Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг

қарори

Электр энергетикаси тизимида технологик бузилишларни текшириш ва ҳисобга олиш тартиби тўғрисидаги низомни тасдиқлаш ҳақида

Ўзбекистон Республикасининг «Электр энергетикаси тўғрисида»ги ҳамда «Энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини ошириш тўғрисида»ги қонунларига мувофиқ, шунингдек, энергетика тизими қурилмаларининг ишлашида юзага келадиган технологик бузилишларни ўз вақтида аниқлаш ва бартараф этиш мақсадида Вазирлар Маҳкамаси қарор қилади:

1. Қуйидагиларни назарда тутувчи Электр энергетикаси тизимида технологик бузилишларни текшириш ва ҳисобга олиш тартиби тўғрисидаги низом 1-иловага мувофиқ тасдиқлансин:

электр энергетикаси объектларида технологик бузилиш кўринишлари ва уларни таснифлаш;

электр энергетикаси объектларида ва блок станцияларида содир бўлган технологик бузилишларни аниқлаш, уларнинг келиб чиқиши ҳамда ривожланиш сабаблари бўйича классификацияси;

электр энергетикаси объектларида содир бўлган технологик бузилишлар тўғрисида хабар бериш тартиби;

электр энергетикаси объектларида технологик бузилишларни текшириш, ҳисобга олиш ва расмийлаштиришни ташкил этиш.

2. Вазирлар Маҳкамасининг 2024 йил 15 июндаги 338-сон қарори билан тасдиқланган Магистрал электр тармоқларидан фойдаланиш қоидаларига 2-иловага мувофиқ ўзгартиришлар киритилсин.

3. Ўзбекистон Республикаси Ҳукуматининг 3-иловага мувофиқ айрим қарорлари ўз кучини йўқотган деб ҳисоблансин.

4. Ушбу қарорнинг бажарилишини назорат қилиш Ўзбекистон Республикаси энергетика вазири Ж.Т. Мирзамаҳмудов ҳамда Электр энергияси, нефть маҳсулотлари ва газдан фойдаланишни назорат қилиш инспекцияси бошлиғи Д.А. Исакулов зиммасига юклансин.

Ўзбекистон Республикасининг Бош вазири А. АРИПОВ

Тошкент ш.,

2025 йил 31 декабрь,

850-сон

Вазирлар Маҳкамасининг 2025 йил 31 декабрдаги 850-сон қарорига
1-ИЛОВА

Электр энергетикаси тизимида технологик бузилишларни текшириш ва ҳисобга олиш тартиби тўғрисида

НИЗОМ

1-боб. Умумий қоидалар

1. Ушбу Низом электр энергетикаси объектларида ва блок станцияларида содир бўлган ҳамда электр энергетикаси тизимининг ишончли ишлашига таъсир этган технологик бузилиш кўринишларини таснифлаш, аниқлаш, текшириш, ҳисобга олиш, расмийлаштириш ва улар ҳақида хабар бериш тартибини белгилайди.

2. Ушбу Низомда қуйидаги тушунчалардан фойдаланилади:

авария — техник қурилмалар, иншоотлар ва ускуналар нормал ишлашининг бузилишига олиб келадиган ҳамда одамлар ҳаёти, саломатлиги ва атроф-муҳитга хавф туғдириши мумкин бўлган бузилиш ёки шикастланиш;

авариявий таъмирлаш — тўсатдан содир бўлган авариялар, табиий офатлар (зилзила, кўчки, ёнғин, сув тошқини, бўрон ва бошқалар) натижасида қурилмаларнинг шикастланиш оқибатларини бартараф этиш учун амалга ошириладиган таъмирлаш ишлари;

тезкор ходим — тезкор бошқарув ва тезкор алмашиш ҳамда улаш ишларини амалга ошириш учун рухсат берилган ходимлар тоифаси, шунингдек, ушбу ходимларга бевосита раҳбарлик қилиш учун тайинланган шахслар;

технологик бузилиш — электр қурилмалари ёки уларнинг элементлари ишдан чиқишига олиб келувчи техник ҳолат параметрларининг рухсат этилмаган даражада четга чиқиши, электр энергияси сифати бузилиши, шунингдек, истеъмолчиларга электр энергиясини қисман ёки тўлиқ режалаштирилмаган ҳолда етказиб беришнинг тўхтатилиши;

электр қурилмаси — энергияни ишлаб чиқариш, ўзгартириш, узатиш, сақлаш, тақсимлаш ёки истеъмол қилиш учун мўлжалланган, ўзаро боғланган ускуна ва иншоотлар мажмуи;

электр тармоғи хўжалиги объектлари — электр энергиясини узатиш ва тақсимлаш учун мўлжалланган электр узатиш линиялари, трансформатор подстанциялари, тақсимлаш пунктлари;

электр узатиш линияси — электр энергиясини ишлаб чиқарувчи, сақловчи, узатувчи, тақсимловчи ҳамда истеъмолчи корхоналарнинг подстанциядан чиқувчи электр энергиясини узатиш учун мўлжалланган электр узатиш тармоғи;

электр энергетикаси объектлари — электр энергиясини ишлаб чиқариш, сақлаш, узатиш ва тақсимлашда фойдаланиладиган электр энергетикаси инфратузилмаси;

электр энергетикаси тизими — электр энергиясини ишлаб чиқариш ва сақлаш объектлари, узатиш ва тақсимлаш тизимлари мажмуи ҳамда уларнинг тезкор-диспетчерлик бошқаруви.

3. Электр энергетикаси тизими ишлашининг қуйидаги технологик бузилишлари мажбурий равишда текширилиши ва ҳисобга олиниши шарт:

электр қурилмаларининг эксплуатация даврида, эксплуатацияга қабул қилиниши ва ишга туширилишига қадар комплекс синовлар вақтида содир бўлган, шунингдек, режали таъмирлаш, профилактика кўриги ва синовлар жараёнида аниқланган шикастланиш ҳолатлари;

электр қурилмалари ва уларнинг элементларини ишдан чиқарган, техник (технологик) ҳолат параметрларининг рухсат этилмаган даражада четга чиқиши (тебраниш, ҳарорат, босим, частота, кучланиш, атмосферага зарарли моддалар чиқарилиши);

истеъмолчиларга электр энергиясини қисман ёки тўлиқ режалаштирилмаган ҳолда етказиб беришнинг тўхтатилиши.

