|
Ҳужжат кучини йўқотган 10.10.2023
|
«ТАСДИҚЛАНГАН»
Ўзбекистон Республикаси автомобиль ва
дарё транспорт агентлигининг бошлиғи
А. ТАГИРОВ
09.07.1999 й.
ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИ ИЧКИ КЕМА ЙЎЛЛАРИДА СУЗИШ
Қоидалари
[Ўзбекистон Республикаси Адлия вазирлиги томонидан 1999 йил 9 июлда рўйхатдан ўтказилди, рўйхат рақами 769]
LexUZ шарҳиМазкур қоидалар Ўзбекистон Республикаси транспорт вазирининг 2023 йил 27 сентябрдаги 25-сонли «Ўзбекистон Республикаси ички кема йўлларида сузиш қоидаларини ўз кучини йўқотган деб топиш ҳақида»ги буйруғига (рўйхат рақами 769-1, 09.10.2023 й.) асосан ўз кучини йўқотган.
I БЎЛИМ
1-Қисм. Умумий қоидалар
1-Қоида. Қўлланиш соҳаси
1.1. Ўзбекистон Республикасининг Ички сув транспорти Устави асосида ишлаб чиқилаётган мазкур Қоидалар мулкчилик шакли ва бўйсунувидан қатъий назар Ўрта Осиё ҳавзаси ички сув йўлларида жойлашган барча кемалар, таркиблар, соллар, сузиш воситалари, қирғоқ ва гидротехник иншоотлар, понтон кўприклар, дарё портлари ва пристанларига татбиқ этилади.
1.2. Ўрта Осиё ҳавзаси йўлларидан фойдаланаётган, мулкчилик шаклидан қатъий назар барча юридик шахслар, ҳамда флот ва бошқа сузиш воситалари ёки гидротехник иншоотларга эга бўлган жисмоний шахслар мазкур Қоидаларнинг барча талабларини аниқ бажаришга мажбурдирлар.
1.3. Алоҳида ҳавзаларнинг ёки йўл участкаларининг ёки иншоотларнинг хусусиятлари акс эттирилган Маҳаллий сузиш қоидалари, шунингдек вазирликлар, идоралар ва ташкилотларнинг хавфсизликни таъминлаш бўйича ишлаб чиқарилаётган ҳужжатлари мазкур Қоидаларга зид келмаслиги шарт.
2-Қоида. Жавобгарлик
2.1. Кемаларнинг эгалари, капитанлари, шкиперлари ва бошқа экипаж аъзолари, флот, соллар, бошқа сузиш воситалари ёки гидротехник иншоотларидан фойдаланаётган ташкилот, корхона ва муассасаларнинг мансабдор шахслари ҳамда алоҳида фуқаролар улардан тўғри фойдаланиш, сузиш хавфсизлиги ва лангарда, швартовка ва рейдларда хавфсиз тўхтаб туриш даврида барча талабларнинг бажарилиши учун жавобгар ҳисобланадилар.
Юқорида кўрсатилган шахсларни мазкур Қоидаларнинг бажарилмаганлиги ёки кемани одатдаги бошқариш амалиёти ёки мазкур ҳолатнинг алоҳида вазиятларига риоя этиш талабларига бефарқлик, бирор-бир эҳтиётсизлик туфайли юз берадиган оқибатлар учун жавобгарликдан ҳеч нарса озод этмайди.
2.2. Кемаларнинг ва таркибларнинг габаритлари йўл габаритларига мос бўлиши шарт.
Бу талабларни бажармаганлик учун қуйидагилар жавобгар ҳисобланадилар:
2.2.1. Диспетчерлар — габарити мос бўлмаган кема ва таркибни жўнатиш учун берилган буйруқ учун;
2.2.2. Рейд капитанлари — таркибга кемаларни нотўғри жойлаштиргани ва габарити мос бўлмаган таркибни шакллантиргани учун;
2.2.3. Кема капитани — габарити мос бўлмаган таркибни шатакка қабул қилгани ва қатновга чиққани учун.
3-Қоида. Кемаларни рўйхатга олиш
3.1. Ўзбекистон Республикаси ёки МДҲ республикаларининг ички сув йўлларида сузадиган, Регистрнинг техник назорати остидаги юк кўтариш қуввати 5 тоннадан ортиқ бўлган барча кемалар, земснарядлар ўз давлатларининг кемачилик инспекцияларида кема реестрига киритилиши шарт. Ҳарбий-денгиз флоти ва бошқа ҳарбий ташкилотлар, чегара қўриқчилари кемалари ва юк кўтариш қуввати 5 тоннадан кам бўлган кемалар кема реестрига киртилмайди.
3.2. Мулкчилик шаклидан қатъий назар Регистрнинг техник назорати остида бўлган барча кемалар, ўзларининг жиҳозлари, таъминоти, техник ҳолати ва экипаж билан бутланганлиги Регистр Қоидалари, Техник ишлатиш қоидалари ва мазкур Қоидалар талабларига жавоб бериши шарт.
3.3. Кема кема реестрига киритилгандан сўнг, унинг эгасига, ўз давлати байроғи остида сузиш ҳуқуқини тасдиқловчи, ҳамда кемага мулк ёки ундан фойдаланиш ҳуқуқини берувчи Кема гувоҳномаси берилади (3-илова).
3.4. Регистр инспекцияси остида бўлган кемалар Регистр томонидан бериладиган Сузишга яроқли эканлиги тўғрисидаги гувоҳнома (4-илова), Классификация гувоҳномаси (5-илова) ёки кема ҳужжатлари китоби ёки бошқа ҳужжатларга эга бўлишлари шарт. Кемада штатлар жадвали, кема экипажининг рўйхати (кема рўйхати), кемани кўрикдан ўтказиш китоби, вахта журнали, текширувчи шахсларнинг фикрлари журнали, ёнғин-назорат формуляри ёки формулярни алмаштирувчи бошқа ҳужжат, радиожурнал — агар кемада радиостанция ўрнатилган бўлса, мазкур Қоидалар, хавфсиз кема бошқариш бўйича қўлланма ҳужжатлар йиғмаси, тревогалар жадвали (ёнғин, сув, бортдан ташқарида одам) ва бошқа зарур ҳужжатларга эга бўлиши шарт.
3.5. Рўйхатга олинган кемага литер, ном ва кема реестри бўйича рақам берилади. Кема гувоҳномаси рақами литер ва кема реестри бўйича рақамларга мувофиқ бўлиши шарт.
3.5.1. Литерлар қуйидаги тартибда берилади:
а) дарё флотининг (пароходчилиги) ишлаб чиқариш бирлашмалари «Қорақалпоқдарёфлот», «Хоразмдарёфлот», Термиздарёфлот»га қарашли кемалар «UZ» литери остида рўйхатга олинади;
б) давлат ташкилотлари — «С»;
в) колхозлар — «K»;
г) хусусий, спорт ва жамоат корхоналари — «SO»;
д) қутқарув станциялари — «SPS».
3.5.2. Регистр инспекцияси назорати остида бўлмаган, қуввати 50 от кучигача бўлган моторли қайиқлар, осма моторли эшкакли қайиқлар, елканли-моторли қайиқлар сузиш воситаларини назорат қилиш учун туман ва шаҳар ҳокимиятлари, колхозлар, корхоналар, қутқариш станциялари томонидан тузилган комиссиялар томонидан рўйхатга олинади. Комиссия кемаларни сузишга яроқли эканлигини белгилайди, тасдиқловчи ҳужжат беради, кема бошқарувчиларининг кемачиликни тартибга келтирувчи Қоидалар бўйича билимларини текширади.
3.5.3. Мулкчилик шаклидан қатъий назар кемаларнинг бошқарув таркиби ва катерларни, моторли қайиқларни бошқаришга рухсат этиладиган алоҳида фуқаролар ўрнатилган тартибда бериладиган дипломлар, гувоҳномалар ва ўзиюрар ва ўзиюрмас кемаларни ва катерларни, моторли қайиқларни ва уларнинг механизмларини бошқариш ҳуқуқини берувчи гувоҳномаларга эга бўлишлари шарт.
2-Қисм. Тушунчалар
4-Қоида.
Мазкур Қоидаларда матн бўйича бошқа талқин талаб этилмаса қуйидаги тушунчалар қўлланилади:
4.1. «Кема» — одамларни, юкларни ташишга ёки сувда бошқа ишларни бажаришга мўлжалланган махсус сузиш воситаси.
4.2. «Ўзиюрар кема» (механик двигателли кема) — механик қурилма ёрдамида ҳаракатга келтирилувчи ҳар қандай кема.
4.3. «Ўзиюрмас кема» — мустақил ҳаракатланиш учун механик қурилмага эга бўлмаган кема.
4.4. «Тез юрар кема» — соатига 30 км ва ундан ортиқ тезликка эриша оладиган, сувга ботишга эга бўлган кемалардан ташқари, ҳар қандай кема.
4.5. «Кичик ҳажмли кема» — узунлиги 7 метрдан кам бўлган кема, эшкакли кема эса — ўлчамларидан қатъий назар.
4.6. «Елканли кема» — елкан остида бўлган, шунингдек механик двигателга эга бўлган, агар охиргиси ишлатилмаган тақдирда, ҳар қандай кема.
4.7. «Сол» — ёғочлардан, трубалардан ёки уларни сув бўйича ташиш учун мўлжалланган бошқа бир-бири билан ўзаро боғланган буюмлардан ташкил этилган сузиш воситаси.
4.8. «Шатакланувчи таркиб» — арқон ёрдамида шатакка олинувчи, шатакка олиш учун банд бўлган шатакловчи кема (кемалар) қўшилган ҳолда бир ёки бир нечта бир-бири билан ўзаро боғланган кемалар, соллар ва бошқа сузиш воситалари.
4.9. «Итарувчи таркиб» — итариш учун банд бўлган итарувчи кема (кемалар) қўшилган ҳолда бир ёки бир нечта бир-бири билан ўзаро боғланган кемалар.
4.10. «Кема узунлиги», «Кема эни», «Кеманинг сувга ботиши» ва «Кема баландлиги» — унинг тегишли энг катта узунлиги, эни, сувга ботиши ва баландлиги.
4.11. «Ҳаракатдаги кема» — ҳар қандай, агар у швартовка қилинмаган, лангарда турмаган, қирғоққа, причалга швартовка қилинмаган ва саёзликка ўтириб қолмаган кема.
4.12. «Хавфсиз тезлик» — хавфсиз ҳаракатланиш, кемани манёвр қилиш ва келиб чиққан вазият талабларидан келиб чиқиб белгиланган масофа чегарасида тўхтатиш имконини бериш учун танланган тезлик.
4.13. «Энг кичик тезлик» — кеманинг ушбу шароитларда ва вазиятларда бошқаришни сақлайдиган энг кичик тезлиги.
4.14. «Айрилиш» — қарама-қарши ҳаракатланиш даврида кеманинг бошқа кемага нисбатан манёвр қилиб ўтиши.
4.15. «Ўтказиб юбориш» — қачон кемалардан бирортаси айрилиш учун, кўп учрайдиган ҳолат, тўхташи ёки тезликни энг кичик тезликкача камайтириши.
4.16. «Айланиш» — кеманинг тескари курсга бурилиши.
4.17. «Кема юрадиган йўл» — кемаларнинг ҳаракатланиши учун мўлжалланган ва жойларда ҳамда (ёки) картада белгилаб қўйилган ички сув йўлларидаги сувли жой.
4.18. «Кема юрадиган йўл чети» — кема юрадиган йўлни эни бўйича чегараловчи шартли чизиқ.
4.19. «Кема юрадиган йўл ўқи» — кема юрадиган йўлнинг ўрта қисмидан ўтадиган ёки навигация белгилари билан белгилаб қўйилган шартли чизиқ.
4.20. «Ҳаракатланиш чизиғи» — кема юрадиган йўлнинг ўқи ва ўнг ёки чап томон чеккаси орасидаги қисми.
4.21. «Кема юрадиган асосий йўл» — ушбу ҳудуднинг кема юрадиган йўлларига нисбатан асосий ҳисобланган кема юрадиган йўл.
4.22. «Кема юрадиган қўшимча йўл» — қирғоқ, рейд, причал, затонларга ва ҳ.к. бориш учун мўлжалланган кема юрадиган асосий йўлдан узоқлаштирилган кема юрадиган йўл. Ирмоқнинг кема юрадиган асосий йўли қуйилаётган дарёнинг асосий йўлига нисбатан қўшимча ҳисобланади; асосий йўлдан узоқлашиб ва кейин яна унга қўшилган йўл ҳам қўшимча йўл ҳисобланади.
4.23. «Юқорига ҳаракатланаётган кема» — ҳаракатни амалга ошираётган кема:
4.23.1. Дарёларда — этагидан бошига қараб;
4.23.2. Сув омборларида кема юрадиган асосий йўлда ва қўшимча йўлда — тўғондан тирковучнинг нураш зонасини асосий йўл билан боғлаш жойи, бошқа қўшимча йўлларда — кема юрадиган асосий йўлдан қирғоққа қараб;
4.23.3. Канал ва кўлларда — маҳаллий сузиш қоидалари бўйича қабул қилинган шартли оқимга қарши.
4.24. «Қуйига юраётган кема» — юқорига юраётган кемага қарама-қарши ҳаракатни амалга ошираётган кема.
3-Қисм. Кемаларнинг, таркибларнинг габаритларига, йўлларнинг ҳолатига умумий талаблар
5- Қоида.
5.1. Каналлар бўйича ўтувчи кемалар ва таркиблар эни бўйича умумий захирага риоя этиши шарт (кемаларнинг ёки таркибларнинг бортлари орасидаги масофа, ҳамда кемалар ва каналларнинг қияси орасидаги масофа).
5.1.1. Икки йўл бўйлаб ҳаракатланиш даврида — барча айрилаётган кемалар ва таркибларнинг 0.3 эни;
5.1.2. Бир йўл бўйлаб ҳаракатланиш даврида — кема ёки таркибнинг 0.5 эни (туб бўйича).
5.2. Икки томон йўналиши бўйлаб ҳаракатланаётган якка кемаларнинг узунлиги уларнинг белгиланган қайрилиш радиусидан 3 баробар кичик бўлиши шарт. Қуйи томон ҳаракатланаётган, қаттиқ боғланган таркибнинг узунлиги белгиланган қайрилиш радиусидан 3.5 баробар, юқори томон ҳаракатланаётганда — 2 баробар кичик бўлиши шарт.
5.3. Сув йўллари ва кемачилик жиҳозларини сақлаб туриш, «Дарё транспортини техник ишлатиш қоидалари» ва «Ички сув йўлларида кемачилик жиҳозларини сақлаб туриш бўйича техник йўриқнома»га мувофиқ флотнинг хавфсиз ва узлуксиз ҳаракати учун шароитлар яратиш мақсадида зарур йўл ишларини бажариб турувчи сув йўллари техника участкаларига юклатилади, ҳамда улар сув йўлларининг ҳақиқий ва кутилаётган ҳолати тўғрисида ахборот берадилар.
5.4. Сув йўллари техника участкалари, каналлар ва ҳудудлар сув иншоотлари бошқармалари қуйидаги ишларни бажаришга мажбур:
5.4.1. Масофадан туриб дарё жиҳозлари сузувчан белгилар чироқларининг узоқдан кўринишини таъминлаш: оқ чироқлар — камида 2.5.км, рангли чироқлар — камида 1.5 км.
Сув омборларида қирғоқ жиҳозлари белгилари чироқларининг кўриниш узунлиги уларнинг белгиланган ишлаш чегараси доирасида таъминланади.
5.4.2. Кема эгалари ва кема капитанларини белгиланган тартибда хабардор қилган ҳолда ҳаво ўтиш жойлари, кўприкларнинг кема юрадиган устунлари ораси, қийин участкалардан ўтиш шароитларини, уларни талабларга ва кемачилик хавфсизлиги қоидаларига мувофиқлигини таъминлаган ҳолда ҳар куни назорат қилиш;
5.4.3. Ички сув йўлларида жойлашган иншоотлар (кўприклар, кечувлар, ҳаво ва сув ости ўтиш йўллари, гаванлар, причаллар, рейдлар, сув қабул қилувчи ва ҳ.к.) эгаларидан мазкур Қоидаларнинг талабларига мувофиқ уларнинг соз ҳолатда сақлаб турилиши ва кемачилик жиҳозлари белгилари билан тўсилишини талаб қилади.
6-Қоида.
6.1. Ҳавзанинг кема юрадиган йўлларида иншоотлар (кўприклар, дамбалар, ҳаво ва сув ости ўтиш жойлари, рейдлар, причаллар, сув қабул қилувчилар) барпо этишга фақат тегишли Дарё флоти ишлаб чиқариш бирлашмасининг рухсати билан Сув йўллари техника участкаси билан келишган ҳолда йўл қўйилади.
6.2. Бу иншоотларнинг эгалари қуйидагиларни бажаришга мажбурдир:
6.2.1. Уларнинг доимий назоратини амалга ошириш, флот ишининг ва бу иншоотларнинг хавфсизлигини таъминлаган ҳолда уларни соз ҳолатда сақлаб туриш;
6.2.2. Кемачилик жиҳозларининг барча белгиларини ўрнатиш ва ишлаш ҳолатида сақлаб туриш;
6.2.3. Вақти-вақти билан ва навигация даврида, ҳамда иш тугагандан сўнг акваторияни, рейдларни, затонларни, причалларни чиқиндилардан, такелаж ва бошқа тўсиқлардан тозалаш;
6.2.4. Техника участкаси томонидан белгиланган илгак баландлиги габарити ва ўтиш жойларининг чуқурлиги, ҳамда кўтарма ва сузувчан кўприкларнинг кема юрадиган устунлари оралиқ белгиланган габаритларини сақлаб туриш.
Юклаш-тушириш ишларини бажариш учун вақтинча причалларни ташкил этишга йўл қўйилади, қайсиким иш тугагандан сўнг причал эгаси акваторияни кемачиликка халақит берадиган буюмлардан тозалайди ва тегишли сув йўллари техника участкасига далолатнома асосида топширади.
7-Қоида.
7.1. Мулкчилик шакли ва идоравий бўйсунувидан қатъий назар барча кемалар қуёш чиққандан ботгунга қадар Ўзбекистон Республикасининг давлат байроғини олиб юриши шарт.
7.2. Причалда, рейдда ва пана жойда сақланаётган барча кемаларда сув сатҳининг ҳолати бўйича доимий назорат олиб борилиши шарт. Кемалар саёзликка ўтириб қолишнинг олдини олиш учун тиргак қозиқоёққа ва лангарда туришга шай бўлишлари шарт. Кемаларни отбойка бруслари, қозиқоёқ, кран таги йўллари, ёритиш устунлари ва бу мақсад учун мўлжалланмаган бошқа буюмларга швартовка қилиш тақиқланади.
7.3. Кемаларнинг ва бошқа сузиш воситаларининг рейдларда ва портларнинг (пристанлар) причал олдиларида хавфсиз ҳаракатланишини назорат қилиш порт (пристань) бошлиқлари ва бунга ваколат берилган бошқа шахсларга юклатилади.
7.4. Портга (пристанга) келган кемалар порт диспетчери ёки рейд капитани кўрсатган жойга жойлаштирилади. Кема капитанлари хавфсиз ҳаракатланиш шароитлари, тўхтаб туриш, сув чуқурлиги ва бошқа зарур маълумотларни олиши шарт.
7.5. Ҳаракатланиш ва тўхтаб туриш даврида қуйидагилар тақиқланади:
7.5.1. Кран қулочи, шлюп-балка, трап ва ҳ.к. бортдан ташқари ағдарилган бўлиши;
7.5.2. Шлак, чиқинди, нефть маҳсулотларининг қолдиғи, мойланган латталарни ва ҳ.к. бортдан ташқарига ташлаш.
