. Istilochi Davlat bilan Homiy Davlat oʻrtasidagi kelishuv orqali bu masʼuliyat betaraf Davlatga, Xalqaro Qizil Xoch Qoʻmitasiga yoki har qanday begʻaraz insonparvarlik tashkilotiga topshirilishi ham mumkin.
Bu yordam yuklari istilo etilgan hududlarda har qanday toʻlovlar, soliqlar va bojxona toʻlovlaridan ozod etiladi;
bu toʻlovlar mazkur hudud manfaatlari uchun zarur hisoblangan hollar bundan mustasno. Istilochi Davlat ushbu yuklarning zudlik bilan taqsimlanishini taʼminlashga harakat qilishi kerak.
Barcha Ahdlashuvchi Tomonlar istilo etilgan hududga joʻnatilayotgan ushbu yordam yuklarini bepul oʻtkazish va tashish masalasini hal etishga harakat qilishlari lozim.
62-modda
Istilo etilgan hududdagi homiylikka olingan shaxslar bundan tashqari, agar bu qatʼiy xavfsizlik manfaatlariga xilof boʻlmasa, alohida oʻz nomlariga yuborilgan joʻnatmalar ham olishlari mumkin.
63-modda
Istilochi Davlat tomonidan istisno tariqasida favqulodda xavfsizlik nuqtayi nazaridan vaqtincha joriy etilgan tegishli choralarga amal qilish sharti bilan:
a) Qizil Xoch (Qizil Yarim Oy, Qizil Sher va Quyosh)ning eʼtirof etilgan milliy Jamiyatlari Qizil Xoch prinsiplariga javob beradigan, Qizil Xoch xalqaro konferensiyalari tomonidan belgilangan faoliyat bilan shugʻullanishda davom etishlari mumkin. Yordam koʻrsatuvchi boshqa jamiyatlarga xuddi shu shartlar asosida oʻz insonparvarlik faoliyatini davom ettirish ruxsat etiladi;
b) istilochi Davlat mazkur jamiyatlar xodimlari yoki tuzilmasi tarkibiga, ularning yuqorida belgilangan faoliyatiga ziyon yetkazishi mumkin boʻlgan biron-bir oʻzgartirishlar kiritishni talab etishi mumkin emas.
Xuddi shu prinsiplar asosiy ijtimoiy foydali xizmatlarni, koʻmak taqsimotini va qutqaruvni tashkillashtirishni qoʻllab-quvvatlash yoʻli bilan fuqaro aholining turmush sharoitini taʼminlash maqsadida tuzilgan yoki kelgusida tuzilishi mumkin boʻlgan noharbiy mazmundagi maxsus tashkilotlar faoliyati va xodimlariga ham taalluqlidir.
64-modda
Istilo etilgan hududning jinoiy qonunchiligi oʻz kuchida qoladi; bu qonunchilik istilochi Davlat xavfsizligiga tahdid solgani yoki mazkur Konvensiyani qoʻllashga xalal bergani uchun istilochi Davlat tomonidan bekor qilinishi yoxud toʻxtatib qoʻyilishi bilan bogʻliq hollar bundan mustasno. Ana shu mulohazani va adolatni qaror toptirish samaradorligi zaruriyatini hisobga olgan holda, istilo etilgan hududdagi sud organlari mazkur qonunchilikda koʻzda tutilgan barcha huquqbuzarliklar yuzasidan oʻz faoliyatini bajarishda davom etadi.
Istilochi Davlat shunga qaramasdan istilo etilgan hudud aholisini mazkur Konvensiyaga muvofiq zimmasiga yuklangan majburiyatlarni bajarish, hududni oqilona boshqarishni qoʻllab-quvvatlash va istilochi Davlat, istilochi qoʻshinlar yoki maʼmuriyatning shaxsiy tarkibi va mol-mulkini, shuningdek, ular foydalanadigan inshootlar va kommunikatsiya tarmoqlarining xavfsizligini taʼminlash uchun bevosita zarur boʻlgan qarorlar harakatiga boʻysundirishi mumkin.
65-modda
Istilochi Davlat tomonidan chiqariladigan jinoiy javobgarlikni koʻzda tutuvchi qarorlar matbuotda chop etilib, aholiga ular tushunadigan tilda yetkazilganidan soʻng kuchga kiradi. Ushbu majburiy qarorlarning taʼsiri teskari kuchga ega boʻlmasligi kerak.
66-modda
Istilochi Davlat tomonidan 64-moddaning ikkinchi xatboshiga muvofiq chiqarilgan jinoiy javobgarlikni koʻzda tutuvchi qarorlar buzilgan taqdirda, istilochi Davlat ayblanuvchini oʻzining tegishli tartibda tuzilgan va albatta istilo etilgan hududda joylashgan nosiyosiy harbiy sudiga topshirishi mumkin. Ikkinchi instansiya sudlari asosan istilo etilgan hududda joylashadi.
67-modda
Bu sudlar faqat qonuniy tartibda chiqarilgan, huquqbuzarlik sodir etilishiga qadar kuchda boʻlgan va huquqning asosiy prinsiplariga, xususan, jazo mutanosibligi prinsipiga mos keladigan qarorlarnigina qoʻllashi mumkin. Ular ayblanuvchi istilochi Davlatning fuqarosi emasligi faktini eʼtiborda tutishlari lozim boʻladi.
68-modda
Homiylikka olingan shaxs tomonidan istilochi Davlatga ziyon yetkazishdan iborat yagona maqsad bilan huquqbuzarlik sodir etilgan taqdirda, agar bu huquqbuzarlik istilochi qoʻshinlar shaxsiy tarkibi yoki maʼmurlarning hayotiga yoxud jismoniy daxlsizligiga nisbatan tajovuz boʻlmasa, jiddiy ommaviy xavf tugʻdirmasa, istilochi qoʻshinlar yoki maʼmuriyatga tegishli mol-mulkka yoki ular foydalanadigan inshootlarga jiddiy ziyon yetkazmagan boʻlsa, u xolda ushbu shaxs majburiy muayyan hududga joylashtiriladi yoki qamoqqa olinadi, ayni chogʻda, bunday muayyan hududga joylashtirish yoki qamoqda saqlash muddati mazkur shaxs sodir etgan huquqbuzarlikka mutanosib boʻlishi shart. Bundan tashqari, muayyan hududga joylashtirish yoki qamoqda saqlash jazosi bunday huquqbuzarliklarni sodir etgan homiylikka olingan shaxslarga nisbatan qoʻllaniladigan yagona ozodlikdan mahrum etish chorasi hisoblanadi. Mazkur Konvensiyaning 66-moddasida koʻzda tutilgan sudlar qamoqda saqlash jazosini xuddi shu muddatga muayyan hududga joylashtirish chorasi bilan bemalol almashtirishlari mumkin.
Istilochi Davlat 64 va 65-moddalarga muvofiq chiqargan jinoiy javobgarlik haqidagi qoidalarda homiylikka olingan shaxslarga nisbatan oʻlim jazosi ular tomonidan aygʻoqchilik, istilochi Davlatning harbiy inshootlariga qarshi qaratilgan jiddiy qoʻporuvchilik yoki bir yoxud bir necha shaxsning oʻlimiga sabab boʻlgan qasddan huquqbuzarlik harakatlari sodir etilgan hollardagina koʻzda tutilishi mumkin. Bunda istilo etilgan hududning istiloga qadar amalda boʻlgan qonunchiligida xuddi shu singari holatlar uchun oʻlim jazosi koʻzda tutilgan boʻlishi shart.
Ayblanayotgan homiylikka olingan shaxsning istilochi Davlat fuqarosi emasligi va shu tufayli ushbu Davlatga nisbatan sadoqat tuygʻusi bilan bogʻlanmaganligi kabi holatlarga sud tomonidan alohida eʼtibor qaratilmaguncha, ayblanuvchiga nisbatan oʻlim jazosi uchun hukm chiqarilishi mumkin emas.
Huquqbuzarlik sodir etgan paytda oʻn sakkiz yoshga toʻlmagan homiylikka olingan shaxs oʻlim jazosiga hukm etilishi mutlaqo mumkin emas.
69-modda
Barcha hollarda suddan oldingi qamoq muddati ayblanayotgan homiylikka olingan shaxs hukm etiladigan har qanday qamoq jazosi muddatiga qoʻshib hisoblanadi.
70-modda
Istilochi Davlat tomonidan homiylikka olingan shaxslar istiloga qadar yoki istilo vaqtincha bekor qilingan davrda sodir etgan harakati yoxud bildirgan fikri uchun qamoqqa olinishi, taʼqib etilishi yoki sud qilinishi mumkin emas; urush qonunlari va odatlarini buzish xollari bundan mustasno.
Mojaro boshlanishidan oldin istilo etilgan hududda pana joy izlab yurgan istilochi Davlat fuqarolari faqat harbiy harakatlar boshlanganidan soʻng sodir etgan huquqbuzarliklari yoki harbiy harakatlar boshlanishiga qadar sodir etgan jinoiy harakatlari uchungina, agar hududi istilo etilgan Davlat qonunchiligida bunday jinoyatchining tinchlik davrida ushlab berilishi koʻzda tutilgan boʻlsa, qamoqqa olinishi, sud qilinishi, hukm etilishi yoxud istilo etilgan hududdan deportatsiya qilinishi mumkin.
71-modda
Istilochi Davlatning vakolatli sudlov organlari muayyan ishni belgilangan protsessual tartibda koʻrib chiqmasdan turib, biron-bir hukm chiqarishi mumkin emas.
Istilochi Davlat tomonidan oʻziga qarshi ayblov qoʻzgʻatilgan har qanday shaxs bu haqda kechiktirmasdan, yozma ravishda, unga tushunarli tilda, unga qarshi qoʻyilayotgan ayblar tafsilotidan toʻlaligicha xabardor etilishi va uning ishi imkon qadar tezkorlik bilan koʻrib chiqilishi shart. Istilochi Davlat tomonidan homiylikka olingan shaxslarga nisbatan oʻlim jazosiga yoki ikki yil va undan ortiq muddat qamoq jazosiga hukm etishga sabab boʻladigan ayblar qoʻyilishi yuzasidan boshlangan har qanday fosh etish harakatlari toʻgʻrisida Homiy Davlatga xabarnoma yuborishi kerak; u har doim bunday harakatlardan har qandayining holati yuzasidan tegishli maʼlumot olishi mumkin. Bundan tashqari, Homiy Davlat bunday sudlov ishlari va istilochi Davlat tomonidan homiylikka olingan shaxslarga nisbatan qoʻzgʻatilgan fosh etish harakatlariga tegishli barcha maʼlumotlarni soʻrab olish huquqiga ega.
Mazkur moddaning ikkinchi xatboshida koʻzda tutilgan xabarnoma Homiy Davlatga zudlik bilan joʻnatilishi kerak va har holda, Homiy Davlat uni ishning birinchi tinglanishi boshlanishidan uch hafta ilgari olishi kerak. Mabodo sud majlisining boshlanishida mazkur modda qoidalari toʻla bajarilganligi toʻgʻrisida tegishli dalil mavjud boʻlmasa, sud ishi tinglanishi mumkin emas. Bu xabarnomada quyidagi maʼlumotlar koʻrsatilishi kerak:
a) ayblanuvchining shaxsi haqidagi maʼlumotlar;
b) muayyan hududga joylashtirilgan yoki qamoqda saqlanayotgan joyi;
s) ayblov yoki ayblovlarning batafsil bayoni (ayblov asoslanayotgan jinoiy javobgarlikni koʻzda tutuvchi tegishli qarorlarni koʻrsatgan holda);
d) ishni muhokama qiluvchi sudning nomi;
e) ishni birinchi tinglash vaqti va manzili.
72-modda
Har qanday ayblanuvchi sudda oʻzini himoya qilish uchun zarur boʻlgan dalillarni keltirish huquqiga ega, jumladan, sudga guvohlarning chaqirilishini talab etishi mumkin. Ayblanuvchi oʻzi tanlab olgan malakali oqlovchi yordamidan foydalanish huquqiga ega va ushbu oqlovchiga ayblanuvchini erkin kelib qurish va himoyaga tayyorgarlik qurish uchun barcha sharoit yaratiladi.
Agar ayblanuvchi oʻziga oqlovchi tanlab olmagan boʻlsa, uni Homiy Davlat tanlab berishi mumkin. Mabodo ayblanuvchi ogʻir jinoyat sodir etganlikda ayblanayotgan boʻlsa va tegishli Homiy Davlat mavjud boʻlmagan taqdirda, ayblanuvchining roziligiga koʻra istilochi Davlat unga oqlovchi topib berishi kerak.
Har qanday ayblanuvchiga suddan oldingi tergov jarayonida, shuningdek, sud majlislari paytida tarjimondan foydalanish uchun sharoit yaratilishi kerak, u oʻz ixtiyori bilan bunday yordamni rad etgan dollar bundan mustasno.
73-modda
Har qanday mahkum qonunchilikda koʻzda tutilgan va sud tomonidan qoʻllaniladigan barcha xildagi shikoyat qilish usullaridan foydalanish huquqiga ega. U oʻzining shikoyat qilish huquqi, shuningdek, bu huquqdan qaysi muddatlar davomida foydalana olishi mumkinligi haqida toʻla xabardor etilishi zarur.
Mazkur qismda koʻzda tutilgan jinoiy-protsessual tartib qoidalar imkon qadar shikoyat qilishda ham qoʻllanishi kerak Sud tomonidan qoʻllanilgan qonun-qoidalarda shikoyat qilish tartibi koʻzda tutilmagan taqdirda, ushbu sud tomonidan hukm etilgan shaxs hukm ustidan istilochi Davlatning tegishli maʼmuriyatiga shikoyat qilish huquqiga egadir.
74-modda
Homiy Davlat vakillari homiylikka olingan shaxslarning ishi koʻrib chiqilayotgan har qanday sudning majlislarida hozir boʻlish huquqiga ega; istilochi Davlat xavfsizligi manfaatlari nuqtayi nazaridan yopiq eshiklar ortida tinglanadigan sud majlislari bundan mustasno boʻlib, bu haqida istilochi Davlat Homiy Davlatga oldindan bildiradi. Ishning sudda tinglanishi boshlanadigan joy va sana haqida Homiy Davlatga bildirish yuborilishi kerak.
Oʻlim jazosini yoki ikki yil va undan ortiq muddat qamoq jazosini koʻzda tutuvchi barcha sud hukmlari toʻgʻrisida Homiy Davlatga iloji boricha qisqa fursat ichida bildirilishi va bildirishda bunday hukm chiqarish uchun tegishli asoslar koʻrsatilgan boʻlishi zarur. Bildirish 71-moddaga muvofiq yuborilgan xabarnomaga havola qilingan boʻlishi va ozodlikdan mahrum etish toʻgʻrisida hukm chiqarilgan hollarda unda jazo oʻtaladigan tegishli manzil koʻrsatilishi lozim. Yuqorida qayd etilganidan boshqa hukmlar sudda saqlanadi va Homiy Davlat vakillariga tanishish uchun taqdim etiladi. Homiy Davlatga tegishli hukm toʻgʻrisidagi bildirish yetib bormaguniga qadar oʻlim jazosini yoki ikki yil va undan ortiq muddat qamoq jazosini koʻzda tutuvchi sud hukmlari ustidan shikoyat qilish uchun belgilangan muddat boshlanmasligi kerak.
75-modda
Hech qanday holatda oʻlimga hukm etilganlar afv etish toʻgʻrisida iltimos qilish huquqidan mahrum etilmaydi.
Homiy Davlat tegishli oʻlim hukmini tasdiqlash yoki afv etishni rad qilish toʻgʻrisidagi sudning yakuniy qarori yuzasidan xabarnoma olgan muddatdan eʼtiboran kamida olti oy oʻtmaguniga qadar biron-bir oʻlim hukmi ijro etilmaydi.
Favqulodda holat munosabati bilan istilochi Davlat yoki uning qurolli kuchlari uchun atayin xatarli vaziyatlar yuzaga keltirilgan alohida hollarda ushbu olti oylik muddat qisqartirilishi ham mumkin. Homiy Davlatga bunday muddat qisqartirilishlari haqida har doim maʼlum qilinadi va vakolatli istilochi maʼmuriyatlarga ana shu oʻlim hukmi yuzasidan taqdimnoma bilan murojaat qilishi uchun tegishli imkoniyat va zarur muddat beriladi.
76-modda
Ayblanuvchi homiylikka olingan shaxslar istilo etilgan mamlakatda qamoqda saqlanadi va hukm etilganlari taqdirda, ular xuddi shu joyda oʻz jazo muddatini oʻtaydi. Ular iloji boʻlsa boshqa mahbuslardan alohida saqlanishi va salomatligini yaxshi ahvolda saqlab turishlari uchun yetarli boʻlgan va kamida istilochi Davlat qamoqxonalari tartibiga mos keladigan tegishli sanitariya va ovqatlanish tartibi belgilanishi kerak.
Ular sogʻligining ahvoli taqozo etadigan tibbiy yordamni oladilar.
Ularga oʻz ehtiyojlaridan kelib chiqqan holda maʼnaviy koʻmak olishlari uchun ruxsat etiladi.
Ayollar alohida binolarda qamoqda saqlanadi va bevosita ayollarning nazorati ostida boʻladi.
Voyaga yetmaganlar uchun koʻzda tutilgan maxsus tartib eʼtiborga olinadi.
Mahbus homiylikka olingan shaxslar ularni Homiy Davlat va Xalqaro Qizil Xoch Qoʻmitasi delegatlari 143-moddaga muvofiq ravishda kelib qurishlari huquqiga ega.
Bundan tashqari, ular kamida oyda bir marta koʻmak joʻnatmasi olish xunukdan foydalanadi.
77-modda
Istilo tugagach, istilo etilgan hududda sudlar tomonidan ayblangan yoki hukm etilgan homiylikka olingan shaxslar oʻzlariga nisbatan qoʻzgʻatilgan ish bilan birgalikda ozod etilgan hududning maʼmurlariga topshiriladi.
78-modda
Istilochi Davlat qatʼiy xavfsizlik mulohazasidan kelib chiqib homiylikka olingan shaxslarga nisbatan ehtiyot choralari qoʻllashni zarur deb topgan taqdirda, u qoʻllaydigan eng katta chora bu shaxslarni muayyan yashash joyiga koʻchirish yoki muayyan hududga joylashtirishdan iborat boʻladi.
Muayyan joyga majburiy koʻchirish yoki muayyan hududga joylashtirish toʻgʻrisidagi qaror mazkur Konvensiya qoidalariga muvofiq ravishda istilochi Davlat tomonidan belgilangan muayyan protsedura boʻyicha qabul qilinadi. Bu protsedurada manfaatdor tomonlarning apellyatsiya huquqi koʻzda tutilgan boʻlishi kerak. Apellyatsiya boʻyicha qaror iloji boricha tezroq qabul qilinadi. Avvalgi qaror oʻz kuchida qolgan taqdirda, u istilochi Davlat tuzgan vakolatli organ tomonidan muntazam, iloji boʻlsa kamida olti oyda bir marta qayta koʻrib chiqiladi.