4. Электр энергетикаси тизими ишидаги технологик бузилишларни текшириш ва ҳисобга олишнинг асосий мақсади ушбу ҳолатларнинг олдини олишга қаратилган ташкилий-техник чора-тадбирларни ишлаб чиқиш ва электр энергетикаси тизими ишлашини баҳолаш, эксплуатация қилишни такомиллаштириш, модернизация қилиш, қайта тиклаш ёки алмаштириш бўйича қарорлар қабул қилиш учун фойдаланиладиган технологик бузилишларнинг сабабларини аниқлашдан иборатдир.

2-боб. Технологик бузилиш ҳолатлари ва унинг расмийлаштирилиши

5. Технологик бузилиш ҳолатлари хусусияти ва оқибатининг оғирлигига (электр таъминотидаги танаффуслар, электр тармоғи турғунлигининг йўқолиши, электр энергияси сифати параметрлари четга чиқиши, экологик таъсир, электр қурилмаларининг шикастланиш ҳажми ва бошқа омиллар) қараб, аварияларга, I ва II даражадаги ишдан чиқишларга бўлинади.

6. Қуйидаги технологик бузилишлар авариялар ҳисобланади:

қуввати 200 t/h ва ундан юқори қозон, турбина, 60 MW ва ундан юқори генератор, қайта тикланувчи энергия манбалари ёки сақлаш тизимлари, шунингдек, 80 MVA ва ундан юқори куч трансформаторининг тиклаш имконияти мавжуд бўлмаган ҳолда бузилиши ёки шикастланиши;

электр қурилмалари асосий ускунасининг (қозон, турбина, генератор, қайта тикланувчи энергия манбаларидан энергия ишлаб чиқарувчи станциялар қурилмалари, сақлаш тизимлари, куч трансформатори ва электр энергиясини ишлаб чиқарувчи корхона электр уланишлари бош схемасининг шиналар тизими, 220 kV ва ундан юқори кучланишли электр узатиш линиялари, подстанция шиналар тизими) 25 сутка ва ундан ортиқ муддатда авариявий таъмирлашда туриб қолиши ёхуд бино ва иншоотларнинг бузилиши;

умумий қуввати 200 MW ва ундан ортиқ бўлган истеъмолчиларга электр энергияси таъминотини тўхтатиб қўйиш (аварияга қарши автоматика воситалари орқали ўчирилган ёки тикланган, шунингдек, чеклаш ва ўчириш жадвалларига мувофиқ ўчирилган ҳолатлар бундан мустасно);

электр энергетикаси тизимидан ажралиб қолган истеъмолчиларнинг 40 фоиздан ортиқ қисмининг таъминотсиз қолиши, бунда ўчган қувватнинг 300 MW дан кам бўлмаслиги;

генерация қилувчи манбаларнинг тўсатдан ўчиши натижасида электр энергетикаси тизимининг бир сутка давомида 3 соатдан ортиқ вақт мобайнида ишлаши ёки частотанинг оғиш даражасига боғлиқ ҳолда барча истеъмолчилар тармоққа қуйидаги муддатларда уланган ҳолда қолиши:

47,0 Hz ≤ f < 48,0 Hz частоталар оралиғида 15 дақиқадан кўп ишлаши;

48,0 Hz ≤ f < 49,0 Hz частоталар оралиғида 1 соат ва ундан кўп ишлаши;

51,0 Hz ≤ f ≤ 52,0 Hz частоталар оралиғида 30 дақиқадан кўп ишлаши;

электр энергиясини ишлаб чиқарувчи корхона томонидан юклама тўлиқ ташлаб юборилиши (агар биттадан ортиқ генератор фаол ҳамда электр ва иссиқлик умумий қуввати ≥ 200 MW бўлса);

истеъмолчиларга электр энергияси етказиб берилиши электр энергетикаси тизими умумий истеъмолининг 20 фоизи ва ундан юқори қувватга камайтирилишини келтириб чиқарган, кучланиши 6 kV ва ундан юқори бўлган электр узатиш линияларининг табиий офат туфайли оммавий ўчиши ёки шикастланиши;

шаҳар ёки туман маркази электр таъминотида 24 соат ёки ундан ортиқ вақтга танаффусни келтириб чиқарган электр тармоғи ишлаш режимининг технологик бузилиши;

электр энергиясини ишлаб чиқарувчи корхонанинг чанг-газ тозалаш ёки бошқа ускунаси ишлаш режимининг технологик бузилишини келтириб чиқарган атроф-муҳитга зарарли моддаларнинг суткалик чегараланган миқдордан икки баравар ёки ундан кўп миқдорда чиқариб ташланиши;

кул-тош қолдиқларининг табиий сув ҳавзаларига ташланишини келтириб чиқарган кул-тош қолдиқлари йиғиладиган иншоот дамбасининг шикастланиши;

сув омборидан гидроузелнинг ҳисобланган максимал ўтказиш қобилиятидан ортиқ сув ташланишини келтириб чиқарган гидроэлектр станцияси қурилмалари ишлаш қобилиятининг технологик бузилиши;

электр энергетикаси объектларида технологик бинолар ва иншоотларнинг кўтариб турувчи қисмлари босиб қолишини келтириб чиқарган портлаш ёки ёнғин.