8-Қоида. Кемачилик инспекторларининг ҳуқуқлари
8.1. Дарё флотининг ишлаб чиқариш бирлашмалари кемачилик инспекторларига авария, мазкур Қоидаларнинг, Уставларнинг ва кемани бошқариш хавфсизлигига тегишли бошқа қўлланма ҳужжатларнинг бузилиш ҳолатларини тақриз қилиш ҳуқуқи берилади. Инспектор меъёрий ҳужжатлар талабларини бузган ҳолда юкланган ёки белгиланган сувга ботиши ортиқ бўлган кемаларни қатновга чиқармаслиги шарт. Аниқланган барча ҳолатлар бўйича у қоида бузиш ҳолатларини бартараф этишга йўналтирилган талаблар ўрнатилган далолатнома тузиши ва бажарилиш муддатини белгилаши шарт.
Инспектор қоида бузардан назорат талони билан бирга дипломни (гувоҳномани) олиб қўйишга, навбатдан ташқари билимини текширгунга қадар кема бошқарувчиси лавозимини эгаллашдан озод қилиш ҳуқуқига эга.
8.2. Ўрта Осиё дарё ҳавзаси бўйича хавфсиз сузишни назорат қилишни Ўзбекистон автомобиль ва дарё транспорти агентлигининг кемачилик инспекцияси ва жойлардаги кемачилик инспекторлари амалга оширади.
II-БЎЛИМ. Кемаларнинг ҳаракати, манёвр қилиши ва тўхтаб туриши
1-Қисм. Қўллаш соҳаси
9-Қоида.
9.1. Мазкур бобнинг қоидалари барча кемаларга татбиқ этилади (кичик ҳажмли ва елканли кемалардан ташқари).
9.2. Мазкур бобда «кема» тушунчаси остида якка кемалар каби таркибларни ва солларни (агар бошқа талқин қилинмаган бўлса) шатакка олувчи ва итарувчи кемалар тушунилади.
10-Қоида.
10.1. УКВ-радиостанциялари билан жиҳозланган барча кемалар ўзаро ҳаракатларни олдиндан келишиб олиш учун ишлатишлари шарт: бунинг учун УКВ-радиостанциялари ҳаракатланиш, манёвр қилиш ёки лангарда тўхтаб туриш даврида тегишли каналга доимо ишлаб турган бўлиши шарт.
10.2. Хавфли юклар юкланган кемалар бошқа кемалар билан УКВ-радиостанцияси орқали ўзаро ҳаракатларни келишиш даврида бундай юклар мавжуд эканлиги тўғрисида хабардор қилишлари шарт.
11-Қоида.
Кемалар билан мазкур Қоидаларга мувофиқ товуш ёки чироқ сигналлари билан алмашиш талаб этилса бу сигналларни беришдан олдин ҳаракатларни УКВ-радиостанцияси орқали ўзаро келишгандан сўнг амалга оширилиши шарт.
12-Қоида.
Кема тартибга келтирилмайдиган яхши кўринмайдиган ва қийин участкаларга яқин келганда ва улар бўйича ҳаракатланаётган даврда, кўриш чекаланган шароитларда кўринишнинг ва сузишнинг оғирлашиши УКВ-радио алоқа бўйича бошқа кемаларни ўзининг жойлашган жойи ва ўзининг ҳаракати тўғрисида вақти-вақти билан хабардор қилиб туриши шарт: бунда у ҳам бундай ҳолатлар учун белгиланган товуш ва чироқ сигналларини бериши шарт.
13-Қоида.
УКВ-радио алоқа бўйича амалга оширилган чақириққа жавоб олмаган кема, бошқа кемага УКВ-радио алоқа йўқ деб ҳисоблаши ва шу вазиятдан келиб чиқиб ҳаракат қилиши шарт.
2-Қисм. Назорат ва хавфсиз тезлик
14-Қоида. Назорат
Ҳар бир кема доимий равишда етарли даражада кўриб ва эшитиб бориш назоратини, ҳамда вазият ва шароитларга қараб ўзи бўлиб турган вазиятни тўлиқ баҳолаш учун ўзида мавжуд бўлган воситалар ёрдамида назоратни олиб бориши шарт (тўқнашиш хавфи, урилиб кетиш, устига чиқиб кетиш, саёзликка ўтириб қолиш ва ҳ к .).
15-Қоида. Хавфсиз тезлик
15.1. Ҳар бир кема мавжуд ҳолат ва шароитларда хавфсиз сузишни таъминлаш учун етарли ва самарали ҳаракатни қабул қилиш имконини берадиган хавфсиз тезлик билан ҳаркатланиши шарт.
15.2. Барча кемалар хавфсиз тезликни танлаш даврида бошқа омиллар ичида қуйидагиларга эътибор беришлари шарт:
а) сув йўли ва кема габаритининг нисбийлиги;
б) ушбу ҳудудда кемалар ҳаракатининг мавжудлиги ва интенсивлиги;
в) ўз кемасининг манёврлаш қобилияти, асосан кеманинг тўлиқ тўхташи учун етарли бўлган масофа ва бу шароитларда бурилиш қобилияти;
г) оқим, шамол йўналиши ва тезлиги ва тўлқинланиши;
д) қирғоқдаги ҳамда ўзида мавжуд чироқларининг кўриниш ҳолати ва ёритиш ёрқинлиги, навигация белгиларининг мавжудлиги.
3-Қисм. Кемаларнинг айрилиши
16-Қоида.
Кемалар кема юрадиган йўл чегарасида ҳаракатланиши ва кеманинг ҳаракатланиши бўйича фарватернинг ўнг томонидан бориши шарт. Кемани бошқаришда унинг хавфсиз сузиши таъминланиши шарт. Барча кемалар хавфсиз айрилиш учун барча чораларни кўришга мажбурдир. Белгиланган кема юрадиган йўл чегарасидан ташқарида кемалар фақат кемачиликни тартибга келтирувчи органлар билан келишиб ёки махсус кемалар сузиши мумкин.
17-Қоида.
17.1. Кемалар ва таркиблар қарама-қарши ҳаракатланиш даврида чап бортлари билан айрилишлари шарт.
17.2. Қуйидан ҳаракатланаётган кема барча ҳолатларда кўриш масофасида юқоридан келаётган кемадан (кечаси — унинг фарқловчи чироқлари билан) чап бортлари билан хавфсиз айрилиш чораларини кўриши шарт. Агар йўлнинг шароити бўйича кемаларнинг айрилиши қийинчилик туғдирса, кемаларнинг учрашиши ва айрилиши энг қулай жойда амалга оширилиши шарт.
17.3. Қуйидан ҳаракатланаётган кема биринчи бўлиб, қарама-қарши келаётган кемага 1.5 км қолганда давомли товушли сигнал беради ва чап бортдан байроқчани силтайди.
Юқоридан келаётган кема айрилиш учун зудлик билан кўрсатилган томонга ўтиши, битта давомли товушли сигнал бериши ва чап томондан байроқчани силташи шарт. Бу ҳолатда ҳар бир кема зарур ҳолларда тезликни камайтириши ва қарама-қарши кема орқага қолгунга қадар эҳтиёткорлик билан ҳаракатланиши шарт.
17.4. Сув йўлларининг маҳаллий шароити туфайли қарама-қарши келаётган кемани чап бортлар билан ўтказиб юборишнинг имкони бўлмаса, қуйидан ҳаракатланаётган кема истисно тариқасида олдиндан ҳаракат бўйлаб чап томондан юриши ва юришни энг паст тезликка камайтириши, ҳаракатни тўхтатиши ва юқоридан ҳаракатланаётган кемани тўсиқларсиз ўзининг ўнг бортидан ўтказиш учун камида 1.5 км масофада иккита қисқа товушли сигнал бериши ва ўнг томондан байроқчани силташи шарт.
17.5. Юқоридан ҳаракатланаётган кема зудлик билан иккита қисқа товушли сигнал бериши ва ўнг томондан байроқчани силташ билан сигнални қабул қилганлигини тасдиқлаши, ўтказиб юбораётган кемага яқинлашганда олдиндан тезликни пасайтириши (энг кичик тезликкача), тегишли томонга бурилиши ва қанча бу зарур ва хавфсиз ҳисобланса ўтказиб юбораётган кема ортга қолгунга қадар шундай ҳаракатланиши шарт.
17.6. Орқага юраётган кема борт томонидан унинг ўқига йўналтирилган, кема юрадиган йўлдан ҳаракатланаётган кемани ўтказиб юбориши, бунинг учун у биринчи бўлиб уч маротаба қисқа товушли сигнал ва тегишли борт томонидан байроқчани силташи шарт.
17.7. Агар сув омборининг бошқа-бошқа трассаларидан ҳаракатланаётган иккита кема ёки таркиб тўқнашиш хавфисиз бир-биридан етарли масофада эркин ўтиши мумкин бўлса, улар қирғоқ бўйича ўзларини тутиши ва курс бўйича йўналишларини сигналлар алмаштирмасдан давом эттиришлари мумкин.
17.8. Агар қуйи томондан ҳаракатланаётган кемага бирининг орқасидан бошқа кемалар ёки таркиблар қарама-қарши ҳаркатланаётган бўлса, айрилиш учун сигналлар уларнинг ҳар бирига берилади.
17.9. Айрилиш даврида, кемалар ва таркибларнинг қарама-қарши ҳаракатланиши ёки ўзиб кетиши даврида бортлари ораларидаги интервал имкон қадар катта бўлиши шарт.
4-Қисм. Ўзиб кетиш
18-Қоида.
Ўзиб кетиш қоидаларга мувофиқ ўзиб кетилаётган кеманинг(таркибнинг) чап борти бўйича амалга оширилиши шарт. Ўнг борт бўйича ўзиб кетиш истисно тариқасида, қачонки йўл, метеорологик ва бошқа шароитлар туфайли чап борт бўй ича ўзиб кетиш мураккаб бўлган ҳолларда йўл қўйилади.
19-Қоида.
19.1. Бошқа кемани (таркибни) ўзиб кетишни кўзлаган кема, ўзилиб кетиладиган кеманинг ёки охирги боғланган таркибнинг орт қисмига камида 500 метр қолганда ўзиб кетилаётган кемадан (таркибдан) иккита қисқа товушли ва битта давомли товушли сигнал бериш йўли билан рухсат сўраши шарт.
19.2. Ўзиб кетилаётган кема, сўровни олгандан сўнг зудлик билан иккита қисқа товушли ва битта давомли товушли сигнал бериши ва қайси борт томондан ўтишга рухсат бераётганлигини байроқчани силташи, тезликни пасайтириши, қарама-қарши томонга ўтиши ва бу қанча зарур ва хавфсиз бўлса, ўзиб кетиш тугагунга қадар шундай ҳаракатланиши шарт. Ўзиб кетишнинг имкони бўлмаганда, ўзиб кетилаётган кема «Огоҳлантириш» (камида беш марта қисқа товушли) сигнали бериши шарт. Бундай ҳолатда ўзиб кетиш, сўров такрорланмасдан берилиши шарт бўлган рухсатни олгунга қадар тақиқланади.
19.3. Ўзиб кетишга рухсат олган ўзиб кетаётган кема байроқчани тегишли борт томонидан силташи ва тўлиқ ўтиб кетгунга ва кема орқага қолгунга қадар ўзиб кетилаётган кемадан ўзини хавфсиз масофада тутиши шарт.
20-Қоида. Тезюрар кемаларнинг айрилиши ва ўзиб кетиши
20.1. Тезюрар кемалар қарама-қарши ҳаракатланаётганда фақат чап бортлари томонидан айрилишлари шарт, бу ҳолда байроқчани биринчи бўлиб юқоридан келаётган кема силтайди.
20.2. Битта тезюрар кемани бошқаси томонидан ўзиб кетиши фақат чап борт томонидан амалга оширилиши шарт. Бу ҳолда ўзиб кетилаётган кема сўровни олгандан ва ўзиб кетишга рухсат бергандан сўнг зудлик билан тезликни пасайтириши ва ўзиб кетиш тугагунга қадар сувга ботган ҳолда ҳаракатланиши шарт.
20.3. Бошқа кемалар билан қайси томондан ўзиб кетиш ва айрилишни тезюрар кема кўрсатади. Қарама-қарши ҳаракатланаётган ва ўзиб кетилаётган кемалар кўрсатилган томондан айрилиш ёки ўзиб кетишни тасдиқлаши ва айрилиш ёки ўзиб кетиш тугагунга қадар ўз йўлидан бурилмаслиги шарт.
20.4. Қуйидагилар қатъиян тақиқланади:
20.4.1. Бир вақтнинг ўзида уч ёки ундан ортиқ кема ён томондан перпендикуляр жойлашганда ўзиб кетиш ва айрилиш. Кемаларнинг айрилиши даврида бир вақтнинг ўзида ўзиб кетиш учун рухсат учун ўзиб кетилаётган кеманинг вахта бошлиғи жавобгар ҳисобланади.
20.4.2. Авария-таъмирлаш тўсиқлари, кечув паромлари, кўприк оралиқ устунларида ва бир томонлама ҳаракат участкаларида айрилиш ва кемаларни ўзиб кетиш.
5-Қисм. Кўприкларни, яхши кўринмайдиган ва мураккаб участкалар, арқонли кечувлар, сув тубини чуқурлаштирувчи снарядлар ва сув ости ишлари билан банд бўлган кемалардан ўтиб кетиш
21-Қоида.
21.1. Кемаларнинг кўприк остидан ўтишларига фақат бу мақсад учун мўлжалланган, тегишли навигация белгилари ва чироқлари (2-илова) билан жиҳозланган устунлар орасидан ўтишига рухсат берилади.
21.2. Битта кема юрадиган устунли кўприкка бир вақтнинг ўзида юқоридан ва қуйидан кемалар яқинлашганда, ундан биринчи бўлиб юқоридан келаётган кема ёки ҳаракат йўналишидан қатъий назар тезюрар кема ўтади.
Кемалар тўпланиб қолганда ва йўл участкаси вақтинча ёпилганда қуйидагича ўтказиш навбати белгиланади: йўловчи, танкерлар ва 1-класс юк мавжуд нефть қуюлувчи таркиблар, жадвал бўйича ва контейнер ташишларда ишлатиладиган кемалар, ўзиюрар қуруқ юк кемалари, 2,3,4 класс юк мавжуд танкерлар ва нефть қуюлувчи кемалар, қуруқ юк ташийдиган таркиблар, идоравий ташкилотларнинг флоти. Аварияларни бартараф этиш учун бораётган ва ёнғинга қарши кемалар навбатсиз ўтказилади.
21.3. Сузувчан кўприклар кема эгалари ва кўприк эгалари билан келишилган ҳолда фақат жадвал бўйича ўрнатилган кунлар ва соатларда куннинг ёруғ вақтларида ажратилади.
21.4. Темир йўл кўприкларининг устунлари битта яшил чироқ билан ёритилади, бироқ эгри оқим бўлганда устундаги биринчи қирғоқдан бир метр пастда эгри оқим йўналиши бўйича иккинчи яшил чироқ ўрнатилади.
21.5. Кема юрадиган йўлнинг ҳолати, кўприклардаги, кўприк олди участкаларидаги турғун ёки сузувчан белгиларга қараб туриш, ҳамда чуқурликлар, баландик габаритлари ва оқим характери тўғрисидаги ахборотларни бериб туриш, ҳар куни эрталаб ва кечқурун кўприк таги фарватерини текшириб туришга, зарур ҳолларда кейинги ўзгаришларга қараб белгиларни ўзгартириб туриши ва барчаси ҳақида сув йўллари техника участкасини хабардор қилиб туриши шарт бўлган сув йўллари техника участкасининг бригадирига юклатилади.
Кўприк олди участкаларида чуқурлик етарли бўлмаса, тор жой ва устун ораларида эгри ва устунларга уриладиган оқим ёки уриладиган шамол бўлса, кўриниш ёмон бўлса (туман, чанг ҳаво) бригадир кўприк тагидан ҳаракатни тўхтатади ва зудлик билан бу тўғрисида пристань ва сув йўллари техника участкаси диспетчерларини хабардор қилади.
21.6. Кема ёки шатакка олинган таркиб ўзининг габаритлари билан кема юрадиган устунлар оралиғи габаритларига ва шатакка олувчининг қувватига мос бўлиши шарт. Кўприк фермасининг энг паст қисми ва кеманинг энг баланд нуқтаси орасидаги эркин захира 0.5 метрдан кам бўлмаслиги шарт. Оқим бўйича кўприк тагидан таркибларни шатакка олиш юк кўтариш қобилияти 500 тоннагача бўлган иккита баржа билан олд қисми қуйи томон қилиниб кильватердан узоқлаштириб, орқа томондан сувга ботган бўлса боғланадиган занжирлар билан амалга оширилади.
21.7. Чоржов темир йўл кўприги тагидан кемаларнинг ҳаркатланиши кўприк қўриқловчилари ва Туркманистон пароходчилигининг кемачилик хизмати билан келишуви бўйича рухсат берилади. Ҳаракат шартлари ва тартиби кема алоқалари бўйича олдиндан белгиланади.
21.8. Беруний, Қипчоқ ва Тўрткўл понтон кўприкларининг ажратилган секциялари орқали таркибларни ўтказиш фақат «Қорақалпоқдарёфлот» ИЧБ ва кўприк эгаси билан келишилган, жадвал бўйича белгиланган кунлар ва соатларда, кундузи амалга оширилади.
21.9. Қипчоқ понтон кўпригининг ажратилган қисмидан кемаларни ва таркибларни ўтказиш, унга яқин жойларда ва кема юрадиган устунлар оралиғида кема тубидаги сув захираси 10 см.дан кам бўлса тақиқланади. Саёз бўлиб қолган кема юрадиган йўлни кемани ҳаракатланувчилари билан ювиш ва портлатиш ишлари алоқа кабелининг яқин жойдан ўтиши сабабли тақиқланади.
21.10. Понтон кўпригининг ажратиладиган қисмининг эни 76 метрдан кам бўлмаслиги шарт. Понтон кўприкнинг ажратилган секцияси шундай ўрнатилиши зарурки, кема юрадиган оралиқ энини кўриниши қисқармаслиги, лангарли понтонлар эса кема йўлининг четига олиб қўйилиши шарт.
21.11. Барча турдаги кўприкларни, кечувларни ўтиш даврида кемани шахсан капитан бошқариши шарт. Лоцманнинг хизматидан фойдаланган даврда капитандан жавобгарлик олиб қўйилмайди. Понтон кўприкнинг кема юрадиган қисмидан кемаларнинг ўтиши ва таркибларнинг ўтказилиши учун капитанлар дарё флоти ишлаб чиқариш бирлашмаларининг флот ҳаракати бўйича диспетчерларининг ёки кема эгаларининг ёзма буйруқларига эга бўлишлари шарт. Кўприкнинг теплоходлар тўхташ пунктлари (5-банд) ва кўприк створи орқали ўтказиш учун таркибларни шакллантириш учун алоқалари кўприк маъмурияти томонидан ўрнатилган телефон орқали таъминланади.
21.12. Қуйидаги ҳолларда кемаларнинг ўтиши ва таркибларни ўтказишга рухсат этилади:
21.12.1. Ўзиюрар кемаларнинг двигатели, ҳаракатлантирувчилари, руллари, лангар қурилмалари ва МАБ соз ҳолда бўлса. Кема техник соз ва бошқарувчан бўлиши шарт.
21.12.2. Ўзиюрмас кемалар соз лангар ва шатакка олиш қурилмаларига эга бўлишлари шарт;
21.12.3. Изма-из ёки ёнма-ён боғланган ва қисқа 15 метрдан кам бўлмаган шатакка олинган 500 ва 300 тонна бўлган икки баржа ёки 500 тоннадан бўлган икки баржадан иборат бўлган таркибни қуйи бўйлаб шатакка олганда халқасининг диаметри 17 мм.дан кам бўлмаган ҳар бир 300-500 тонна баржалардан 75 метр занжир ташланиш шарти билан ҳаракат қилиш;
21.12.4. Орқа томони билан қуйи бўйлаб битта баржадан занжир боғламасдан тушириш;
21.12.5. Юқори томон, теплоходнинг қувватига ёки таркибнинг вазнига қараб 15 — 20 метргача қисқа шатак арқони билан учтагача баржани, лекин меъёрга мувофиқ охирги баржадан узунлиги 50 — 75 метр боғланган занжир ташланади;
21.12.6. Боғлаш, шатакка олиш, лангар ва руль қурилмалари носоз кемаларни понтон кўприкларнинг ажратилган қисмидан ўтказиш, агар бу кемалар таъмирлаш учун бораётган, бироқ йўл-йўлакай юкланган бўлса, фақат капитан мураббий ёки рейд капитани раҳбарлиги остида рухсат берилади, қайсиким унинг ўзи муайян вазият ва шароитларга қараб авария ҳолатларининг олдини олиш чораларини кўради ва хавфсиз ўтказиб юбориш учун тўлиқ жавобгар ҳисобланади. Унинг ихтиёрига қуввати масъул шахснинг ўзи белгилаб оладиган теплоход ажратилиши шарт.
