“Taʼlim toʻgʻrisida”, “Kadrlar tayyorlash milliy dasturi toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi qonunlariga va Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining “Oʻzbekiston Respublikasida oʻrta maxsus, kasb-hunar taʼlimini tashkil etish chora-tadbirlari toʻgʻrisida” 1998-yil 13-maydagi 204-son qaroriga muvofiq, malakali mutaxassislar tayyorlashning yuqori sifatini va ularning amaliy koʻnikmalarni yanada samarali egallashini taʼminlash maqsadida Vazirlar Mahkamasi qaror qiladi:

1. Kasb-hunar kollejlari oʻquvchilari tomonidan korxonalar, muassasalar va tashkilotlarda ishlab chiqarish amaliyotini oʻtash tartibi toʻgʻrisidagi nizom ilovaga muvofiq tasdiqlansin.

2. Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi, viloyatlar va Toshkent shahar hokimliklari kasb-hunar kollejlari bilan korxonalar, muassasalar, tashkilotlar oʻrtasida ularda oʻquvchilarning ishlab chiqarish amaliyotini oʻtkazish yuzasidan shartnomalar tuzishda koʻmaklashsinlar.

3. Oʻzbekiston Respublikasi Oliy va oʻrta maxsus taʼlim vazirligining Oʻrta maxsus, kasb-hunar taʼlimi markazi, tasarrufida kasb-hunar kollejlari boʻlgan vazirliklar va idoralar:

kasb-hunar kollejlari oʻquvchilari tomonidan ishlab chiqarish amaliyotini tasdiqlangan Nizomga muvofiq oʻtash tartibining har bir tuman (shahar) hokimligiga, har bir kasb-hunar kolleji, korxona, muassasa va tashkilot rahbarlariga yetkazilishini bir oy muddatda taʼminlasinlar;

kasb-hunar kollejlari oʻquvchilarining korxonalar, muassasalar va tashkilotlarda ishlab chiqarish amaliyotini oʻtkazishning zarur darajada, sifatli tashkil etilishi yuzasidan rejali nazoratni amalga oshirsinlar;

kasb-hunar kollejlari oʻquvchilarining korxonalar, muassasalar va tashkilotlarda ishlab chiqarish amaliyotini tashkil etish va oʻtkazishning ahvoli yuzasidan muntazam ravishda monitoring olib borsinlar, uni oʻrgansinlar va tahlil qilsinlar.

4. Mazkur qarorning bajarilishini nazorat qilish Oʻzbekiston Respublikasi Bosh vazirining oʻrinbosari R.S. Qosimov zimmasiga yuklansin.

1. Ushbu Nizom kasb-hunar kollejlari oʻquvchilari tomonidan korxonalar, muassasalar va tashkilotlarda ishlab chiqarish amaliyotini oʻtash tartibini belgilaydi.

Ushbu Nizom Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligining yuridik texnikumlari oʻquvchilariga tatbiq etilmaydi.

2. Kasb-hunar kollejlari oʻquvchilarining (keyingi oʻrinlarda oʻquvchilar deb ataladi) korxonalar, muassasalar va tashkilotlarda ishlab chiqarish amaliyotini oʻtashi oʻrta maxsus, kasb-hunar taʼlimi asosiy taʼlim dasturining tarkibiy qismi hisoblanadi.

3. Nazariy taʼlim berish jarayonida oʻquvchilar tomonidan olingan bilimlarni mustahkamlash va chuqurlashtirish, olinadigan mutaxassislik boʻyicha zarur layoqatga, koʻnikmalarga va amaliy ish tajribasiga ega boʻlish ishlab chiqarish amaliyotining maqsadi hisoblanadi.

4. Ishlab chiqarish amaliyoti oʻquvchilarni mehnat faoliyatiga tayyorlash shakllaridan biri hisoblanadi hamda ularni ishlab chiqarish sharoitlarida olingan kasb-hunar boʻyicha koʻnikmalari va bilimlarini mustaqil ravishda qoʻllashga, oʻquv dasturlarida nazarda tutilgan ishlarni sifatli va unumli bajarishga oʻrgatishni vazifa qilib qoʻyadi.

5. Oʻquvchilarning korxonalar, muassasalar va tashkilotlardagi ishlab chiqarish amaliyoti Oʻzbekiston Respublikasi Oliy va oʻrta maxsus taʼlim vazirligi tomonidan tasdiqlanadigan oʻrta maxsus, kasb-hunar taʼlimining tarmoq taʼlim standartiga muvofiq amalga oshiriladi.