7. Қуйидаги технологик бузилишлар I даражадаги ишдан чиқишлар ҳисобланади:

а) электр қурилмаси асосий ускунасининг (қозон, турбина, генератор, қайта тикланувчи энергия манбаларидан энергия ишлаб чиқарувчи станциялар қурилмалари, сақлаш тизимлари, куч трансформатори, электр энергиясини ишлаб чиқарувчи корхона электр уланишлари бош схемаси шиналар тизимининг, кучланиши 220 kV ва ундан юқори электр узатиш линияларининг, подстанциялар шиналар тизими) 3 суткадан 25 суткагача ўчирилган ҳолатда авариявий таъмирлашда мажбурий туриб қолишини келтириб чиқарган шикастланиши;

б) электр энергетикаси объектининг айби билан технологик жараёни узлуксиз бўлган йирик истеъмолчилар электр таъминотида танаффус ёки чеклов содир бўлиши ёхуд электр таъминотининг ишончлилиги бўйича I тоифага мансуб истеъмолчилар электр таъминотида танаффус содир бўлиши (автоматик қайта улаш тузилмаси, захирани автоматик улаш, аварияга қарши автоматика билан қайта улаш вақтида бўлган танаффус бундан мустасно).

Электр таъминотининг ишончлилиги бўйича I тоифага мансуб истеъмолчилар иккитадан кам бўлмаган мустақил, ўзаро захираловчи манбалардан таъминланиши ва бирор таъминлаш манбаидан узилганда, автоматик тарзда бошқа манбага уланиши керак.

I тоифага мансуб истеъмолчиларнинг алоҳида гуруҳини таъминлаш учун қўшимча учинчи, мустақил, ўзаро захираловчи манба мўлжалланган бўлиши зарур;

в) генерация қилувчи манбаларнинг тўсатдан ўчиб қолиши туфайли содир бўлган электр энергетикаси тизимининг 49,0 Hz дан паст частотада 30 дақиқадан ортиқ ишлаши;

г) агар ишлаб турган электр ва иссиқликнинг умумий келтирилган қуввати 200 MW дан паст бўлса, электр станцияси томонидан юкламанинг тўлиқ ташлаб юборилиши (ўчиши);

д) электр энергетикаси тизимининг ажратилган қисмида истеъмолчиларни юкламанинг 40 фоизигача, бироқ 300 MW дан кам миқдорда юксизланишга олиб келган электр энергетикаси тизимининг қисмларга бўлиниши;

е) табиий офат туфайли ўчган электр узатиш линиялари сони 10 та ва ундан ортиқни ташкил этган 6 kV ва ундан юқори кучланишли электр узатиш линияларининг оммавий ўчиши (муваффақиятли автоматик қайта уланиш билан ўчган электр узатиш линиялари бундан мустасно);

ж) шаҳар ёки туман маркази электр таъминотида 8 соатдан 24 соатгача муддатга танаффусни келтириб чиқарган электр тармоқлари ишлаш режимининг технологик бузилиши;

з) объектнинг тозалаш иншоотлари ишлаш қобилияти ёки ишлаш режимининг технологик бузилиши оқибатида табиий сув ҳавзаларига зарарли моддаларнинг чиқиши.

8. Қуйидаги технологик бузилишлар II даражадаги ишдан чиқишлар ҳисобланади:

ушбу Низомнинг 7-банди «а» кичик бандида келтирилган кучланиши 35 kV ва 110 kV бўлган ускунанинг ёки кучланиши 35 kV, 110 kV, 220 kV, 500 kV бўлган бошқа ускунанинг (ток трансформатори, кучланиш трансформатори, ўчиргич) шикастланиши, агар ушбу шикастланиш авария ёки I даражадаги ишдан чиқиш сифатида ҳисобга олинадиган технологик бузилишга олиб келмаган бўлса;

истеъмолчиларга электр энергияси етказиб беришнинг автоматика таъсирида назарда тутилмаган қисқа муддатли тўхташи (автоматик қайта улаш қурилмалари билан қайта уланган ўчиришлар, захирани автоматик улаш ва қўлда қайта улаш бундан мустасно, агар электр энергияси етказиб беришда 500 kW*h дан ортиқни ташкил этса);

электр қурилмалари, тармоқ элементларининг мажбурий ёки хатолик билан ўчиб қолиши, агар ушбу ҳолат юқори томоннинг кучланиши 35 kV ва ундан юқори бўлган куч трансформаторининг ўчишига олиб келган бўлса;

генерация қилувчи манбалар ва сақлаш тизимлари ўчиб қолиши натижасида электр энергетикаси тизимининг қисмларга бўлиниши;

шаҳар ёки туман электр таъминотида 8 соат муддатгача танаффус келтириб чиқарган электр тармоқлари ишлаш режимининг технологик бузилиши;

табиий офат туфайли ўчган электр узатиш линиялари сони 10 тадан кам бўлган 6 kV ва ундан юқори кучланишли электр узатиш линияларининг оммавий ўчиши (муваффақиятли автоматик қайта уланиш билан ўчган электр узатиш линиялари бундан мустасно);

релели ҳимоя ва автоматика ёки аварияга қарши автоматика тузилмаларининг нотўғри ишлаши, ушбу тузилмаларнинг сигналга ишлаши бундан мустасно, агар ушбу нотўғри ишлаш авария ёки I даражадаги ишдан чиқиш сифатида рўйхатга олинадиган технологик бузилишларга олиб келмаган бўлса;

кучланиши 35 kV ва ундан юқори бўлган электр тармоқлари хўжалиги объектлари орасидаги диспетчерлик-технологик бошқарув воситалари реле ҳимояси ва каналлари ишлаш қобилиятининг 1 суткадан ортиқ муддатга бузилиши.

9. Электр энергетикаси объектларидаги технологик бузилишлар ушбу Низомга 1-иловага мувофиқ 16-Энерго шаклида (кейинги ўринларда — 16-Энерго) ҳисобга олиниши (ушбу Низомнинг 11-бандида келтирилган технологик бузилишлар бундан мустасно) керак.

16-Энерго шаклида ҳисобга олинадиган технологик бузилишлар электр энергетикаси объектларининг бирламчи ҳужжатларида ҳисобга олинмайди.

10. 16-Энерго шакли ускуналар ишидаги технологик бузилишлар бўйича ҳисобга олиш ҳужжатлари асосида ҳисобот ойи учун тўлдирилади.