21.12.7. Қуйи томон ҳаркатланаётган таркибларнинг оралиқ масофаси 1 км.дан кам бўлмаслиги, юқори ҳаракатланаётганларнинг — 600 метрдан кам бўлмаслиги шарт.
21.13. Кўприкка яқин жойларда кема юрадиган йўл эгри ва понтон кўпригига сув оқими ён томондан бўлса капитан баржани шатакка олувчининг изига йўналтириш учун ёрдамчи теплоход талаб қилиши шарт.
21.14. Агар кўприкка яқин жойларда ва кўприкнинг кема юрадиган устунлари орасидаги сув захираси кема тубида 10 см.дан кам бўлса кемаларнинг ўтиши ва таркибларни ўтказиш тақиқланади.
21.15. Мазкур Қоидалар билан кўзда тутилмаган барча ҳолатларда, кема капитанлари мазкур Қоидалар бу чораларни кўрмаганлиги сабабли рўй берган оқибатлар бўйича жавобгарликдан озод этмаслигини ҳисобга олиб кўприк створларидан хавфсиз ўтишни таъминлайдиган, кема бошқариш амалиётида ёки алоҳида вазиятларда қўлланиладиган барча чораларни кўришлари шарт.
21.16. Арқонли кечув паромлари келаётган кемаларга ўз вақтида кема юрадиган йўлни бўшатиши ва улар яқинлашганда қирғоқдан ҳаракатни бошламаслиги шарт.
21.17. Семафорлар юқори томондан кўприк створигача камида 2.5 км. масофада, қуйидан — кўприкдан камида 500 м. олдин ўрнатилади. «Сигнал» белгилари айрилиш ва ўзиш мураккаб бўлган йўл участкаларига яқин жойларга ўрнатилади. Қипчоқ кўпригига ва Қипчоқ бурунига кириш жойида кема юрадиган йўлнинг габаритларини кўрсатиш учун сигнал мачталари ўрнатилади.
Кўприкдаги сигналларга қараб туриш, семафор ва «Сигнал» белгиларига хизмат кўрсатиш сув йўллари техника участкаси томонидан амалга оширилади.
22-Қоида
22.1. Кемалар қаерда қарама-қарши келаётган кемаларни олдиндан кўриб бўлмайдиган, тартибга келтирилмайдиган яққол кўринмайдиган, ёйилиб оқадиган, эгри ва тор жойга кириш даврида тезликни пасайтириши ва битта давомли товушли сигнал бериши шарт. Кечки вақт бу сигнал юқорига йўналтирилган прожектор чироқлари нури билан такрорланиши шарт. Бу участкага киргандан сўнг — иккита давомли товушли сигнал берилади. Агар бу участка катта масофада бўлса иккита давомли товушли сигнал ҳар 2-3 минутда такрорланиши шарт.
22.2. Қарама-қарши келаётган кема участканинг бандлигига ишонч ҳосил қилгандан сўнг хавфсиз айрилиш (ўтказиб юбориш) чораларини таъминлаш учун чоралар кўриши, агар участка бир томонлама бўлса қарама-қарши кемани ўтказиб юбориш учун тўхташи шарт.
22.3. Бир вақтнинг ўзида бир томонлама ҳаракат участкасига киришга юқорига ҳаракатланаётган кема хавфсиз жойга тўхташи ва қуйига ҳаракатланаётган кемани ўтказиб юбориши шарт.
23-Қоида
23.1. Кема кема юрадиган йўлга ишлаётган земснарядга яқинлашганда камида 1 км. масофадан битта давомли товушли сигнал бериши шарт.
23.2. Земснаряд кемани ўтказиб юбориш учун етарли бўлган кема йўли қисмини бўшатиши, битта давомли товушли сигнал бериши ва ўтиш томонини байроқча силтаб кўрсатиши шарт: кеч вақтлари тент чироқларини ёқиб-ўчириб; агар земснаряд чап қирғоққа ўтган бўлса — оқ билан, агар земснаряд ўнг қирғоққа ўтган бўлса — қизил чироқлар билан. Кундуз кунлари бу сигнал байроқчани силтаб ёки импульсли чироқни силтаб берилади.
23.3. Сув тубини чуқурлаштирувчи снаряд кечаси битта айланма чироқни ёқиб-ўчириб сигнал бериши шарт: кема юрадиган йўлнинг чап томони чеккасида ишлаганда оқ, ўнг томон чеккасида — қизил.
23.4. Земснаряд ёнидан ўтиб кетишга рухсат берадиган сигнални олган кема товушли сигнал бермасдан байроқчани силтаб жавоб қайтаради ва барча эҳтиёт чораларини кўриб ўтади.
23.5. Бир вақтнинг ўзида земснаряднинг олдига юқоридан ва қуйидан кемалар яқинлашганда, қуйига ҳаракатланаётган ёки йўналишидан қатъий назар тезюрар кема биринчи навбатда ўтиб кетади.
23.6. Ўтказиб юборишнинг имкони бўлмаганда сув тубини чуқурлаштирувчи ёки сув тубини тозаловчи снарядлар яқинлашиб келаётган кемага камида 1 км. қолганда «Огоҳлантириш» сигналини бериши шарт:
земснаряд камида 5 маротаба қисқа товушли сигнал, сув тубини чуқурлаштирувчи снаряд — тез-тез қўнғироқ уриб.
Бундай сигнални олган кема зудлик билан такроран сўров бермасдан рухсат олганга қадар ҳаракатни тўхтатиши шарт.
23.7. Кема юрадиган йўлларда сув ости ва ғаввослик ишлари билан банд бўлган кемалар ёнидан сув тубини чуқурлаштирувчи снарядлардан ўтиш каби сигнал алмашиш ва ўтиш тартибида амалга оширилади.
III-БЎЛИМ. Амударё бўйича сузиш хусусиятлари
24-Қоида.
24.1. Амударё дарёсида сув йўлларининг габаритларини тез ўзгариб туришига олиб келадиган кема юрадиган сув йўлларининг тез-тез қайтадан шаклланишини ҳисобга олиб: чуқурлиги, эни, кема юрадиган йўлнинг қайрилиш радиуси, кемаларнинг тубига ўрнатилган энг кам сув захирасига ва сув йўллари габаритлари ва шатакка олинган таркиблар орасидаги мувофиқликка риоя этмасдан қуйидаги шарт-шароитларга рухсат берилади.
24.2. Барча кемалар сувга ботиш бўйича кема ёки таркибни кўп сувли участкага ўтиш имконини бермайдиган чуқурликни кўрсатувчи сигнал мачтасига ёки қирғоқ белгисига яқинлашганда тўхташлари шарт ва вахта бошлиқлари сув йўллари техника участкаси ходимларини чақириши ва ундан сув йўлининг ҳолати тўғрисида билиб олишлари шарт. Агар сув йўллари хизматининг вакиллари бўлмаса, йўлнинг саёз участкасини текширишни кема бошқарувчиси амалга оширади.
24.3. Кема бошқарувчиси агар ёйиқ жой бошқа кема билан банд бўлмаса, агар ер юмшоқ, ювилиши осон бўлса ва кема қобиғининг техник ҳолати чекланишларга эга бўлмаса, агар сув йўллари ходимлари томонидан ўтишга қаршилик бўлмаса кема ва таркибни Қоидаларда белгиланган туб таги захира сув бўлмаса ҳам саёз участкага кириши мумкин. Бундай эътирозлар бўлмаганда капитан саёз участка орқали ҳаракат қилиш тартиби тўғрисидаги қарорни мустақил қабул қилади.
24.4. Туб тагида захира суви бўлмаган саёз участкага киришдан олдин шатакка олинган кемаларнинг командасини олдиндан саёзлик орқали ҳаракатланиш тўғрисида огоҳлантирилади. Бундай ҳолатда кема бошқарувчининг ихтиёри бўйича таркиб ечилади, боғланган занжирлар йиғиб олинади, лангарлар олинади ҳамда хавфсиз сузишни таъминловчи бошқа чоралар кўрилади.
24.5. Ёйиқ жойда бир неча таркиб йиғилиб қолганда, уларни ёйиқ жойдан ўтказиш тартибини, фармойиши барча капитанлар учун мажбур бўлган сув йўллари хизмати ходими бошқаради.
24.6. Туб тагида захира суви бўлмаган «тош» белгиси билан белгиланган ва сув йўллари техника участкасининг радио бюллетенларида эълон қилинган қаттиқ ерли участкада (тош, шағал, гил) ҳаракатланиш тақиқланади.
Бу ҳолатларда туб тагидаги сув захираси жадвалда кўрсатилганидан кам бўлмаслиги шарт:
|
Чуқурлиги метрда |
Ўзиюрар кемалар ва итариладиган таркиблар |
Эркин йўлларда сантиметрда |
Каналларда барчаси | |||
|
Нефть маҳсулотлари ва портловчи воситаларни ташувчи кемалар |
Шатакка олинган ўзиюрмас кемалар | |||||
|
қумли ва шағалли ерда |
тошли ерда |
қумли ва шағалли ерда |
тошли ерда | |||
|
1.5 гача |
10 |
10 |
15 |
5 |
10 |
15 |
|
1.5 — 3.0 |
15 |
15 |
20 |
10 |
15 |
20 |
|
3 дан ортиқ |
20 |
20 |
25 |
15 |
20 |
30 |
25-Қоида
25.1. Амударёда таркиблар ва сув йўлларининг габаритлари орасидаги энг кам етарли номувофиқликка тегишли ишлаб чиқариш бирлашмаларининг эксплуатация бўлими томонидан дарёнинг тўлқинланиши, навигациянинг даври, шатакка олувчиларнинг тортиш характеристикаси ва ҳаракат йўналишига қараб белгиланиш йўли билан эришилади.
Сув йўлларининг шароитлари ва дарёнинг ҳаракат йўналишига қараб навигациянинг турли даврлари таркибларнинг катталиги ва баржанинг сувга ботиши қисқариши мумкин.
Таркибларнинг чекланган катталикларига риоя этилмаганда, уларнинг оқибатлари учун қуйидаги шахслар жавобгар ҳисобланадилар:
диспетчерлар — габарити мос бўлмаган кема, таркибни қатновга жўнатишга буйруқ берганлиги учун;
рейд капитанлари — таркибларга кемаларни нотўғри жойлаштиргани ва габаритлари мос бўлмаган таркибни шакллантиргани учун;
кема капитани габарити мос бўлмаган таркибни шатакка олгани ва қатновга чиққани учун.
25.2. Сув йўллари хизматининг ходимлари Амударёда постда чуқурликни 100 см.дан ортиқ пасайганлигини билиб қолсалар бу участкани мураккаб жойининг юқори ёки қуйи қисмида ҳақиқий чуқурлик кўрсатилган сигнал мачтаси ёки қирғоқ белгиси ўрнатиб эркин ҳаракатланиш учун ёпиб қўйишлари шарт. Эркин ҳаракатланиш учун огоҳлантирувчи чораларни кўрмасдан кемаларнинг хавфсиз ҳаракатланишига таҳдид солувчи, етарли чуқурликка эга бўлган, бироқ тор ёки айланма йўлли, сув усти ёки сув ости тўсиқлари бўлган участкалар ҳам ёпилади.
25.3. Агар кемаларнинг эркин ҳаракатланиши чекланган бўлса сув йулларининг катта ишчиси, уста капитани чекланган ҳаракат участкасида ўзан шаклининг ўзгариши ва флот ҳаракати учун доимий назорат ўрнатадилар, бунинг учун улар чуқурликни тез-тез ўлчаб туриш ишларини ўтказадилар, энг чуқур жойларни ишорат қозиғи ва бакенлар билан ўраб қўядилар, ўтиб кетаётган кемаларни кутиб оладилар ва кема бошқарувчиларини сув йўллари ҳолати тўғрисида хабардор қиладилар.
25.4. У ёки бу участкада кемаларнинг ҳаракатланиши учун чекланиш жорий этилганлиги тўғрисида сув йўллари техника участкасининг бошлиғи хабардор қилинади, охиргиси эса тегишли дарё флоти бирлашмасига хабар беради.
25.5. Кемачилик жиҳозларининг ўрнатилиши Амударё дарёси бўйича кемачилик жиҳозларини жойлаштириш ва кемаларни бошқариш бўйича йўриқнома билан белгиланади, капитанлар бу Йўриқномага мувофиқ белгиларнинг тўғри ўрнатилганлигини кузатиб бориши ва амалиёт ва махсус лоция бўйича билимини қўллаган ҳолда кема ҳаракатини вазият бўйича тўғирлаб боришлари шарт.
25.6. Фарватерни белгилашда номутаносиблик ёки кемачилик жиҳозлари белгиларини стандарт ва туридан четга оғишганлиги аниқланганда капитан радио алоқа бўйича тўғридан-тўғри сув йўллари техника участкаси ишчиларига фикрини билдириши ва бу тўлқинларда сузадиган барча кемалар учун эфирга (навбатдаги сеансда) шошилинч ва муҳим огоҳлантириш юбориш йўли билан зудлик билан уларни бартараф этишни таъминлайдиган чоралар кўриши шарт. Бундан ташқари кемачилик хизмати инспектори ва флот ишлаб чиқариш бирлашмаси бошлиғи хабардор қилинади. Сув йўлларида кузатилган носозликлар ва кўрилган чоралар бўйича капитан вахта журналига ёзишлар киритиши шарт. Кема юрадиган сув йўлининг саёз, ёйиқ ва айниқса ёйиқ тўлқин участкасига киришда кема бошқарувчилари катта тезлик билан ҳаракатланганда ботиқроқ (сувга ботиши ортишини) ҳисобга олишлари шарт. Кема тубини ерга уриб олишнинг олдини олиш учун тезлик пасайтирилиши шарт.
Вахтани олиб бориш вақтидан қатъий назар кемани бошқаришни капитан ўзига олиши керак бўлган Амударёнинг мураккаб жойлари рўйхати.
Айвадж қуйидаги буралар, Качигузар, Олтин ороли, Хатмиробод ирмоғи, Хайратон темир йўл кўприги, Айритом, Газ қувури (Келифдан юқори), Оқ тоғ, Ғиштепа, Эски Термиз, Келиф, Тахта, Куват, Чоржов темир йўл кўприги, Дуль-Дуль, Туямўйин, Тахиатош, Муқри, Тўрткўл кўприги, Беруний кўприги, Қипчоқ кўприги, Қипчоқ буруни, 152-пост (сув ости тошлари йўлаги), Тахиатош шлюзининг юқори бьеф йўли, Хўжайли — Нукус автомобиль йўли, Бегаб, Қизил жар.
IV-БЎЛИМ. Таркибларни шакллантириш
26-Қоида.
26.1. Таркибларни шакллантириш сув йўлларининг габаритлари, кемаларнинг техник ҳолати, уларнинг юк кўтариш қобилияти ва сувга ботиши, ҳар бир кеманинг алоҳида ишлатиш сифатлари ва ташилаётган юкнинг турини инобатга олиб амалга оширилади. Биринчи бўлиб боғланадиган (бошида) энг яхши мустаҳкамлаш, энг узун, энли ва сувга ботишга эга бўлган кема қўйилади. Бўш кемалар юкланганлар билан таркибнинг охирига қўйилади.
26.2. Кемаларни таркибга сиртмоқ ёки бошқа узун боғламлар билан боғлаш, ҳамда саҳнадан очилган тешик, комингс, карлингс, шпил, клюз ва кемаларнинг бу мақсадга мўлжалланмаган бошқа қисмларига боғлаш қатъиян тақиқланади. Ҳар бир боғлайдиган арқон хоҳлаган вақтда алоҳида зўриқмаслик билан ечилиш ёки бўшатиш имконини бериши шарт. Боғлаш учун баржа шкипери жавобгар бўлади.
27-Қоида.
27.1. Шатакка олувчи теплоходларнинг капитанлари шатакка олувчининг қувватидан юқори даражада фойдаланиш, шатакка олишнинг энг фойдали услубларини, таркибга кемаларни қулай жойлаштириш, шатак, боғлаш занжирларининг узунлигини танлаш билан режа-қатнов буйруғида белгиланган ҳаракат тезлигига риоя этишлари, оқимга қарши ҳаракатланганда тинч сувдан фойдаланишлари шарт.
27.2. Таркибларни бошқарилишини яхшилаш ва оқим бўйича қуйига ҳаракатланиш даврида шатакка олувчининг тўсатдан саёзликка ўтириб қолган вақтда шатакка олинган кемаларнинг инерциясини камайтириш мақсадида (қайсиким фарватернинг бирданига ўзгариши ҳолатларида бу ҳоллар тез-тез учраб туради) таркибнинг барча кемаларидан боғлаш занжирлари ёки махсус тайёрланган лот ташланади. Бу мақсадда қуввати 300 — 400 от кучи бўлган ҳар бир шатакка олувчи теплоходларда 200 метрдан кам бўлмаган, қуввати 100 — 180 от кучи бўлган теплоходларда 75 метрдан кам бўлмаган боғлаш занжирлари бўлиши шарт.
27.3. Кемаларни лотсиз бошқаришга қисқа участкаларга, қачонки шатакка олувчи шатакка олинувчи кемаларга нисбатан камроқ сувга ботишга эга бўлса сузишга рухсат этилади.
V-БЎЛИМ.
28-Қоида. Чегара зонасида сузиш
28.1. Чегара зоналарида чегара туманлари ҳудудидан ўтувчи Пяндж ва Амударё дарёлари участкалари киради. Бу ерларда сузиш Халқаро битимлар ва Чегара зоналари режими тўғрисидаги қарорлар, ҳамда мазкур Қоидалар билан тартибга келтирилади.
28.2. Ёритиш кемачилик жиҳозлари мавжуд бўлмаган участкаларида кемаларнинг сузишига кеча-кундуз рухсат этилади. Қаерда ёритиш жиҳозлари мавжуд бўлмаса ва кундуз куни ҳавонинг ўзгариши туфайли бошқа ҳаракатни мураккаблаштирса кема лангарда ёки бу учун белгиланган қирғоққа туради.
Тўхтаб туриш жойи чегара қўшинлари томонидан дарё флоти ишлаб чиқариш бирлашмаси вакиллари билан келишилган ҳолда белгиланади.
Фарватерда тўхтаб турган вақтда ов, чўмилиш, ҳамда одамларни олиш ва тушириш, юкларни юклаш ва тушириш, булар учун белгиланмаган жойларда тақиқланади.
Кемаларни чегарадош давлат қирғоғига яқин боғлаш ва лангарга қўйиш қатъиян тақиқланади.
Изоҳ:
1. Чет элга сузиш кемаларига, чегарани кесиб ўтиш ҳуқуқини берувчи ҳужжатлар мавжуд бўлганда афғон портларига туришга рухсат берилади:
Генерал Мўмин номли, Келиф, Шерхон ва алоҳида эълон қилинган бошқа жойлар;
2. Кемада авария ёки табиий офат сабабли тўхташ жойида тўхташнинг имкони бўлмаса ўнг қирғоқнинг хоҳлаган пунктида лангарга туриш ва боғлашга йўл қўйилади, бунда кемалар чегара қўшинлари вакилларига чақирув сигнали берадилар.
28.3. Ўнг қирғоққа боғлаш даврида кема командасига боғлаш арқони узунлигидан ортиқ узоқликка бориш тақиқланади. Қирғоқда олов ёқиш, ўтин, хашак, қамиш тайёрлаш, ҳар хил буюмларни қолдириш, ҳамда зарурат бўлмасдан қирғоққа, саёзликка чиқиш тақиқланади.