Majburiy koʻchirilayotgan va oʻzining doimiy yashash joyini tashlab ketishga majbur boʻlgan homiylikka olingan shaxslar mazkur Konvensiyaning 39-moddasida koʻzda tutilgan imtiyozlardan hech qanday cheklashlarsiz foydalanadilar.
IV QISM. MUAYYAN HUDUDGA JOYLASHTIRILGANLARGA TAALLUQLI QOIDALAR
I BOB. UMUMIY QOIDALAR
79-modda
Nizolashayotgan tomonlar homiylikka olingan shaxslarni faqat 41 — 43, 68 va 78-moddalarga muvofiq ravishdagina muayyan hududga joylashtirishi mumkin.
80-modda
Muayyan hududga joylashtirilganlar oʻzlarining fuqarolik huquqdorligini saqlab qoladi va bu maqomlariga muvofiq boʻlgan huquqlaridan foydalanadi.
81-modda
Nizolashayotgan tomonlar homiylikka olingan shaxslarni muayyan hududga joylashtirganida ularni boqishni bepul taʼminlashga, shuningdek, sogʻligʻining ahvoli taqozo etganda ularga tegishli tibbiy xizmat koʻrsatishga majbur.
Koʻrsatilgan ana shu sarf-xarajatlarni qoplash maqsadida muayyan hududga joylashtirilgan shaxslarning nafaqasi yoki maoshidan, ularga tegishli boshqa mablagʻlardan hech qanday chegirmalar ushlab qolinishi mumkin emas.
Muayyan hududga joylashtirilganlarni oʻz hukmi ostida saqlab turgan Davlat muayyan hududga joylashtirilganlarning qaramogʻidagi kun oʻtkazishga yetarli darajada mablagʻi boʻlmagan va ishlab pul topa olmaydigan barcha kishilarga yordam koʻrsatishi kerak.
82-modda
Muayyan hududga joylashtirilganlarni oʻz hukmi ostida saqlab turgan Davlat imkon boricha muayyan hududga joylashtirilganlarni fuqaroligi, tili va urf-odatlaridan kelib chiqqan holda joylashtiradi. Muayyan hududga joylashtirilganlar yagona mamlakatning fuqarolari hisoblangan taqdirda, ular til boʻyicha farqlarigagina qarab alohida joylashtirilmaydi.
Muayyan hududga joylashtirishning butun davri mobaynida yagona oila aʼzolari, ayniqsa, ota-onalar va ularning bolalari muayyan hududda saqlash joyida birgalikda saqlanadi; ish sharoiti yoki salomatligining ahvoli tufayli yoxud mazkur qism IX bobining qoʻllanishi natijasida vaqtinchalik ayriliq zarur boʻlgan hollar bundan mustasno. Muayyan hududga joylashtirilganlar ota-ona qaramogʻisiz ozodlikda qolgan bolalarini oʻzlari bilan birgalikda muayyan hududga joylashtirilishini talab qilishlari mumkin.
Imkoniyat mavjud boʻlgan barcha hollarda muayyan hududga joylashtirilgan yagona oilaning aʼzolari bitta binoda saqlanishi va boshqalardan alohida yashashi kerak; ularga, shuningdek, oilaviy turmushni yuritish uchun tegishli shart-sharoit yaratib beriladi.
II BOB. MUAYYAN HUDUDDA SAQLASH JOYLARI
83-modda
Muayyan hududga joylashtirilganlarni oʻz hukmi ostida saqlab turgan Davlat muayyan hududda saqlash joylarini urush xavf-xatari juda katta boʻlgan hududlarda tashkillashtirmaydi.
Muayyan hududga joylashtirilganlarni oʻz hukmi ostida saqlab turgan Davlat muayyan hududda saqlash joylarining jugʻrofiy joylashuvi haqidagi barcha zarur maʼlumotlarni Homiy Davlat orqali dushman Davlatlarga maʼlum qiladi.
Harbiy tartib yuzasidan mulohazalarga yoʻl qoʻygan har qanday hollarda muayyan hududga joylashtirilganlar lagerlari “IC” harflari bilan belgilanishi va bu belgi havodan yaqqol koʻrinib turadigan tarzda oʻrnatilishi zarur. Shu bilan birga, manfaatdor tomonlar belgilashning boshqa usullari haqida oʻzaro kelishib olishlari mumkin. Muayyan hududga joylashtirilganlar lagerlaridan boshqa biron-bir joy yuqorida koʻrsatilgan tartibda belgilanishi mumkin emas.
84-modda
Muayyan hududga joylashtirilganlar harbiy asirlar va boshqa har xil sabablar boʻyicha ozodlikdan mahrum etilgan shaxslardan alohida joylashtirilishi va oʻzining alohida maʼmuriyatiga ega boʻlishi kerak.
85-modda
Muayyan hududga joylashtirilganlarni oʻz hukmi ostida saqlab turgan Davlat homiylikka olingan shaxslar muayyan hududga joylashtirilganidan boshlaboq ularni gigiyena va sogʻliqni saqlash nuqtayi nazaridan toʻla kafolatlangan va shafqatsiz iqlim sharoiti, shuningdek, urush harakatlaridan yetarli darajada himoyalanishlarini taʼminlaydigan binolarga yoki boshqa imoratlarga joylashtirish uchun zarur boʻlgan barcha choralarni koʻradi va barcha imkoniyatlardan foydalanadi. Muayyan hududga joylashtirilganlar uchun doimiy joylar nosogʻlom yerlarda yoki iqlimi muayyan hududga joylashtirilganlarga zararli taʼsir koʻrsatadigan hududlarda joylashtirilishi mutlaqo mumkin emas. Homiylikka olingan shaxslar vaqtinchalik nosogʻlom yerlarga yoki iqlimi oʻzlarining sogʻligʻiga zararli taʼsir koʻrsatadigan hududlarga joylashtirilgan taqdirda, ular sharoit taqozo etishi bilan boshqa qulayroq joylarga koʻchirilishlari zarur.
Binolar zaxdan toʻla himoyalangan boʻlishi, yetarli darajada isitilishi va yoritilishi, ayniqsa, qorongʻi tushishi bilan chiroqni oʻchirish uchun belgilangan vaqt oraligʻida yorugʻ boʻlishi kerak. Yotoq xonalari yetarli darajada keng va shamollatib olish uchun qulay boʻlishi, muayyan hududga joylashtirilganlar tegishli yotar joy buyumlari va yetarli miqdorda koʻrpa-koʻrpacha bilan taʼminlanishi va bunda iqlim bilan birgalikda ularning yoshi, jinsi va salomatligining ahvoli hisobga olinishi zarur.
Muayyan hududga joylashtirilganlar kecha-kunduz mobaynida gigiyena talablariga javob beradigan va doim ozoda tutiladigan sanitariya qurilmalaridan foydalanish imkoniga ega boʻladi. Ular har kungi yuvinib-taranishlari va oʻz ich kiyimlarini yuvishlari uchun yetarli miqdorda suv va sovun oladilar; shu maqsadlar uchun moʻljallangan qurilmalar va tegishli jihozlar bilan taʼminlanadilar. Bundan tashqari, ular uchun dush qurilmalari va hammomlar tashkil etiladi. Ularga tegishli gigiyena qoidalariga amal qilishlari hamda supurish-sidirish ishlari bilan mashgʻul boʻlishlari uchun muayyan vaqt ajratilishi kerak.
Istisno tariqasida va vaqtinchalik chora sifatida muayyan hududga joylashtirilgan ayollarni muayyan hududga joylashtirilgan erkaklar bilan oʻzaro yagona oila aʼzolari hisoblanmasliklariga qaramay, bitta joyda joylashtirish zarurati yuzaga kelgan taqdirda, bunday ayollarga albatta alohida yotoqxona va sanitariya qurilmalari yaratib berilishi zarur.
86-modda
Muayyan hududga joylashtirilganlarni oʻz hukmi ostida saqlab turgan Davlat ularga, diniy eʼtiqodlaridan qatʼi nazar, oʻz diniy marosimlarini oʻtashlari uchun zarur xonalar ajratadi.
87-modda
Muayyan hududda saqlash joylarida doʻkonlar tashkil etiladi; zarur inshootlar mavjud hollar bundan mustasno. Bundan maqsad mahalliy bozorlar bahosiga nisbatan mutlaqo qimmat boʻlmagan narxlarda oziq-ovqatlar, ularning shart-sharoiti va ruhiy holatini yaxshilashga xizmat qiluvchi kundalik ehtiyoj buyumlari, jumladan sovun va tamaki sotib olishlari uchun imkon yaratishdir.
Doʻkonlardan olinadigan daromad har qaysi muayyan hududda saqlash joyida tuziladigan koʻmak jamgʻarmalariga kelib tushadi va undan shu joydagi muayyan hududga joylashtirilganlar manfaatlari yoʻlida foydalaniladi. 102-moddada koʻzda tutilgan muayyan hududga joylashtirilganlar qoʻmitasi doʻkonlar faoliyatini va jamgʻarmadan foydalanishni nazorat qilish huquqiga ega.
Biron-bir muayyan hududda saqlash joyini likvidatsiya qilish paytida koʻmak jamgʻarmasining qoldiq mablagʻlari boshqa bir muayyan hududda saqlash joyidagi koʻmak jamgʻarmasiga xuddi shu Davlatga mansub kishilar manfaatlarini koʻzlab yoki bunday joy mavjud boʻlmagan taqdirda, istilochi Davlat hukmi ostida saqlanayotgan barcha muayyan hududga joylashtirilganlar manfaatlari uchun ishlatish maqsadida markaziy koʻmak jamgʻarmasiga koʻchiriladi.
Yalpi ozod etish hollarida, agar manfaatdor Davlatlar oʻrtasida boshqacha mazmundagi bitim mavjud boʻlmasa, ushbu daromad muayyan hududga joylashtirilganlarni oʻz hukmi ostida saqlab turgan Davlat ixtiyorida qoladi.
88-modda
Havo hujumlari va urushning boshqa xavf-xatari ostida boʻlgan muayyan hududda saqlash joylarining barchasida muayyan himoyani taʼminlash uchun tegishli tartibda va yetarli miqdorda pana joylar barpo etilishi zarur. Trevoga holatlarida muayyan hududga joylashtirilganlar ushbu pana joylarga iloji boricha tezroq yoʻl olishlari kerak; oʻz yashash joylarini himoya qilish uchun qoluvchilar bundan mustasno. Aholi himoyasi uchun qoʻllanilgan har qanday chora-tadbir albatta teppa-teng ravishda ularga nisbatan ham qoʻllanishi kerak.
Muayyan hududda saqlash joylarida yongʻinga qarshi tegishli barcha choralar koʻrib qoʻyilishi shart.
III BOB. OZIQ-OVQAT VA KIYIM-KECHAK
89-modda
Muayyan hududga joylashtirilganlarning kunlik oziq-ovqat miqdori oʻzining miqdori, sifati va xilma-xilligiga koʻra ularning salomatligini yaxshi saqlab turish uchun yetarli boʻlishi va ovqat yetishmasligidan kelib chiqadigan holatlarga barham berishi kerak. Shuningdek, muayyan hududga joylashtirilganlar uchun odatiy boʻlgan ovqatlanish tartibini ham inobatga olish lozim.
Bundan tashqari, muayyan hududga joylashtirilganlar ixtiyorida mavjud boʻlgan qoʻshimcha oziq-ovqat mahsulotlaridan oʻzlari uchun taom tayyorlash imkoniyatiga ega boʻladilar.
Ular yetarli darajada ichimlik suvi bilan taʼminlanadilar. Tamaki chekish uchun ijozat berilishi lozim.
Ishlayotganlar ishiga muvofiq ravishda qoʻshimcha ovqat bilan taʼminlanadi.
Homilador ayollar, chaqaloqli onalar va 15 yoshgacha bolalar oʻzlarining fiziologik ehtiyojlariga muvofiq ravishda qoʻshimcha oziq-ovqat olishlari kerak.
90-modda
Muayyan hududga joylashtirilganlarga ular qoʻlga olingan paytda kiyim-kechaklar, oyoq kiyimlari va ich kiyimlarni gʻamlab olishlari, keyingi davrda zarur boʻlgan hollarda shunday buyumlarni xarid qilishlari bilan bogʻliq barcha shart-sharoit yaratilishi kerak. Muayyan hududga joylashtirilgan shaxsning yetarli miqdorda kiyim-kechagi mavjud boʻlmagan taqdirda, iqlim sharoitini hisobga olgan holda, muayyan hududga joylashtirilganlarni oʻz hukmi ostida saqlab turgan Davlat uni tegishli kiyim-kechak bilan bepul taʼminlashi zarur.
Muayyan hududga joylashtirilganlarni oʻz hukmi ostida saqlab turgan Davlat bergan kiyim-kechak va ulardagi tashqi belgilar uyatga qoldiruvchi yoki masxara etuvchi mazmunda boʻlmasligi kerak.
Ishlayotganlar ish turining taqozosiga koʻra tegishli asbob-aslaha va maxsus korjomalar bilan taʼminlanadi.
IV BOB. GIGIYENA VA TIBBIY YORDAM
91-modda
Har qaysi muayyan hududda saqlash joyi malakali shifokor rahbarligida muayyan hududga joylashtirilganlar oʻzlari muhtoj boʻlgan yordamni olishi va tegishli parhez bilan taʼminlanishi mumkin boʻlgan lazaretlarga ega boʻladi. Yuqumli kasallik bilan ogʻriganlar va ruhiy xastalikka chalinganlarni boshqalardan ajratib davolash uchun izolyatorlar tashkil etiladi.
Homilador yoki koʻzi yorigan ayollar va ogʻir kasallikka chalingan yoxud sogʻligʻining ahvoli maxsus davolashni, jarrohlik qilishni va kasalxonaga yotqizishni taqozo etadigan muayyan hududga joylashtirilganlar ularning davolanishini taʼminlay oladigan har qanday muassasa tomonidan qabul qilinishi va aholi bilan teng ravishda sifatli tibbiy xizmatdan foydalanishi kerak.
Muayyan hududga joylashtirilganlarga iloji boricha ularning oʻzlari mansub mamlakat fuqarosi hisoblangan tibbiyot xodimlari tomonidan tibbiy yordam koʻrsatiladi.
Muayyan hududga joylashtirilganlarning tibbiyot xodimlari qabuliga kelishlariga toʻsqinlik qilish mumkin emas. Muayyan hududga joylashtirilganlarni oʻz hukmi ostida saqlab turgan Davlatning tibbiy maʼmurlari davolanib chiqqan har qaysi shaxsning iltimosiga binoan, unga yaradorligi yoki bemorligining tashxisi va mazmuni, davolanish muddati va koʻrsatilgan tibbiy yordam haqida bayon etilgan rasmiy maʼlumotnoma beradi. Ushbu maʼlumotnomaning dublikati 140-moddada koʻzda tutilgan Markaziy Agentlikka yuboriladi.
Davolash sarf-xarajatlari, shu jumladan, muayyan hududga joylashtirilganlarning sogʻligʻini yaxshi holatda saqlab turish uchun xarid qilingan har xil zaruriy moslamalar, xususan, yasama tishlar va boshqa yasama aʼzolar hamda koʻzoynaklar uchun muayyan hududga joylashtirilganlar pul toʻlamaydi.
92-modda
Muayyan hududga joylashtirilganlar oyida kamida bir marta tibbiy koʻrikdan oʻtkaziladi Bu koʻriklar, xususan, ular sogʻligʻining umumiy ahvoli, tozaligi va ovqatlanishini tekshirish, shuningdek, yuqumli kasalliklarni, ayniqsa, sil, bezgak va tanosil kasalliklarini aniqlash maqsadida amalga oshiriladi. Bunday koʻriklar doirasiga, jumladan, har qaysi shaxsning vaznini oʻlchash va kamida yiliga bir marta rentgen suratiga tushirish usuli ham kiradi.
V BOB. DINIY, AQLIY VA JISMONIY FAOLIYAT
93-modda
Muayyan hududga joylashtirilganlarga maʼmuriyat tomonidan oʻrnatilgan intizomiy tartibga rioya etish sharti bilan oʻz dinlariga xos marosimlarni ado etishlari, shu jumladan, ibodatga borishlari uchun toʻla erkinlik beriladi.
Muayyan hududga joylashtirilgan ruhoniylarga oʻz burchlarini toʻlaligicha dindoshlari oʻrtasida bajarishiga ruxsat etiladi. Shu maqsadda, muayyan hududga joylashtirilganlarni oʻz hukmi ostida saqlab turgan Davlat ruhoniylarni ularning tilida soʻzlashuvchi va yagona dinga eʼtiqod qiluvchi shaxslar mavjud joylarga oqilona taqsimlash uchun gʻamxoʻrlik qiladi. Bunday ruhoniylarning soni yetarlicha boʻlmagan hollarda, muayyan hududga joylashtirilganlarni oʻz hukmi ostida saqlab turgan Davlat ruhoniylarga tegishli shart-sharoit yaratadi, jumladan, ularga bir manzildan boshqasiga harakatlanish uchun transport vositalari ajratiladi va kasalxonalarda yotgan muayyan hududga joylashtirilganlarni borib koʻrish huquqi beriladi. Ruhoniylar muayyan hududga joylashtirilganlar joylashgan mamlakatdagi diniy maʼmuriyat va iloji boʻlsa oʻz eʼtiqodlariga mansub xalqaro diniy tashkilotlar bilan oʻz dinlariga taalluqli ruhoniy masalalar boʻyicha yozishmalar olib borish erkinligidan foydalanadi. Bu yozishmalar 107-moddada koʻrsatilgan qoidalar sirasiga kirmaydi, ammo 112-modda qoidalarining taʼsirida boʻladi.
Muayyan hududga joylashtirilganlar oʻz ruhoniylari tomonidan maʼnaviy yordam ololmayotgan boʻlsa yoki bunday ruhoniylarning soni yetarli boʻlmagan taqdirda, xuddi shu dinga aloqador mahalliy diniy maʼmurlar tomonidan muayyan hududga joylashtirilganlarni oʻz hukmi ostida saqlab turgan Davlat bilan kelishilgan holda, ularning diniga eʼtiqod qiluvchi ruhoniy yoki agar diniy nuqtayi nazardan bunga yoʻl qoʻyilsa, shunga oʻxshash dinga eʼtiqod qiluvchi ruhoniy yoxud tegishli bilimdon dunyoviy shaxs bunday burchni ado etish uchun tayinlanishi mumkin. Bunday yoʻl bilan tayinlangan ruhoniy oʻz zimmasiga olgan vazifasi bilan bogʻliq imtiyozlardan foydalanadi. Shuningdek, mazkur shaxs tegishli tartib-intizom va muayyan hududga joylashtirilganlarni oʻz hukmi ostida saqlab turgan Davlat xavfsizligi nuqtayi nazaridan oʻrnatilgan qoidalarga toʻla amal qilishi kerak.