11. Электр энергетикаси объектларининг бирламчи ҳужжатларида қуйидаги технологик бузилишлар ҳисобга олинади:

ушбу Низомнинг 7-банди «а» кичик бандида келтирилган технологик бузилишлар, агар электр қурилмаси асосий ускунасининг ўчирилган ҳолатда авариявий таъмирлашда мажбурий туриб қолиши 3 суткагача бўлса;

ушбу Низомнинг 7-банди «б» кичик бандида келтирилган технологик бузилишлар, агар электр таъминотидаги танаффус технологик жараёни узлуксиз бўлган ва ушбу кичик бандда келтирилган йирик истеъмолчилар гуруҳига киритилмаган, шунингдек, электр таъминотининг ишончлилиги II ва III тоифага мансуб истеъмолчиларда содир бўлган бўлса;

ушбу Низомнинг 7-банди «е» кичик бандида келтирилган технологик бузилишлар, агар ўчган электр узатиш линияларининг сони 10 тадан камни ташкил этса;

ушбу Низомнинг 8-банди учинчи хатбошисида келтирилган технологик бузилишлар, агар қўлда қайта уланганда етказиб берилган электр энергияси 500 kW*h дан кам бўлса;

ушбу Низомнинг 8-банди тўртинчи хатбошисида келтирилган технологик бузилишлар, агар кучланиши 35 kV дан паст бўлган электр тармоқлари ва уларнинг элементлари ўчган бўлса;

ушбу Низомнинг 8-банди тўққизинчи хатбошисида келтирилган технологик бузилишлар, агар ушбу нотўғри ишлаш кучланиши 35 kV дан паст бўлган электр тармоғи хўжалиги объекти элементларининг 1 суткагача муддатга ўчишига олиб келган бўлса;

электр энергияси ишлаб чиқарувчи ва сақловчи корхоналарнинг кучланиши 0,4 kV бўлган ускуналари ўчиб қолиши, энергия элтувчисининг параметрлари 4,5 MPa ва 450⁰ С дан баланд бўлмаган, Саноат, радиация ва ядро хавфсизлиги қўмитасининг назоратидаги қувур ўтказгичлар, сиғимлар ва иссиқлик механикаси ускуналарининг шикастланиши.

12. Бирламчи ҳужжатларда қуйидагилар акс эттирилиши керак:

технологик бузилиш ҳолатининг рўйхатга олиниши;

технологик бузилиш содир бўлиши ва бартараф этилиши санаси ва вақти;

технологик бузилиш объектининг мансублиги;

технологик бузилиш ва шикастланган ускуна бўйича қисқа маълумот;

технологик бузилиш сабабларининг таснифий белгилари;

ўхшаш технологик бузилишлар такрорланишига йўл қўймаслик учун ижро муддатлари ва бажарилишига жавобгарлар кўрсатилган ҳолда белгиланган чора-тадбирлар;

чора-тадбирлар бажарилгани тўғрисида маълумотлар.

13. Битта электр энергетикаси объектида бир пайтнинг ўзида икки ёки ундан ортиқ технологик бузилиш содир бўлгани аниқланганда, ҳар бир технологик бузилиш алоҳида ҳисобга олинади.

3-боб. Технологик бузилишларни аниқлаш ва уларнинг келиб чиқиш ҳамда ривожланиш сабаблари бўйича классификацияси

14. Технологик бузилиш сабаблари ва ҳолатларини текширишда қуйидагилар ўрганиб чиқилиши ҳамда баҳоланиши зарур:

хизмат кўрсатувчи ходимларнинг ҳаракатлари, электр энергетикаси объектининг техник ҳолати ва уни эксплуатация қилишнинг амалдаги норматив-ҳуқуқий ҳужжатлар талабларига мувофиқлиги;

таъмирлаш, профилактика кўриги ва ускуна ҳолати назоратининг сифати ҳамда белгиланган муддатларда ўтказилиши;

таъмирлаш ишларини амалга оширишда технологик интизомга риоя этилгани;

авария ўчоқлари ва ускуна носозликларини ўз вақтида бартараф этиш, раҳбарий ҳужжатлар ва аварияларнинг олдини олишга қаратилган циркулярлар талабларига риоя қилиш ҳамда ускунанинг ишончлилигини оширишга қаратилган чора-тадбирларни амалга ошириш бўйича кўрилган чоралар;

ускуналар ва конструкцияларнинг тайёрланиши, лойиҳалаштириш, қурилиш, монтаж ва созлаш ишларининг сифати;

табиий ҳодисалар параметрларининг (муз девори қалинлиги, шамол тезлиги ва бошқалар) электр қурилмаларининг лойиҳа ҳужжатларида қабул қилинган ва норматив-ҳуқуқий ҳужжатларда белгиланган катталикларга мувофиқлиги.

15. Текшириш жараёнида технологик бузилиш юзага келишининг барча сабаблари, келиб чиқиш манбалари ҳамда улар ўртасидаги боғлиқлик аниқланиши ва ёзма равишда баён этилиши шарт.

16. Технологик бузилишлар техник (технологик) сабабларининг таснифланиш белгилари қуйидагилар:

ускуна, унинг детали ёки узели материалининг тузилмаси бузилиши;

пайвандлаш (кавшарлаш) нуқсонлари;

механик уланишнинг бузилиши;

механик емирилиш;

кул-тош қолдиғидан емирилиш;

коррозия емирилиши;

эррозия емирилиши;

герметика бузилиши;

нормал тебраниш ҳолатининг бузилиши;

портлаш;

термик шикастланиш (ўта қиздириш ёки куйдириш);

электр ёй таъсиридаги шикастланиш;

электр изоляциясининг бузилиши;

электр контактининг бузилиши;

механик бузилиш (шикастланиш);

ёнғин ёки ёнғин хавфи;

электр тармоғи турғунлигининг бузилиши;

ишлаш ресурсларининг тугаши.