Тўхтаб туриш жойидан жўнаб кетганда вахта бошлиғи ва баржа шкиперлари кемада команданинг мавжудлиги ва қирғоқнинг ҳолатини текширишлари шарт.
28.4. Кема қайиқларини сувга туширишга «Борт ортида одам» тревогаси бўйича, ёйиқ жойларни ўлчаш, белгиларга хизмат кўрсатиш ва кўчириш ва авария ҳолатларида рухсат берилади. Қайиқда камида икки киши бўлиши шарт. Кема қайиқлари таниш белгиларига эга бўлишлари шарт: кема номи, кема эгасининг номи. Ёзилган ҳарфларнинг баландлиги 10 см.дан кам бўлмаслиги шарт. Тунда қайиқлар оқ чироққа эга бўлишлари шарт.
28.5. Кемаларнинг чегара қўшинлари билан алоқалари қуйидаги сигналлар билан ўрнатилади:
а) «тўхташни талаб этаман» — тунда битта қизил ракета, кундузи — оқ байроқ;
б) «чегара қўшинлари вакилларини чақириш» — иккита давомли товушли сигнал, битта қисқа ва битта давомли гудок;
кўриниш сигнали — кундузи — мачтада қизил байроқни тушириш ва кўтариш, тунда — мачта чироқларининг ёниб-ўчиши.
28.6. Кемачилик жиҳозлари белгиларини ўрнатиш ва уларга хизмат кўрсатиш тартиби Амударё дарёсининг чегара зонасида кемачилик жиҳозлари белгиларини ўрнатиш ва кемаларни бошқариш бўйича йўриқнома билан белгиланади.
28.7. Кемаларни ва уларнинг команда аъзоларини чегара зоналарида сузишга рухсат бериш дарё флоти ишлаб чиқариш бирлашмаси томонидан капитанлар, шкиперлар ва экипажнинг бошқа аъзоларида ва кемаларда чегара зоналарида бўлиш ҳуқуқини берувчи ҳужжатлар мавжуд бўлганда йўл қўйилади, қайсиким кема капитанлари чегара катерлари ва чегара нарядларининг биринчи талаблари бўйича тақдим этишлари шарт.
28.8. Ўзбекистон Республикаси давлат чегарасини ҳимоя қилиш мақсадида кема мавжуд корхоналарнинг диспетчерлари ва чегара зонасида сузаётган барча кема капитанлари кема эгаси манзилига ёки бевосита чегара қўшинларига қуйидаги маълумотларни етказишлари шарт:
чегарадош давлат ҳудуди томонидан кемаларни ёки объектларни эгаллаб олишга уринишлар тўғрисида;
бизнинг қирғоққа чегарани бузувчиларни тушириш ёки тушириш аломатлари аниқланса ёки чегара бузувчиларнинг бизнинг қирғоқдан кетиши тўғрисида;
сузиш воситалари ёки уларсиз дарёда сузувчиларни аниқлаганлиги тўғрисида;
кема бортидан одамларни ёки сузиш воситалари йўқолишининг барча ҳолатлари тўғрисида;
қирғоқдан кемани олиб қочиш ёки ўғирлаш, шунингдек белгиланган вақтда причалга қайтмаганлиги ёки ҳужжатларни расмийлаштирмасдан жўнаб кетганлиги тўғрисида;
дарёда сузиш воситасида ёки уларсиз сузаётган одамларни бортга олишнинг барча ҳолатлари тўғрисида.
Кўрсатилган маълумотлар амалдаги алоқа каналлари бўйича «Чегара» пароли бўйича узатилади.
28.9. Кема мавжуд корхоналарнинг маъмурияти ва диспетчерлик хизматлари «Чегара» бўйича хабарномани олишлари билан зудлик билан ҳарбий қисмларнинг тезкор хизматларига, ҳамда «Термиз» ЎПНБни хабардор қиладилар.
28.10. Кема капитанлари дарёда қўлбола воситаларида ёки уларсиз, кичик сузиш воситаларида сузувчиларни аниқласа — сузувчиларни бортга оладилар, сузиш воситаларини эса ушлаб қоладилар ва зудлик билан ўз корхоналари (чегара қўшинлари) маъмуриятига «Чегара» пароли билан хабар берадилар ва кейин уларнинг кўрсатмалари бўйича ҳаракат қиладилар.
28.11. Кема эгаларининг диспетчерлик хизматлари кема чиққандан бир соат ичида ҳарбий қисм ва «Термиз» ЎПБН тезкор хизматини хабардор қиладилар, ҳамда ҳар куни соат 08:00 ва 20:00 да АИД портларида турган кемаларни қўшган ҳолда ўтиш жойларида турган кемаларнинг жойлашганлиги тўғрисида тезкор хизматга маълумот берадилар. Барча маълумотлар лоцман картаси (километр билан) ёки манзил (аҳоли пункти, тоғлар ва ҳ.к.) бўйича берилади.
28.12. Кема капитанлари «Генерал Мўмин» ва Айвадж портлари кўприкларидан ўтиш даврида чегара қўшинлари талабларига қатъий амал қилишлари шарт.
VI-БЎЛИМ. Хавфли юклар ва зарарли газ ажратиб чиқарадиган юклар юкланган кемалар тўғрисида
29-Қоида
29.1. Тушунчалар.
Хавфли юкларга нефть маҳсулотлари, портловчи ва тез аланга оладиган воситалар (пахта, қамиш, хашак ва ҳ.к.), ҳамда сув билан қўшилганда юқори температура ажратиб чиқарадиган ёки аланга оладиган реакция берадиган химиявий юклар киради. Зарарли газ ажратиб чиқарадиган химиявий юкларга сув ёки ҳаво билан қўшилганда зарарли газ ёки химиявий юкнинг ўзи чангланиб кетадиган юклар киради.
Бу юкларнинг рўйхати Хавфли юкларни ташиш қоидаларида келтирилган.
29.2. 29.1-бандда кўрсатилган юклар билан юкланган ёки туширгандан сўнг уларнинг қолдиғи бўлган кемалар портда ёки рейдларда бошқа кемалардан алоҳида қўйилиши шарт. Бундай кемаларни рейдда икки ёки ундан ортиғини ёнма-ён боғлаш ёки қўйиш қатъиян тақиқланади.
29.3. Бу кемалар тўхтаб турганда мачтасида: кундузи — қизил тўртбурчак байроқ, тунда — аккумулятор батареяси манбасидан ёритиладиган, бутун горизонт бўйича кўринадиган битта қизил чироқ. Шатакка олинган, 29.1-бандда кўрсатилган юклар билан юкланган кемалар юриш даврида бутун горизонт бўйича кўринадиган битта оқ чироқ билан юрадилар.
VII-БЎЛИМ. Чекланган кўриниш шароитларида кемаларнинг сузиши
30-Қоида. Қўлланиш соҳаси
30.1. Қоидаларнинг мазкур қисми кўриниш 1.0 кмдан кам бўлган кўринадиган вақтда кичик ҳажмли ва елканли кемалардан ташқари барча кемалар ва таркибларга татбиқ этилади.
30.2. Чекланган кўриниш 1.0 кмдан кам бўлганда умумий ҳолларда ҳаракатланиш тақиқланади.
30.3. Чекланган кўриниш бўлганда кема ёки таркиб фақат лангарда тўхтаб туриш учун жойни танлаш учун ўзининг ҳаракатини давом эттириши мумкин. Бу ҳолатда кема мунтазам кўриб туриш ва эшитиб туриш билан назоратни олиб бориши, тегишли товушли сигналларни бериши, ҳамда УКВ-радио алоқа бўйича эфирга кўриниш ҳолати ва ўзининг аниқ турган жойи тўғрисида хабар қилиши шарт.
30.4. Кейинги ҳаракат тўғрисида қарор қабул қилишда, ҳақиқий кўриш узоқлиги, ҳаракат интенсивлигига, кемалар (таркиблар) габаритларининг сув йўллари габаритларига нисбийлигига алоҳида эътибор қаратилиши шарт.
30.5. УКВ-радио алоқаси бўйича мулоқот олиб бориш даврида, ўзаро ҳаракатларни айнан шу кема билан келишиб олаётганлигини аниқ белгилаб олиши зарур.
31-Қоида. Чекланган кўриниш шароитларида бериладиган сигналлар
31.1. Ҳаракатдаги ва тўхтаб турган кемалар чекланган кўриниш даврида қуйидаги сигналларни беришлари шарт:
31.1.1. Ҳаракатдаги кемалар ҳар 2 минутдан кўп бўлмаган оралиқда — битта давомли товушли сигнал.
31.1.2. Кемаларни ёки солларни итараётган ва шатакка олган кема чекланган кўриниш даврида ҳар 2 минутдан кўп бўлмаган оралиқда — битта давомли ва иккита қисқа товушли сигнал.
31.2. Чекланган кўриниш даврида кема юрадиган йўл чегарасида лангарда ёки саёзликда турган ўзиюрар кема яқинлашаётган кемаларни огоҳлантириш учун битта қисқа, битта давомли ва битта қисқа товушли сигнал бериши шарт. Экипаж мавжуд бўлган ўзиюрмас кема бундай ҳолда қўнғироққа ёки металл предметга тез-тез уриш билан сигнал бериши шарт.
32-Қоида. Кемалардан айрилиш (ўтказиб юбориш) ва ўзиб кетиш
32.1. Чекланган кўриниш 1.0 кмдан кам бўлганда кемаларнинг айрилиши зарурати пайдо бўлганда олдиндан УКВ-радио алоқаси бўйича қулайроқ жойни келишиб олишлари ва фақат чап бортлари билан амалга оширишлари шарт.
32.2. Юқорига ҳаракат қилаётган кема келишилган жойга етиб келганда қанча зарур ва хавфсиз бўлса ўнг томонга ўтиши, тўхташи ёки тезликни энг кам тезликкача пасайтириши ва қарама-қарши келаётган кемани (таркибни) чап борти томонидан ўтказиб юбориши шарт.
32.3. Қуйига ҳаракат қилаётган кема келишилган жойга етиб келганда олдиндан тезликни энг кам тезликкача пасайтириши, қанча зарур ва хавфсиз бўлса ўнг томонга ўтиши ва қарама-қарши кема орқага қолгунга қадар шундай тезликда юриши шарт.
32.4. Чекланган кўриниш даврида кемалардан ўзиб кетиш тақиқланади.
VIII-БЎЛИМ. Кемаларнинг турар-жойи
1-Қисм
33-Қоида. Лангарда тўхтаб турган кемаларга қўйиладиган умумий талаблар
33.1. Кемалар, таркиблар ва соллар махсус ажратилган рейдларда, жойлашиш ва тўхтаб туриш тартибига риоя этган ҳолда, лангарда туришлари шарт.
33.2. Рейдлар учун жойлар, уларга кемаларни, таркибларни ва солларни жойлаштирилиши ва тўхтаб туриши ўрнатилган тартибда белгиланади ва маҳаллий қоидалар ва навигация карталарида кўрсатилади.
33.3. Кемалар, таркиблар ва соллар ҳаракатланиш йўлида, ҳамда махсус рейдлар бўлмаган пунктларда лангарда туриш зарурати бўлганда кема юрадиган йўлга яқинроқда, бошқа кемаларнинг ҳаракатланишига ва манёвр қилишига тўсқинлик бермайдиган чеккасида — қаерда бу мумкин ва хавфсиз бўлса, лангарда тўхтаб туриш жойини танлаши шарт.
33.4. Кемалар, соллар, дебаркадер, земснаряд, сузувчан кўприк ва бошқа сузувчи воситалардан ташланган лангарлар ўтаётган кемаларга хавф туғдирмасликлари шарт. Кемалардан ташланган тўрт шохли ва адмиралтеец лангарлари оқ ва қизил ҳошия билан бўялган буйлар билан таъминланган бўлиши шарт. Буйнинг (қалқович) узунлиги шундай бўлиши лозимки, лангарни ташлагандан сўнг буй ортиқча захирасиз сувнинг юзида бўлиши шарт. Лангар ва боғланиш занжирларни буйсиз ташлаш тақиқланади. Ҳар бир лангарда, унинг вазни ва мансублиги кўрсатилган чекма бўлиши шарт.
33.5. Барча кемалар зарур бўлганда фарватердан ташқарида, створ ва кема йўли ўзгаришини кўрсатиб турадиган белгилардан 100 мдан кам бўлмаган масофага ва бошқа кемаларнинг ҳаракатланишига тўсқинлик қилмайдиган жойга тўхташлари шарт.
Кўприк, сув иншоотлари олдидаги саёз, бурилиш ва тор жойлари, дебаркадер ҳудуди, йўловчи ва юк причалларига кириш жойлари, кечув жойлари, навигация белгилари, сув ости кабеллари ётқизилган жойлар, сув ости ўтиш жойлари, сув олинадиган жойлар, сув қисилиб оқадиган қирғоқлар ва бошқа сув йўллари бошқармаси томонидан алоҳида эълон қилинган бошқа жойларга тўхтаб туриш тақиқланади. Кемачиликни сиқиб қўяётган кемалар ва бошқа сузувчи иншоотлар кемачилик инспекцияси инспекторининг фармойиши бўйича кема эгасининг ҳисобидан бошқа жойга ўтказилиши шарт. Худди шундай причал ёнида турган, юклаш операциялари билан банд бўлмаган ёки юклаш операцияларини бажаришга ёки бошқа кемаларнинг ҳаракатланишига халақит бераётган кемалар ҳам бошқа жойга ўтказилиши мумкин.
Кемалар йўловчи дебаркадерлари ва доклардан 200 метрдан кам бўлмаган масофада лангарда тўхтаб туриши ёки қирғоққа боғланиши шарт.
33.6. Нефть юклари (ёки уларнинг қолдиғи бўлган), портловчи, заҳарлайдиган воситалар ва тез аланга оладиган юклар билан юкланган кемалар портлар ва рейдларда, кемаларга ишлов бериш бўйича маҳаллий қоидалар билан белгиланган махсус жойларда алоҳида туради. Бошқа кемалар бу кемалардан 300 метрдан кам бўлмаган масофада туришлари шарт.
33.7. Кемалар фарватерда ёки унга яқин жойда тўхтаб турганда, қирғоққа боғланган ёки лангарда тўхтаб турганда доимо назорат остида ва қўриқчилари бўлиши ва Қоидалар билан белгиланган сигналларни бериб боришлари шарт.
33.8. Шатакка олувчи кема шатакка олинган кемани боғлаш ёки уни лангарга қўйиш даврида, у кема юрадиган йўлни озод этмагунга қадар қолдириши мумкин эмас ва шатакка олувчининг вахта бошлиғи шатакка олинган кеманинг ишончли ва хавфсиз тўхтаб туришига ишонч ҳосил қилиши шарт.
2-Қисм. Амударё дарёсида командаси бўлмаган баржалар ва бошқа кемаларнинг тўхтаб туриши
34-Қоида.
34.1. Командаси бўлмаган баржалар ва бошқа кемалар, уларда сигнал чироқлари бўлмаганда тўхтаб туришига, кема юрадиган сув йўлларидан ташқарида, рўйхат бўйича ишончли боғлаш қурилмалари билан жиҳозланган тўхтаб туриш учун махсус ажратилган жойларда рухсат этилади.
34.2. Командаси бўлмаган баржалар ва бошқа кемалар, уларда сигнал чироқлари бўлмаганда, кема юрадиган сув йўллари чегарасида тўхтаб туришига фақат шатакка олувчи билан қуйидагилар мавжуд бўлганда рухсат этилади:
34.2.1. узунлиги 50 метрдан кам бўлган кемалар билан тўхтаб турганда — сигнал чироқлари Ички сув йўлларида сузиш қоидаларига мувофиқ;
34.2.2. узунлиги 50 метрдан ортиқ бўлган кемалар билан тўхтаб турганда — сигнал чироқлари Ички сув йўлларида сузиш қоидаларига мувофиқ ва унга қўшимча шатакка олган кема яқинлашаётган ва ўтиб кетаётган кемаларга тўхтаб турган кемалар ёки таркибнинг жойлашганлигини кўрсатувчи кема прожектори ёки бошқа нур таратувчи қурилмалар.
Командаси бўлмаган баржалар ва бошқа кемаларни назоратсиз қолдириш қатъиян тақиқланади.
IX-БЎЛИМ. Кема ва солларнинг чироқлари ва белгилари, товуш ва кўриш сигналлари
1-Қисм
35-Қоида. Қўлланиш соҳаси
35.1. Чироқларга тегишли Қоидаларга қуёш ботишидан чиққунга қадар (тунда), ҳамда чекланган кўриниш вақтида риоя этилиши шарт. Бунда адашиб Қоидаларда белгиланган чироқлардек қабул қилиш ёки уларнинг кўринишини қийинлаштиришга ёки назорат қилишга халақит берадиган бошқа сигналлар қўйилмаслиги шарт.
35.2. Белгиларга тегишли Қоидаларга қуёш чиққандан ботгунга қадар (кундуз куни) риоя этилиши шарт.
35.3. Таъмирлаш корхоналарининг сувларида ёки тўхтаб туриш жойларида кема юрадиган сув йўллари чегарасидан ташқарида, таъмирга ёки узоқ муддатга тўхтаб турган кемалар, агар улар бошқа кемаларнинг ҳаракатланишига тўсқинлик қилмасалар, белгиланган чироқлар ва белгиларни олиб юрмаслиги мумкин.
35.4. Кичик ҳажмли ва елканли кемалар улар учун тегишли бўлган қоидаларга мувофиқ чироқлар ва белгиларни олиб юрадилар.
36-Қоида. Тушунчалар
36.1. «Топ чироғи» — кеманинг диаметрал текислиги бўйича жойлашган, тўғри олд томонидан ҳар қайси бортдаги траверзини 22.5 градусгача орқасига камида 8 км масофани узлуксиз нур билан горизонтни 225 градус ёритадиган оқ чироқ.
Топ сигнали қуйидагича ўрнатилади:
36.1.1. Узунлиги 30 метрдан ортиқ бўлган кемаларга — юқори саҳнадан камида 6 метр баландликда ёки саҳна юкларидан 4 метр баландликда;
36.1.2. Узунлиги 30 метрдан кам бўлган кемаларга — устки қурилмадан камида 2 метр баландликда;
36.1.3. Агар мачтада бир нечта чироқли сигнал кўтарилса, унда вертикал бўйича уларнинг ораси 1 метрдан кам бўлмаслиги шарт.
36.2. «Борт чироқлари» — ўнг бортдаги яшил ва чап бортдаги қизил чироқлар; тўғри олд томонидан ҳар қайси орқа бортдаги траверзини 22.5 градусгача орқасига камида 4 км масофани узлуксиз нур билан горизонтни 112.5 градус узлуксиз ёритади.
36.3. «Орқа чироқ» (гак чироғи) — кеманинг орқа қисмига жойлаштрилган, узлуксиз айланма нур билан 135 градусга ёритадиган, тўғри йўналтирилган ва орқани ҳар қайси борт бўйлаб камида 4 км масофани узлуксиз нур билан горизонтни ёритадиган оқ чироқ.
36.4. «Гакаборт чироқлари» (кўндаланг қисми), шундай ўнатилиши лозимки, камида 4 км масофада горизонтни 180 градус узлуксиз айланма нур билан ёритиши шарт. Бу чироқлар траверзнинг олдидан кўринмаслиги ва гак чироқларидан камида 0.5 метр пастда, имкон даражада бортларга яқин ўрнатилиши шарт.
36.5. «Топ чироғи» (агар улар бир нечта бўлса улардан пастдагиси), ҳар қандай ҳолатда ҳам борт чироқларидан камида 1 м баландликда ва қоидаларга мувофиқ улардан олдин ўрнатилган бўлиши шарт.
36.6. Агар кема кўприклар, ҳаво ўтказгичлари ва ҳ.к. тагидан ўтиш учун топ чироқлари бўлган мачтани ётқизишга мажбур бўлса, у кема олд қисмига захира топ чироғини олиб юриши мумкин.