94-modda
Muayyan hududga joylashtirilganlarni oʻz hukmi ostida saqlab turgan Davlat ularning shaxsiy moyilligiga hurmat bilan qaragan holda aqliy, maʼrifiy va sport sohalaridagi faolliklarini, shuningdek, koʻngilochar mashgʻulotlar tashkil etish borasidagi ishlarini taqdirlaydi. Ushbu faoliyatni taʼminlash uchun barcha zaruriy choralarni koʻrishi, xususan, buning uchun tegishli binolar ajratib berishi kerak boʻladi.
Muayyan hududga joylashtirilganlar oʻz oʻquv mashgʻulotlarini davom ettirishi yoki yangi mashgʻulotlarni boshlashi uchun ularga barcha mumkin boʻlgan imtiyozlar beriladi. Bolalar va oʻsmirlarni oʻqitish taʼminlanadi. Ular muayyan hududda saqlash joylarida yoki undan tashqarida joylashgan maktablarga qatnashi mumkin boʻladi.
Muayyan hududga joylashtirilganlar ochiq havoda jismoniy mashqlar bajarish, sport va sport oʻyinlari bilan shugʻullanish imkoniyatiga ega boʻlishi kerak. Muayyan hududda saqlash joylarida shu maqsadda yetarli darajada boʻsh maydonlar ajratilishi lozim. Bolalar va oʻsmirlar uchun alohida maydonchalar ajratib beriladi.
95-modda
Muayyan hududga joylashtirilganlarni oʻz hukmi ostida saqlab turgan Davlat ularni faqat oʻz xohishlaridan kelib chiqibgina ishga jalb etishi mumkin. Har qanday vaziyatda ular tomonidan muayyan hududga joylashtirilmagan homiylikka olingan shaxslar majburiylik yuzasidan bajarishi mazkur Konvensiyaning 40 yoki 51-moddasiga xilof hisoblangan, shuningdek, kamsituvchi va haqoratlovchi mazmun kasb etadigan ishlarning bajarilishi taqiqlanadi.
Olti haftalik mehnatdan soʻng muayyan hududga joylashtirilganlar, bu haqda 8 kun oldin xabardor etgan holda, istagan paytda ishlamay qoʻyishlari mumkin.
Bu qoida muayyan hududga joylashtirilgan shifokorlar, tish davolovchi shifokorlar va sanitariya xizmati xodimi hisoblangan boshqa shaxslarni muayyan hududga joylashtirilganlar manfaati yoʻlida oʻz kasbiy faoliyati bilan shugʻullanishga undash, muayyan hududga joylashtirilganlarni oʻzlariga tegishli joyni boshqarish va tartibga solish boʻyicha ishlarga jalb etish, ushbu shaxslarga oshxona yumushlarini yoki boshqa xoʻjalik ishlarini topshirish va nihoyat, ulardan muayyan hududga joylashtirilganlarni havo hujumlari va urushning boshqa xil xatarlaridan muhofaza qilish bilan bogʻliq ishlarda foydalanish borasidagi ularni oʻz hukmi ostida saqlab turgan Davlatga tegishli huquqlar yoʻlida toʻsiq boʻlib xizmat qilmaydi. Shu bilan birga, maʼmuriyat tayinlagan shifokor tomonidan ishga yaroqsiz deb topilgan biron-bir shaxsni muayyan ishlarni bajarishga majburlash mumkin emas.
Muayyan hududga joylashtirilganlarni oʻz hukmi ostida saqlab turgan Davlat mehnat shart-sharoiti, tibbiy yordam, maosh, shuningdek, ishga jalb etilgan shaxslarga ishdagi baxtsiz hodisa va kasb kasalligi boʻyicha tegishli nafaqalar toʻlash bilan bogʻliq masalalar yuzasidan toʻla masʼul hisoblanadi. Ish shart-sharoiti va ishdagi baxtsiz hodisa va kasb kasalligi boʻyicha tegishli nafaqalar toʻlash tartibi milliy qonunchilik va odatdagi tartiblarga mos kelishi zarur, bu sharoitlar oʻsha hududda xuddi oʻsha mehnat uchun amalda boʻlgan shart-sharoitdan yomon va kam boʻlmasligi lozim. Maosh muayyan hududga joylashtirilganlar bilan ularni oʻz hukmi ostida saqlayotgan Davlat oʻrtasida, shuningdek, zarur hollarda ushbu Davlatning oʻrniga boshqa bir muayyan ish beruvchilar bilan tuziladigan maxsus bitim asosida adolatli tartibda belgilanadi Bunda muayyan hududga joylashtirilganlarni oʻz hukmi ostida saqlab turgan Davlat ularni bepul boqishi, shuningdek, sogʻligʻi taqozosi boʻyicha tegishli tibbiy yordam koʻrsatish borasidagi majburiyatlariga kerakli eʼtibor berishi lozim. Mazkur moddaning uchinchi xatboshida koʻrsatilgan toifadagi ishlarga muntazam ishlash uchun tayinlanganlar muayyan hududga joylashtirilganlarni oʻz hukmi ostida saqlab turgan Davlatdan adolatli asosda maosh oladilar. Bunday ishlarga jalb etilganlarning shart-sharoiti va ularga ishdagi baxtsiz hodisa va kasb kasalligi boʻyicha toʻlanadigan tegishli nafaqalar miqdori xuddi oʻsha hududda shunday ishlarni bajargan shaxslarnikidan yomon va kam boʻlmasligi kerak.
96-modda
Har qanday ishchi komandasi muayyan hududga joylashtirish muayyan joyining tasarrufida boʻladi. Muayyan hududga joylashtirilganlarni oʻz hukmi ostida saqlab turgan Davlatning tegishli maʼmuriyati va shu joyning komendanti ishchi komandalarida mazkur Konvensiya qoidalariga amal qilinishi uchun javobgar sanaladi. Komendant oʻziga boʻysunadigan ishchi komandalari roʻyxatini tartibli saqlashi va muayyan hududga joylashtirilganlarni koʻrgani kelgan Homiy Davlat, Xalqaro Qizil Xoch Qoʻmitasi va boshqa insonparvarlik tashkilotlarining vakillariga bu haqda maʼlumot berishi kerak.
VI BOB. SHAXSIY MULK VA PUL MABLAGʻLARI
97-modda
Muayyan hududga joylashtirilganlarga shaxsiy narsa va buyumlarini oʻzlarida olib qolishlari uchun ruxsat etiladi. Ulardagi pul mablagʻlari, cheklar, qimmatli qogʻozlar va boshqa narsalar, shuningdek, qimmatbaho buyumlar belgilangan tartib-qoidaga muvofiq tarzdagina olib qoʻyilishi mumkin. Bu haqda ularga batafsil tilxat berilishi kerak.
Pul mablagʻlari, 98-moddada koʻzda tutilganidek, muayyan hududga joylashtirilganlarning shaxsiy hisob raqamiga qayd etib qoʻyilishi kerak; agar muayyan hududga joylashtirilganlar joylashgan hudud qonunchiligi talab etmasa yoki muayyan hududga joylashtirilgan shaxsning oʻzi bunga rozilik bermasa, bu pullar boshqa valyutaga almashtirilishi mumkin emas.
Muhim subyektiv qimmatga ega boʻlgan yoki esdalik hisoblangan buyumlar olib qoʻyilishi mumkin emas.
Muayyan hududga joylashtirilgan ayollarni faqat ayollar tintuv qilib koʻrishlari mumkin.
Muayyan hududga joylashtirilganlar ozod etilayotganida yoki vataniga qaytarilayotganida 98-moddaga muvofiq ochilgan shaxsiy hisob raqamidagi kredit qoldigʻini naqd pul xolida oladi, shuningdek, muayyan hududga joylashtirish chogʻida ulardan olib qoʻyilgan barcha buyumlar, pullar, cheklar, qimmatli qogʻozlar va boshqa narsalarini qaytarib oladi. Muayyan hududga joylashtirilganlarni oʻz hukmi ostida saqlab turgan Davlatning amaldagi qonunchiligiga muvofiq uning ixtiyorida qoldirilishi zarur boʻlgan narsalar yoki boyliklar bundan mustasno. Muayyan hududga joylashtirilganlardan birontasiga tegishli mulk ana shu qonunchilikka muvofiq ushlab qolingan taqdirda, manfaatdor shaxs bu haqda batafsil maʼlumotnoma oladi.
Muayyan hududga joylashtirilganlarning qoʻlidagi oila hujjatlari va shaxsni tasdiqlovchi guvohnomalar ulardan faqat tilxat asosidagina olib qoʻyilishi mumkin. Hech qachon muayyan hududga joylashtirilganlar shaxsni tasdiqlovchi guvohnomasiz qolmasliklari kerak. Ular bunday hujjatga ega boʻlmaganlari taqdirda, tegishli maʼmuriyat tomonidan muayyan hududga joylashtirish davri tugaydigan muddatgacha beriladigan va shaxsiy guvohnomaning oʻrnini bosuvchi maxsus guvohnomalar bilan taʼminlanadi.
Muayyan hududga joylashtirilganlar kerakli narsalar sotib olishi uchun muayyan miqdorda naqd pul yoki xarid taloni koʻrinishidagi mablagʻga ega boʻlishi mumkin.
98-modda
Muayyan hududga joylashtirilganlar oziq-ovqat mahsulotlari va tamaki, yuvinish-taranish buyumlari va shu kabi boshqa narsalar xarid qilishi uchun ularga muntazam ravishda muayyan miqdorda mablagʻ toʻlanadi Bu toʻlovlar kredit yoki xarid taloni tarzida boʻlishi mumkin.
Bundan tashqari, muayyan hududga joylashtirilganlar oʻzlari mansub boʻlgan Davlatdan, Homiy Davlatdan, ularga koʻmaklashuvchi tashkilotlardan yoxud oilasidan nafaqalar olishi, shuningdek, ularni oʻz hukmi ostida saqlab turgan Davlat qonunchiligiga muvofiq oʻz mulkidan keladigan daromadga ham ega boʻlishi mumkin. Ular mansub boʻlgan Davlat yuboradigan nafaqa miqdori muayyan hududga joylashtirilganlarning barcha toifalari (nogironlar, bemorlar, homilador ayollar va hokazolar) uchun bir xil miqdorda boʻlishi kerak va ushbu Davlat tomonidan beriladigan nafaqa miqdorini belgilashda, shuningdek, nafaqalarning muayyan hududga joylashtirilganlarni oʻz hukmi ostida saqlab turgan Davlat tomonidan taqsimlanishida mazkur Konvensiyaning 27-moddasida taqiqlangan kamsitishlarga yoʻl qoʻyilishi mumkin emas.
Muayyan hududga joylashtirilgan har bir shaxsga ularni oʻz hukmi ostida saqlab turgan Davlat tomonidan shaxsiy hisob raqami ochilishi zarur. Bu hisob raqami kreditiga mazkur moddada qayd etilgan nafaqalar, muayyan hududga joylashtirilgan shaxsning maoshi, shuningdek, uning nomiga kelgan pul koʻchirmalari qayd etilishi kerak. Hisob raqamiga, shuningdek, ushbu shaxsdan olib qoʻyilgan va muayyan hududga joylashtirilganlar joylashgan hudud qonunchiligiga muvofiq ravishda foydalanish mumkin boʻlgan tegishli mablagʻlar ham qayd etiladi. Muayyan hududga joylashtirilganlar joylashgan hudud qonunchiligiga muvofiq ravishda ularga oʻz oila aʼzolari va qaramogʻida boʻlgan shaxslarga koʻmak puli joʻnatishlari uchun barcha shart-sharoit yaratib beriladi. Ular shaxsiy sarf-xarajatlarini qoplash uchun oʻz hisob raqamlaridan muayyan hududga joylashtirilganlarni oʻz hukmi ostida saqlab turgan Davlat oʻrnatgan miqdorda mablagʻ olishlari mumkin. Ularga istalgan paytda oʻz hisob-kitoblari bilan tanishish va koʻchirmalar olish uchun tegishli sharoit yaratiladi. Bu hisob raqamlarining holati toʻgʻrisida Homiy Davlatga, uning iltimosiga binoan maʼlumot beriladi, muayyan hududga joylashtirilgan shaxslar boshqa joyga koʻchirilgan taqdirda, hisob raqami ularning izidan yuboriladi.
VII BOB. RAHBARIYAT VA TARTIB-INTIZOM
99-modda
Urush tamom boʻlguncha ozodlikdan mahrum etilganlar joylashgan joylarning har biriga ularni oʻz hukmi ostida saqlab turgan Davlatning muntazam qurolli kuchlari tarkibidagi ofitser yoki fuqaro maʼmuriyati xodimlari sirasiga kiruvchi mansabdor shaxs rahbarlik qiladi. Bu joyning rahbari hisoblangan ofitser yoki mansabdor shaxs mazkur Konvensiyaning rasmiy tildagi yoxud oʻz mamlakati rasmiy tilidagi matniga ega boʻlishi va uning qoʻllanilishi uchun javob berishi shart. Muayyan hududga joylashtirilganlarni nazorat qiluvchi xodimlar mazkur Konvensiyaning qonun-qoidalari va uning qoʻllanilishini taʼminlash borasida qabul qilinadigan maʼmuriy choralar bilan tanishtirilishi zarur.
Mazkur Konvensiya matni, shuningdek, shu Konvensiyaga muvofiq tuzilgan maxsus bitimlar matnlari muayyan hududga joylashtirilganlar uchun tushunarli tilda yozilgan boʻlishi va ular joylashgan binolarning ichki tomoniga osib qoʻyilishi yoki ularning qoʻmitasi oʻrnashgan joylarda saqlanishi zarur.
Har qanday qoida, buyruq, eʼlon va bildirishlar muayyan hududga joylashtirilganlarga tushunarli tilda maʼlum qilinishi va ular joylashgan binolarning ichki tomoniga osib qoʻyilishi kerak.
Muayyan hududga joylashtirilgan alohida shaxslarga nisbatan barcha buyruq va farmoyishlar ham ular uchun tushunarli tilda berilishi shart.
100-modda
Muayyan hududda saqlash joylaridagi tartib-intizom insonparvarlik prinsiplariga mos kelishi va mutlaqo bu joylardagi shaxslarni ularning sogʻligʻi uchun xatarli jismoniy zoʻriqishlarga yoki jismoniy va axloqiy xoʻrlashlarga duchor etadigan qoidalardan iborat boʻlmasligi kerak. Tatuirovka qilish, tamgʻa bosish yoki boshqa xil tanituvchi belgilarni badanga chizish taqiqlanadi.
Xususan, muayyan hududga joylashtirilganlarni uzoq muddat tik turishga majburlash, ularga nisbatan koʻp vaqtni oladigan yoʻqlamalar, jazo sifatidagi jismoniy mashqlar, koʻr-koʻrona harbiy taʼlim-tarbiya va ovqatdan qisish kabi choralarni qoʻllash taqiqlanadi.
101-modda
Muayyan hududga joylashtirilganlar bevosita rahbar maʼmurlarga oʻzlari uchun oʻrnatilgan rejim yuzasidan ariza berish huquqiga egadir.
Ular, shuningdek, Homiy Davlat vakillariga oʻz qoʻmitalari orqali yoki, agar lozim topsalar, toʻgʻridan toʻgʻri hech qanday cheklovlarsiz murojaat etish va oʻzlari uchun yaratilgan qaysi shart-sharoitga nisbatan shikoyatlari borligini maʼlum qilish huquqiga ega.
Bu ariza va shikoyatlar zudlik bilan va hech qanday oʻzgarishlarsiz yetkazilishi shart. Hattoki ariza va shikoyatlar asossiz deb topilgan taqdirda ham ularning mualliflari hech qanday jazoga tortilmaydi.
Muayyan hududga joylashtirilganlar qoʻmitalari Homiy Davlat vakillariga muayyan hududda saqlash joylaridagi ahvol va mavjud muhtojliklar haqida muntazam ravishda maʼlumotnomalar joʻnatib turadi.
102-modda
Muayyan hududda saqlash joylarida bu yerdagi shaxslar erkin, yashirin ovoz berish yoʻli bilan har olti oyda tegishli qoʻmita aʼzolarini saylab oladilar. Bu qoʻmita muayyan hududga joylashtirilganlarni oʻz hukmi ostida saqlab turgan Davlat, Homiy Davlatlar, Xalqaro Qizil Xoch Qoʻmitasi va ularga koʻmaklashadigan har qanday boshqa tashkilotlar oldida ularning nomidan vakillik qiladi. Qoʻmita aʼzolari qayta saylanishlari mumkin.
Saylangan aʼzolar oʻzlarining saylanganliklari tegishli maʼmuriyat tomonidan tasdiqlanganidan soʻng vazifalarini bajarishga kirishadilar. Tegishli hollarda qoʻmita aʼzolarini tasdiqlashni rad etish yoki ularni boʻshatish bilan bogʻliq sabablar haqida manfaatdor Homiy Davlatlarga xabar berilishi kerak.
103-modda
Bu qoʻmitalar muayyan hududga joylashtirilganlarning jismoniy, axloqiy va aqliy farovonligiga koʻmaklashishi zarur.
Xususan, agar muayyan hududga joylashtirilganlar oʻzaro koʻmak tashkiloti tuzishga ahd qilsa, qoʻmita mazkur Konvensiya qoidalariga muvofiq zimmasiga yuklangan boshqa maxsus vazifalarni bajarish bilan bir qatorda, ana shu tuziladigan tashkilot bilan ham mashgʻul boʻlishi shart.
104-modda
Muayyan hududga joylashtirilganlar qoʻmitalari aʼzolari oʻz faoliyatini bajarishlari uchun xalal beradigan boshqa ishlarga jalb etilishi mumkin emas.
Qoʻmitalar aʼzolari muayyan hududga joylashtirilganlar safidan oʻzlari uchun zarur yordamchilarni tayinlaydilar. Ularga tegishli amaliy imkoniyatlar, xususan, oʻz vazifasini bajarishi uchun zarur boʻlgan muayyan darajadagi harakatlanish erkinligi (ishchi komandalariga borib-kelish, yuklarni qabul qilish va hokazolar) beriladi.