17. Технологик бузилишнинг ташкилий сабабларини таснифланиш белгилари қуйидагилар:

тезкор ходимнинг хатолик билан бажарган ҳаракати;

тезкор ходимлар тоифасига кирмайдиган ходим томонидан йўл қўйилган хатолик;

техник хизмат кўрсатиш қониқарсиз ташкил этилгани;

эксплуатация қилишнинг бошқа камчиликлари;

лойиҳалаштиришдаги камчиликлар;

ишлаб чиқариш жараёнидаги нуқсонлар;

монтаж қилиш ва созлаш ишларидаги нуқсонлар;

таъмирлаш ишларидаги нуқсонлар;

қурилиш ишларидаги нуқсонлар;

такрорланувчи табиий ҳодисалар (шамол, ёмғир, қор, муз ва бошқалар) таъсири;

табиий офатлар (зилзила, кўчки, ёнғин, сув тошқини, бўрон ва бошқалар)нинг таъсири;

бегона шахслар ёки ташкилотлар аралашуви;

электр қурилмасининг маънан ёки жисмонан эскириши.

4-боб. Технологик бузилишлар тўғрисида хабар бериш тартиби

18. Авариялар, I ёки II даражали барча ишдан чиқишлар тўғрисида электр энергетикаси объектларидаги масъул шахс электр энергетикаси тизимининг тизим операторига (кейинги ўринларда — оператор), «Ўзбекистон миллий электр тармоқлари» АЖга, Энергетика вазирлигига ва Вазирлар Маҳкамаси ҳузуридаги Электр энергияси, нефть маҳсулотлари ва газдан фойдаланишни назорат қилиш инспекциясига (кейинги ўринларда — Ўзэнергоинспекция), шунингдек, агар Вазирлар Маҳкамаси ҳузуридаги Саноат, радиация ва ядро хавфсизлиги қўмитаси (кейинги ўринларда — Қўмита) назоратидаги қурилмада авария ёки I даражадаги ишдан чиқиш белгилари мавжуд бўлган ҳолатда — Қўмитага дарҳол хабар бериши шарт.

Оператор авария, I ёки II даражадаги ишдан чиқиш оқибатида электр таъминотида содир бўлган узилишларнинг сабаблари тўғрисида оммавий ахборот воситалари ҳамда мавжуд бошқа воситалар орқали истеъмолчиларни тезкор хабардор (ишдан чиқиш ҳолати ҳажмидан келиб чиққан ҳолда 24 соат давомида) қилиши лозим.

Тезкор маълумотда қуйидагилар келтирилиши шарт:

технологик бузилиш содир бўлган электр қурилмаси;

технологик бузилиш бошланган ва (агар бартараф этилган бўлса) бартараф этилган сана ва вақт;

агар технологик бузилиш электр энергиясини ишлаб чиқарувчи корхонада содир бўлган бўлса, ушбу корхонанинг технологик бузилишгача ва ундан кейин электр энергетикаси тизимига берган умумий қуввати (MW);

агар технологик бузилиш электр тармоғи хўжалиги объектида содир бўлган бўлса, электр таъминоти тўхтатилган истеъмолчиларнинг умумий қуввати (MW), электр энергияси етказиб берилиши тўхтатилган (чекланган) йирик ёки электр таъминотининг ишончлилиги бўйича I тоифага кирувчи истеъмолчилар тўғрисидаги маълумотлар.

19. Ушбу Низомнинг 6-банди бешинчи хатбошисида кўрсатилган мезонлардан ортиқ бўлган йирик миқёсли ва оғир оқибатларга олиб келган авария содир бўлса, Энергетика вазирлиги ушбу ҳолат юзасидан тезкор маълумотни олганидан сўнг зудлик билан авариялар, I ёки II даражали барча ишдан чиқишлар тўғрисидаги тезкор маълумотни Вазирлар Маҳкамасига тақдим этиши шарт.

20. Электр энергетикаси объектлари раҳбарлари қуйидагилар учун шахсан жавобгар ҳисобланади:

технологик бузилиш юзасидан ушбу Низомнинг 18-бандида белгиланган муддат ва тартибда кечиктирмасдан хабар берилишини таъминлаш;

технологик бузилишни ўз вақтида ва сифатли текшириш учун зарур шарт-шароитларни яратиш;

технологик бузилишни текшириш далолатномасига мувофиқ аниқланган қонунбузилишлар ва камчиликларни ўз вақтида бартараф этиш;

амалдаги қонунчилик ҳужжатларига мувофиқ етказилган зарарни қоплаш ва айбдор шахсларга нисбатан тегишли чоралар кўриш.

Ушбу Низомда белгиланган тартибда технологик бузилиш тўғрисида хабар бериш ва ўрганиш ўтказиш талабларини бузган, шунингдек, юзага келган технологик бузилиш ҳақида ўз вақтида хабар бермасдан уни яширган (сир сақлаган) электр энергетикаси объектлари раҳбарлари ва ходимлари белгиланган тартибда навбатдан ташқари билим синовидан ўтказилади ҳамда қонунчилик ҳужжатларида белгиланган тартибда жавобгарликка тортилади.

5-боб. Технологик бузилишларнинг текширилишини ташкил этиш

21. Ҳар бир авария ёки I даражадаги ишдан чиқиш ҳолатлари уларнинг тавсифи ва оқибатларининг оғирлиги, шунингдек, технологик бузилиш содир бўлган объектнинг мансублигидан келиб чиқиб, ушбу объект раҳбарияти буйруғи асосида тузиладиган комиссия томонидан текширилади.

Алоҳида ҳолатларда ушбу Низомнинг 6-банди бешинчи хатбошисида кўрсатилган мезонлардан ортиқ бўлган ва оғир оқибатларга олиб келган катта миқёсли аварияларни текшириш учун комиссия Вазирлар Маҳкамаси томонидан тузилиши мумкин.

Технологик бузилишлар натижасида электр таъминотисиз қолган аҳоли ва стратегик аҳамиятга эга ҳамда мажбурий хизмат кўрсатилиши лозим бўлган истеъмолчиларни таъминотчи корхоналар томонидан электр энергияси билан таъминлаш бўйича тезкор чоралар кўрилиши шарт.