36.7. «Айланма (клотик) чироғи» — горизонтни 360 градусга камида 4 км масофада айланма нур билан ёритадиган чироқ.
36.8. «Силтанадиган ёғдули (импульсли ёғду)» — кема траверзидан унинг олдига томон кечаси 4 кмдан кам бўлмаган, кундузи 2 кмдан кам бўлмаган масофани 112.5 градусга (диаметраль текисликни 22.5 градус ёпиб) айланма нур билан ёритадиган оқ чақнайдиган чироқ. Силтанадиган импульсли ёғду кечаси ҳам кундузи ҳам қўлланилади. Силтанадиган ёғду кундузи катталиги 0.6 м х 0.6 м бўлган тўртбурчак оқ байроқ билан алмаштирилади.
36.9. Ўзиюрмас кемалар ва ер қазийдиган снарядлар, дебаркадерлардаги мачтали сигнал чироқлари айланма нур билан камида 4 км масофани 360 градус ёритиб туриши шарт.
36.10. Сигнал чироқлари ва товушли сигналлар қурилмаларининг конструкцияси, уларнинг техник характеристикаси ва уларни кемаларга ўрнатиш талаблари Ўзбекистон дарё кемачилиги Регистри Қоидаларига мувофиқ бўлиши шарт.
2-Қисм. Чироқлар ва белгилар
37-Қоида. Ҳаракатдаги ва тўхтаб турган якка ўзиюрар кемалар
37.1. Якка ўзиюрар кема (механик двигателга эга бўлган кема) ҳаракатда бўлганда қуйидаги чироқларни олиб юриши шарт:
37.1.1. Олдинги мачтага кўтариладиган оқ топ чироғи;
37.1.2. Борт чироқлари –махсус қалқонлар билан олдинга 1 метр чиқариб ва кеманинг бошқа бортидан бу чироқларнинг бирортасини кўриш мумкин бўлмайдиган қилиб ўрнатилган ўнг бортида яшил, чап бортида қизил чироқлар. Узунлиги 30 метрдан кам бўлган кемалар учун қалқонлар 0.5 метрга қисқартирилиши мумкин.
37.1.3. Кеманинг диаметраль текислигида трубанинг орқасига ёки устки қурилмасига орқа томондан ўрнатиладиган гак оқ чироғи. Бундан ташқари габарит эни 5 метрдан ортиқ бўлган кемаларда орқа устки қурилмаларнинг кўндаланг деворларига иккита оқ гакаборт чироғи ўрнатилади.
37.2. 1-класс нефть юклари, портлашга хавфли ёки заҳарловчи воситалар, ёнғинга хавфли юклар билан юкланган ўзи юрар кема (қуруқ юк ташийдиган ёки танкер) ҳаракат даврида борт, гак, гакаборт ва ундан ташқари мачтада вертикал бўйича бир-бирининг тагида жойлашган учта топ чироғи олиб юради. Булардан юқоридаги оқ, иккита пастдагиси эса қизил бўлиши шарт. Кундузи бундай кема вертикаль жойлашган, ҳар бирининг катталиги 1 кв. метр бўлган иккита тўртбурчак қизил байроқ кўтаради.
37.3. 2,3,4-класс нефть юклари юкланган (ёки уларнинг қолдиғи бўлган) юк кемаси ҳаракатда борт, гак ва гакаборт чироқларини олиб юради. Бундан ташқари мачтада бир-бирига вертикаль ўрнатилган иккита топ чироқларини олиб юради. Бу чироқларнинг баланддагиси оқ — пастдагиси қизил бўлиши шарт. Кундузи бундай кема мачтасида катталиги 1 кв. метр бўлган тўртбурчак байроқ кўтариб юради.
37.4. Ёнғин-қутқарувчи кема, ёнғинни ўчириш ёки ҳалокатга учраган кемага ёрдам бериш учун бораётган вақтда борт, гак ва гакаборт чироқларини, ундан ташқари мачтада 1 қизил топ чироғи олиб юради. Кундузи бундай кема олдинги мачтада катталиги 1 кв. метр бўлган 1 та тўртбурчак қизил байроқ кўтаради.
Барча кемалар ёнғин-қутқарувчи кемага зудлик билан эркин ва тўсиқсиз ўтиб кетиш учун имконият беришлари шарт.
37.5. Кечувларда:
37.5.1. Бир қирғоқдан бошқа қирғоққа кечув ишларини амалга ошираётган ўзиюрар кемалар ҳаракат ва тўхтаб туриш даврида ўзиюрар кемаларга белгиланган барча чироқларни олиб юришлари шарт.
37.5.2. Арқонли кечув паромининг мачтасида ёки флагштокида 4 метр масофадан горизонт бўйлаб 360 градусга кўриниб турадиган оқ рангли чироқ кўтарилади.
Қирғоқнинг икки томонида арқоннинг учига яқин жойда арқоннинг ҳолатини ёритиб турувчи оқ ёрқин чироқ бўлиши шарт. Бу чироқнинг нурлари ўтиб кетаётган бошқа кемаларни бошқаришга халақит бермаслиги шарт, шунинг учун чироқлар тепасидан ҳимоя қалпоқлари билан беркитиб қўйилади. Паромга хизмат кўрсатувчи персонал доимо кемаларнинг ҳаракатига қараб туриши ва улар учун ўз вақтида йўлни бўшатишлари шарт. Паром қирғоққа тўхтаб турган вақтда арқон сувнинг тубига туширилган бўлиши шарт.
37.6. Ўзиюрар кемалар тўхтаб турган вақтда қуйидагиларни олиб юрадилар:
37.6.1. Узунлиги 30 метрдан ва эни 5 метрдан ортиқ бўлган юк кемалар — олдинги мачтада горизонт бўйлаб 360 градусга кўринадиган битта оқ клотик чироғи, юриш кўприкчасининг четида юриш томонидан битта 180 градус секторида кўринадиган оқ чироқ ва гакаборт чироқлари;
37.6.2. Узунлиги 30 метрдан ва эни 5 метрдан кам бўлган юк кемалар тўхтаб турганда мачтада битта горизонт бўйлаб 360 градусга кўринадиган айланма оқ чироқ;
37.6.3. Кундузи лангарда тўхтаб турганда — олд қисмида яхши кўринадиган жойда қора шар.
37.7. 1-класс нефть юклари билан, ҳамда ёнғинга хавфли, портловчи ёки заҳарловчи воситалар билан юкланган ўзиюрар кемалар олдинги мачтада иккита қизил чироқ, 2, 3 ва 4-класс нефть юклари билан юкланган кемалар — горизонт бўйлаб 360 градусга кўринадиган битта қизил чироқ. Бу кемаларнинг барчаси кўрсатилган чироқларга қўшимча олд флагштокда фальшбортдан 2 метр баландликда оқ чироқ, юриш кўприкчасининг юриш томонидан битта оқ чироқ ва гакаборт чироқларини олиб юрадилар. Кундузи бундай кемалар тўртбурчак қизил байроқ олиб юрадилар.
37.8. Саёзликда бўлган ўзиюрар кема ўзи учун белгиланган тўхтаб туриш чироқларини, бундан ташқари унинг ёнидан бошқа кемаларнинг ўтиш имкони бўлса сузувчан навигация белгиси баландлигидаги кема қисмида, кема юрадиган йўлга чиқиб турган — айланма оқ чироқ. Агар ўтишнинг имкони бўлмаса — учта айланма қизил чироқ, кундузи — кўринадиган жойга вертикаль жойлашган 3 қора шар ёки шунга ўхшаш буюм.
37.9. 1-класс нефть юклари билан юкланган кемаларнинг олдига навбатчи турган теплоходлар ҳаракатдаги каби топ чироқларини олиб юрадилар.
38-Қоида. Арқонда ва борт ёнида шатакка олиш билан банд бўлган кемалар.
Итариш билан банд бўлган ва итариладиган кемалар.
Итариш билан банд бўлган ва итариладиган кемалар.
38.1. Бошқа кемани арқонда шатака олиб бораётган кема борт, гак ва гакаборт чироқларини ва ундан ташқари қуйидагиларни олиб юрадилар:
38.1.1. Қуруқ юк ташувчи кемаларни шатакка олиш даврида — олдинги мачтада бирининг тагида бошқаси вертикаль жойлашган иккита оқ топ чироқлари;
38.1.2. 1-класс нефть юклари билан, ҳамда ёнғинга хавфли, портловчи ёки заҳарловчи воситалар билан юкланган ўзиюрар кемалар — учта вертикаль жойлашган топ чироқлари: битта оқ ва ундан юқорида иккита қизил. Кундузи шатакка олган ва шатакланувчи олдинги мачтада иккитадан вертикаль жойлашган, катталиги 1 кв. метр бўлган тўртбурчак қизил байроқ олиб юрадилар.
38.1.3. 2,3,4-класс нефть юклари юкланган (ёки уларнинг қолдиғи бўлган) кемаларни шатакка олганда — мачтада иккита вертикаль жойлашган топ чироқлари: битта оқ ва ундан юқорида қизил. Кундузи шатакловчи ва шатакка олинувчи кемалар олдинги мачталарида катталиги 1 кв. метр бўлган биттадан тўртбурчак қизил байроқ олиб юради.
38.2. Таркибларни иккита тортиш билан шатакка олган кемалар қуйидаги сигналларга эга бўлишлари шарт:
38.2.1. Агар шатакка олганлар изма-из бораётган бўлса, улардан олдингиси мазкур Қоидаларда кўзда тутилган борт, гак ва гакаборт чироқларини ва ундан ташқари мачтада шатакка олинган таркибдаги юкнинг турига қараб топ чироқлари. Шатакловчи арқон берилган орқадан бораётган кема борт чироқларидан ташқари олдинга юраётган кема каби чироқлар ва сигналларни олиб боради ва айрилиш ва ўзиб кетиш вақтида ҳеч қандай товушли сигналларни бермайди ва байроқчани силтамайди. Таркиб ҳаракатини бошқариш, кўриш ва товушли сигналларни бериш ва бу учун жавобгар олдин бораётган шатакловчининг вахта бошлиғи ҳисобланади.
Изоҳ. Ёрдам кўрсатиш даврида (саёзликдан чиқариб олиш) ҳар бир шатакловчи мумкин бўлган сигнал чироқларини мустақил олиб боради.
Бунда таркибни бошқариш учун жавобгарлик ёрдам кўрсатиш бўйича ишларга раҳбарлик қилаётган шахсга юклатилади.
38.2.2. Бортлари билан боғланган кемалар, ички борт чироқларидан ташқари, уларнинг ҳар бири учун мумкин бўлган сигнал чироқларини мустақил олиб боради. Таркиб ҳаракатини хавфсиз бошқариш, товушли ва ёруғли сигналларни бериш учун жавобгарлик шатакловчи арқон узатилган кемага юклатилади;
38.2.3. Шатакка олган кемалардан бирининг бортига боғланиб олган ўзиюрар кема мачтада битта оқ топ чироғи, юриш кўприкчасининг юрадиган томонининг чет қисмидан битта оқ чироқ, гак ва гакаборт чироқларини олиб юради.
38.3. Бошқа кемани борти ёнида шатакка олиб бораётган кема мазкур Қоидаларга мувофиқ гак ва гакаборт чироқларини ва бундан ташқари мачтасида вертикаль жойлашган учта топ — иккита оқ ва уларнинг орасида битта яшил чироқларини олиб юради. Шатакка олинган кема мачтада горизонт бўйлаб 360 градусга кўринадиган битта оқ ва борт ташқарисида битта оқ чироқ олиб юради.
2, 3 ва 4-класс нефть юклари бўлган бошқа кемани борти ёнида шатакка олган кемада яшил топ чироғи қизил чироққа алмаштирилади. Шатакка олинган кема мачтада оқ чироқнинг ўрнига қизил чироқни олиб юради.
38.4. Кичик шатакка олувчи шатакка олиш усулидан қатъий назар ва ўзиюрар кичик кема ҳаракат даврида мазкур Қоидаларда кўзда тутилган борт, гак ва гакаборт чироқларини ва ундан ташқари мачтада иккита вертикаль жойлашган — битта оқ ва ундан юқорида яшил топ чироқларини олиб юради.
38.5. Итариш билан банд бўлган механик двигателга эга бўлган кема қуйидагиларни олиб юриши шарт:
38.5.1. Асоси пастга қаратилган учбурчак жойлашган учта топ чироғи, улардан юқоридагиси диаметраль текисликда жойлашган бўлиши шарт;
38.5.2. Борт чироқлари:
38.5.3. Асоси пастга қаратилган учбурчак жойлашган учта орқа чироқлар, кеманинг эни 5 метр ва ундан кам бўлса — фақат битта гак чироғи;
38.5.4. Нефть юклари юкланган, уларнинг қолдиғи бўлган, портловчи ёки заҳарловчи воситалар бўлган кемаларни итариш билан банд бўлган механик двигателли кема айрилиш ва ўзиб кетиш даврида 38.5.1, 38.5.2, 38.5.3-бандларида кўрсатилган чироқларга қўшимча доирасимон қизил чироғини кўрсатиши мумкин.
38.6. Итарувчи кемалар қуйидагиларни олиб юришлари шарт:
38.6.1. Якка кемалар — олд қисмида битта топ чироғи;
38.6.2. Таркиб ичида — олдинга жойлашган ҳар бир кеманинг олд қисмида биттадан топ чироғи.
3- Қисм.
39-Қоида. Ўзиюрмас кемалар шатакка олиш ва тўхтаб туриш даврида
39.1. Ўзиюрмас кемалар уларни арқонга, борт ёнида шатакка олганда, ҳамда тўхтаб туриш даврида (шатакка олувчи билан ёки уларсиз) қуйидагиларни олиб юриши шарт:
39.1.1. Узунлиги 50 метргача бўлган кемалар — саҳнадаги юкдан камида 2 метр баландликда, горизонт бўйлаб 360 градус кўриниб турадиган битта оқ чироқ;
39.1.2. Узунлиги 50 метрдан ортиқ бўлган кемалар — саҳнадаги юкдан камида 2 метр баландликда, олд ва орқа қисмида горизонт бўйлаб 360 градус кўриниб турадиган биттадан оқ чироқ;
39.1.3. Умумий узунлиги 50 метрдан ортиқ, бир нечта кемадан иборат бўлган таркибни шатакка олиш даврида ҳар бир кеманинг олд қисмида биттадан оқ чироқ, бундан ташқари орқадаги ҳар бир кеманинг орқа қисмида горизонт бўйлаб 360 градусга кўринадиган чироқ;
39.1.4. 1-класс нефть юклари билан, ҳамда портловчи ёки заҳарловчи воситалар билан юкланган кемалар, уларнинг узунлиги ва таркибдаги кемалар сонидан қатъий назар –мачтада вертикаль жойлашган иккита қизил чироқ ва олд ва орқа флагштокларда биттадан оқ чироқ. Барча чироқлар горизонт бўйлаб 360 градусга кўринадиган бўлиши шарт. Кундузи мачтада — иккита, катталиги 1 кв. метр бўлган тўртбурчак қизил байроқ олиб юрадилар.
39.1.5. 2,3,4-класс ёнғинга хавфли юклар юкланган кемалар уларнинг узунлиги ва таркибдаги кемалар сонидан қатъий назар мачтада битта қизил чироқ ва олд ва орқа флагштокларда биттадан оқ чироқ. Барча чироқлар горизонт бўйлаб 360 градусга кўринадиган бўлиши шарт. Кундузи мачтада — битта, катталиги 1 кв. метр бўлган тўртбурчак қизил байроқ олиб юрадилар.
39.2.1. Ўзиюрмас кемалар тўхтаб туриш даврида арқонда шатакка олиб ҳаракатланиш давридаги каби чироқларни олиб юрадилар.
39.2.2. Қирғоқ ёнида бир-бирига тириштириб ва боғлаб қўйилган кемалар гуруҳига сигнал чироқларини юриш томонига турган кемалар, бундан ташқари барча олдиндаги кемалар олд қисмига, орқада турганлари орқа қисмига — биттадан оқ чироқни олиб юрадилар.
39.4. Дебаркадер мачтада доира шаклидаги битта оқ чироқ ва кема юрадиган йўл томонидан кўринадиган устки қурилма деворига битта оқ чироқ олиб юради.
39.5. Арқонли кечув пароми тўхтаб турганда ва қирғоқдан қирғоққа ҳаракат қилиш даврида доирасимон битта оқ чироқ олиб юриши шарт, паромли кечувнинг арқони ҳар икки қирғоқ томонидан чироқлар билан ёритилган, тепасидан ҳимоя козирёги билан ёпилган бўлиши шарт.
39.6. Саёзликда бўлган кемалар ўзлари учун белгиланган тўхтаб туриш чироқларини, бундан ташқари унинг ёнидан бошқа кемаларнинг ўтиш имкони бўлса сузувчан навигация белгиси баландлигидаги кема қисмида, кема юрадиган йўлга чиқиб турган — айланма оқ чироқ. Агар ўтишнинг имкони бўлмаса: тунда — учта айланма қизил чироқ, кундузи — кўринадиган жойга вертикаль жойлашган уч қора шар ёки шунга ўхшаш буюм олиб юрадилар.
39.7. Сузувчан причаллар — понтонлар, насос станциялари, чўмилиш учун мўлжалланган ва ҳ.к., узунлиги 50 метрдан кам бўлганда кема юрадиган йўл томонга битта айланма оқ чироқ, узунлиги 50 метр ва ундан ортиқ бўлганда — ҳар 50 метрга айланма оқ чироқлар олиб юришлари шарт.
39.8. Соллар ҳаракатланиш даврида қуйидагиларни олиб юришлари шарт:
39.8.1. Солнинг узунлиги 60 метрдан кам бўлганда — солнинг юриш қисмига айланма битта оқ чироқ: агар солнинг узунлиги 60 метрдан ортиқ бўлганда — солнинг узунлиги бўйлаб ҳар 60 метрга айланма чироқлар;
39.8.2. Соллар таркибининг ҳаракатланиши даврида, яқинлашаётган бошқа соллар кемалари ва шатак арқонлари солларни шатакка олган кема прожектори билан ёритилиши шарт.
39.8.3. Юриш йўлида тўхтаб турган соллар ҳаракат давридаги каби чироқларни олиб юришлари шарт.
40-Қоида. Техник флоти кемалари
40.1. Сув тубини чуқурлаштирувчи ва тозаловчи ҳар қандай конструкцияли снарядлар қуйидаги чироқларни олиб юради:
40.1.1. сув тубини чуқурлаштирувчи ҳар қандай конструкцияли снарядлар иш вақтида:
а) мачтада горизонт бўйлаб 360 градусга кўриниб турадиган битта яшил чироқ;
б) тупроқни ўнг соҳилга олиб қўядиган рефулерли снарядларда кема йўли томонидан кеманинг олд ва орқа қисмларида жойлашган тент баландлигида иккита доирасимон қизил чироқ; чап қирғоқда ишлаш даврида худди шу жойларда иккита оқ чироқ;
в) ўнг қирғоққа ишлаган даврда биттадан қизил ёки чап қирғоққа ишлаган даврда қувурлар (понтонлар) узунлигида ҳар 50 метр масофада биттадан оқ чироқ;
г) агар уларни ушлаб туриш учун стан занжирлари ёки мотозавозня трали қўлланилса унга занжир қайси қирғоққа узатилганлигига қараб битта қизил ёки оқ чироқ ўрнатилади.
40.2. Лотокли земснарядлар, қувурлардаги (понтонлардаги) чироқлардан ташқари, худди рефулердаги каби чироқларни олиб юради, бундан ташқари лоток агар у узоқлаштирилган ва бортдан кема йўли томонга чиқиб турса тупроқ ташланадиган томонга тегишли чироқ: ўнг қирғоққа ишласа — қизил, чап қирғоққа ишласа — оқ. Кема йўли чегарасидан ташқарида тўхтаб турган ва шатакка олинган вақтда — чироқлар ўзиюрар кемаларнинг чироқлари каби, қувурларда (понтонларда) ҳар 60 метр орасида — оқ чироқлар.