Qoʻmita aʼzolariga tegishli rahbar maʼmurlar, muayyan hududga joylashtirilganlarni oʻz hukmi ostida saqlab turgan Davlat, Homiy Davlatlar, Xalqaro Qizil Xoch Qoʻmitasi va ularning vakillari, shuningdek, koʻmaklashuvchi boshqa tashkilotlar bilan oʻzaro pochta va telegraf yozishmalarini amalga oshirish uchun barcha shart-sharoit yaratiladi. Ishchi komandalaridagi qoʻmitalar aʼzolari oʻzlarining muayyan hududga joylashtirilgan asosiy joylaridagi qoʻmitalar bilan oʻzaro yozishmalarni amalga oshirishda xuddi shunday imtiyozlardan foydalanadi. Bunday yozishmalar uchun hech qanday cheklashlar belgilanmaydi, ularga 107-moddada koʻzda tutilgan tartibdagi yozishmalar sifatida qaralishi mumkin emas.
Qoʻmitaning biron-bir aʼzosi unga oʻz oʻrindoshini ishga oʻrgatishi uchun zarur boʻlgan muayyan vaqt ajratilmasdan turib, boshqa joyga shoshilinch koʻchirilishi mumkin emas.
VIII BOB. TASHQI DUNYO BILAN ALOQALAR
105-modda
Homiylikka olingan shaxslar urush tamom boʻlguncha ozodlikdan mahrum etilganidan soʻng ularni oʻz hukmi ostida saqlab turgan Davlatlar zudlik bilan bu shaxslarning oʻzlarini, ular mansub boʻlgan Davlatlarni va tegishli Homiy Davlatlarni mazkur bob qoidalarini bajarish uchun koʻzda tutilgan chora-tadbirlardan xabardor qiladi. Shuningdek, manfaatdor tomonlarni ana shu tadbirlarga kiritiladigan har qanday oʻzgartirishlardan xabardor etib boradi.
106-modda
Muayyan hududga joylashtirilgan har bir shaxs qoʻlga olingan vaqtidan eʼtiboran yoki eng kechi bilan lagerga joylashtirilganidan, shuningdek, betob boʻlib qolganida kasalxonaga yoxud boshqa tegishli joyga koʻchirilganidan soʻng bir hafta oʻtgach, bir tomondan, bevosita oʻz oilasiga, ikkinchi tomondan, 140-moddada koʻzda tutilgan Markaziy Agentlikka muayyan hududga joylashtirilgani toʻgʻrisida pochta kartochkasi joʻnatish imkoniga ega boʻlishi lozim; bu pochta kartochkasi iloji boricha mazkur Konvensiyaga ilova qilingan namunadagidek boʻlishi va unda muayyan hududga joylashtirilgani, salomatligi va manzili toʻgʻrisida xabar berilishi kerak. Ushbu kartochkalar iloji boricha tezkorlik bilan joʻnatilishi zarur va ularni uzatish jarayoni hech qanday yoʻl bilan sekinlashtirilishi mumkin emas.
107-modda
Muayyan hududga joylashtirilganlarga xat va pochta kartochkalarini olish va joʻnatish uchun ruxsat etiladi. Mabodo ularni oʻz hukmi ostida saqlab turgan Davlat bu xat-xabarlarni chegaralash zarur deb topsa, u holda kamida har oyda ikkita xat va mazkur Konvensiyaga ilova qilingan namunadagidek tuzilgan toʻrtta pochta kartochkasi joʻnatish uchun ruxsat etishi shart Agar muayyan hududga joylashtirilganlar nomiga keladigan xat-xabarlarni chegaralash zarur deb topilsa, bunday cheklov ular mansub boʻlgan Davlat tomonidan, baʼzi hollarda ushbu shaxslarni oʻz hukmi ostida saqlab turgan Davlatning iltimosiga binoan belgilanadi. Bunday xatlar va pochta kartochkalari odatdagi tezlikda joʻnatiladi; tartib-intizom nuqtayi-nazaridan, ularni yetkazish paysalga solinishi yoki kechiktirilishi mumkin emas.
Oʻz oilasidan uzoq vaqt mobaynida xat-xabar olmagan yoki xat olish va odatdagi tartibda xat joʻnatish imkoniyatlaridan mahrum boʻlgan, shuningdek, oʻz qarindoshlaridan uzoq masofada joylashgan shaxslarga telegrammalar joʻnatish uchun ruxsat etiladi; bunda telegramma narxining ushbu shaxslarda mavjud valyuta hisobiga qoplanishi koʻzda tutiladi. Muayyan hududga joylashtirilganlar uchun bunday imkoniyat, shuningdek, oʻta zarur hollarda ham yaratib beriladi.
Umumiy qoida tariqasida, muayyan hududga joylashtirilganlarning yozishmalari ularning ona tilida bajariladi. Nizolashayotgan tomonlar yozishmalarning boshqa tillarda ham bajarilishiga ruxsat etishlari mumkin.
108-modda
Muayyan hududga joylashtirilganlarga pochta orqali yoki boshqa har qanday yoʻllar bilan yakka yoxud jamoaviy joʻnatmalar olishga ruxsat etiladi; bunday joʻnatmalar tarkibi, xususan, oziq-ovqat mahsulotlari, kiyim-kechak, dori-darmonlar, shuningdek, kitoblar va ularning ruhoniy talablarini qondirishi, taʼlim olishi yoki hordiq chiqarishi uchun moʻljallangan narsalardan iborat boʻlishi mumkin Bu joʻnatmalar muayyan hududga joylashtirilganlarni oʻz hukmi ostida saqlab turgan Davlatni uning zimmasiga mazkur Konvensiya tomonidan yuklatiladigan majburiyatlardan mutlaqo xalos etmaydi.
Harbiy zarurat nuqtayi nazaridan kelib chiqib bunday joʻnatmalar sonini chegaralash talab etilgan taqdirda, Homiy Davlatlarga, Xalqaro Qizil Xoch Qoʻmitasiga yoki koʻmak bilan shugʻullanuvchi va ushbu joʻnatmalarni yuborish vazifasi yuklangan boshqa tashkilotlarga bu haqda tegishli xabarnomalar yuborilishi kerak.
Yakka va jamoaviy joʻnatmalarni joʻnatish tartibi, agar zarur deb topilsa, muayyan hududga joylashtirilganlarning koʻmak joʻnatmalari olishlarini toʻxtatib qolishlari mutlaqo mumkin boʻlmagan tegishli manfaatdor Davlatlar oʻrtasida tuziladigan maxsus bitimning mazmunini tashkil etishi kerak. Kitoblar oziq-ovqatlar va kiyim-kechaklar solinadigan joʻnatmalarga joylashtirilmasligi lozim; tibbiyot mahsulotlari qoidaga koʻra jamoaviy joʻnatmalar tarkibida joʻnatiladi.
109-modda
Manfaatdor tomonlar oʻrtasida jamoaviy koʻmak joʻnatmalarini olish va taqsimlash tartibi toʻgʻrisida maxsus bitimlar mavjud boʻlmagan hollarda mazkur Konvensiyaga ilova qilingan jamoaviy joʻnatmalarga doir qoidalar qoʻllaniladi.
Yuqorida tilga olingan maxsus bitimlar muayyan hududga joylashtirilganlar qoʻmitalarining mazkur shaxslar uchun kelib tushgan joʻnatmalarni qabul qilib olish, ularni tegishlicha taqsimlash va joʻnatma oluvchilar manfaati yoʻlida ishlatish borasidagi huquqlarini cheklab qoʻyishi mutlaqo mumkin emas.
Ushbu bitimlar bilan jamoaviy joʻnatmalarning uni oluvchilar oʻrtasida taqsimlanishi jarayonini nazorat qilish huquqi ham cheklab qoʻyilmasligi kerak; bunday huquqdan Homiy Davlatlar, Xalqaro Qizil Xoch Qoʻmitasi yoki koʻmak bilan shugʻullanuvchi va ushbu joʻnatmalarni yuborish vazifasi yuklangan boshqa har qanday tashkilotlar vakillari foydalanishlari mumkin.
110-modda
Muayyan hududga joylashtirilganlarga moʻljallangan har qanday koʻmak joʻnatmalari bojxona toʻlovlari va boshqa xil yigʻimlardan ozod etiladi.
Muayyan hududga joylashtirilganlar nomiga joʻnatilgan yoki ular tomonidan pochtadan toʻgʻridan toʻgʻri yoxud 136-moddada koʻzda tutilgan Maʼlumotlar Byurosi orqali yoki 140-moddada koʻzda tutilgan Markaziy Maʼlumotlar Agentlari orqali joʻnatilgan yozishmalar, koʻmak joʻnatmalari va pul mablagʻi oʻtkazmalari ularni joʻnatgan va qabul qilib oladigan mamlakatlar, shuningdek, oraliq mamlakatlarda ham barcha pochta yigʻimlaridan ozod etiladi. Shu maqsadda, 1947-yilda qabul qilingan Jahon pochta konvensiyasida va Jahon pochta ittifoqining lagerlarda va fuqaro qamoqxonalarida joylashgan dushman mamlakat fuqaro shaxslariga oid bitimlarida koʻzda tutilgan pochta yigʻimlaridan ozod etish tartibi mazkur Konvensiyada koʻrsatilgan barcha toifadagi muayyan hududga joylashtirilgan homiylikka olingan shaxslarga taalluqli hisoblanadi. Bu bitimlar ishtirokchisi boʻlmagan mamlakatlar xuddi shunday sharoitlarda yigʻimlardan ozod etish yuzasidan tegishli tartiblarni joriy etishlari kerak boʻladi.
Vazni yoki boshqa biron-bir sababga koʻra pochta orqali joʻnatish mumkin boʻlmagan koʻmak joʻnatmalarini muayyan hududga joylashtirilganlarga yuborish boʻyicha sarf-xarajatlar ularni oʻz hukmi ostida saqlab turgan Davlat nazorati ostida boʻlgan barcha hududlarda ushbu Davlat tomonidan qoplanadi. Konvensiya ishtirokchilari hisoblangan boshqa davlatlar joʻnatmalarning oʻzlariga tegishli hududlardan tashib oʻtilishi bilan bogʻliq xarajatlarni qoplaydilar.
Yuqoridagi xatboshilarda koʻzda tutilgan imtiyozlar taʼsir doirasiga kirmaydigan joʻnatmalarni tashish xarajatlari joʻnatuvchi tomonidan toʻlanadi.
Oliy Ahdlashuvchi Tomonlar muayyan hududga joylashtirilganlarga yuborilgan yoki ular joʻnatgan telegrammalar narxini iloji boricha kamaytirishga harakat qiladilar.
111-modda
Mabodo harbiy amaliyotlar manfaatdor Davlatlarga 106, 108 va 113-moddalarda qayd etilgan joʻnatmalarni tashish bilan bogʻliq oʻz majburiyatlarini bajarishiga xalal bersa, u holda manfaatdor Homiy Davlatlar, Xalqaro Qizil Xoch Qoʻmitasi yoki nizolashayotgan tomonlar eʼtirof etgan boshqa har qanday tashkilot tegishli transport vositalari (vagonlar, yuk mashinalari, kema yoki samolyotlar va shu kabi boshqa vositalar) yordamida ushbu joʻnatmalarni tashishni taʼminlash bilan shugʻullanishi mumkin. Shu maqsadda Oliy Ahdlashuvchi Tomonlar ularga koʻrsatib oʻtilgan transport vositalarini ajratishga va ularning harakatlanishi uchun, xususan, tegishli ruxsatnomalar berish yoʻli bilan ijozat berishga intiladi.
Ushbu transport vositalari, shuningdek, quyidagilarni tashish uchun ishlatilishi mumkin:
a) 140-moddada koʻrsatilgan Markaziy Maʼlumotlar Agentligi va 136-moddadakoʻzda tutilgan Milliy Byuro tomonidan almashinadigan yozishmalar, roʻyxatlar va maʼruzalar;
b) Homiy Davlatlar, Xalqaro Qizil Xoch Qoʻmitasi yoki koʻmaklashuvchi boshqa har qanday tashkilotlar oʻz vakillari, shuningdek, nizolashayotgan tomonlar bilan almashinadigan muayyan hududga joylashtirilganlarga taalluqli yozishmalar va maʼruzalar.
Mazkur qoidalar nizolashayotgan tomonlardan birontasining oʻzi lozim topgan boshqa xil transport vositalari bilan taʼminlash yoki oʻzaro bitim asosida belgilab qoʻyilgan shart-sharoitlardan kelib chiqqan holda ruxsatnomalar berish bilan bogʻliq huquqlarini mutlaqo cheklab qoʻymaydi.
Mazkur transport vositalaridan foydalanish bilan bogʻliq sarf-xarajatlarni tegishli xizmatlardan manfaatdor hisoblanuvchi fuqarolar mansub boʻlgan nizolashayotgan tomonlar ushbu joʻnatmalar qiymatiga mutanosib ravishda toʻlaydi.
112-modda
Muayyan hududga joylashtirilganlarga yuborilgan yoki ularning oʻzi joʻnatgan yozishmalarni senzuradan oʻtkazish jarayoni iloji boricha qisqa muddatlar ichida amalga oshirilishi kerak.
Muayyan hududga joylashtirilganlarga joʻnatilgan joʻnatmalarning nazorati undagi oziq-ovqat mahsulotlari buzilmay saqlanishiga ziyon yetkazadigan shart-sharoitda oʻtkazilmasligi va bunday joʻnatmalar muayyan adresat yoki u vakolat bergan oʻrtogʻi huzurida nazorat qilinishi zarur. Muayyan hududga joylashtirilganlarga joʻnatilgan yakka va jamoaviy joʻnatmalar senzura bilan bogʻliq qiyinchiliklarni sabab qilib koʻrsatib, ushlab turilishi mumkin emas.
Nizolashayotgan tomonlar harbiy yoki siyosiy xususiyati nuqtayi nazaridan yozishmalarni cheklash yuzasidan joriy etgan har qanday taqiq faqat vaqtinchalik ahamiyat kasb etishi va uning amal qilish muddati iloji boricha qisqa boʻlishi kerak.
113-modda
Muayyan hududga joylashtirilganlarni oʻz hukmi ostida saqlab turgan Davlatlar ushbu shaxslarga yuborilgan yoki ular joʻnatgan vasiyatnoma, ishonchnoma va shu kabi boshqa barcha hujjatlarni Homiy Davlat yoxud 140-moddada koʻzda tutilgan Markaziy Maʼlumotlar Agentligi orqali yoki boshqa tegishli usullar bilan yetkazish uchun barcha oqilona sharoitlarni yaratib beradi.
Muayyan hududga joylashtirilganlarni oʻz hukmi ostida saqlab turgan Davlatlar barcha hollarda ushbu shaxslar tomonidan mazkur hujjatlarning tegishli tartibda tayyorlanishi va tasdiqlanishiga koʻmaklashadi; xususan, ularga bu borada yurist bilan maslahatlashish uchun ruxsat etadi.
114-modda
Muayyan hududga joylashtirilganlarni oʻz hukmi ostida saqlab turgan Davlat bu shaxslar oʻz mol-mulkini tasarruf etish imkoniyatiga ega boʻlishlari uchun ularga tegishli rejimga va amaldagi qonunchilikka mutanosib keladigan barcha imtiyozlarni beradi. Buning uchun ushbu Davlat, zarur boʻlganda va sharoit taqozo etgan hollarda, muayyan hududga joylashtirilganlarga oʻzlari joylashgan hududdan tashqariga chiqishlari uchun ruxsat etishi mumkin.
115-modda
Muayyan hududga joylashtirilgan shaxs sud jarayonidagi tomonlarning biri hisoblangan barcha hollarda ushbu shaxs talab etgan taqdirda, uni oʻz hukmi ostida saqlab turgan Davlat sudga bu shaxsning qoʻlga olinganligi haqida maʼlum qilishi lozim; shuningdek, muayyan hududga joylashtirilganligi munosabati bilan ushbu shaxsning ishini tayyorlash, yuritish yoki unga nisbatan sudning har qanday hukmini ijro etish jarayonlarida uning manfaatlariga ziyon yetkazmaslik uchun barcha zarur choralar koʻrilishini qonun doirasida nazorat qilishi zarur boʻladi.
116-modda
Muayyan hududga joylashtirilgan har bir shaxsga belgilangan vaqt oraligʻida va iloji boʻlsa imkon tugʻilgan paytda, birinchi navbatda, oʻz yaqin qarindoshlari bilan uchrashishi uchun ruxsat etiladi.
Oʻta zarur hollarda va mavjud imkoniyatlar doirasida, ayniqsa, biron-bir qarindoshi vafot etgan yoki ogʻir xastalikka chalingan taqdirda, manfaatdor shaxsga oʻz oilasini koʻrib kelish uchun ruxsat etiladi.
IX BOB. JINOIY VA INTIZOMIY JAZO
117-modda
Mazkur bob qoidalarini hisobga olgan holda, muayyan hududga joylashtirilganlar joylashtirilgan hududda amalda boʻlgan qonunchilik ular tomonidan muayyan hududga joylashtirish davrida sodir etilgan huquqbuzarliklarga nisbatan qoʻllanishda davom etadi.
Mabodo qonunlarda, qarorlarda yoki farmoyishlarda muayyan hududga joylashtirilganlar tomonidan sodir etilgan muayyan xatti-harakat jazoga loyiq deb koʻrsatilgan boʻlsa-yu, xuddi shu xatti-harakat muayyan hududga joylashtirilmagan shaxslar tomonidan sodir etilganda jazoga loyiq deb topilmasa, u holda muayyan hududga joylashtirilganlar faqat intizomiy jazoga tortiladi.
Muayyan hududga joylashtirilgan shaxs oʻzi sodir etgan bitta nojoʻya xatti-harakat yoki bitta ayblov boʻyicha faqat bir marta jazolanishi mumkin.
118-modda
Sudlar yoki maʼmuriyat jazo tayinlashda ayblanuvchining muayyan hududga joylashtirilganlarni oʻz hukmi ostida saqlab turgan Davlat fuqarosi emasligi faktiga keng miqyosda eʼtibor qaratadi. Ular muayyan hududga joylashtirilgan shaxsga taqalayotgan huquqbuzarlik uchun koʻzda tutilgan jazo chorasini yengillatishga erkin yondashadilar va ushbu jazo chorasining eng kamini qoʻllashga majbur hisoblanmaydilar.
Kunduzgi yorugʻlik tushmaydigan joylarda saqlash va umuman, har qanday shafqatsiz munosabatda boʻlish taqiqlanadi.
Muayyan hududga joylashtirilganlar oʻzlariga belgilangan intizomiy yoki sudlov tartibidagi jazo chorasini oʻtab boʻlgach, ularga nisbatan muayyan hududga joylashtirilgan boshqa shaxslar bilan bir xil muomala qilinishi kerak.
Muayyan hududga joylashtirilgan shaxs suddan oldin qamoqda ushlab turilgan muddat unga sudlov yoki intizomiy yoʻl bilan jazo sifatida belgilangan ozodlikdan mahrum etish muddati hisobiga kiritiladi.
Muayyan hududga joylashtirilganlar qoʻmitalari oʻzlari vakili boʻlgan ushbu shaxslarga qarshi qoʻzgʻatilgan barcha sudlov ishlari va ularning natijalaridan xabardor etiladi.
119-modda