22. II даражадаги ишдан чиқиш ҳолатлари ҳамда ушбу Низомнинг 11-бандида кўрсатилган технологик бузилишлар алоҳида мутахассислар ёки ушбу объект томонидан белгиланадиган комиссия томонидан текширилади. Ушбу ҳолатларда Ўзэнергоинспекция ўз ташаббуси асосида технологик бузилишларни текшириш жараёнларида вакили иштирокини таъминлаш ҳуқуқига эга.

23. Авария ёки I даражадаги ишдан чиқиш ҳолатларини текшириш бўйича комиссия таркибига комиссияни тузган ташкилот вакили, Ўзэнергоинспекция вакили ҳамда технологик бузилиш содир бўлган объект мутахассислари киритилади. Комиссияга келишув асосида Энергетика вазирлиги ва оператор мутахассиси ҳам киритилиши мумкин.

Агар авария ёки I даражадаги ишдан чиқиш Қўмита назоратидаги ускунада юзага келган бўлса, комиссия таркибига ушбу Қўмита вакили ҳам киритилиши шарт.

24. Лойиҳалаштириш, қурилиш, тайёрлаш, монтаж ва таъмирлаш ишларидаги нуқсонлар туфайли содир бўлган технологик бузилишлар тегишли ташкилотларнинг ваколатли мутахассислари жалб этилган ҳолда текширилиши лозим.

25. Ишлаб чиқарилмай қолган электр энергияси миқдори генерация қилувчи ва сақловчи тизимлар ускуналари мажбурий туриб қолиш вақтида ишчи қувватининг камайиши асосида аниқланади.

26. Технологик бузилишларнинг текшируви улар аниқланган заҳоти бошланиб, 10 кун муддат ичида якунланиши лозим. Агар ўрганиш Вазирлар Маҳкамаси томонидан тузилган комиссия томонидан ўтказилаётган бўлса, муддат Вазирлар Маҳкамаси томонидан белгиланади.

27. Шикастланган ускунани очиш ва қисмларга ажратиш фақатгина комиссия раисининг рухсати ёки ёзма кўрсатмаси асосида комиссия таркибига киритилган (технологик бузилишлар содир бўлган ёки ундан зарар кўрган) ташкилотларнинг вакиллари иштирокида амалга оширилиши лозим.

28. Лойиҳалаштириш, қурилиш, монтаж, таъмирлаш ташкилотлари ва бошқа ташкилотлардан комиссия аъзолари ўз вақтида етиб келмаган ҳолда, комиссия раиси ўрганиш муддатини 3 кунгача узайтириши мумкин.

29. Алоҳида ҳолатларда комиссия раисининг таклифи асосида ўрганиш муддати ушбу Низомнинг 21-бандига мувофиқ комиссия тузган орган томонидан узайтирилиши мумкин.

30. Технологик бузилишлар текшируви натижаларининг ҳаққонийлигини таъминлаш учун қуйидаги чоралар кўрилиши шарт:

технологик бузилиш объектларининг авариядан кейинги ҳолатини (мумкин қадар) сақлаш, суратга олиш ёки тасвирлаш;

регистрограммалар, аудио ва видеоёзувлар ҳамда бошқа далилларни сақлаш ва қабул қилиш-топшириш далолатномаси асосида Энергетика вазирлиги вакилига ёки тайинланган бошқа мансабдор шахсга тақдим этиш;

накладкалар ҳамда ҳимоя воситалари ва блокировкалар кўрсаткичларининг авариядан кейинги ҳолатини ёзиб олиш.

Барча ёзув ва ҳужжатлар уларни тақдим этаётган ташкилот раҳбарининг имзоси ва муҳри билан тасдиқланиши лозим.

31. Технологик бузилиш текширилаётган электр энергетикаси объекти қуйидагиларни таъминлаши лозим:

лаборатория текширувлари, техник ҳисоблашлар, синовлар;

шикастланган объект суратлари ва бошқа зарур материалларни тақдим этиш;

текширувни амалга ошириш учун зарур бўлган транспорт ва алоқа воситаларини ажратиш;

зарурат бўлганда бошқа ташкилотлар экспертлари ва мутахассисларини жалб этиш;

техник ҳужжатларни сақлаш учун алоҳида хона ажратиш;

ўрганиш натижалари бўйича ҳужжатларни зарур нусхада кўпайтириш.

32. Авария ва I даражадаги ишдан чиқиш ҳолатларининг натижалари ушбу Низомга 2-иловага мувофиқ шаклдаги Технологик бузилишларни текшириш далолатномаси (кейинги ўринларда — Далолатнома) билан расмийлаштирилади.

Далолатномага комиссия хулосасини тасдиқловчи тегишли ҳужжатлар (регистрограмма, осцилограмма, аудио ва видеоёзувлар, тезкор журналдан кўчирмалар, тушунтириш хатлари, схемалар, чизмалар, суратлар, синовлар натижалари, сўров варақлари ва бошқа текширишга оид ҳужжатлар) илова қилиниши шарт.

33. Ишлаб чиқариш нуқсони натижасида белгиланган хизмат муддатига етмаган электр қурилмаси шикастланиши билан боғлиқ II даражадаги ишдан чиқиш ҳолатлари текширувларининг натижалари Далолатнома билан расмийлаштирилади.

34. Бошқа II даражадаги ишдан чиқиш ҳолатлари бирламчи ҳисобга олиш ҳужжатларида қайд этилади ва Далолатнома билан расмийлаштирилади.

35. Далолатнома комиссиянинг барча аъзолари томонидан имзоланиши шарт. Айрим комиссия аъзоларининг ўрганиш якуни бўйича алоҳида фикрлари ёки эътирозлари мавжуд бўлса, улар «алоҳида фикр ва эътироз билан» белгисини қўйган ҳолда Далолатномани имзолашлари мумкин. Бунда улар ўзларининг алоҳида фикр ва эътирозларини ёзма равишда илова қилишлари шарт. Агарда алоҳида фикр ва эътирозлар илова қилинмаса ёки асосли бўлмаса, ушбу комиссия аъзосининг фикри ёки эътирози комиссия томонидан инобатга олинмаслиги мумкин.