40.3. Ғаввос ботларда, ковлаб кўтаргичларда, кўтаргич кранларда ва бошқа сув тубини тозаловчи снарядларда сув ости ишларини бажариш даврида:
40.3.1. Тунда — мачтада горизонт бўйлаб 360 градусга кўринадиган вертикаль жойлашган иккита яшил чироқ;
40.3.2. Кундузи — мачтада ҳар бири 1 кв. метр бўлган иккита тўртбурчак яшил байроқларга, уларнинг вертикаль бўйича масофа оралиғи 0,5 метр.
40.4. Кўрсатилган кемаларда сув ости ишлари бажарилмаётган ва улар тўхтаб турган, шунингдек, улар шатакланган вақтда, ўзиюрмас кемалардаги каби сигнал чироқлари кўтарилади.
41-Қоида. Балиқ ови билан банд бўлган кемалар ва қайиқлар
41.1. Дарёларда балиқчилик анжомлари билан турган, невод тўрларни ўрнатаётган ёҳуд туширилган тўрлар билан оқим бўйича чиқиб келаётган кемалар ва қайиқлар тунда ўнг қирғоқда ишлаш вақтида горизонт бўйлаб 360 градусга кўринадиган вертикаль жойлашган иккита қизил, чап қирғоқда — иккита оқ чироқ, кундузи тегишли иккита қизил ва иккита оқ байроқни олиб юришлари шарт.
Ташланган тўрларнинг бўйламасига ҳар 100 метрга қайиқлар ёки бошқа мосламаларнинг устига тунда доирасимон чироқлар, кундузи эса — навигация белгиларига мос келадиган чироқлар каби, шундай рангдаги байроқлар қўйилиши шарт.
41.2. 41.1-бандда кўрсатилган кемалар ёнидан ўтаётган кемаларни қуйидаги белгилар билан олдиндан огоҳлантириши лозим:
тунда — ўнг қирғоқда ишлаш даврида ёниб ўчувчи қизил чироқ, чап қирғоқда — ёниб ўчувчи оқ чироқ билан;
кундузи — тегишли қизил ёки оқ байроқни силташ билан.
Ёнидан ўтиб кетаётган кема ўтиб кетиш томонини тегишли бортдан силташ орқали тасдиқлаши лозим.
41.3. Тўрлар ва ҳалқаларни ўрнатиш жойлари йўл бошқармалари органлари (техника участкалари, гидроқурилмалар ҳудудлари) билан келишилган ҳолда белгиланади ва улар кемачиликка халақит бермаслиги шарт.
41.4. Қуйидагилар таъқиқланади:
41.4.1. Балиқчилик анжомларини кема йўлининг яримидан ортиғига ташлаш;
41.4.2. Балиқчилик анжомларини кема йўлига ташлаш ва ҳалқаларни ҳар қандай турдаги кўприкларда юқоридан ёки қуйидан 1000 метр масофадан камга ўрнатиш;
41.4.3. Чекланган кўриниш 1 кмдан кам бўлганда кема йўлига чиқиш;
41.4.4. Балиқчилик анжомларини яқинлашиб келаётган кемалар олдидан ташлашни бошлаш;
41.4.5. Кемачилик жиҳозлари билан уйғун бўлган пўкакли балиқчилик анжомларини ўрнатиш.
41.5. Кўлларда ва сув омборларида балиқларни тўрларда ва ёйма тўрларда (тралда) овлаш вақтида қуйидаги сигналлар кўтарилади:
тунда — мачтада 225 градусга ёйма нур билан ёритадиган уч рангли трал фонари, қайсиким горизонт бўйлаб ёй бўйича 45 градусга (олди бўйича 22.5 градусдан ўнгга ва чапга) оқ чироқ билан ёритиши лозим, ўнгдан горизонт бўйлаб 90 градусга (22.5 градусдан ўнг томон олди бўйича 22.5 градусгача траверз орқасигача) нур билан ёритадиган яшил рангли чироқ, чапдан яшил чироққа ўхшаш тузилган қизил рангли чироқ, ундан пастда 135 градус нур билан ёритадиган оқ чироқ. Агар кема сувга нисбатан ҳаракатда бўлса мазкур бандда кўрсатилган чироқларга қўшимча яна борт ва орқа чироқларни олиб юради.
кундузи — мачтада диаметри 0,5 метр, баландлиги 0,75 метр бўлган қора цилиндр кўтарилади.
41.6. Балиқ ови билан шуғулланмаётган балиқ овловчи кемалар тегишли ҳажмдаги ўзиюрар ёки ўзиюрмас кемалар каби чироқларни олиб юришлари шарт.
4-Қисм. Товуш сигналлари
42-Қоида. Умумий талаблар ва тушунчалар
42.1. Узунлиги 7 метр ва ундан ортиқ бўлган механик двигателли кемалар ҳамда сув тубини чуқурлаштирувчи снарядлар давомли ва қисқа товушли сигналлар бериш қобилияти бўлган товушли сигналлар қурилмасига эга бўлишлари шарт. Бу қурилмалар билан бериладиган товушли сигналлар — узунлиги 20 метр ва ундан ортиқ бўлган кемалардан берилганда 2 кмдан кам бўлмаган масофада, узунлиги 20 метрдан кам бўлган кемалардан берилганда — 1.0 км масофада эшитилиши шарт.
42.2. Экипажга эга ўзиюрмас кема товушли сигнал бериши учун қўнғироққа ёки металл буюмга эга бўлиши шарт.
42.3. «Қисқа товуш» атамаси давомийлиги 1 секундгача бўлган товушни, «Давомли товуш» — давомийлиги 4 дан 6 секундгача бўлган товушни билдиради.
42.4. Мазкур Қоидалар билан кўзда тутилмаган товушли сигналларни бериш тақиқланади.
42.5. Товушли сигналларни вилоят марказлари ва катта шаҳарларда (ҳалокат сигнали ва авария ҳолатларини олдини олиш сигналларидан ташқари) бериш маҳаллий сузиш қоидалари билан белгиланади.
43-Қоида. Товуш сигналлари
43.1. «Огоҳлантириш» сигнали. Кема, қачонки бошқа кемани хавф тўғрисида огоҳлантирмоқчи бўлса, қайсиким ундан шу сабабли бундай ҳолатдан келиб чиқиб (ҳаракатни тўхтатишга қадар) чора кўриш талаб этилса камида бешта қисқа товушли сигнал бериши шарт.
Ўзиюрмас кемада тегишли товушли сигналлар бериш қурилмаси мавжуд бўлмаса, бу сигналларни қўнғироққа ёки металл буюмга тез-тез уриб бериши шарт.
43.2. Манёвр кўрсатиш ва огоҳлантириш сигналлари. Бу сигналлар кемалар бир-бирига кўриниб турганда берилади.
43.2.1. Битта қисқа товуш — «Мен ўз курсимни ўнгга ўзгартираман»;
43.2.2. Иккита қисқа товуш — «Мен ўз курсимни чапга ўзгартираман»;
43.2.3. Учта қисқа товуш — «Менинг ҳаракатлантирувчиларим орқа юришга ишламоқда»;
43.2.4. Тўртта қисқа товуш — «Мен айланиб олмоқчиман» ёки «Мен тўхтамоқчиман»;
43.2.5. Битта қисқа ва битта давомли товуш — «Тезликни оширишни сўрайман»;
43.2.6. Битта давомли ва битта қисқа товуш — «Тезликни пасайтиришни сўрайман».
Ўзиюрмас кема бу сигналларни қўнғироққа тез-тез уриб беради;
43.2.7. Байроқни горизонт бўйлаб силташ — кундузи, оқ чироқ тунда — «Тўхтатишни сўрайман»;
43.2.8. Битта давомли, учта қисқа ва битта давомли — «Эътибор бераман». Ўзига эътиборни қаратиш учун берилади. Бу сигнал арқонли кечувга яқинлашганда, агар шатакка олувчи кемалардан лангар, боғланган занжир ва судралма занжир ташланган бўлса берилади.
Бу сигнални бергандан сўнг паромли кечувнинг ишчилари зудлик билан кечув арқонининг бир учини (маҳкамланган жойидан ечиши) ечиб ташлаши шарт;
43.2.9. Битта давомли, битта қисқа, битта давомли, битта қисқа — «Мен Сизни тушундим»;
43.2.10. Битта қисқа, битта давомли, битта қисқа — «Радио алоқага чиқишингизни сўрайман»;
43.2.11. Битта давомли, битта қисқа, битта давомли — «Қайиқни туширишингизни ва менинг кемам бортига келишингизни сўрайман».
Бундай сигнал қирғоқдан, бошқа кемадан, жиҳозлантирувчи постдан қайиқни чақириш, ҳамда бошқа кемадан бортга келишини сўраш учун берилади;
43.2.12. Учта давомли сигнал — «Бортдан ташқарида одам».
Бортдан одам йиқилиб тушганда ёки чўкаётган одамни қутқариш учун берилади;
43.2.13. Битта давомли — кема пристанга, шлюзга, кечувларга, сузувчан понтонларга яқинлашганда беради;
43.2.14. Битта давомли, учта қисқа — кема пристандан жўнаб кетаётганда беради.
44-Қоида. Чекланган кўриниш давридаги сигналлар
1 кмдан камга кўришни чеклайдиган туман, чанг-тўзон, қор ёғиши, кучли ёмғир, қумли бўрон ва бошқа ноқулай шароитларда кема қуйидаги сигналларни бериши шарт:
44.1. Юраётган ўзиюрар кема — ҳар 2 минутдан кўп бўлмаган оралиқда битта давомли товуш.
44.2. Бошқа кемаларни ёки солларни итараётган ёки шатакка олган кема — ҳар 2 минутдан кўп бўлмаган оралиқда битта давомли ва иккита қисқа товуш.
44.3. Кема юрадиган йўлда лангарда ёки саёзликда қолган ўзиюрар якка кема кўриниш чекланган даврда яқинлашаётган кемаларни огоҳлантириш учун битта қисқа, битта давомли, битта қисқа сигнал бериши шарт. Ўзиюрмас кема бундай ҳолатда қўнғироққа ёки металл буюмга тез-тез уриш билан бериши шарт.
44.4. Паромли кечувлар ва сузувчан понтонларда 2-3 минутлик таннафус билан қўнғироққа уриб сигнал берилади.
44.5. Шатакка олинган кемалар билан алоқа сигналлари:
44.5.1. Шатакка олувчининг сигналлари асосий товушли сигнал қурилмалари билан берилади:
«Шатакни бўшат» — битта давомли ва битта қисқа товуш;
«Шатакни йиғиштир» — битта давомли ва иккита қисқа товуш;
«Шатакни ташла» — битта давомли ва учта қисқа товуш;
«Шатакни боғла» — битта давомли ва иккита қисқа ва битта давомли товуш;
«Лангарни тушир» — битта давомли, иккита қисқа ва битта давомли товуш;
«Лангарни кўтар» — иккита давомли ва битта қисқа товуш;
«Рулда тур ва изимга туш» — тўртта қисқа.
Бу сигналларнинг жадвали юриш кўприкчасига осиб қўйилган бўлиши шарт.
44.5.2. Ўзиюрмас кемалардан сигналлар кундузи — байроқни силташ, тунда — оқ чироқ билан берилади:
«Сигнал тушунарли, бажарилмоқда» — кундузи — байроқчани горизонт бўйлаб кеманинг бакидан ҳаракатлантириш: тунда руль рубкасига оқ чироқни ёқиб берилади;
«Тўхтанг» — кундузи — силтовчи байроқни тик ҳаракатлантириб: тунда — кема бакидан оқ чироқни тик ҳаракатлантириб берилади.
Бу сигналларнинг жадвали руль рубкасига осиб қўйилган бўлиши шарт.
45-Қоида. Ҳалокат сигналлари
45.1. Қачон кема ҳалокатга учраса ва бошқа кемадан ёки қирғоқдан ёрдам берилишини талаб қилса, қуйидаги сигналлардан фойдаланиши ёки ўрнатиши мумкин:
45.1.1. Ўзиюрар кема — қатор давомли товуш сигнали ёки тифон билан узлуксиз сирена. Бу сигнал қўнғироққа ёки металл буюмга тез-тез уриш билан такрорланади.
45.1.2. Ўзиюрмас кема — қўнғироққа ёки металл буюмга тез-тез уради.
45.2. Барча кемалар:
45.2.1. Айланма чироқ ёки прожектор билан тез-тез ёқиб-ўчириш ёки мачтада байроқни тик ҳаракатлантириш — кундузи, чироқ — тунда.;
45.2.2. Биттадан қисқа вақт оралиғида чиқариладиган ракеталар, гранаталар, ташланадиган қизиб юлдузлар;
45.2.3. Парашют ракетасининг қизил чироғи ёки қизил чироқнинг фальшфейери;
45.2.4. Кемада олов (ёнадиган смола ёки мазут бочкасидан);
45.2.5. Тўртбурчак байроқ ва унинг усти ёки остида турган шардан иборат сигнал;
45.2.6. қўлларни икки томон қилиб аста кўтариш ва тушириш;
45.2.7. Ҳалокатнинг радио-телефон сигналлари.
45.3. Юқорида кўрсатилган сигналларни ҳалокат ёки ёрдам зарурлиги тўғрисида беришдан ташқари бошқа мақсадларга қўллаш ёки ўрнатиш тақиқланади.
X-БЎЛИМ. Хавфсизлик ва ёрдам кўрсатиш чоралари
46-Қоида. Ёрдам кўрсатиш бўйича чоралар
46.1. Кема бошқарувчилари ва шкиперлари кемачилик жиҳозлари белгиларнинг шикастланганлиги ҳамда кема юрадиган йўлда лангар, боғлайдиган занжир, судралма занжир ва бошқа буюмларнинг йўқотилганлиги сабабли бошқа кемаларнинг хавфсиз сузишига таҳдид пайдо бўлганлиги тўғрисида барча ҳолатларни жиҳозловчи бригадага, пост ва қарама-қарши келаётган кемаларга йўқолган жойни аниқ кўрсатиб хабар бериши ва зудлик билан чўккан буюмни кўтариш ёки огоҳлантирувчи белгилар билан тўсиб қўйишлари шарт.
46.2.1. Агар кемада чўкиш хавфи туғилса бу кеманинг капитани ёки шкипери, ҳамда уни шатакка олган кема фарватерни бўшатиш ва аварияга учраган кемани бирор қирғоққа ёки саёз жойга олиб бориш учун барча чораларни кўришлари шарт.
Ёрдам талаб қилаётган кемага яқин жойлашган барча кемалар зудлик билан ўзларида мавжуд воситалар билан ёрдам беришлари шарт.
46.2.2. Агар кеманинг ҳалокати муқаррар бўлса капитан йўловчиларни қутқариш бўйича барча чораларни кўргандан сўнг, экипажга кемани тарк этишга рухсат беради. Капитаннинг ўзи кемани охирида тарк этади.
46.2.3. Сувда бахтсиз ҳодиса юз бериб, одамлар ҳаёти хавф остида бўлганда, яқинда жойлашган барча кемалар зудлик билан ёрдам беришга қатнашишлари шарт.
46.3. Кемада ёнғинга қарши тадбирлар «Дарё транспортида ёнғин хавфсизлиги қоидалари» ва ҲҚ (ҳарбийлаштирилган қўриқчилар) ходимларининг талабларига мувофиқ ўтказилади. Экипаж аъзоларининг ҳар бири қуйидаги тревогалар бўйича ўзларининг вазифаларини билишлари ва аниқ бажаришлари шарт:
ёнғин тревогаси;
сув тревогаси;
«Бортдан ташқарида одам» тревогаси.
Тревогалар бўйича кема умумий жадвали қуйидаги жойларда осилган бўлиши шарт:
кўприкчада;
ошхона ёки коридорда, барча экипаж кўриши мумкин бўлган жойда.
Алоҳида жадваллар варақаси каюталар бўйича осиб қўйилган бўлиши шарт.
Вахтага турадиган трапнинг ёнида телефонлар ёки порт маъмурияти ва ёнғин командасини бошқа усул билан хабардор қилиш учун кўрсатиб қўйилган тревогалар бўйича жадвал осиб қўйилган бўлиши шарт. Бундай кўрсатмалар жадвалга бўр билан ёзилади.
46.4. Авария ҳолати бўйича кема капитани ёки бошқа сузиш воситасидаги бошқа масъул шахс схематик чизмалар, айбдорлар ва жабрланганларнинг, ҳамда гувоҳларнинг (агар шундайлар бўлса) тушунтириш хатлари билан уч нусхада далолатнома тузади ва вахта журналидан ҳодиса тўғрисидаги ёзувдан кўчирма олади. Далолатноманинг бир нусхаси ҳужжатларни қайд этиб яқин жойлашган кемачилик инспекциясига, иккинчи нусхаси қайд этилган ҳужжатларни илова этиб кема ёки сузиш воситаси эгасига, учинчи нусхаси эса ўзида қолдирилади. Ҳужжатни тузаётган вақтда, капитан бу ишга кема бошқариш хизмати раҳбари ёки капитан-мураббийнинг иштирок этишини таъминлайди.
46.5. Регистр Қоидалари талабларини бузилишига олиб келган авария ҳодисалари тўғрисида, капитан яқин жойлашган Дарё Кемачилиги Регистрини хабардор қилиши ва зудлик билан унинг талабларини бажарилиш чораларини кўриши шарт.
46.6. Мазкур Қоидаларда кўзда тутилмаган барча ҳолатларда кема бошқарувчиси кемани бошқариш амалиётидан келиб чиқиб ёки бу ҳолатнинг алоҳида вазиятларини ҳисобга олиб чора кўриши, сузиш хавфсизлигини таъминлаши шарт; мазкур Қоидалар уни, бу чораларни кўрмаганлиги натижасида олиб келган оқибатлар учун жавобгарликдан озод этмайди.
47-Қоида. Командаси бўлмаган баржани шатакка қабул қилиш
47.1. Кема бошқарувчиси, баржани шатакка қабул қилишдан олдин, ўзиюрмас флот бўйича қирғоқ инспектори вазифасини бажарувчи шахс билан биргаликда ҳар бир баржанинг техник ҳолатини аниқлаш учун синчиклаб текширади, хусусан қуйидагиларни текширади:
сув оқмаслиги;
боғлаш, шатакка олиш ва лангар қурилмаларининг созлиги;
тўхтаб туриш учун ва ўрта қисм брусларининг, кринолин ва ҳ.к. бутунлиги;
бириктирилган инвентарнинг мавжудлиги;
кемани сақлаб қолиш учун кураш учун қўл остида доим бўлиши керак бўладиган материаллар ва авария инвентарининг мавжудлиги;
сувга ботиши, крен, дифферент ва юкнинг тўғри жойлаштирилганлиги.
47.2. Баржани қабул қилиб олгандан ва «Кемани сақланиш журнали»га техник ҳолати ва нуқсонлар белгиланганлиги киритилгандан сўнг капитан (вахта бошлиғи) таркибни шакллантиради ва баржаларни ечади.
47.3. Қатнов даврида Командаси бўлмаган кемаларнинг техник ҳолати, сақланиши ва хизмат кўрсатилиши учун жавобгар, кемаларни қабул қилиб олганлиги тўғрисидаги далолатнома расмийлаштирилган вақтдан бошлаб шатакка олувчиларнинг экипажлари ҳисобланади. Баржани масъул шахсга тегишли расмийлаштириб бермасдан назоратсиз қолдириш тақиқланади. Теплоход, командасиз баржани шатакка олганнинг капитани (вахта бошлиғи) уларни доим назорат остида олиб туришлари шарт ва шуни доим билиши шартки баржалар қандай авария ҳолатида бўлмасин, улардан ҳалокат сигнали келмайди. Шунинг учун шатакка олувчининг экипажи доимо юқори сафарбарликка тайёр туриши ва кемани сақлаб қолиш учун курашиш инвентари, аслаҳа ва қўл остидаги воситалар ўз штат жойларида табельда кўрсатилгандек тўлиқ бўлиши шарт.