Muayyan hududga joylashtirilganlarga nisbatan quyidagi intizomiy jazo choralari qoʻllanishi mumkin:
1) 95-moddaga muvofiq 30 kundan ziyod boʻlmagan davrdagi ish haqining 50 foizidan oshmagan miqdorda jarima;
2) mazkur Konvensiyada koʻzda tutilganidan tashqari qoʻshimcha ravishda berilgan imtiyozlardan mahrum etish;
3) bir kunda ikki soatdan oshmaydigan va asosan lagerni tartibga solishga qaratilgan ishlar bilan bogʻliq boʻlgan navbatdan tashqari naryadlar berish;
4) qamoqda saqlash.
Intizomiy jazo choralarining gʻayriinsoniy, shafqatsiz yoxud muayyan hududga joylashtirilganlar sogʻligʻi uchun xavfli boʻlishi mutlaqo mumkin emas. Ularni belgilashda shaxsning yoshi, jinsi va salomatligining ahvoli hisobga olinishi oʻrinlidir.
Hatto jazo chorasi toʻgʻrisida qaror chiqarilayotgan paytda muayyan hududga joylashtirilgan shaxs bir yoʻla bir necha nojoʻya xatti-harakati yuzasidan javob berayotgani va bu nojoʻya xatti-harakatlarning oʻzaro bogʻliqligi yoki bogʻliq emasligidan qatʼi nazar, bitta jazo muddatining davomiyligi hech qachon 30 kalendar kunidan oshmasligi kerak.
120-modda
Qochishga uringan paytda yoki qochib ketganidan soʻng ushlab olingan muayyan hududga joylashtirilganlar bu xatti-harakati uchun, hatto bunday harakat takroran sodir etilgan boʻlsa ham, faqat intizomiy jazoga tortiladi.
Qochishga uringan paytda yoki qochib ketganidan soʻng ushlab olib jazolangan muayyan hududga joylashtirilganlar, 118-moddaning uchinchi xatboshisidan chekinish tariqasida, quyidagi shartlarga amal qilgan holda alohida nazorat ostiga olinishi mumkin bunday holat ularning sogʻligiga ziyon yetkazmasligi kerak, nazorat bevosita muayyan hududda saqlash joyida amalga oshirilishi lozim va mazkur Konvensiya tomonidan beriladigan kafolatlardan birontasining bekor qilinishiga olib kelmasligi shart.
Qochish yoxud qochishga urinishda koʻmaklashgan muayyan hududga joylashtirilganlar buning uchun faqat intizomiy jazoga tortilishi mumkin.
121-modda
Muayyan hududga joylashtirilganlar qochish paytida sodir etgan huquqbuzarliklari uchun sud javobgarligiga tortilgan taqdirda, ularning qochish yoki qochishga urinish bilan bogʻliq boʻlgan xatti-harakati, hatto bunday harakat takroran sodir etilgan boʻlsa ham, aybni ogʻirlashtiruvchi holat sifatida qaralmasligi kerak.
Nizolashayotgan tomonlar muayyan hududga joylashtirilganlarga ular tomonidan sodir etilgan muayyan huquqbuzarliklar, ayniqsa, qochish yoki qochishga urinish bilan bogʻliq boʻlgan xatti-harakat uchun intizomiy yoxud sudlov jazosi berilishini hal etishda tegishli maʼmuriyatlarning muruvvat koʻrsatishini kuzatib boradi.
122-modda
Intizomni buzish hisoblanuvchi har qanday xatti-harakat zudlik bilan tekshirilishi kerak. Xususan, bu qochish va qochishga urinishga taalluqli boʻlib, ushlab olingan muayyan hududga joylashtirilgan shaxs iloji boricha tezkorlik bilan tegishli maʼmuriyatga topshirilishi zarur.
Intizomni buzgan hollarda, muayyan hududga joylashtirilganlarning barchasi uchun suddan oldingi qamoq muddati eng kam miqdorda belgilanishi va ikki haftadan oshmasligi kerak; barcha hollarda suddan oldingi qamoq muddati ozodlikdan mahrum etish muddati hisobiga kiritiladi.
124 va 125-moddalar qoidalari intizomga zid xatti-harakati uchun suddan oldingi qamoq jazosiga tortilgan muayyan hududga joylashtirilganlarga nisbatan qoʻllanadi.
123-modda
Sudlov organlari va oliy maʼmuriyat vakolatiga mansub boʻlgan hollarni istisno etganda, intizomiy jazo faqat muayyan hududda saqlash joyi komendanti yoki u oʻz maʼmuriy vakolatini topshirgan ofitser yoxud masʼul mansabdor shaxs tomonidan berilishi mumkin.
Har qanday intizomiy jazo berish boʻyicha muayyan qaror chiqarishdan oldin muayyan hududga joylashtirilgan ayblanuvchi shaxs qaysi xatti-harakati uchun ayblanayotgani toʻgʻrisida batafsil xabardor qilinadi va u oʻz xatti-harakatini tushuntirib berishi va oʻzini himoya qilishi uchun unga imkoniyat yaratiladi. Unga, xususan, guvohlarni chaqirtirishi va zarur hollarda malakali tarjimon xizmatidan foydalanishi uchun ruxsat etiladi. Qaror ayblanuvchi va muayyan hududga joylashtirilganlar qoʻmitasi aʼzolaridan birining hozirligida eʼlon qilinadi.
Intizomiy jazo chorasini qoʻllash toʻgʻrisida qaror chiqarilgan paytdan to ushbu jazoning ijro etilishigacha boʻlgan oraliqdagi vaqt bir oydan oshmasligi kerak.
Mabodo muayyan hududga joylashtirilgan shaxsga nisbatan yangidan intizomiy jazo chorasi berilsa va ushbu jazolardan birining davomiylik muddati oʻn kun yoxud undan koʻproq boʻlsa, u holda har bir jazoni ijro etish oraligʻida kamida uch kun oʻtishi shart.
Muayyan hududda saqlash joyi komendanti berilgan intizomiy choralar roʻyxatini tutishi va bu roʻyxat Homiy Davlatlar vakillari tanishishlari uchun ochiq boʻlishi kerak.
124-modda
Hech qanday sharoitda muayyan hududga joylashtirilganlar intizomiy jazoni oʻtash uchun axloq tuzatish muassasalariga (qamoqxona, axloq tuzatish koloniyasi va boshqalarga) koʻchirilishi mumkin emas.
Intizomiy jazo oʻtaladigan imoratlar gigiyena talablariga javob berishi, xususan, yotoq moslamalari bilan jihozlangan boʻlishi zarur; jazoni oʻtayotganlar oʻzlarini ozoda saqlash imkoniyatlariga ega boʻlishlari lozim.
Intizomiy jazoni oʻtayotgan muayyan hududga joylashtirilgan ayollar erkaklardan ajratilgan holda alohida xonalarda saqlanishi va bevosita ayollarning nazorati ostida boʻlishi kerak.
125-modda
Intizomiy jazoga tortilgan muayyan hududga joylashtirilganlar har kuni jismoniy tarbiya mashqlari bilan shugʻullanishi va kamida ikki soat mobaynida ochiq havoda boʻlishi uchun imkoniyat yaratiladi.
Ularga, iltimoslariga koʻra, kundalik tibbiy koʻrikda hozir boʻlishga ruxsat etiladi. Ularga sogʻligʻi taqozosi boʻyicha zarur tibbiy yordam koʻrsatiladi va zarurat tugʻilgan hollarda ular muayyan hududda saqlash joyining lazaretiga yoki kasalxonaga joylashtiriladi.
Ularga oʻqish va yozish, shuningdek, xat olish va joʻnatish uchun ruxsat etiladi. Ammo ularga joʻnatmalar va pul koʻchirmalari berilishi jazoni oʻtash muddati tugaguncha toʻxtatib turilishi mumkin; bu narsalar jazo muddati davomida muayyan hududga joylashtirilganlar qoʻmitasiga topshiriladi, u esa ushbu joʻnatmalar ichidagi tez buziladigan oziq-ovqat mahsulotlarini lazaretga beradi.
Intizomiy jazoni oʻtayotgan muayyan hududga joylashtirilganlardan birontasi 107 va 143-moddalarda koʻzda tutilgan huquqlaridan mahrum etilishi mumkin emas.
126-modda
71-moddadan toki 76-moddaning qoidalarigacha muayyan hududga joylashtirilganlarni oʻz hukmi ostida saqlab turgan Davlatning oʻz hududida joylashtirilgan muayyan hududga joylashtirilganlarga qarshi qoʻzgʻatilgan shu kabi sudlov ishlariga nisbatan qoʻllaniladi.
X BOB. MUAYYAN HUDUDGA JOYLASHTIRILGANLARNI KOʻCHIRISH
127-modda
Muayyan hududga joylashtirilganlarni koʻchirishda har doim insonparvarlikka amal qilinadi. Odatda temir yoʻl orqali yoki boshqa transport turlari yordamida va kamida muayyan hududga joylashtirilganlarni oʻz hukmi ostida saqlab turgan Davlatning oʻz qoʻshinlarini siljitishni tashkil etishi paytidagi bilan tengma-teng sharoitda koʻchirish amalga oshiriladi. Istisno tariqasida, koʻchirish piyoda tarzda amalga oshirilishi zarur boʻlgan hollarda, muayyan hududga joylashtirilganlarning jismoniy ahvoli imkon bergan taqdirdagina bunga yoʻl qoʻyiladi va bunday koʻchirish mutlaqo ularning haddan ortiq toliqib qolishlariga olib kelmasligi kerak.
Muayyan hududga joylashtirilganlarni oʻz hukmi ostida saqlab turgan Davlat ushbu shaxslarni ularning sogʻligʻini yaxshi saqlab turish uchun yetarli darajadagi ichimlik suv va oziq-ovqat, shuningdek, ular uchun kerakli kiyim-kechak, boshpana va tibbiy yordam bilan taʼminlashi shart. U muayyan hududga joylashtirilganlarni tashish paytida ularning xavfsizligini taʼminlash borasida zarur boʻlgan barcha ehtiyot choralarini koʻradi va koʻchirishni boshlashdan oldin barcha koʻchiriladiganlarning toʻliq roʻyxatini tuzadi.
Yarador va bemorlar, nogironlar, shuningdek, chaqaloqli yoki homilador ayollarning yoʻl yurishi sogʻligʻi uchun xatarli hisoblangan taqdirda, muayyan hududga joylashtirilgan bunday shaxslar koʻchirilmaydi; ular xavfsizligining qatʼiy taqozosiga koʻra koʻchirish bundan mustasno.
Muayyan hududda saqlash joyiga front chizigʻi yaqinlashib kelgan taqdirda, bu yerdagi shaxslarni koʻchirishni yetarli darajadagi xavfsizlik sharoitida amalga oshirish mumkin boʻlgan yoki ularni koʻchirishga qaraganda oʻz joylarida qoldirish koʻproq xatarli hisoblangan hollardagina, muayyan hududga joylashtirilganlar boshqa joyga koʻchiriladi.
Muayyan hududga joylashtirilganlarni oʻz hukmi ostida saqlab turgan Davlat ushbu shaxslarni koʻchirish masalasini hal etishda ularning manfaatlarini, xususan, vataniga qaytarilishi yoki muqim yashab turgan joyiga qaytishini qiyinlashtirib yubormaslik kabi holatlarni hisobga olishi zarur.
128-modda
Koʻchirish paytida muayyan hududga joylashtirilganlarga ularning joʻnatilishi va yangi pochta manzili toʻgʻrisida rasmiy ravishda xabar qilinadi. Bu xabar ular oʻz yuklarini saranjom qilib va oila aʼzolarini ogohlantirib ulgurishlari uchun oldindan aytilishi kerak.
Ularga shaxsiy buyumlar, xatlar va oʻz nomlariga kelgan joʻnatmalarni oʻzlari bilan birga olishga ruxsat etiladi; koʻchirish sharoiti taqozosiga koʻra olib ketiladigan yuklarning vazni cheklab qoʻyilishi mumkin, ammo ruxsat etilgan vazn qatʼiy ravishda kishi boshiga 25 kilogramdan oshmasligi kerak.
Avvalgi manzilga yoʻllangan xatlar va joʻnatmalar tutib qolinmasdan, zudlik bilan muayyan hududga joylashtirilganlarning yangi manziliga joʻnatiladi.
Zarurat tugʻilgan hollarda, muayyan hududda saqlash joyi komendanti muayyan hududga joylashtirilganlar qoʻmitasi bilan kelishgan holda, ushbu shaxslarga tegishli jamoat mulkini va bu shaxslar mazkur moddaning ikkinchi xatboshida koʻzda tutilgan cheklashlar tufayli oʻzlari bilan birga olib ketolmagan buyumlarni tashishni taʼminlash yuzasidan tegishli choralarni koʻradi.
XI BOB. MUAYYAN HUDUDGA JOYLASHTIRILGANLARNING OʻLIMI
129-modda
Muayyan hududga joylashtirilganlar oʻz vasiyatnomalarini ularning saqlanishini taʼminlaydigan masʼul maʼmurlarga topshirishi mumkin. Muayyan hududga joylashtirilganlar vafot etgan taqdirda, tegishli vasiyatnoma zudlik bilan koʻrsatilgan kishilarga yetkaziladi.
Muayyan hududga joylashtirilganlardan har birining vafoti shifokor tomonidan qayd etilishi, soʻng esa oʻlim sabablari va u yuz bergan shart-sharoit qayd etilgan dalolatnoma tuzilishi zarur.
Tegishli tartibda roʻyxatdan oʻtkaziladigan oʻlim haqidagi rasmiy dalolatnoma muayyan hududda saqlash joyi joylashgan hududda amalda boʻlgan tartib-qoidaga muvofiq tarzda tuzilishi va ushbu dalolatnomaning muayyan tartibda tasdiqlangan nusxasi Homiy Davlatga, shuningdek, 140-moddada koʻzda tutilgan Markaziy Agentlikka zudlik bilan joʻnatilishi shart.
130-modda
Muayyan hududga joylashtiruvchi maʼmurlar vafot qilgan shaxslarning dafn marosimi hurmat bilan va iloji boʻlsa ular mansub boʻlgan diniy urf-odatlar asosida amalga oshirilishini, marhumlar qabrlari hurmat qilinishini, tegishli ravishda saqlanishini va zarur boʻlganda topish osonlashishi koʻzda tutilgan holda belgilanishini nazorat qiladi.
Muqarrar sharoit taqozosiga koʻra ularni birodarlik qabristoniga qoʻyishni istisno etganda, vafot etgan muayyan hududga joylashtirilganlar alohida qabrlarda dafn etilishi kerak. Jasadlarni yoqish faqat qatʼiy sanitariya talablariga koʻra yoki marhumning dini shuni talab etsa yoxud uning maxsus vasiyati boʻlgan taqdirdagina amalga oshiriladi. Yoqish amalga oshirilgan taqdirda, oʻlim toʻgʻrisidagi dalolatnomada yoqish fakti va uning sabablari qayd etilishi kerak. Marhumning xoki muayyan hududga joylashtirilganlarni oʻz hukmi ostida saqlab turgan Davlat maʼmurlari tomonidan ehtiyot qilib saqlanishi va iloji boʻlsa marhumlarning yaqin qarindoshlariga ularning iltimosi asosida zudlik bilan yetkazilishi zarur.
Sharoit imkon berishi bilanoq, harbiy harakatlar tugagan muddatdan kechiktirmay, muayyan hududga joylashtirilganlarni oʻz hukmi ostida saqlab turgan Davlat 136-moddada koʻzda tutilgan Maʼlumotlar Byurosi orqali vafot etgan muayyan hududga joylashtirilganlar mansub boʻlgan Davlatga marhumlar qabrlarining roʻyxatini yuboradi. Bu roʻyxatda marhumning shaxsini aniqlashda yordam beradigan zarur maʼlumotlar, shuningdek, qabrlarning aniq joyi qayd etilishi kerak.
131-modda
Muayyan hududga joylashtirilganlarga soqchilar tomonidan yoki biron-bir muayyan hududga joylashtirilgan shaxs yoxud butunlay boshqa shaxslar tomonidan yetkazilgan yoki yetkazilganligi gumon qilinayotgan har qanday jiddiy jarohat yoxud oʻlim holati toʻgʻrisida, shuningdek, nomaʼlum sabablarga koʻra yuz bergan barcha oʻlim holatlari haqida muayyan hududga joylashtirilganlarni oʻz hukmi ostida saqlab turgan Davlat tomonidan tezkorlik bilan rasmiy tergov ishlari ochilishi shart.
Bu haqda zudlik bilan Homiy Davlatga xabar beriladi. Har bir guvohdan koʻrsatmalar soʻrab olinishi zarur; bu guvohlik koʻrsatmalari bayon etilgan maʼlumotnoma tayyorlanib, yuqorida qayd etilgan Davlatga yuboriladi.
Tergov natijasida bir yoki bir necha shaxslarning aybdorligi aniqlangan taqdirda, muayyan hududga joylashtirilganlarni oʻz hukmi ostida saqlab turgan Davlat aybdorni yoxud aybdorlarni sud qilish uchun barcha choralarni koʻradi.
XII BOB. MUAYYAN HUDUDGA JOYLASHTIRILGANLARNI OZOD ETISH, VATANIGA QAYTARISH YOKI BETARAF MAMLAKATGA JOYLASHTIRISH
132-modda
Muayyan hududga joylashtirilganlarni ozodlikdan mahrum etish sabablari barham topishi bilanoq bunday shaxslar ularni oʻz hukmi ostida saqlab turgan Davlat tomonidan ozod etiladi.
Nizolashayotgan tomonlar harbiy harakatlar davrida muayyan hududga joylashtirilganlarning muayyan toifalarini, ayniqsa, bolalarni, homilador ayollarni, chaqaloqli va yosh bolali onalarni, yaradorlar va bemorlarni, shuningdek, ozodlikdan mahrum etish joylarida uzoq muddat saqlab turilgan shaxslarni ozod qilish, vataniga qaytarish, muqim yashash joyiga qaytarib yuborish yoki betaraf mamlakat shifoxonasiga joylashtirish yuzasidan oʻzaro bitimlar tuzishga harakat qiladi.
133-modda
Muayyan hududga joylashtirish harbiy harakatlar tugashi bilan iloji boricha tezroq toʻxtatilishi zarur.
Ayni chogʻda, nizolashayotgan tomonlardan birining hududida joylashgan va huquqbuzarlik sodir etgani uchun sudga berilgan muayyan hududga joylashtirilgan shaxslar ularning bu xatti-harakati uchun faqat intizomiy jazo qoʻllash bilangina cheklanilmagan taqdirda, sud jarayoni tugagunicha yoki tegishli holatlarda jazoni oʻtab boʻlguniga qadar ushlab qolinishi mumkin Bu qoida oldinroq ozodlikdan mahrum qilishga hukm etilgan shaxslarga nisbatan ham qoʻllaniladi.