6. Ishlab chiqarish amaliyoti oʻquvchilarning kasb-hunar kolleji bilan korxona, muassasa yoki tashkilot oʻrtasidagi shartnoma asosida ishlab chiqarish yoki texnik jarayonda muntazam va bevosita qatnashishi yoʻli bilan oʻtkaziladi.

7. Kasb-hunar kolleji tarmoq ixtisoslashuvidan kelib chiqqan holda tegishli korxonalar, muassasalar va tashkilotlar bilan oʻzaro hamkorlik qiladi hamda oʻquvchilarning ishlab chiqarish amaliyotini tashkil etadi.

8. Ishlab chiqarish amaliyoti, qoidaga koʻra, korxona, muassasa yoki tashkilotning ixtisoslashuviga bogʻliq holda ushbu maqsad uchun maxsus ajratilgan, oʻquvchilar oʻqishni tugatgandan keyin ishga joylashishi mumkin boʻlgan oʻquv-ishlab chiqarish joylarida oʻtkaziladi.

9. Kasb-hunar kollejlari ishlab chiqarish amaliyotini sifatli tashkil etish va muvaffaqiyatli oʻtkazish uchun oʻquv dasturlariga muvofiq oʻquvchilarni oldindan nazariy jihatdan tayyorlashni taʼminlaydilar, oʻquvchilar tomonidan texnika xavfsizligi, mehnatni muhofaza qilish va yongʻin xavfsizligi qoidalarining puxta oʻrganilishini tashkil qiladilar.

10. Kasb-hunar kollejlari ishlab chiqarish amaliyoti boshlanishidan kechi bilan bir oy oldin korxonalar, muassasalar va tashkilotlar bilan ularning bazasida ishlab chiqarish amaliyotini oʻtkazish toʻgʻrisida shartnoma tuzadilar.

Shartnomada kasblar boʻyicha oʻquvchilar soni, ishlab chiqarish amaliyotini oʻtkazish muddatlari va har bir oʻquvchining ishlab chiqarish amaliyoti dasturida nazarda tutilgan barcha ish turlarini mustaqil ravishda bajarishga oʻrganishi uchun oʻquvchilarning ishlab chiqarish yoki texnik faoliyatning bir turidan boshqasiga oʻtish jadvali belgilanadi.

11. Kasb-hunar kolleji ishlab chiqarish amaliyoti vaqtida:

oʻquvchilarning ishlab chiqarish asbob-uskunalariga, jihozlarga, moslamalarga va boshqa mehnat anjomlariga ehtiyotkorlik bilan munosabatda boʻlishini;

xom ashyo, materiallar va elektr energiyasining tejamli sarflanishini;

oʻquvchilar tomonidan korxona, muassasa va tashkilotning tegishli maʼmuriy va ishlab chiqarish xodimi koʻrsatmalari va farmoyishlari bajarilishini taʼminlashi shart.

12. Kasb-hunar kolleji:

ishlab chiqarish taʼlimi ustalariga yoki ishlab chiqarish amaliyoti rahbari boʻlgan oʻqituvchilarga ularni amaliyot oʻtkaziladigan joylarga yuborishda xizmat safari xarajatlarining qonunchilikda belgilangan tartibda toʻlanishini;

oilasi “Temir daftar”ga kiritilgan oʻquvchi yoshlarga ishlab chiqarish va xizmat koʻrsatish korxonalarida olti oydan koʻp boʻlmagan muddatdagi ishlab chiqarish amaliyoti davri uchun Davlat budjeti mablagʻlari hisobidan bazaviy hisoblash miqdorining ikki baravari miqdorida har oylik subsidiya ajratilishini;

oʻquvchilarning ishlab chiqarish amaliyotini oʻtkazish rejalarida nazarda tutilgan ekskursiyalarini tashkil etish boʻyicha xarajatlarning toʻlanishini taʼminlaydi.

13. Kasb-hunar kolleji ishlab chiqarish amaliyotiga uslubiy rahbarlikni, oʻquv dasturlarida nazarda tutilgan tadbirlarning oʻz vaqtida bajarilishini, shuningdek koʻrsatib oʻtilgan tadbirlarning oʻquvchilar tomonidan bajarilishini va ular bajargan ishlarning texnik shartlarga muvofiqligini tekshirishni amalga oshiradi.