47.4. Йўлнинг мураккаб ва тошлоқ участкасини ўтиш даврида, сув ости тўсиқларига чиқиб кетганда ёки чиқиб кетиш шубҳаси бўлганда, ҳамда таркиблар саёзликка ўтириб қолган ҳолларда вахта бошлиғи зудлик билан ўзининг ҳаракатини тўхтатиши ва баржаларнинг ҳолатини текшириши шарт. Барча ҳолатларда бундай текшириш бир суткада камида бир маротаба амалга оширилиши шарт.
47.5. Белгиланган пунктга келиши билан капитан (вахта бошлиғи) кемаларнинг шикастланганлиги тўғрисида ҳодиса вақтида тузилган далолатномаларни илова этган ҳолда, агар йўл давомида улар бўлган бўлса, бажарилган қатнов бўйича билдирги беради.
48-Қоида. Қайиқларни теплоход борти ёнига қабул қилишда хавфсизлик чоралари
48.1. Қайиқни ҳаракатланаётган теплоход борти ёнига келиши йўл ҳолати ва бошқа сабаблар бўйича хабардор қилиш зарур бўлганда мумкин. Ғилдиракли теплоходнинг ёнига келиш хавфли, шунинг учун, агар имкон бўлса қирғоққа туриши, яхшиси тўхтаб туриш жойида қайиқни олиши керак. Агар бундай имконият бўлмаса қайиқ барча эҳтиёт чоралари кўрилиб қабул қилинади.
48.2.1. Қайиқдаги юқори лавозимдаги шахс теплоход борти ёнига келишдан олдин кема олдидан камида 1 км масофада «Қайиқни қабул қилишингизни сўрайман» сигналини беради;
кундузи — оқ чироқ ёки оқ байроқни боши тепасига кўтариб;
тунда — оқ чироқни доира қилиб айлантириб.
48.2.2. Вахта бошлиғи қайиқни қабул қилишга ўзининг розилигини қуйидаги товушли сигналлар билан беради:
қайиқни ўнг борт томондан қабул қилишда — битта қисқа товуш;
қайиқни чап борт томондан қабул қилишда — иккита қисқа товуш;
қайиқни қабул қилишга рад этиш — камида бешта тез-тез қисқа товуш.
48.3. Қабул қилишга теплоходнинг розилигини олган қайиқ теплоходнинг бортига узатиш учун лангар-мушук ёки арқонни тайёрлаб теплоходнинг юриши бўйлаб бурилиши шарт. Қайиқни қабул қилиб олишга қуйидаги жойлар қулай ҳисобланади:
ғилдиракли теплоходда — олд борт кнехтлари жойлашган олд қисми;
ғилдиракли паст бортли теплоходларда — вахта бошлиғининг қарори бўйича олд қисми ёки ғилдиракнинг орқаси. Бунда қайиқ қабул қилинаётган шу бортнинг ғилдираги тўхтатиб қўйилган бўлиши шарт;
винтли теплоходларда — бортнинг ўртаси.
48.4. Борт ёнига қайиқни қабул қилиш даврида вахта бошлиғи хавфсиз қабул қилишни таъминлаш бўйича унга боғлиқ бўлган барча чораларни кўриши шарт:
лангар-мушукни ёки арқонни қабул қилиб олиш учун чангак билан одам юбориши, оқимга қарши бурилиши ёки тинч оқар сувга ўтиши;
машина бўлимининг вахта бўйича раҳбарини машиналар иш режимини ўзгартиришга тайёр туриши ҳақида огоҳлантириши.
49-Қоида. Кечувларга қўйилган талаблар
49.1. Кечувлар деб одамларни, юкларни, автомашиналарни, ҳайвонларни дарёнинг ёки каналнинг бир қирғоғидан бошқа қирғоғига ўтказиш учун мўлжалланган сузиш воситалари (эшкакли, моторли қайиқлар, паромлар, баржалар, понтонлар, катерлар)га айтилади.
Кечувларга қараб туриш кемаларга Техник ишлатиш қоидалари, Регистр Қоидалари, Техника хавфсизлиги қоидалари, ваколатли органлар, кема бошқариш хизмати ва кемачилик инспекциялари томонидан чиқарилган Маҳаллий қоидалар билан ўрнатилган барча талабларга мувофиқ бўлиши шарт.
49.2. Дарё ва канал орқали кечувларни (қайиқникидан ташқари) қуриш Ўзбекистон автомобиль ва дарё транспорти агентлигининг кемачилик инспекцияси розилиги ва рухсати билан амалга оширилади. Кечувни очган унинг эгаси Ўзбекистон автомобиль ва дарё транспорти агентлигининг кемачилик инспекцияси ва дарё флоти ишлаб чиқариш бирлашмасига сузувчи воситалари одамларни ва юкларни ташишга яроқли эканлиги тўғрисидаги далолатномани, агар талаб этилса — йўловчи сиғими ва юк кўтариш қобилияти кўрсатилган Дарё Регистри ҳужжатлари, зарур бўлганда сузиш воситасини белгиланган хавфли юкларни ташиш учун яроқли эканлиги тўғрисидаги ҳужжатни тақдим этиши шарт.
49.3. Кечувларга қўйилган асосий талаблар қуйидагилар ҳисобланади:
49.3.1. Кечувлар амалдаги меъёрларга асосан қутқарув воситалари, автомашина ва ҳайвонларни маҳкамлаш воситалари билан жиҳозланади.
Борт леер тўсиқлари Техника хавфсизлиги қоидаларига мувофиқ бўлиши ва одамларни бортдан ташқарига тушиб кетишини мустасно этиши шарт;
49.3.2. Эшкакли ва моторли қайиқлар — кечувлари юк ватерлиниясидан 10 см баланд бўлган қутқариш леери билан жиҳозланган бўлиши шарт;
49.3.3. Кечувларнинг кўприкчалари ва траплари ишончли констукцияга эга бўлиши, Техника хавфсизлиги қоидаларига мувофиқ синовдан ўтган, машина ва ҳайвонларни юклаганда бардош бериши, йўловчиларни хавфсиз чиқариш ва туширишини таъминлаши, бундан ташқари улар тутқич ва леер тўсиқлари билан жиҳозланган бўлиши шарт;
49.3.4. Юклаш ва тушириш жойлари боғлаш қурилмалари билан жиҳозланган ва кириш йўлларига эга бўлиши шарт;
49.3.5. Қирғоқ ва кечувнинг кўринадиган жойида мумкин бўлган йўловчи сиғими ва юк кўтариш қобилияти тўғрисидаги ёзув осиб қўйилган, ҳамда қуйидаги ёзувлар бўлиши шарт:
«Ҳайдовчилар! Ўз машиналарингизни тормозга ва биринчи узатмага қўйинглар, боғичларни текширинг»;
«Бортга яқинлашманг, леерларга суянманг!»;
«Силкинишдан эҳтиёт бўлинг!».
49.4. Хавфсизликнинг асосий талабларига жавоб бермаган кечувларнинг ишлатилиши кемачилик инспекторлари томонидан ҳеч қандай огоҳлантиришсиз тақиқланади, капитан, старшина ва шкиперлардан уларнинг дипломлари назорат талонлари билан биргаликда олиб қўйилади. Кечувлар ишини тиклаш фақат камчиликларни бартараф этгандан, капитан, шкипер ёки старшина мазкур Қоидалар, Техника хавфсизлиги қоидалари ва кечув ишларини тартибга келтирувчи бошқа меъёрий ҳужжатлар талабларини билиши бўйича кемачилик инспекциясида билимини текширишдан ўтказганлиги тўғрисида баённома тузилгандан сўнг мумкин бўлади. Зарурат бўлганда комиссия ишига Дарё Регистри инспектори киритилади. Билимларни текширишдан ўтказиш натижалари бўйича баённома тузилиши шарт.
49.5. Йўловчи ва юкларни хавфсиз ташилиши учун кема — кечув капитани, шкипери, катер старшинаси жавобгар ҳисобланади. Бу лавозимларни эгаллаш учун, кўрсатилган шахслар дарё флоти ишлаб чиқариш бирлашмалари томонидан бериладиган диплом ва гувоҳномаларга эга бўлишлари шарт.
49.6. Амударё дарёсида жойлашган кечувларнинг ҳаракати мазкур Қоидаларга мувофиқ амалга оширилади. Кемалар билан айрилиш фақат чап бортлар билан амалга оширилиши шарт. Кемаларнинг оралиқ масофаси қуйига юриш даврида 250 метрдан ва юқорига юриш даврида 150 метрдан кам бўлмаслиги шарт.
XI-БЎЛИМ. Қоидаларни бузганлик учун жавобгарлик
50-Қоида.
Мазкур қоидаларни бузган шахслар қуйидагиларга тортилади:
50.1. Оғир оқибатларга олиб келмаган қоидабузарлик учун, хусусан — кемаларни тўхтатиб қолганлиги, кема ва юкни шикастлаганлиги, йўловчи ва экипажга зиён етказганлиги учун — дарё флоти ишлаб чиқариш бирлашмалари кемачилик инспекцияси томонидан солинадиган жаримага.
50.2. Оғир оқибатларга олиб келадиган қоидабузарликнинг ҳар бир ҳолати кемачилик инспекцияси томонидан алоҳида кўриб чиқилиши шарт. Жазо тури тўғрисидаги, Ўзбекистон автомобиль ва дарё транспорти агентлигининг кемачилик инспекцияси томонидан тасдиқланадиган, хулоса дарё флоти ишлаб чиқариш бирлашмалари кемачилик инспекцияси томонидан киритилади.
50.3. Мазкур Қоидаларнинг бажарилиши устидан назоратни дарё флоти ишлаб чиқариш бирлашмалари кемачилик хизмати инспекторлари амалга оширадилар.
1-ИЛОВА
|
ДАЛОЛАТНОМА | |||||||||
|
19____ йил _____________ ойи __________ куни | |||||||||
| Бизлар, қуйида имзо қўювчилар ____________________________________________________________ | |||||||||
| | | |
(мансаби, фамилияси, исми, отасининг исми) | ||||||
| ______________________________________________________________________ | |||||||||
|
(бошқа гувоҳлар учун — ҳар бирининг яшаш жойи) | |||||||||
| Қуйидагилар тўғрисида далолатномани туздик: | |||||||||
| Паротеплоход__________________________________________________________________________ | |||||||||
| қуввати _________________________ от кучи, сувга ботиши _________________________________ см, | |||||||||
| тегишлилиги ___________________________________________________________________________ | |||||||||
| ҳаракатланиши__________________________ бўш ёки _________________ кемадан иборат таркиб билан. | |||||||||
|
(дарё бўйича юқори, қуйи) | |||||||||
| таркиб узунлиги ________________________________ метр, эни ____________________________ метр, | |||||||||
|
(ҳар бир кеманинг сувга ботиши кўрсатилсин). | |||||||||
| таркиб кемаларининг сувга ботиши ___ метр | |||||||||
| Таркибни боғлаш усули қуйидагича _________________________________________________________ | |||||||||
| | | |
(баён этилсин) | ||||||
| Агар соллар таркиби шатакка олинган бўлса, унинг рақами ва эгаси, ҳамда габарит ўлчамлари (узунлиги, эни, сувга ботиши, бириктириш тизими кўрсатилсин ________________________________________________ | |||||||||
| Олиб бораётган кеманинг вахтадагилари | |||||||||
| палуба бўйича командаси__________________________________________________________________ | |||||||||
| | |
(мансаби, фамилияси, исми, отасининг исми диплом бўйича унвони) | |||||||
| машина бўйича командаси_________________________________________________________________ | |||||||||
| | |
(мансаби, фамилияси, исми, отасининг исми диплом бўйича унвони) | |||||||
|
Об-ҳаво ҳолати: шамол йўналиши ва кучи, кўриниши, фарватердаги кемачилик жиҳозларининг чўкиш ҳолати: лозим бўлган қирғоқ ва сузувчан белгиларнинг мавжудлиги, уларнинг жойлашиши ва ёритилиши, вивескада кўрсатилган чуқурликнинг ҳақиқий чуқурлик билан мослиги. | |||||||||
|
Авария қуйидаги шароитларда содир этилди (авария содир этилган жойнинг аниқ манзили, сутка вақти, барча бажарилган манёврлар, авариягача ва авария вақтида юриш тезлиги, олиб бораётган кеманинг вахта бошлиғи томонидан авария содир этилишидан олдин ва авария вақтида кема шкипери ёки сол бригадирига берилган барча фармойишларни батафсил кўрсатиб баён берилсин). | |||||||||
|
Аварияни тезлик билан йўқотиш бўйича кўрилган чоралар кўрсатилсин. Агар кемаларнинг ва солларнинг тўқнашуви содир этилган бўлса, унда қарама-қарши ёки ўзиб кетаётган кемалар (соллар) тегишли товуш ва кўриш сигналлари билан жиҳозланганлиги, уларнинг тўғри қўлланилганлиги, шунинг учун сигналлар билан ўзаро алмашиш вақтлари баён этилсин. | |||||||||
|
Агар авария кема ёки сол тўхтаб турган жойда содир этилган бўлса (сувнинг қуриб қолиши, сув кирганлигидан чўкиб қолиши, ёнғин ва ҳ.к.) у содир этилган барча шароит ва вазиятлар баён этилсин. | |||||||||
|
Механизм ёки уларнинг деталлари, ҳаракатлантирувчи ва кеманинг бошқа қурилмалари синганда ёки шикастланганда, шикастланиш нимадан иборат, авариягача механизмлар ва уларнинг деталлари тўғри ишлаганлиги, охирги қиш даврида ва қайси кема таъмирлаш устахонаси ёки заводда шикастланган детал таъмирга жалб этилганлиги баён этилсин. | |||||||||
|
Сол шикастланганда унинг бириктирилиши Бириктириш, шакллантириш ва жиҳозлаш қоидалари талабларига мувофиқлиги кўрсатилсин (шатакка олинган сол билан аварияда авария тўғрисидаги далолатнома сол бригадири иштирокида тузилади). | |||||||||
| Далолатноманинг хулоса қисмида қуйидагилар кўрсатилсин: | |||||||||
|
а) одамлар билан бахтсиз ҳолатлар бўлганми. Агар бўлган бўлса, бахтсиз ҳодисаларни олдини олиш ва одамларни қутқариш учун қандай чоралар кўрилганлиги қайд этилсин; | |||||||||
| Ҳалок бўлганларнинг ёки жароҳатланганларнинг фамилияси, исми, отасининг исми ва яшаш жойи; | |||||||||
| б) юкларни йўқотиш ёки ишдан чиқиши, хусусан қайсилари ва қанча миқдорда; | |||||||||
| в) аварияда иштирок этган кемаларнинг тўхтаб қолганлиги вақти (соатларда); | |||||||||
| г) аварияни йўқотиш бўйича ёрдам кўрсатиш учун бошқа кемаларнинг сарфлаган вақти (соатларда). | |||||||||
| Далолатномани тузган шахслар ва уни тузишда иштирок этган шахсларнинг (авария ҳолати шоҳидларининг) имзолари. | |||||||||
| Далолатномага авария жойининг қуйидагилар кўрсатилган схематик чизма илова этилади: | |||||||||
| Оқим йўналиши, кемаларнинг авариягача, авария вақтида ва авариядан кейинги жойлашуви, фарватер жиҳозлари белгиларининг жойлашуви. | |||||||||
|
Изоҳ. Плот таркиблари билан авария содир этилганда авария тўғрисидаги далолатномага ёғочларни йиғиш натижалари ва уни йиғишга қаршилик қилган сабаблар тўғрисида, агар шундай жойлари мавжуд бўлса, қўшимча далолатнома тузилади (чўкканлик, штор билан тарқалиб кетиши ва ҳ.к.). Бу далолатнома авария тўғрисидаги асосий далолатномага қўшиб қўйилади. | |||||||||
2-ИЛОВА
3-ИЛОВА
|
Ўзбекистон Республикасининг герби | |||||||||
| | |||||||||
|
KEMA GUVOНNOMASI № | |||||||||
|
Ўзбекистон автомобиль ва дарё транспорти агентлигининг Кемачилик регистри ва Кемачилик инспекцияси кема реестрига қуйида кўрсатилган кема _______________________________________________тегишли | |||||||||
| | | | |
(ўзиюрар, ўзиюрмас) | |||||
| 1. Кема номи ёки рақами __________________________________________________________________ | |||||||||
| 2. Тури ва вазифаси ______________________________________________________________________ | |||||||||
| 3. Рўйхат № ____________________________________________________________________________ | |||||||||
| 4. Йили ва қурилган жойи _________________________________________________________________ | |||||||||
| 5. Қобиқ материали______________________________________________________________________ | |||||||||
| 6. Кема габарити ўлчамлари: | |||||||||
| | |||||||||
| узунлиги __ м | эни ___ м | | юк билан ботиши __ м | | бўш ботиши ___ м | ||||
| Устки қурилмаси билан энг баландлиги (бўш ботишдан) ______ м. | |||||||||
| 7. Белгиланган юк кўтариши _______ тонна, йўловчи сиғими __________ киши. | |||||||||
| 8. Сузиш ҳудуди _______________________________________________________________ | |||||||||
|
Мазкур гувоҳнома кемани Ўзбекистон Республикаси байроғи остида сузиш ҳуқуқини белгилайди ва кемага мулк ҳуқуқини исботловчи ҳисобланади. | |||||||||
|
Кема гувоҳномаси асли кемада ёки кема эгасида сақланиши шарт, бироқ охирги ҳолатда кемада бу гувоҳноманинг тасдиқланган нусхалари бўлиши шарт. | |||||||||
|
Мазкур гувоҳнома Ўзбекистон автомобиль ва дарё транспорти агентлигининг Кемачилик регистри ва Кемачилик инспекцияси томогнидан берилган. | |||||||||
| | | | | | | | | | |
|
Бош Кемачилик регистри ва кемачилик инспектори |
| | _________________________________ «____» _____________ 199 __ й. |
| |||||
| | |||||||||
| | |||||||||
| | |||||||||
| | |||||||||
| | |||||||||
| | |||||||||
| | | | | | | | | | |
| | | | | | | | | | |
| | |||||||||
| | |||||||||
| | |||||||||
4-ИЛОВА
|
ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИ | |||||||||
| | |||||||||
|
СУЗИШГА ЯРОҚЛИ ЭКАНЛИГИ ТЎҒРИСИДА | |||||||||
|
ГУВОҲНОМА | |||||||||
| Кема номи ____________________________________________________________________________ | |||||||||
| Чақирув сигнали _________________________________________________________________________ | |||||||||
| Регистр рақами _________________________________________________________________________ | |||||||||
| Тури _________________________________________________________________________________ | |||||||||
| Кема эгаси ____________________________________________________________________________ | |||||||||
| Қайд этилган порт _______________________________________________________________________ | |||||||||
| | |||||||||
| Мазкур гувоҳнома кемани бошқариш учун масъул шахсда сақланади. | |||||||||
| Гувоҳнома қуйидаги ҳолларда ўз кучини йўқотади: | |||||||||
| амал қилиш муддати тугаганда; | |||||||||
|
агар кема белгиланган муддатларда навбатдаги, йиллик, док ёки навбатдан ташқари кўрикларга тақдим этилмаса; | |||||||||
|
авария ҳолатидан сўнг, агар у содир этилган портда (пристан)да ёки авария содир этилгандан сўнг кема биринчи кирган портда (пристан) у кўрикка тақдим этилмаса; | |||||||||
|
Ўзбекистон автомобиль ва дарё транспорти агентлиги регистри инспекцияси билан келишмасдан кема конструкциясига ўзгартириш киритганда; | |||||||||
|
агар конструкция, ускуна, қурилма, жиҳоз ва таъминотининг ҳолати кема хавфсизлигини таъминлайдиган ҳолатда бўлмаса; | |||||||||
| кемага берилган ҳужжатларда кўрсатилган сузиш шартлари бузилганда; | |||||||||
|
Ўзбекистон автомобиль ва дарё транспорти агентлиги регистри инспекцияси томонидан тақдим этилган шартлари ва кўрсатмалари бажарилмаганда. | |||||||||
| | |||||||||
|
ҚОБИҚ | |||||||||
| Материал _____________________________________________________________________________ | |||||||||
| Йил ва қурилган жойи ____________________________________________________________________ | |||||||||
|
Регистр бўйича узунлиги _____ м. энг узунлиги ____ м. Борт баландлиги ____ м. | |||||||||
|
Умумий сиғими _____________ фойдали сиғими _______________ | |||||||||
| | |||||||||
|
АСОСИЙ МЕХАНИЗМЛАР | |||||||||
| Сони, тури, қуввати ______________________________________________________________________ | |||||||||
| Айланиш частотаси ______________________________________________________________________ | |||||||||
| Йил ва қурилган жойи ____________________________________________________________________ | |||||||||
| | |||||||||
|
ҚОЗОНЛАР | |||||||||
| Сони ва тури ___________________________________________________________________________ | |||||||||
| | |||||||||
|
ҲАРАКАТЛАНТИРУВЧИЛАР | |||||||||
| Сони, тури, қуввати ______________________________________________________________________ | |||||||||
| Айланиш частотаси ______________________________________________________________________ | |||||||||
| | |||||||||
|
ЭЛЕКТР ЖИҲОЗЛАРИ | |||||||||
| ______________________________________________________________________ | |||||||||
| ______________________________________________________________________ | |||||||||
| ______________________________________________________________________ | |||||||||
| ______________________________________________________________________ | |||||||||
| ______________________________________________________________________ | |||||||||
| Кемага Ўзбекистон Республикаси Регистрининг класси берилди (тикланди) | |||||||||
| ______________________________________________________________________ | |||||||||