Muayyan hududga joylashtirilganlarni oʻz hukmi ostida saqlab turgan Davlat bilan manfaatdor Davlatlar oʻrtasidagi kelishuvga muvofiq harbiy harakatlar yoki istilo barham topganidan soʻng turli joylarga tarqalib ketgan muayyan hududga joylashtirilganlarni qidirish uchun komissiyalar tuzilishi mumkin.
134-modda
Oliy Ahdlashuvchi Tomonlar harbiy harakatlar yoki istilo barham topganidan soʻng urush tamom boʻlguncha ozodlikdan mahrum etilgan barcha shaxslarning avvalgi yashash joylariga qaytarib yuborilishi yoki vataniga qaytarilishiga koʻmaklashishga harakat qilishi lozim.
135-modda
Muayyan hududga joylashtirilganlarni oʻz hukmi ostida saqlab turgan Davlat ushbu shaxslar ozod etilganidan soʻng ularni qoʻlga olinishiga qadar yashab turgan joylariga qaytarish bilan bogʻliq sarf-xarajatlarni yoki ular safarda yoxud ochiq dengizda boʻlgan paytida qoʻlga olingan boʻlsa, ushbu safarni tugatib manziliga yetib olishi uchun yoxud safarlarini boshlagan joyga eltish uchun zarur xarajatlarni qoplaydi.
Muayyan hududga joylashtirilganlarni oʻz hukmi ostida saqlab turgan Davlat ilgari muqim yashash joyi oʻz hududida joylashgan shaxsga u ozod etilganidan soʻng shu hududda yashab qolishiga ruxsat etmagan taqdirda, mazkur shaxsga vataniga qaytarish bilan bogʻliq sarf-xarajatlarni toʻlaydi. Agar mazkur shaxs masʼuliyatni oʻz zimmasiga olib yoki sadoqat tuygʻusi nuqtayi nazaridan oʻzi burchdor hisoblangan hukumatga boʻysungan holda oʻz mamlakatiga ketishni lozim topsa, u holda muayyan hududga joylashtirilganlarni oʻz hukmi ostida saqlab turgan Davlat bunday shaxslarning oʻziga tegishli hududdan tashqaridagi yoʻl xarajatlarini toʻlashga majbur emas. Muayyan hududga joylashtirilganlarni oʻz hukmi ostida saqlab turgan Davlat oʻz iltimoslariga koʻra muayyan hududga joylashtirilgan shaxslarni vataniga qaytarish bilan bogʻliq xarajatlarni toʻlashga majbur hisoblanmaydi.
Agar muayyan hududga joylashtirilgan shaxslar 45-moddaga muvofiq boshqa Davlatga topshirilsa, u holda topshiruvchi va qabul qiluvchi Davlatlar muayyan sarf-xarajatlarning oʻzlariga tegishli qismini toʻlash yuzasidan oʻzaro kelishib oladi.
Yuqorida qayd etilgan qoidalar nizolashayotgan tomonlar oʻrtasida dushman qoʻlidagi oʻz fuqarolarini almashtirish va vataniga qaytarish yuzasidan tuzilishi mumkin boʻlgan maxsus bitimlarga ziyon yetkazmasligi kerak.
V QISM. MAʼLUMOTLAR BYUROSI VA MARKAZIY MAʼLUMOTLAR AGENTLIGI
136-modda
Mojaroning boshlanishidayoq va barcha bosib olish xollarida nizolashayotgan tomonlardan har biri oʻz qoʻl ostida Maʼlumotlar Byurosini rasmiy ravishda taʼsis etadi va unga oʻz hukmi ostida saqlab turilgan homiylikka olingan shaxslar toʻgʻrisidagi maʼlumotlarni yigʻish va uzatish vazifasini yuklaydi.
Nizolashayotgan tomonlarning har biri muayyan yashash joyiga majburiy koʻchirib saqlanayotgan yoki muayyan hududga joylashtirilgan va ikki haftadan ortiq muddat mobaynida qamoqda boʻlgan homiylikka olingan har bir shaxsga nisbatan qoʻllagan chora-tadbirlari toʻgʻrisidagi axborotni yuqorida qayd etilgan Maʼlumotlar Byurosiga imkon qadar tezkorlik bilan maʼlum qiladi. Bundan tashqari, ular oʻzlarining turli manfaatdor tashkilotlari zimmasiga homiylikka olingan shaxslarga taalluqli barcha oʻzgarishlar, masalan, koʻchirish, ozod etish, vataniga qaytarish, qochish, harbiy shifoxonaga joylashtirilish, tugʻilish va vafot etish kabi holatlar bilan bogʻliq maʼlumotlarni ana shu Maʼlumotlar Byurosiga zudlik bilan taqdim etish vazifasini yuklaydi.
137-modda
Milliy Maʼlumotlar Byurosi, bir tomondan, Homiy Davlatning, ikkinchi tomondan, 140-moddada koʻzda tutilgan Markaziy Agentlikning koʻmagida homiylikka olingan shaxslarga taalluqli maʼlumotlarni bu shaxslar fuqarosi hisoblangan Davlatga yoxud bu shaxslar hududida yashagan Davlatga zudlik bilan joʻnatib yuboradi. Byuro, shuningdek, homiylikka olingan shaxslar yuzasidan oʻz nomiga kelib tushgan barcha soʻrovlarga javob qaytaradi.
Maʼlumotlar Byurolari berilgan maʼlumot homiylikka olingan shaxsga yoki uning oilasiga ziyon yetkazishi mumkin boʻlgan holatlarni istisno etganda, ushbu manfaatdor shaxsga taalluqli maʼlumotlarni beradi. Hatto shunday istisnoli hollarda ham tegishli maʼlumotlarni Markaziy Agentlikka berishni rad etish mumkin emas, bu agentlik esa muayyan vaziyatdan oldindan xabardorligi asosida 140-moddada qayd etilgan ehtiyotkorlik choralarini koʻradi.
Byuro yuboradigan har qanday yozma maʼlumotlar imzo va muhr bilan tasdiqlanadi.
138-modda
Milliy Maʼlumotlar Byurosi oladigan va joʻnatadigan maʼlumotlar homiylikka olingan shaxsning kimligini aniq belgilash va zudlik bilan uning oilasiga bildirish yuborish imkonini berishi lozim. Unda kamida tegishli shaxsning familiyasi, ismi, tugʻilgan joyi va sanasi, fuqaroligi, oxirgi yashash joyi, alohida belgilari, otasining ismi va onasining qizlik familiyasi, ushbu shaxsga nisbatan qoʻllangan choraning mazmuni, qoʻllanish vaqti va joyi, unga xat-xabar joʻnatish mumkin boʻlgan manzil, shuningdek, xabardor etilishi lozim boʻlgan shaxsning ism-familiyasi va turar-joy manzili aniq koʻrsatilgan boʻlishi kerak.
Shuningdek, jiddiy yarador yoki ogʻir bemor boʻlgan muayyan hududga joylashtirilganlarning ahvoli haqidagi maʼlumotlar muntazam ravishda, agar iloji boʻlsa, har haftada joʻnatib turiladi.
139-modda
Bundan tashqari, Maʼlumotlar Byurosi 136-moddada koʻzda tutilgan homiylikka olingan shaxslardan qolgan, xususan, ularning vataniga qaytarilishi, ozod etilishi, qochishi yoki vafot etishi munosabati bilan ushbu homiylikka olingan shaxslardan qolgan barcha qimmatbaho shaxsiy buyumlarni toʻplash va toʻgʻridan toʻgʻri, zarur hollarda esa Markaziy Agentlik orqali, manfaatdor shaxslarga topshirish uchun masʼul hisoblanadi. Bu buyumlar byuro muhri bosilgan paketlarda joʻnatiladi. Paketlarga ushbu buyumlarning egasi toʻgʻrisidagi batafsil maʼlumotlar, shuningdek, paketdagi buyumlarning aniq roʻyxati qayd etilgan hujjatlar ilova qilinadi. Bunday qimmatbaho buyumlarni olish va joʻnatish hollarining barchasi batafsil qayd etib boriladi.
140-modda
Homiylikka olingan shaxslar, xususan, muayyan hududga joylashtirilganlarning ishlari boʻyicha Markaziy Maʼlumotlar Agentligi betaraf mamlakatda taʼsis etiladi. Xalqaro Qizil Xoch Qoʻmitasi zarur deb topgan taqdirda, manfaatdor Davlatlarga bunday agentlikni tashkil etishni tavsiya qiladi; bu Harbiy asirlar bilan qilinadigan muomala toʻgʻrisida 1949-yil 12-avgustda qabul qilingan Jeneva Konvensiyasining 123-moddasida koʻzda tutilgan agentlikdek boʻlishi mumkin.
Mazkur agentlikka rasmiy yoki xususiy yoʻl bilan olish mumkin boʻlgan 136-moddada koʻzda tutilgan mazmundagi barcha maʼlumotlarni jamlash vazifasi yuklanadi; u tegishli maʼlumotlar homiylikka olingan shaxslarga yoki ularning oilasiga ziyon yetkazishi mumkin boʻlgan holatlarni istisno etgan barcha hollarda ushbu manfaatdor shaxslarga taalluqli maʼlumotlarni ular fuqarosi boʻlgan mamlakatga yoxud ular yashagan mamlakatga iloji boricha tezkorlik bilan yuborishi zarur. Nizolashayotgan tomonlar koʻrsatilgan maʼlumotlarni yuborishni amalga oshirishi uchun agentlikka barcha oqilona shart-sharoitlarni yaratib beradi.
Oliy Ahdlashuvchi Tomonlar, xususan, fuqarolari Markaziy Agentlik xizmatidan foydalanayotgan Tomonlar agentlikning ehtiyojini qoplash uchun moliyaviy koʻmak koʻrsatishga taklif etiladi.
Bu qoidalar Xalqaro Qizil Xoch Qoʻmitasi va 142-moddada koʻrsatilgan koʻmak tashkilotlarining insonparvarlik faoliyatini cheklash mazmunida talqin etilmasligi shart.
141-modda
Milliy Maʼlumotlar Byurolari va Markaziy Maʼlumotlar Agentligi har qanday pochta yigʻimlarini toʻlashdan ozod etiladi va 110-moddada koʻzda tutilgan barcha imtiyozlardan foydalanadi; shuningdek, ularga imkon boricha telegrafdan bepul yoki kamida eng quyi tarif boʻyicha foydalanish huquqi ham beriladi.
V BOʻLIM. KONVENSIYANI BAJARISH
I QISM. UMUMIY QOIDALAR
142-modda
Homiylikka olingan shaxslarni oʻz hukmi ostida saqlab turgan Davlatlar oʻz xavfsizligini taʼminlash yoki boshqa oqilona ehtiyojlarni qondirish uchun zarur boʻlgan chora-tadbirlarni qoʻllash hollaridan tashqari, diniy jamiyatlar, koʻmak jamiyatlari yoxud homiylikka olingan shaxslarga koʻmaklashuvchi boshqa har qanday tashkilotlarga va tengma-teng ravishda ularning akkreditatsiya qilingan vakillariga homiylikka olingan shaxslarni borib koʻrish, ularga joʻnatmalar va tarbiyaviy va diniy maqsadlar uchun, shuningdek, muayyan hududda saqlash joylarida dam olishni tashkillashtirishda koʻmaklashish maqsadida koʻngil ochish uchun moʻljallangan har xil narsalar tarqatishlariga zarur shart-sharoit yaratib beradi. Yuqorida tilga olingan jamiyatlar yoki tashkilotlar muayyan hududga joylashtirilganlarni oʻz hukmi ostida saqlab turgan Davlat hududida yoxud boshqa bir mamlakatda taʼsis etilishi yoki xalqaro ahamiyatga ega boʻlishi ham mumkin.
Homiylikka olingan shaxslarni oʻz hukmi ostida saqlab turgan Davlat tomonidan tegishli vakillariga uning hududida va nazorati ostida ishlashlari uchun ruxsat etiladigan jamiyat va tashkilotlarning soni cheklab qoʻyilishi mumkin; lekin bunday cheklash barcha homiylikka olingan shaxslarga taʼsirchan va yetarli darajada koʻmak koʻrsatilishiga xalal bermasligi shart.
Xalqaro Qizil Xoch Qoʻmitasining bu boradagi alohida mavqeyi har doim eʼtirof etilishi va hurmat qilinishi lozim.
143-modda
Homiy Davlatlarning vakillari yoki delegatlariga homiylikka olingan shaxslar joylashtirilgan barcha joylar, xususan, bu shaxslar muayyan hududga joylashtirilgan, qamoqda saqlanayotgan va ishlayotgan joylarni borib koʻrishga ruxsat etiladi.
Ular homiylikka olingan shaxslar foydalanadigan barcha xonalarga kirish huquqiga ega boʻladi, bu shaxslar bilan guvohlarsiz suhbatlashishlari, zarur boʻlganda tarjimon yordamida gaplashishlari mumkin.
Bunday borib koʻrishlar faqat qatʼiy harbiy zarurat taqozosiga koʻra istisno tariqasida va muayyan muddatga taqiqlanishi mumkin. Borib koʻrishlarning soni va davomiyligi cheklab qoʻyilmaydi.
Homiy Davlatlarning vakillari yoki delegatlariga xohlagan joylarini borib koʻrishlari uchun erkin tanlov imkoniyati beriladi. Urush tamom boʻlguncha ozodlikdan mahrum etilganlarni oʻz hukmi ostida saqlab turgan Davlat yoki istilochi Davlat, Homiy Davlat va tegishli hollarda borib koʻrilishi kerak boʻlgan shaxs bevosita fuqarosi hisoblangan Davlat ana shu asirlarni borib koʻrishni istagan ularning vatandoshlariga koʻrishda qatnashish uchun ruxsat etish toʻgʻrisida oʻzaro kelishib olishi mumkin.
Xalqaro Qizil Xoch Qoʻmitasi delegatlari ham shu huquqlardan foydalanadi. Ularning tayinlanishi ushbu delegatlar oʻz faoliyatini amalga oshiradigan hududni oʻz hukmi ostida saqlab turgan Davlat roziligiga bogʻliqdir.
144-modda
Oliy Ahdlashuvchi Tomonlar tinchlik va urush vaqtida ham mazkur Konvensiya matnini oʻz mamlakatlari ichida imkon qadar kengroq tarqatish, xususan, uni oʻrganish uchun harbiy, mumkin boʻlsa, fuqaroviy taʼlim sohasining oʻquv dasturlariga kiritish majburiyatini zimmasiga oladi, toki uning prinsiplaridan barcha aholi xabardor boʻlsin.
Fuqaroviy, harbiy va politsiya maʼmurlari va urush davrida homiylikka olingan shaxslar uchun javobgar hisoblangani boshqa xil maʼmurlar Konvensiya matniga ega boʻlishi va uning qoidalari bilan maxsus tanishtirilishi shart.
145-modda
Oliy Ahdlashuvchi Tomonlar Shveysariya Federal Kengashi yordamida, harbiy harakatlar vaqtida esa Homiy Davlatlar orqali mazkur Konvensiya tarjimalarining rasmiy matnlarini, shuningdek, uning qoʻllanilishini taʼminlash yoʻlida qabul qilingan qonunlar va qarorlarni bir-biriga yetkazadi.
146-modda
Oliy Ahdlashuvchi Tomonlar keyingi moddada koʻrsatilgan mazkur Konvensiya qoidalarining u yoki bu darajada jiddiy buzilishiga yoʻl qoʻygan yoki bu haqda buyruq bergan shaxslar uchun samarali jinoiy javobgarlikni taʼminlash maqsadida zarur boʻlgan qonunchilikni amalga kiritish yuzasidan oʻz zimmasiga tegishli masʼuliyat oladi. Oliy Ahdlashuvchi Tomonlarning har biri qoidalarning u yoki bu darajada jiddiy buzilishiga yoʻl qoʻyganlikda yoxud bu haqda buyruq berganlikda ayblanayotgan shaxslarni qidirib topish va qaysi mamlakat fuqarosi ekanidan qatʼi nazar ularni oʻz sudiga topshirishni zimmalariga oladilar. Tegishli Tomon, shuningdek, agar xohlasa, oʻz qonunchiligiga muvofiq ularni sud qilish uchun boshqa manfaatdor Oliy Ahdlashuvchi Tomon ixtiyoriga berishi mumkin. Buning uchun ushbu Oliy Ahdlashuvchi Tomon ana shu shaxslarni ayblash uchun asos boʻla oladigan dalillarga ega boʻlishi kerak.
Oliy Ahdlashuvchi Tomonlarning har biri keyingi moddada sanab oʻtilgan jiddiy qoidabuzarliklar bilan bir qatorda, mazkur Konvensiya qoidalariga zid boʻlgan boshqa xatti-harakatlarga barham berish uchun zarur choralarni koʻradi.
Har qanday sharoitda ayblanuvchi shaxslar tegishli sud protsedurasi va himoyalanish huquqi kafolatlaridan foydalanadi. Bu kafolatlarning foydasi Harbiy asirlar bilan qilinadigan muomala toʻgʻrisida 1949-yil 12-avgustda qabul qilingan Jeneva Konvensiyasining 105-moddasi va keyingi moddalarida koʻzda tutilgan kafolatlarnikidan kam boʻlmasligi kerak.
147-modda
Yuqoridagi moddada qayd etilgan jiddiy qoidabuzarliklar qatoriga mazkur Konvensiya homiyligidan foydalanayotgan shaxslar yoki mol-mulkka qarshi qaratilgan quyidagi qoidabuzarlik harakatlari kiradi: qasddan oʻldirish, qiynoqqa solish va gʻayriinsoniy muomala qilish, shu jumladan, biologik tajribalar oʻtkazish, ataylab ogʻir azob yoki jiddiy shikast yetkazish, sogʻligʻiga ziyon keltirish, noqonuniy deportatsiya qilish yoki koʻchirish, noqonuniy qamoqqa olish, homiylikka olingan shaxsni dushman Davlatning qurolli kuchlari safida xizmat qilishga majburlash yoki mazkur Konvensiyada koʻzda tutilgan tartibdagi begʻaraz va joʻyali sudlov huquqlaridan mahrum etish, garovga olish, uning mulkini harbiy vaziyat taqozo etmagan holda noqonuniy tarzda, oʻzboshimchalik bilan katta hajmda vayron etish va oʻzlashtirib olish.
148-modda
Oliy Ahdlashuvchi Tomonlarning birontasiga oʻzini yoki boshqa Oliy Ahdlashuvchi Tomonni yuqoridagi moddada koʻzda tutilgan qoidabuzarliklar boʻyicha oʻzining yoxud biron-bir Ahdlashuvchi Tomonning zimmasiga yuklanadigan javobgarlikdan xalos etishi uchun ruxsat berilmaydi.
149-modda