36. Далолатнома тўрт нусхада тузилади ва технологик бузилиш содир бўлган электр энергетикаси объекти томонидан уч кун муддатда Энергетика вазирлигига, тегишлилигича ўзининг юқори турувчи ташкилотига ва Ўзэнергоинспекцияга юборилади.

Агар технологик бузилиш Қўмита назоратидаги ускунада содир бўлган бўлса, далолатнома беш нусхада тузилади ва Қўмитага ҳам юборилади.

Комиссия аъзоларига далолатнома нусхалари уларнинг сўровномаларига мувофиқ юборилади.

37. Авариялар, I ва II даражадаги ишдан чиқиш ҳолатларининг текшируви натижалари бўйича электр энергетикаси объектлари томонидан бажарилиши мажбурий бўлган олдини олувчи ташкилий-техник чора-тадбирлар ишлаб чиқилади.

Ўзэнергоинспекция ваколати доирасида ишлаб чиқилган ташкилий-техник чора-тадбирларнинг сифатли ва белгиланган муддатда бажарилишини назорат қилиб боради.

38. Комиссия қарорлари бўйича ташкилотларнинг асосланган эътирозлари Энергетика вазирлиги томонидан 10 кун мобайнида кўриб чиқилади.

39. Технологик бузилишларни ҳисобга олиш ва таснифланиш тўғрисида якуний қарор технологик бузилиш тавсифи ҳамда оқибатининг оғирлигидан келиб чиқиб, Энергетика вазирлиги ва Ўзэнергоинспекция, агар технологик бузилиш Қўмита назоратидаги ускунада содир бўлган бўлса — Қўмита томонидан қабул қилинади.

40. Авариялар ва I даражадаги ишдан чиқиш ҳолатлари, технологик бузилиш содир бўлган корхона ва унинг юқори ташкилоти раҳбари таклиф этилган ҳолда Энергетика вазирлигининг ҳайъати йиғилишида, Ўзэнергоинспекция вакили иштирокида кўриб чиқилади ва бажарилиши мажбурий бўлган ҳайъат қарори қабул қилинади.

6-боб. Электр энергетикаси тизими ишида технологик бузилишлар ҳисобга олинишини ва ҳисоботини ташкил этиш

41. Электр энергиясини ишлаб чиқарувчи, сақловчи, узатувчи ва тақсимловчи корхонада ҳамда унга тегишли электр тармоқларида содир бўлган барча технологик бузилишлар ушбу электр энергетикаси объекти томонидан ҳисобга олинади.

Агар технологик бузилишлар ёндош корхоналар ҳамда электр тармоқларини қамраб олган бўлса, ушбу технологик бузилишлар Энергетика вазирлиги томонидан ҳисобга олинади.

42. Технологик бузилишлар электр қурилмаларининг эксплуатацияда бўлган тўлиқ даври мобайнида, яъни уларнинг юклама остида комплекс текшируви ва эксплуатацияга қабул қилиш далолатномаси имзоланган пайтдан бошлаб ҳисобга олинади.

43. Ишга тушириш ва эксплуатацияга қабул қилишдан олдин комплекс синов жараёнида ёки режали таъмирлаш, профилактика кўригини ўтказиш ва синовларда аниқланган ускуна ҳамда иншоотларнинг шикастланиши, шунингдек, энергия ташувчилар кўрсаткичларининг узоқ муддатга нормадан четга чиқиш ҳолатлари электр энергетикаси объектларининг бирламчи ҳужжатларида «алоҳида ҳисобга олиш» сифатида қайд этилади.

44. Электр энергетикаси объектлари ҳар бир ҳисобот ойидан кейинги ойнинг 3-санасигача 16-Энерго шаклидаги технологик бузилишлар ҳақидаги умумлаштирилган ойлик ҳисоботни ушбу ҳолатлар содир бўлган электр энергетикаси объектининг мансублигига қараб, ўзининг юқори турувчи ташкилотига тақдим этадилар.

Юқори турувчи ташкилотлар эса ушбу ҳисоботларни ҳар ҳисобот ойидан кейинги ойнинг 5-санасигача умумлаштириб, 16-Энерго шаклида Энергетика вазирлигига тақдим этади.

Энергетика вазирлиги ушбу маълумотларни ҳар ҳисобот ойидан кейинги ойнинг 10-санасигача республика электр энергетикаси соҳаси бўйича умумлаштириб, Ўзэнергоинспекцияга тақдим этади.

45. «Алоҳида ҳисобга олиш» сифатида белгиланган технологик бузилишлар (шикастланишлар) тўғрисидаги маълумотлар умумлаштирилган ҳар ойлик ҳисоботга киритилмайди. Бундай маълумотлар фақат технологик бузилишлар (шикастланишлар) содир бўлган ҳолатда электр энергетикаси объектлари томонидан ўзининг юқори турувчи ташкилотига алоҳида тақдим этиб борилади.

Ушбу юқори турувчи ташкилотлар таркибидаги электр энергетикаси объектлари бўйича мазкур маълумотларни умумлаштириб, ҳар чоракнинг якуни билан кейинги ойнинг 5-санасигача Энергетика вазирлигига, Энергетика вазирлиги эса, ўз навбатида, республика миқёсида умумлаштириб, Ўзэнергоинспекцияга ҳар чоракнинг якуни билан кейинги ойнинг 10-санасигача тақдим этиб боради.

7-боб. Якунловчи қоидалар

46. Ушбу Низомни бажариш жараёнида келиб чиқадиган низолар қонунчилик ҳужжатларига мувофиқ ҳал этилади.

47. Ушбу Низом талабларининг бузилишида айбдор бўлган шахслар қонунчилик ҳужжатларига мувофиқ жавоб берадилар.