| | |||||||||
|
КЕМА ЖИҲОЗЛАРИ, ТАЪМИНОТИ ВА ҚУРИЛМАСИ | |||||||||
|
Лангар қурилмаси | |||||||||
| Лангарлар _____________________________________________________________________________ | |||||||||
|
(тури, вазни, сони) | |||||||||
| Лангар занжирлари, арқонлари _____________________________________________________________ | |||||||||
|
(калибр, узунлиги) | |||||||||
| | |||||||||
|
Авария таъминоти | |||||||||
| ______________________________________________________________________ | |||||||||
|
(номи, сони) | |||||||||
| ______________________________________________________________________ | |||||||||
| ______________________________________________________________________ | |||||||||
| | |||||||||
|
Ёнғинга қарши таъминоти | |||||||||
| ______________________________________________________________________ | |||||||||
|
(номи, сони) | |||||||||
| ______________________________________________________________________ | |||||||||
| ______________________________________________________________________ | |||||||||
| | |||||||||
|
Қутқарув воситалари | |||||||||
| ______________________________________________________________________ | |||||||||
| Қутқарув қайиқлари _____________________________________________________________________ | |||||||||
|
(сони, сиғими, тури) | |||||||||
| ______________________________________________________________________ | |||||||||
| Қутқарув соллари _______________________________________________________________________ | |||||||||
|
(сони, сиғими, тури) | |||||||||
| ______________________________________________________________________ | |||||||||
| Сузувчан приболар ______________________________________________________________________ | |||||||||
|
(сони, сиғими) | |||||||||
| Қутқарув доираси _______________________________________________________________________ | |||||||||
| Қутқарув нимчалари _____________________________________________________________________ | |||||||||
| Отадиган қурилма _______________________________________________________________________ | |||||||||
|
Сигнал воситалари | |||||||||
| Сигнал-фарқлаш чироқлари _______________________________________________________________ | |||||||||
|
(сони ва тури) | |||||||||
| Сигнал-ёниб ўчадиган чироқлари ___________________________________________________________ | |||||||||
|
(сони ва тури) | |||||||||
| Товушли сигнал воситалари _______________________________________________________________ | |||||||||
|
(номи ва тури) | |||||||||
| Шаклли сигналлар ______________________________________________________________________ | |||||||||
|
(номи ва тури) | |||||||||
| Пиротехника воситалари _________________________________________________________________ | |||||||||
|
(номи ва тури) | |||||||||
| Радио жиҳозлари ________________________________________________________________________ | |||||||||
|
(тури) | |||||||||
| Навигация жиҳозлари ____________________________________________________________________ | |||||||||
|
(тури) | |||||||||
|
Ташиш рухсат этилган йўловчилар сони ____________________ киши. | |||||||||
| Экипаж _________ киши. | |||||||||
| Сув усти борти баландлиги (қурилиш бўйича) ______ м. | |||||||||
| Кемалардан ифлослантиришнинг олдини олиш бўйича жиҳоз ва қурилма: | |||||||||
| нефть билан* __________________________________________________________________________ | |||||||||
| оқова сувлар билан* _____________________________________________________________________ | |||||||||
| чиқинди билан* _________________________________________________________________________ | |||||||||
| Сузиш ҳудуди _________________________________________________________________________ | |||||||||
| ______________________________________________________________________ | |||||||||
|
АЛОҲИДА БЕЛГИЛАРИ | |||||||||
| ______________________________________________________________________ | |||||||||
| ______________________________________________________________________ | |||||||||
| ______________________________________________________________________ | |||||||||
| Мазкур Гувоҳнома қуйида қайд этилган ҳужжатлар асосида берилди: | |||||||||
| Классификация гувоҳномаси № _________, | |||||||||
| Юк маркаси тўғрисидаги гувоҳнома № _________, | |||||||||
| Йўловчи гувоҳномаси № ________, | |||||||||
| Нефть билан ифлослантиришнинг олдини олиш тўғрисидаги Халқаро гувоҳнома № ______*, | |||||||||
| Оқова сув билан ифлослантиришнинг олдини олиш тўғрисидаги Халқаро гувоҳнома № ______*, | |||||||||
| Чиқинди билан ифлослантиришнинг олдини олиш тўғрисидаги гувоҳнома № ______*, | |||||||||
|
Кема ва жиҳозларни ифлослантиришнинг олдини олиш бўйича кўрикдан ўтказилганлиги далолатномаси № ______*, мазкур Гувоҳномада кўрсатилган кема ва жиҳозлари ўзининг ҳолати бўйича сузишга яроқли эканлигини тасдиқлайди. | |||||||||
|
Гувоҳнома Қоидаларга мувофиқ уни ҳар йили тасдиқлаш шарти билан ўз кучини «_____»___________19____й. гача сақлайди. | |||||||||
| ______________________________________________________________________ | |||||||||
| ______________________________________________________________________ | |||||||||
| Кема кўрикдан ________________________ га ўтказилди. | |||||||||
|
М.Ў. |
| | | «_____»___________19____й. | | | |||
|
Ўзбекистон автомобиль ва дарё транспорти агентлигининг Кемачилик регистри ва кемачилик инспекцияси бош инспектори _______________________ |
| | | | | | |||
| № _________________________________ | |||||||||
| * кераксизи чизилсин. | |||||||||
|
** Агар МАРПОЛ — 73/78 Конвенцияси билан кемага ифлослантиришнинг олдини олиш тўғрисидаги халқаро гувоҳномаси берилиши кўзда тутилмаган бўлса далолатномага ҳавола этилади. | |||||||||
| | |||||||||
|
ГУВОҲНОМА БЕРИЛГАНДАН СЎНГ КИРИТИЛГАН ЎЗГАРТИРИШЛАР* | |||||||||
| ___________________________ | | | ___________________________ | ||||||
| ___________________________ | | | ___________________________ | ||||||
| ___________________________ | | | ___________________________ | ||||||
| МЎ. Регистр Бош инспектори _________ | | | МЎ. Регистр Бош инспектори _________ | ||||||
| | |
(имзо) |
| | | |
(имзо) | ||
|
___________________________ 19 __ й. |
| | ___________________________ 19 __ й. | ||||||
| | | | | ||||||
| ___________________________ | | | ___________________________ | ||||||
| ___________________________ | | | ___________________________ | ||||||
| ___________________________ | | | ___________________________ | ||||||
| ___________________________ | | | ___________________________ | ||||||
| МЎ. Регистр Бош инспектори _________ | | | МЎ. Регистр Бош инспектори _________ | ||||||
| | |
(имзо) |
| | | |
(имзо) | ||
| ___________________________ 19 __ й. | | | ___________________________ 19 __ й. | ||||||
| | | | | ||||||
| ___________________________ | | | ___________________________ | ||||||
| ___________________________ | | | ___________________________ | ||||||
| ___________________________ | | | ___________________________ | ||||||
| МЎ. Регистр Бош инспектори _________ | | | МЎ. Регистр Бош инспектори _________ | ||||||
| | |
(имзо) |
| | | |
(имзо) | ||
| ___________________________ 19 __ й. | | | ___________________________ 19 __ й. | ||||||
| | | | | ||||||
| ___________________________ | | | ___________________________ | ||||||
| ___________________________ | | | ___________________________ | ||||||
| ___________________________ | | | ___________________________ | ||||||
| МЎ. Регистр Бош инспектори _________ | | | МЎ. Регистр Бош инспектори _________ | ||||||
| | |
(имзо) |
| | | |
(имзо) | ||
| ___________________________ 19 __ й. | | | ___________________________ 19 __ й. | ||||||
| | |||||||||
| * Ўзгартириш киритилганда жиҳознинг паспорт кўрсаткичлари, завод рақами, тайёрланган йили кўрсатилсин. | |||||||||
| | |||||||||
|
ГУВОҲНОМАНИ ТАСДИҚЛАШ ТЎҒРИСИДА ҚАЙДЛАР | |||||||||
|
__________ «___»_____________, ______________________да ўтказилган кўрикка мувофиқ ва гувоҳнома юқорисида кўрсатилганларни кучга қолдириш учун Гувоҳноманинг амал қилиш муддати тасдиқланади. | |||||||||
| ______________________________________________________________________ | |||||||||
| ______________________________________________________________________ | |||||||||
| М. Ў. Регистр Бош инспектори ____________________________________________ | |||||||||
| | | |
(имзо) |
| | ||||
|
__________ «___»_____________, ______________________да ўтказилган кўрикка мувофиқ ва гувоҳнома юқорисида кўрсатилганларни кучга қолдириш учун Гувоҳноманинг амал қилиш муддати тасдиқланади. | |||||||||
| ______________________________________________________________________ | |||||||||
| ______________________________________________________________________ | |||||||||
| М. Ў. Регистр Бош инспектори ____________________________________________ | |||||||||
| | | |
(имзо) |
| | ||||
|
__________ «___»_____________, ______________________да ўтказилган кўрикка мувофиқ ва гувоҳнома юқорисида кўрсатилганларни кучга қолдириш учун Гувоҳноманинг амал қилиш муддати тасдиқланади. | |||||||||
| ______________________________________________________________________ | |||||||||
| ______________________________________________________________________ | |||||||||
| М. Ў. Регистр Бош инспектори ____________________________________________ | |||||||||
| | | |
(имзо) |
| | ||||
|
__________ «___»_____________, ______________________да ўтказилган кўрикка мувофиқ ва гувоҳнома юқорисида кўрсатилганларни кучга қолдириш учун Гувоҳноманинг амал қилиш муддати тасдиқланади. | |||||||||
| ______________________________________________________________________ | |||||||||
| ______________________________________________________________________ | |||||||||
| М. Ў. Регистр Бош инспектори ____________________________________________ | |||||||||
| | | |
(имзо) |
| | ||||
| Мазкур Гувоҳнома қуйида қайд этилган ҳужжатларга мувофиқ тасдиқланди. | |||||||||
| Классификация гувоҳномаси № ______________, | |||||||||
| Юк маркаси тўғрисидаги гувоҳнома № _________, | |||||||||
| Йўловчи гувоҳномаси № ________, | |||||||||
| Нефть билан ифлослантиришнинг олдини олиш тўғрисидаги Халқаро гувоҳнома № ______*, | |||||||||
| Оқова сув билан ифлослантиришнинг олдини олиш тўғрисидаги Халқаро гувоҳнома № ______*, | |||||||||
| Чиқинди билан ифлослантиришнинг олдини олиш тўғрисидаги гувоҳнома № ______*, | |||||||||
|
Кема ва жиҳозларни ифлослантиришнинг олдини олиш бўйича кўрикдан ўтказилганлиги далолатномаси № ______*, мазкур Гувоҳномада кўрсатилган кема ва жиҳозлари ўзининг ҳолати бўйича сузишга яроқли эканлигини тасдиқлайди. | |||||||||
|
Гувоҳнома Қоидаларга мувофиқ уни ҳар йили тасдиқлаш шарти билан ўз кучини «_____»___________19____й. гача сақлайди. | |||||||||
| _____________________________________________________________________ | |||||||||
| ______________________________________________________________________ | |||||||||
| Кема кўрикдан ________________________ га ўтказилди. | |||||||||
|
М.Ў. |
| | |
«_____»___________19____й. |
| ||||
| Регистр бош инспектори ________________________ | |||||||||
| | |
(имзо) |
| | | | | ||
| Мен, Ўзбекистон Республикаси Регистри ______________________________________, | |||||||||
| | | | |
(Ф.И.Ш.) |
| | |||
|
томонидан _____________________________ «______»_________________й. сузиш ҳолатида/қирғоқда қуйида қайд этилган объектларда ўтказилган кўрик ва юриш синовларига асосан техник ҳолати | |||||||||
|
Кўрик объекти |
Олдинги кўрик бўйича |
Ҳозирги кўрик бўйича | |||||||
| Қобиқ | | | |||||||
| Механизмлар | | | |||||||
| Қурилмалар | | | |||||||
| Электр жиҳозлари | | | |||||||
| Радио жиҳозлари | | | |||||||
| ПЗМ бўйича жиҳозлар ва қурилмалари | | | |||||||
| | |||||||||
|
КАМЧИЛИКЛАР ВА ТАЛАБЛАР | |||||||||
| ______________________________________________________________________ | |||||||||
| ______________________________________________________________________ | |||||||||
| ______________________________________________________________________ | |||||||||
| ______________________________________________________________________ | |||||||||
| | |||||||||
| Даврий кўрик муддатлари: | |||||||||
| навбатдаги «______»________________ й. | |||||||||
| ҳар йиллик «______»________________ й. «_______»________________ й. | |||||||||
| док «______»__________________ й. «_______»________________ й. | |||||||||
| ___________________________________________________ | |||||||||
|
Гувоҳноманинг амал қилиш муддати «______»__________________й. гача тасдиқланади, маъқулланади, узайтирилади, белгиланади* | |||||||||
| «______»__________________________й. | |||||||||
|
М. Ў. |
| | | | | | | | |
| | Регистр Бош инспектори ______________________ | | | | | ||||
| | | |
(имзо) |
| | | | ||
5-ИЛОВА
|
Ўзбекистон автомобиль ва дарё транспорти агентлиги | |||||||||
| | |||||||||
|
Дарё кемачилиги регистри | |||||||||
| | |||||||||
|
КЛАССИФИКАЦИЯ ГУВОҲНОМАСИ | |||||||||
| | |||||||||
| Ўзбекистон дарё кемачилиги Регистри томонидан Дарё кемаларини классификация қилиш ва қуриш қоидаларига мувофиқ берилди. | |||||||||
| | |||||||||
| Кема номи | Байроғи | ||||||||
| | | Чақирув сигнали | |||||||
| Қайд этилган порт | Қурилган йили ва жойи | ||||||||
| Кема эгаси | тури | ||||||||
| Узунлиги м |
Эни |
Борт баландлиги м |
Сув усти борти баландлиги мм | ||||||
| Умумий сиғими | Дедвейт | Қобиқ материали | |||||||
|
АСОСИЙ МЕХАНИЗМЛАР | |||||||||
| тури | сони | ||||||||
| Жамланган қуввати кВт | Қурилган йили ва жойи | ||||||||
|
АСОСИЙ ҚОЗОНЛАР | |||||||||
| Тури | сони | ||||||||
| Қурилган йили ва жойи | |||||||||
|
Мазкур билан кемани кўрикдан ўтказиш натижалари бўйича, унинг қурилмалари ва жиҳозлари Қоидалар талабларига жавоб беради, шунга асосан кемага класс рамзи берилганлиги/тикланганлиги тасдиқланади: | |||||||||
|
ИЗОҲ. Гувоҳнома қуйидаги ҳолларда ўз кучини йўқотади: унинг амал қилиш муддати тугаганда; агар кема белгиланган муддатларда кўрикка тақдим этилмаганда; авария ҳолатидан сўнг, агар у содир этилган портда (пристан)да ёки авария содир этилгандан сўнг кема биринчи кирган портда (пристан) у кўрикка тақдим этилмаса; Ўзбекистон дарё кемачилиги регистри билан келишмасдан конструкцияга ўзгартириш киритганда, белгиланган сузиш ҳудуди бузилганда ёки кемани юк маркасида ўрнатилганидан ортиқ юкласа; Ўзбекистон дарё кемачилиги регистри томонидан тақдим этилган шартлари ва кўрсатмалари бажарилмаганда. | |||||||||
| | |||||||||
| Бошқа характеристикалари ________________________________________________________________ | |||||||||
| ______________________________________________________________________ | |||||||||
| ______________________________________________________________________ | |||||||||
| ______________________________________________________________________ | |||||||||
|
Гувоҳнома Қоидаларга мувофиқ уни ҳар йиллик тасдиқлаш шарти билан ________________ гача амал қилади. | |||||||||
| Кема ___________________ портда кўрикдан ўтказилди. | |||||||||
| Сана ______________________ | |||||||||
| Регистр Бош инспектори _________________________________________________ | |||||||||
| | |
(Гувоҳномани беришга ваколати бўлган шахснинг имзоси) |
| | |||||
| М.Ў. | № _________ | | | | | | |||
| | |||||||||
|
КЛАССНИ УЗАЙТИРИШ | |||||||||
| Ўтказилган кўрикка асосан класс _________________________________________ гача узатирилди. | |||||||||
| Жойи ________________________________ Санаси _________________ | |||||||||
| Регистр Бош инспектори __________________________________ | |||||||||
|
М.Ў. |
| |
(ваколатли шахс имзоси) |
| | ||||
| | |||||||||
|
ҲАР ЙИЛЛИК ВА ОРАЛИҚ КЎРИКЛАРНИ ТАСДИҚЛАШ | |||||||||
| Биринчи ҳар йиллик кўрик | |||||||||
| Ўтказилган кўрикка асосан класс тасдиқланади. | |||||||||
| Жойи ________________________________ Санаси _________________ | |||||||||
| Регистр Бош инспектори __________________________________ | |||||||||
|
М.Ў. |
(ваколатли шахс имзоси) |
| | | | ||||
| ______________________________________________________________________ | |||||||||
| Иккинчи ҳар йиллик кўрик / оралиқ* кўрик | |||||||||
| Ўтказилган кўрикка асосан класс тасдиқланади. | |||||||||
| Жойи ________________________________ Санаси _________________ | |||||||||
| Регистр Бош инспектори __________________________________ | |||||||||
|
М.Ў. |
(ваколатли шахс имзоси) |
| | | | ||||
| ______________________________________________________________________ | |||||||||
| Учинчи ҳар йиллик кўрик / оралиқ* кўрик | |||||||||
| Ўтказилган кўрикка асосан класс тасдиқланади. | |||||||||
| Жойи ________________________________ Санаси _________________ | |||||||||
| Регистр Бош инспектори __________________________________ | |||||||||
|
М.Ў. |
(ваколатли шахс имзоси) |
| | | | ||||
| ______________________________________________________________________ | |||||||||
| Тўртинчи ҳар йиллик кўрик | |||||||||
| Ўтказилган кўрикка асосан класс тасдиқланади. | |||||||||
| Жойи ________________________________ Санаси _________________ | |||||||||
| Регистр Бош инспектори __________________________________ | |||||||||
|
М.Ў. |
(ваколатли шахс имзоси) |
| | | | ||||
| ______________________________________________________________________ | |||||||||
| * кераксизи чизилсин | |||||||||
| | |||||||||
| Вақтинча чеклашлар ва изоҳлар: ____________________________________________________________ | |||||||||
| ______________________________________________________________________ | |||||||||
| ______________________________________________________________________ | |||||||||
| ______________________________________________________________________ | |||||||||
| ______________________________________________________________________ | |||||||||
| ______________________________________________________________________ | |||||||||
| ______________________________________________________________________ | |||||||||