Nizolashayotgan tomonlardan birining iltimosiga binoan, Konvensiya qoidabuzarliklarining har qanday tasdigʻini tegishlicha aniqlashtirish yuzasidan manfaatdor tomonlar oʻrtasida oʻzaro kelishilgan tartibdagi aniqlash protsedurasi boshlanishi kerak.
Aniqlash protsedurasi masalasi boʻyicha bir bitimga kelinmagan taqdirda, tomonlar oʻzaro kelishgan holda bu masalani hal etadigan arbitrni tanlab oladilar.
Qoidabuzarlik aniqlanishi bilanoq, nizolashayotgan tomonlar unga barham beradilar va imkon qadar qisqa fursatda aybdorni jazolash choralarini koʻradilar.
II QISM. YAKUNIY QOIDALAR
150-modda
Mazkur Konvensiya fransuz va ingliz tillarida tayyorlangan. Har ikki tildagi matn bir xil kuchga ega.
Shveysariya Federal Kengashi Konvensiyaning rus va ispan tillariga rasmiy tarjimalarini taʼminlaydi.
151-modda
Quyidagi sana qoʻyilgan mazkur Konvensiya 1949-yil 21-aprelda Jenevada ochilgan konferensiyaga vakil yuborgan barcha Davlatlar tomonidan 1950-yilning 12-fevraligacha imzolanishi mumkin.
152-modda
Mazkur Konvensiya imkon qadar tezroq ratifikatsiya qilinadi va ratifikatsiya yorliqlari saqlash uchun Bernga topshiriladi.
Har bir ratifikatsiya yorligʻini topshirish uchun protokol tuziladi va uning tasdiqlangan nusxasi Konvensiyani imzolagan yoki unga qoʻshilish toʻgʻrisida bayonot bergan barcha Davlatlarga Shveysariya Federal Kengashi tomonidan topshiriladi.
153-modda
Mazkur Konvensiya kamida ikkita ratifikatsiya yorligʻi saqlash uchun topshirilgandan soʻng oradan olti oy oʻtgach kuchga kiradi.
Kelgusida u har qaysi Oliy Ahdlashuvchi Tomon uchun shu tomonning ratifikatsiya yorligi saqlashga topshirilgach, oradan olti oy oʻtib kuchga kirib boradi.
154-modda
Quruqlikdagi urush qonunlari va odatlari toʻgʻrisida 1899-yil 29-iyulda yoki 1907-yil 18-oktabrda imzolangan Gaaga Konvensiyalari bilan oʻzaro bogʻlangan va mazkur Konvensiya ishtirokchilari boʻlgan Davlatlar oʻrtasidagi munosabatlarda ushbu Konvensiya yuqorida tilga olingan Gaaga Konvensiyalariga ilova qilingan Reglamentning II va III qismlarini toʻldiradi.
155-modda
Mazkur Konvensiya kuchga kirgan kunidan eʼtiboran ushbu Konvensiyani imzolamagan har qanday Davlatning unga qoʻshilishi uchun ochiq hisoblanadi.
156-modda
Har bir qoʻshilish toʻgʻrisida Shveysariya Federal Kengashiga yozma ravishda bayonot beriladi va ushbu bayonot kelib tushgan kunidan boshlab olti oy vaqt oʻtgach kuchga kiradi.
Shveysariya Federal Kengashi Konvensiyani imzolagan yoki unga qoʻshilish toʻgʻrisida bayonot bergan barcha Davlatlarni qoʻshilganlik toʻgʻrisida xabardor qiladi.
157-modda
2 va 3-moddalarda koʻzda tutilgan holatlar saqlashga topshirilgan ratifikatsiyalarning, shuningdek, nizolashayotgan tomonlar harbiy harakatlardan yoki bosib olishdan oldin yoxud keyin qoʻshilish toʻgʻrisida bergan bayonotlarning darhol kuchga kirishini taʼminlaydi. Shveysariya Federal Kengashi ratifikatsiyalar yoki nizolashayotgan tomonlardan qoʻshilish haqida tushgan bayonotlar toʻgʻrisida eng tezkor yoʻllar bilan xabar yetkazadi.
158-modda
Oliy Ahdlashuvchi Tomonlarning har biri mazkur Konvensiyani denonsatsiya qilish imkoniyatiga ega boʻladi.
Shveysariya Federal Kengashiga denonsatsiya toʻgʻrisida yozma bayonot beriladi va u denonsatsiya toʻgʻrisida barcha Oliy Ahdlashuvchi Tomonlarning hukumatlarini xabardor qiladi.
Denonsatsiya Shveysariya Federal Kengashiga bu haqda yozma bayonot berilganidan soʻng bir yil oʻtgachgina kuchga kiradi. Shu bilan birga tegishli Davlat mojaroda ishtirok etayotgan vaqtda denonsatsiya toʻgʻrisida yozma bayonot bergan boʻlsa, u tinchlik bitimiga kirishilmaguncha va har holda, mazkur Konvensiya homiyligidan foydalanayotgan shaxslarni ozod etish, oʻz vataniga qaytarish va yashash manzillariga joylashtirish boʻyicha ishlar tugallanmaguncha kuchga kirmasligi kerak.
Denonsatsiya bu haqda yozma bayonot bergan Davlatga nisbatangina kuchga egadir. U nizolashayotgan tomonlar zimmasiga xalqaro huquq prinsiplaridan kelib chiqib yuklanadigan majburiyatlarga hech qanday taʼsir etmaydi. Negaki bu majburiyatlar sivilizatsiyalashgan xalqlar oʻrtasidagi urf-odatlar, insoniy qonun-qoidalar va jamoatchilikning vijdon amridan kelib chiqadi.
159-modda
Shveysariya Federal Kengashi mazkur Konvensiyani Birlashgan Millatlar Tashkiloti kotibiyatida roʻyxatdan oʻtkazadi Shveysariya Federal Kengashi, shuningdek, Birlashgan Millatlar Tashkiloti kotibiyatiga mazkur Konvensiya yuzasidan olingan barcha ratifikatsiyalar, qoʻshilishlar va denonsatsiya qilishlar toʻgʻrisida xabar berib boradi.
Ushbuni tasdiqlash uchun quyida imzo chekuvchilar tegishli vakolatlarni bergan holda mazkur Konvensiyani imzoladilar. Jenevada 1949-yil 12-avgustda fransuz va ingliz tillarida tuzildi; mazkur Konvensiyaning asl nusxasi Shveysariya Konfederatsiyasi arxivlarida saqlanadi, Konvensiyaning tasdiqlangan nusxalari esa Shveysariya Federal Kengashi tomonidan uni imzolagan yoki unga qoʻshilgan har bir Davlatga topshiriladi.
I Ilova
SANITAR ZONALAR VA HUDUDLAR TOʻGʻRISIDAGI BITIM LOYIHASI
1-modda
Sanitar zonalar faqat Harakatdagi qurolli kuchlardagi yaradorlar va bemorlarning qismatlarini yengillashtirish toʻgʻrisida 1949-yil 12-avgustda qabul qilingan Jeneva konvensiyasining 23-moddasida qayd etilgan shaxslar, shuningdek, zimmasiga ushbu zonalar va hududlarni tashkillashtirish, ularni boshqarish va u yerda qoʻnim topgan shaxslarni parvarishlash masʼuliyati yuklangan xodimlar uchungina moʻljallanadi.
Ammo bunday zonalar hududida doimiy istiqomat etuvchi shaxslar bu zonalarda boʻlish huquqiga ega boʻladi.
2-modda
Qanday asos boʻyicha ekanidan qatʼi nazar, sanitar zonalardan birontasida joylashgan har qanday shaxs na zona ichkarisida va na tashqarida harbiy operatsiyalar va harbiy materiallar ishlab chiqarishga bevosita aloqador boʻlgan biron-bir faoliyat bilan shugʻullanishi mumkin emas.
3-modda
Sanitar zona tashkil etayotgan Davlat ushbu zonani kelib koʻrish yoki unda yurish huquqiga ega boʻlmagan barcha shaxslarning bu zona hududiga kirishini taqiqlashga qaratilgan barcha zaruriy choralarni koʻradi.
4-modda
Sanitar zonalar quyidagi shartlarga javob berishi shart:
a) bu zonalar ularni tashkil etgan Davlat nazoratidagi hududning atigi kichik bir qismidan iborat boʻlishi lozim;
b) ularda sigʻishi mumkin boʻlgan aholi soniga nisbatan kamroq kishi joylashtirilishi kerak;
s) ular har qanday harbiy obyektlar va har qanaqa yirik sanoat korxonalari yoki maʼmuriy muassasalardan olisda joylashtirilishi, shuningdek, bunday inshootlarga ega boʻlmasligi shart;
d) ular urush olib borish uchun ahamiyat kasb etishi ehtimoli mavjud boʻlgan hududlarda joylashtirilishi mumkin emas.
5-modda
Sanitar zonalarga quyidagi talablar qoʻyiladi:
a) bu zonalarda mavjud boʻlishi mumkin boʻlgan qatnov yoʻllaridan va transport vositalaridan qoʻshinlarni yoki harbiy materiallarni tashish, hattoki tranzit tashish uchun ham foydalanilmasligi kerak;
b) bu zonalar har qanday vaziyatda ham harbiy vositalar bilan himoya qilinmaydi.
6-modda
Sanitar zonalar ularning old tomonida va qurilish inshootlarida oʻrnatiladigan oq tusli sathdagi qizil xoch (qizil yarim oy, qizil sher va quyosh) bilan belgilanadi.
Qorongʻi paytlarda ular xuddi shu taxlitda tegishli yoritgichlar yordamida belgilanishi mumkin.
7-modda
Tinchlik davrida yoki urush harakatlarining boshlanishida har qaysi Davlat barcha Oliy Ahdlashuvchi Tomonlarga oʻz nazoratidagi hududlarda taʼsis etilgan sanitar zonalar roʻyxatini maʼlum qiladi. Davlatlar, shuningdek, tomonlarga mojaro davrida tashkil qilgan har bir yangi zona toʻgʻrisida maʼlumot berishi shart.
Qarshi tomon yuqorida qayd etilgan maʼlumotlarni olgan paytdan eʼtiboran zona huquqiy jihatdan mavjud hisoblanadi.
Ammo, agar qarshi tomon mazkur bitimning qaysidir sharti yaqqol bajarilmagan deb hisoblasa, u holda zonani eʼtirof etishdan voz kechishi va bu haqda ushbu zona qaramogʻida boʻlgan tomonga zudlik bilan maʼlum qilishi yoxud unga oʻz eʼtirofi 8-moddada koʻzda tutilgan nazoratning oʻrnatilishiga bogʻliq ekanini bildirishi mumkin.
8-modda
Har qaysi tomon, qarshi tomon taʼsis etgan bir yoki bir nechta sanitar zonani tan olgan holda, bitta yoxud bir nechta maxsus komissiya ushbu zonalar mazkur bitimda bayon etilgan talab va shartlarga nechogʻlik javob berishini tekshirishini talab qilish huquqiga ega boʻladi.
Buning uchun maxsus komissiyalar aʼzolari har qanday paytda har qanday zonaga erkin kira olish va hatto u yerda doimiy yashash huquqidan foydalanishi mumkin. Ularga nazorat boʻyicha oʻz vakolatlarini amalga oshirishlari uchun barcha sharoit yaratib beriladi.
9-modda
Maxsus komissiyalar oʻz fikriga koʻra mazkur bitim shartlariga zid keladigan faktlarni qayd etgan taqdirda, ular bu haqda ushbu zona qaramogʻida boʻlgan Davlatga zudlik bilan maʼlum qilishi va unga ushbu ziddiyatlarni bartaraf etish uchun koʻpi bilan besh kunlik muddat berishi kerak; ular bu haqda zonani eʼtirof etgan Davlatni xabardor qiladi.
Agar bu muddat tugashi asnosida ushbu zona qaramogʻida boʻlgan Davlat oʻziga yoʻllangan ogohlantirish yuzasidan tegishli chora koʻrmagan boʻlsa, u holda qarshi tomon bundan keyin ushbu zonaga mazkur bitim asosida bogʻliq emasligi toʻgʻrisida maʼlum qilishi mumkin.
10-modda
Bir yoki bir nechta sanitar zonalar va hududlar tashkil etgan Davlat, shuningdek, bunday zonalar mavjudligi toʻgʻrisida xabardor etilgan qarshi tomonlar 8 va 9-moddalarda qayd etilgan maxsus komissiyalar tarkibiga kirishi mumkin boʻlgan shaxslarni tayinlaydi yoxud betaraf Davlatlardan bunday tayinlashni amalga oshirishni soʻraydi.
11-modda
Sanitar zonalarga hech qachon hujum uyushtirilishi mumkin emas, ular har doim nizolashayotgan tomonlarning homiyligi va himoyasidan foydalanadi.
12-modda
Biron-bir hudud istilo etilgan hollarda, bu yerda joylashgan sanitar zonalar odatdagiday hurmat etilishi va odatdagi maqsad uchun foydalanilishi shart.
Ammo istilochi Davlat bu yerga joylashtirilgan shaxslarning taqdirini oldindan taʼminlagan holda, zonalarning belgilangan maqsadini oʻzgartirishi mumkin.
13-modda
Mazkur bitim, shuningdek, Davlatlar tomonidan sanitar zonalarga tegishli maqsadlar uchun foydalaniladigan hududlarga nisbatan ham qoʻllaniladi.
II Ilova
MUAYYAN HUDUDGA JOYLASHTIRILGAN FUQARO SHAXSLAR UCHUN JAMOAVIY KOʻMAK JOʻNATMALARIGA OID NIZOM LOYIHASI
1-modda
Muayyan hududga joylashtirilganlar qoʻmitalariga qoʻl ostlilaridagi jamoaviy koʻmak joʻnatmalarini oʻzlariga tegishli muayyan hududda saqlash joylariga mansub barcha muayyan hududga joylashtirilganlar oʻrtasida, shu jumladan, gospitallarda, qamoqxonalarda yoki axloq tuzatish muassasalaridagi muayyan hududga joylashtirilganlar oʻrtasida taqsimlash uchun ruxsat etiladi.
2-modda
Jamoaviy koʻmak joʻnatmalarini taqsimlash xayriya beruvchilarning koʻrsatmasiga muvofiq va muayyan hududga joylashtirilganlar qoʻmitalari ishlab chiqqan reja boʻyicha amalga oshiriladi; ammo tibbiyot materiallaridan iborat joʻnatmalarni taqsimlashni bosh shifokor bilan kelishuv boʻyicha amalga oshirish maʼqul hisoblanadi; gospitallar va lazaretlarda bosh shifokorlar yuqorida qayd etilgan koʻrsatmalardan oʻz bemorlarining ehtiyojlari talab etgan darajada chekinishlari mumkin. Shunday qilib, belgilangan tartiblar doirasidagi bu taqsimot har doim adolatli tarzda amalga oshirilishi shart.
3-modda
Oʻzlari olgan joʻnatmalarning sifati va miqdorini tekshirish va ushbu masala yuzasidan xayriya beruvchilarga batafsil hisobot tayyorlash uchun imkoniyat yaratish maqsadida muayyan hududga joylashtirilganlar qoʻmitalarining aʼzolariga oʻzlariga tegishli muayyan hududda saqlash joylari yaqinidagi vokzallar va koʻmak joʻnatmalari kelib tushadigan boshqa punktlarga chiqishlariga ruxsat etiladi.
4-modda
Muayyan hududga joylashtirilganlar qoʻmitalari jamoaviy joʻnatmalar taqsimoti oʻzlariga tegishli muayyan hududda saqlash joylarining barcha boʻlinmalari va filiallarida ularning koʻrsatmalariga muvofiq tarzda amalga oshirilganiga ishonch hosil qilishlari uchun ularga tegishli imkoniyat yaratiladi.
5-modda
Muayyan hududga joylashtirilganlar qoʻmitalariga xayriya beruvchilarga moʻljallangan va jamoaviy koʻmak joʻnatmalariga (taqsimot, talab, miqdor va boshqalarga) taalluqli boʻlgan blanklar va anketalarni toʻldirish, shuningdek, bu blanklarni toʻldirishni ishchi komandalaridagi muayyan hududga joylashtirilganlar qoʻmitalariga yoki lazaretlar va gospitallarning bosh shifokorlariga topshirish uchun ruxsat etiladi. Ushbu tegishli tartibda toʻldirilgan blanklar va anketalar paysalga solinmasdan xayriya beruvchilarga yetkaziladi.
6-modda
Jamoaviy koʻmak joʻnatmalarining oʻzlariga tegishli muayyan hududda saqlash joylaridagi muayyan hududga joylashtirilganlar oʻrtasida muntazam ravishda taqsimlab turilishini taʼminlash va muayyan hududga joylashtirilganlarning yangi kontingenti kelishi munosabati bilan paydo boʻladigan talablarni qondirish maqsadida muayyan hududga joylashtirilganlar qoʻmitalariga jamoaviy koʻmak joʻnatmalarining yetarli miqdordagi zaxirasini tashkil etish va saqlab turishga ruxsat etiladi. Shu maqsadda ular tegishli omborlarga ega boʻladi; har bir ombor ikkita qulf bilan qulflanadi va albatta, qulflardan birining kaliti muayyan hududga joylashtirilganlar qoʻmitasida, boshqasiniki esa muayyan hududda saqlash joyi komendantida saqlanadi.
7-modda
Oliy Ahdlashuvchi Tomonlar, xususan, muayyan hududga joylashtirilganlarni oʻz hukmi ostida saqlab turgan Davlatlar keng imkoniyatlar doirasida, shu bilan birga aholining oziq-ovqat taʼminotini tartibga soluvchi koʻrsatmalarni hisobga olgan holda, ularning hududlarida muayyan hududga joylashtirilganlar oʻrtasida jamoaviy koʻmak sifatida taqsimlash uchun zarur turli mahsulotlarni sotib olishni amalga oshirishga ruxsat etadi; ular bunday sotib olishlarni amalga oshirish maqsadida pul jamgʻarmalaridan mablagʻ koʻchirilishiga va texnik yoki maʼmuriy tartibdagi boshqa xil moliyaviy harakatlar bajarilishiga ham xuddi shu tarzda koʻmaklashadi.
8-modda
Yuqorida qayd etilgan qoidalar na muayyan hududga joylashtirilganlarning muayyan hududda saqlash joyiga kelmasdan oldin yoki koʻchish davrida jamoaviy joʻnatmalarni qabul qilib olish huquqlariga va na Homiy Davlat, Xalqaro Qizil Xoch Qoʻmitasi yoki muayyan hududga joylashtirilganlarga koʻmaklashuvchi va tegishli joʻnatmalarning topshirilishi va oluvchilar oʻrtasida oʻzlari istagan har qanday tartibda taqsimlanishi boʻyicha masʼul hisoblangan boshqa har qanday tashkilotlar vakillarining imkoniyatlariga ziyon yetkazmasligi kerak.
III Ilova
MUAYYAN HUDUDGA JOYLASHTIRISH TOʻGʻRISIDA BILDIRGI KARTOCHKASI