14. Korxonalar, muassasalar va tashkilotlar ishlab chiqarish amaliyoti davrida quyidagilarga majbur:

oʻquvchilar uchun xavfsiz mehnat sharoitlarini yaratish va ulardan olinadigan mutaxassislik bilan bogʻliq boʻlmagan, shuningdek zararli mehnat sharoitlarida foydalanishga yoʻl qoʻymaslik;

oʻquvchilarni ishlab chiqarish binolari, trening kabinetlari, zarur materiallar, asbob-uskunalar, texnik hujjatlar bilan oʻz vaqtida taʼminlash va oʻquvchilarning yangi ishlab chiqarish texnologiyalarini, yuqori unumli ish metodlarini oʻzlashtirishi uchun zarur shart-sharoitlar yaratish;

oʻquvchilarga yoʻl-yoʻriqlar berishni va ishlab chiqarish amaliyotiga texnik rahbarlikni tashkil etish, kasb-hunar kollejining pedagog xodimlariga ishlab chiqarish amaliyotini oʻtkazishda yordam koʻrsatish uchun shart-sharoitlar yaratish;

oʻquvchilarga ishlab chiqarish amaliyoti davrida tegishli mutaxassisliklar va kasblar ishchilari uchun nazarda tutilgan maxsus kiyim-boshlar, yakka tartibda himoyalanish vositalari berish;

zarur hollarda oʻquvchilarni ishlab chiqarish amaliyoti oʻtadigan joyga yetkazishni va u yerdan olib kelishni taʼminlash;

oʻquvchilar bajargan ishlarni ushbu korxona, muassasa va tashkilotda belgilangan tartibda hisobga olish va qabul qilish;

ishlab chiqarish amaliyoti tugagach har bir oʻquvchiga uning ishlari sifatini, erishgan natijalarini, ishga munosabatini, shuningdek unga berish uchun tavsiya etilayotgan tarif razryadini koʻrsatgan holda ishlab chiqarish tavsifnomasi berish.

15. Nazariy jihatdan oʻqitish, oʻrganilayotgan mutaxassislik boʻyicha zarur layoqatni, koʻnikmalarni va amaliy ish tajribani egallash jarayonida oʻquvchilar olgan bilimlarni mustahkamlash va chuqurlashtirish maqsadida:

kasb-hunar boʻyicha boshlangʻich layoqat va koʻnikmalarni olish boʻyicha — oʻquv amaliyoti;

mutaxassislik sohasi boʻyicha — ishlab chiqarish amaliyoti;

diplom ishini bajarishdan oldingi malaka oshirish (tajriba orttirish) amaliyoti oʻtkaziladi.

16. Oʻquv amaliyoti oʻquvchilarni kasb boʻyicha umumiy va maxsus fanlarni ongli va puxta oʻrganishga tayyorlash, ularning tanlangan mutaxassislik boʻyicha amaliy kasb layoqati va koʻnikmalarini egallashi uchun oʻtkaziladi.

17. Ishlab chiqarish amaliyoti korxona, muassasa, tashkilot faoliyatini oʻrganish va boshlangʻich amaliy tajribaga ega boʻlish asosida maxsus fanlarni oʻrganishda olingan bilimlarni mustahkamlashga, kengaytirishga, chuqurlashtirishga va tizimlashtirishga yoʻnaltirilgan.

18. Oʻquvchilarning diplom ishini bajarishdan oldingi amaliyoti oʻqitishning yakunlovchi bosqichi hisoblanadi va ularning boshlangʻich kasb tajribasiga va malakaga ega boʻlishi, oʻquvchilarning mustaqil ravishdagi mehnat faoliyatiga kasb boʻyicha tayyorligini tekshirish hamda diplom loyihasi (ishi)ga zarur materiallar toʻplash maqsadida oʻtkaziladi.

19. Oʻquvchilarning tajriba orttirishi diplom ishini bajarishdan oldingi amaliyotni oʻtkazish turlaridan biri hisoblanadi va yakuniy davlat attestatsiyasida diplom loyihasi (ishi)ni bajarish nazarda tutilmagan hollarda oʻtkaziladi.

20. Amaliyotni tashkil etish uning barcha bosqichlarida:

olinadigan mutaxassislik va beriladigan malakaga muvofiq oʻquvchilarni tayyorlashning zarur va yetarli darajasiga boʻlgan talablarning bajarilishiga;

oʻquvchilar tomonidan ishlab chiqarish amaliyoti dasturiga muvofiq kasb (mehnat) faoliyati koʻnikmalarini egallashning uzluksizligi va izchilligiga yoʻnaltirilgan.

21. Ishlab chiqarish amaliyoti barcha bosqichlarining mazmuni oʻrta maxsus, kasb-hunar taʼlimining tarmoq taʼlim standartiga muvofiq ishlab chiqiladigan ishlab chiqarish amaliyotining namunaviy dasturida belgilanadi.

22. Oʻquv amaliyoti oʻquv, oʻquv-ishlab chiqarish ustaxonalarida, oʻquv xoʻjaliklarida, oʻquv-tajriba uchastkalarida va kasb-hunar kollejining yoki korxona, muassasa, tashkilotning boshqa yordamchi obyektlarida oʻtkaziladi.