Электр энергетикаси тизимида технологик бузилишларни текшириш ва ҳисобга олиш тартиби тўғрисидаги низомга
1-ИЛОВА

16-ЭНЕРГО шакли

20 __ йил ___________ да __________________________________ да содир бўлган технологик бузилишлар тўғрисида ҳисобот
^(ой) ____________ ^{(электр энергетикаси объектининг номи)} _______________________________________________

Электр энергетикаси объектининг реквизити		Технологик бузилиш реквизитлари					Технологик бузилиш сабаблари ва оқибатларининг қисқача мазмуни	Авариявий етказиб берилмай қолган электр ва иссиқлик энергиясининг ҳажми, (минг кВт соат, Гкал)
номи	соҳа бўйича коди	сана	вақт	кўриниши	алоҳида ҳисобга олиш	техник ва ташкилий сабабларнинг таснифланиш белгилари
1	2	3	4	5	6	7	8	9



Раҳбар ___________________________ ____________ ^{(Ф.И.О., лавозими, имзо)}

Электр энергетикаси тизимида технологик бузилишларни текшириш ва ҳисобга олиш тартиби тўғрисидаги низомга
2-ИЛОВА

Технологик бузилишни текшириш далолатномаси

____-сон 20__ йил «___» ____________

Технологик бузилиш содир бўлган электр энергетикаси объектининг номи, манзили ва СТИР
Технологик бузилиш содир бўлган электр энергетикаси объектининг юқори турувчи бошқарув ташкилоти
Технологик бузилиш содир бўлган сана ва вақт
Технологик бузилишни ҳисобга олиш белгиси
Етказиб берилмай қолган электр ва иссиқлик энергияси (минг кВт.соат, Гкал)
Ишлаб чиқарилмай қолган энергия (минг кВт соат, Гкал)
Технологик бузилиш содир бўлишига қадар иш режими ва тезкор ходимнинг ҳаракати
Технологик бузилишнинг келиб чиқиши, унинг жараёни ва ходимларнинг ҳаракати
Нормал режим тикланиши санаси ва вақти
Технологик бузилиш келиб чиқиши ва ривожланиши сабаблари
Технологик бузилиш келиб чиқиши ёки бартараф этилишига тўсқинлик қилувчи эксплуатация камчиликлари
Технологик бузилиш келиб чиқишига ва ривожланишига туртки бўлган ёки унинг бартараф этилишига тўсқинлик қилган лойиҳа, ускуна конструкцияси ва тайёрланиши, қурилиш-монтаж ва созлаш ишлари камчиликлари
Шунга ўхшаш технологик бузилишларга йўл қўйилмаслиги бўйича асосий (ташкилий ва техник) чора-тадбирлар
Шикастланган ускуналар, узеллар ва тузилмалар рўйхати
Шикастланган ускуналар тикланган сана ва вақт
Технологик бузилиш текширувини ўтказиш комиссиясини ташкил этиш бўйича буйруқ (фармойиш)
Ҳолатга алоқадор бошқа қўшимча зарур маълумотлар

Комиссия раиси __________________________________________________________________________________________________________________________________
^{(Ф.И.О., лавозими, имзо)}
Комиссия аъзолари _______________________________________________________________________________________________________________________________
^{(Ф.И.О., лавозими, имзо)}

Вазирлар Маҳкамасининг 2025 йил 31 декабрдаги 850-сон қарорига
2-ИЛОВА

Вазирлар Маҳкамасининг 2024 йил 15 июндаги 338-сон қарори билан тасдиқланган Магистрал электр тармоқларидан фойдаланиш қоидаларига киритилаётган ўзгартиришлар

1. 223-банднинг биринчи хатбошисидаги «Қуйидаги» сўзи «Ушбу қоидаларнинг 14, 16 ва 17-иловаларида келтирилган» сўзлари билан алмаштирилсин.

2. 748-банддаги «ҳамда Ягона электр энергетикаси тизимида технологик бузилишларни текшириш ва ҳисобга олиш тартиби тўғрисидаги низомни тасдиқлаш ҳақида» 2014 йил 6 мартдаги 54-сон қарорларига» сўзлари «қарорига ҳамда Вазирлар Маҳкамаси томонидан тасдиқланган Электр энергетикаси тизимида технологик бузилишларни текшириш ва ҳисобга олиш тартиби тўғрисидаги низомга» сўзлари билан алмаштирилсин.

3. 751-банднинг иккинчи хатбошисидаги «Вазирлар Маҳкамасининг «Ягона электр энергетикаси тизимида технологик бузилишларни текшириш ва ҳисобга олиш тартиби тўғрисидаги низомни тасдиқлаш ҳақида» 2014 йил 6 мартдаги 54-сон қарорида» сўзлари «Вазирлар Маҳкамаси томонидан тасдиқланган Электр энергетикаси тизимида технологик бузилишларни текшириш ва ҳисобга олиш тартиби тўғрисидаги низомда» сўзлари билан алмаштирилсин.

Вазирлар Маҳкамасининг 2025 йил 31 декабрдаги 850-сон қарорига
3-ИЛОВА

Ўзбекистон Республикаси Ҳукуматининг ўз кучини йўқотган деб ҳисобланаётган айрим қарорлари

РЎЙХАТИ

1. Вазирлар Маҳкамасининг «Ягона электр энергетикаси тизимида технологик бузилишларни текшириш ва ҳисобга олиш тартиби тўғрисидаги низомни тасдиқлаш ҳақида» 2014 йил 6 мартдаги 54-сон қарори.

2. Вазирлар Маҳкамасининг «Ўзбекистон Республикаси Ҳукуматининг айрим қарорларига ўзгартиришлар ва қўшимчалар киритиш, шунингдек, баъзиларини ўз кучини йўқотган деб ҳисоблаш тўғрисида» 2020 йил 3 июндаги 348-сон қарорига 1-илованинг 5-банди.

3. Вазирлар Маҳкамасининг «Электр энергияси, нефть маҳсулотлари ва газдан фойдаланишни назорат қилиш инспекцияси Вазирлар Маҳкамаси бўйсунувига ўтказилиши муносабати билан Ҳукуматнинг айрим қарорларига ўзгартириш ва қўшимчалар киритиш, шунингдек, баъзиларини ўз кучини йўқотган деб ҳисоблаш тўғрисида» 2024 йил 25 сентябрдаги 603-сон қарорига 1-илованинг 5-банди.

(Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 05.01.2026 й., 09/26/850/0011-сон)