Yuza tomoni

Aniq-ravshan, bosh harflarda yozilsin

1. Fuqaroligi

__________________________________________________________________

2. Familiyasi

3. Ismi (toʻliq)

4. Otasining ismi

_________________________________________________________________________________________

5. Tugʻilgan sanasi ______________

6. Tugʻilgan joyi _____________________________

7. Kasbi __________________________________________________________________________________

8. Joylashtirilgungacha yashagan manzili ______________________________________________________

9. Oilasining manzili _____________________________________________________________________

* 10. Joylashtirilgan:

yoki (gospital va hokazodan) keldi ___________________________________________________________

* 11. Salomatligining holati _______________________________________________________________

12. Hozirgi paytdagi manzili _______________________________________________________________

13. Sana ______________

14. Imzo _________________

Keraksizi oʻchirilsin.

Bu oʻrinda boshqa hech narsa qoʻshimcha qilinmasin.

Sirt tomondagi izohga qarang.

Sirt tomoni

Joylashtirilgan fuqaro shaxslar pochtasi

Bepul

POCHTA KARTOCHKASI

Eslatma:

Bu kartochka har bir joylashtirilgan shaxs tomonidan u muayyan hududga joylashtirilgan paytdayoq va har gal gospitalga joylashtirish yoki boshqa saqlash joylariga koʻchirish munosabati bilan uning manzili oʻzgarganda toʻldiriladi.

Homiylikka olingan shaxslar ishlari boʻyicha Markaziy Agentlikka

Ushbu kartochkaning joylashtirilgan shaxsga oʻz oilasiga joʻnatish uchun ruxsat etiladigan maxsus kartochkaga aloqasi yoʻq.

Xalqaro Qizil Xoch Qoʻmitasiga

(Kartochka oʻlchami 15x15 sm)

XAT

Joylashtirilgan fuqaro shaxslar pochtasi

Bepul

Kimga ___________________________________________________________________________________

Koʻcha va uy raqami _________________________________________________________________________

Belgilangan manzil (bosh harflarda) _________________________________________________________

Viloyat yoki okrug __________________________________________________________________________

Mamlakat (bosh harflarda) _________________________________________________________________

JOʻNATUVCHI:

Ism-familiyasi ___________________________________________________________________________

Tugʻilgan sanasi va joyi ___________________________________________________________________

Saqlab turilgan joyi _____________________________________________________________________

(Xat oʻlchami 29x15 sm)

YOZISHMALAR UCHUN KARTOCHKA

Yuza tomoni

Joylashtirilgan fuqaro shaxslar pochtasi

Bepul

POCHTA KARTOCHKASI

Joʻnatuvchi:

Ism-familiyasi ______________________________

Kimga ______________________________________

____________________________________________

____________________________________________

Tugʻilgan sanasi va joyi ______________________

Koʻcha va uy raqami ____________________________

____________________________________________

____________________________________________

Saqlab turilgan joyi ________________________

BELGILANGAN MANZIL (bosh harflarda)

____________________________________________

____________________________________________

____________________________________________

Viloyat yoki okrug ____________________________

Mamlakat (bosh harflarda) ____________________

____________________________________________

Sirt tomoni

Sana_________________________________

_________________________________________________________________________________________

_________________________________________________________________________________________

_________________________________________________________________________________________

_________________________________________________________________________________________

_________________________________________________________________________________________

_________________________________________________________________________________________

Faqat satrlarda va aniq-ravshan yozing

(Yozishmalar uchun kartochka oʻlchami 10x15 sm)