23. Oʻquv amaliyoti, qoidaga koʻra, ishlab chiqarish taʼlimi ustalari tomonidan oʻtkaziladi. Oʻquv amaliyoti fanlarni (geodeziya, pedagogika, tibbiyot va boshqa fanlarni) oʻrganishning davomi hisoblanadigan hollarda u maxsus fanlarning oʻqituvchilari tomonidan oʻtkaziladi. Oʻquv amaliyotlari roʻyxati kasb-hunar kolleji tomonidan belgilanadi.

24. Ishlab chiqarish amaliyoti:

ishlab chiqarish taʼlimi darslari;

amaliy mashgʻulotlar;

tayyorlash texnologiyasi ishlab chiqarish amaliyoti dasturi talablariga javob beradigan tovar mahsulotlarni oʻquvchilar tomonidan tayyorlash boʻyicha ishlab chiqarish faoliyati ;

oʻquvchilarning tajriba-eksperiment, konstruktorlik, ixtirochilik ishlarida qatnashishi shakllarida oʻtkaziladi.

25. Ishlab chiqarish amaliyotini oʻtkazish muddatlari kasb-hunar kolleji tomonidan, oʻquvchilarning nazariy jihatdan tayyorlanganligini va kasb-hunar kollejlarining (ustaxonalar, oʻquv poligonlarining), oʻquv-ishlab chiqarish bazasining, shuningdek korxonalar, muassasalar va tashkilotlarning imkoniyatlarini hisobga olgan holda belgilanadi.

26. Ishlab chiqarish amaliyoti uzluksiz siklda, shuningdek amaliyot mazmuni bilan nazariy oʻqitish oʻrtasidagi aloqa taʼminlangan taqdirda kunlar (haftalar) boʻyicha nazariy mashgʻulotlar bilan navbatma-navbat oʻtkazish orqali amalga oshirilishi mumkin.

27. Ishlab chiqarish amaliyotini oʻtkazish uchun joylar kasb-hunar kollejlari bilan korxonalar, muassasalar yoki tashkilotlar oʻrtasida tuziladigan shartnomalar asosida belgilanadi.

28. Korxonalar, muassasalar va tashkilotlar oʻquvchilarga haqi toʻlanadigan ish joylari, mustaqil obyektlar, ishlab chiqarish amaliyoti dasturlariga muvofiq oʻquvchilarning ishlab chiqarish faoliyatini taʼminlaydigan uchastkalar berish huquqiga ega.

29. Kasb-hunar kollejlari oʻquvchilari korxonalar, muassasalar va tashkilotlarda ishlab chiqarish amaliyotini oʻtashda quyidagilarga majbur:

ishlab chiqarish amaliyoti dasturida nazarda tutilgan topshiriqlarni toʻliq bajarish;

korxona, muassasa yoki tashkilotning ichki mehnat tartibi qoidalariga rioya qilish;

texnika xavfsizligi, mehnatni muhofaza qilish va yongʻin xavfsizligi qoidalarini oʻrganish va ularga qatʼiy rioya qilish.

30. Baho va (yoki) sinov ishlab chiqarish amaliyoti har bir bosqichining natijasi hisoblanadi.

31. Ishlab chiqarish amaliyotining kasb-hunar kollejidagi rahbarlari:

korxonalar, muassasalar va tashkilotlar bilan birgalikda ishlab chiqarish amaliyotining ish dasturini tuzadilar;

yakka tartibdagi topshiriqlar mavzusini ishlab chiqadilar;

oʻquvchilarni mutaxassisliklar boʻyicha taqsimlashda yoki ularni ish turlari boʻyicha bir joydan ikkinchi joyga oʻtkazishda qatnashadilar;

amaliyot davrida oʻquvchilar mehnatidan toʻgʻri foydalanilishini nazorat qiladilar;

oʻquvchilar tomonidan yakka tartibdagi topshiriqlarni bajarishda va diplom loyihasi (ishi)ga materiallar toʻplashda ularga uslubiy yordam koʻrsatadilar;

oʻquvchilar tomonidan ishlab chiqarish amaliyoti dasturining bajarilishi natijalarini baholaydilar.

32. Korxona, muassasa yoki tashkilotning rahbari yoxud uning oʻrinbosari yoki yetakchi mutaxassislardan biri ishlab chiqarish amaliyotiga umumiy rahbarlik qiladi.

33. Oʻquvchilarning hisobot berish shakli kasb-hunar kolleji tomonidan belgilanadi.