toggle_night_mode
Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг
қарори
Меҳнат нормаларини ишлаб чиқиш ва жорий қилиш тартиби тўғрисидаги намунавий низомни тасдиқлаш ҳақида
Ўзбекистон Республикасининг Меҳнат кодексига мувофиқ иш берувчиларга, шу жумладан, тадбиркорлик субъектларига меҳнатни ташкил этишни такомиллаштириш, меҳнат унумдорлигини ошириш ва ходимлар учун муносиб меҳнат шароитларини яратиш ҳамда ходимларнинг мақбул сонини аниқлаш учун меҳнат нормаларини ишлаб чиқишда амалий ёрдам кўрсатиш мақсадида Вазирлар Маҳкамаси қарор қилади:
1. Қуйидагиларни назарда тутувчи Меҳнат нормаларини ишлаб чиқиш ва жорий қилиш тартиби тўғрисидаги намунавий низом иловага мувофиқ тасдиқлансин:
ташкилотларда меҳнат нормаларини ишлаб чиқиш ва жорий этиш тартиби;
айрим ёрдамчи ходимлар тоифасига мансуб касб ва лавозимларнинг намунавий меҳнат нормалари.
2. Ўзбекистон Республикаси Камбағалликни қисқартириш ва бандлик вазирлиги манфаатдор вазирлик ва идоралар билан биргаликда ўзлари қабул қилган норматив-ҳуқуқий ҳужжатларни икки ой муддатда ушбу қарорга мувофиқлаштирсин.
3. Ушбу қарорнинг бажарилишини назорат қилиш Ўзбекистон Республикаси Бош вазирининг ўринбосари — иқтисодиёт ва молия вазири Ж.А. Қўчқоров ҳамда камбағалликни қисқартириш ва бандлик вазири Б.Э. Захидов зиммасига юклансин.
Ўзбекистон Республикасининг Бош вазири А. АРИПОВ
Тошкент ш.,
2025 йил 24 июль,
465-сон
Вазирлар Маҳкамасининг 2025 йил 24 июлдаги 465-сон қарорига
ИЛОВА
Меҳнат нормаларини ишлаб чиқиш ва жорий қилиш тартиби тўғрисида
НАМУНАВИЙ НИЗОМ
1-боб. Умумий қоидалар
1. Ушбу Низом ташкилотларда меҳнат нормаларини ишлаб чиқиш ва жорий қилиш тартибини ҳамда айрим ёрдамчи ходимлар тоифасига мансуб касб ва лавозимларнинг намунавий меҳнат нормаларини белгилайди.
2. Ушбу Низомда қуйидаги асосий тушунчалар қўлланади:
бошқарув ходимлари — ташкилотларда ўз тузилмасидаги бўлинмаларга ва ходимларга раҳбарлик қилувчи, бошқарув функцияларини амалга оширувчи, 'зарур қарорларни ишлаб чиқувчи ва қабул қилувчи, ташкилот фаолиятини режалаштирувчи, назорат қилувчи ва жараёнларни тартибга солувчи ходимлар. Бошқарув ходимлари раҳбарларга ва мутахассисларга бўлинади;
ишлаб чиқариш ходимлари — ташкилот фаолиятидан келиб чиқиб, асосий фаолият билан боғлик ишлаб чиқариш ва/ёки хизмат кўрсатиш функцияларини амалга оширувчи, ёрдамчи ходимларни бошқарувчи, ташкилот фаолияти жараёнида фармойиш берувчи ваколатлар берилмаган ҳолда тартибга солувчи, ижодий ва илмий фаолиятни, шу жумладан, ўзига хос бошқа вазифаларни бажарувчи ходимлар;
меҳнат нормалари (меҳнатни нормалаштириш) — муайян ишлаб чиқариш шароитларида аниқ ишни ёки вазифани бажариш учун энг кўп йўл қўйиладиган вақт миқдорини аниқлаш, шунингдек, ходимларнинг турли тоифалари (гуруҳлари) сони ва асбоб-ускуналар сони ўртасидаги мақбул ўзаро нисбатни аниқлаш имконини берадиган, меҳнат натижалари ва меҳнатга ҳақ тўлаш ўлчови ўртасидаги тенглаштирилган ўзаро нисбатларни белгилаш ҳисобланади;
техник ходимлар — функциясига бошқарув ходимлари фаолиятига техник хизмат кўрсатиш ҳамда ишлаб чиқариш ва технологик жараёнларни таъминлаш ишларини бажариш (нашр этиш, кўпайтириш ва архив ишларини бажариш, кутубхона иши, ҳужжатларни етказиб бериш, компьютер техникасига хизмат кўрсатиш, идора, котиблик ишларини ва бошқа ишларни бажариш) кирадиган ходимлар;
хизмат кўрсатувчи ходимлар — функциясига бинолар ва ҳудудларга техник хизмат ва хўжалик хизмати кўрсатиш, уларни қўриқлаш, бошқарув ходимларига транспорт хизмати кўрсатиш, ташкилотнинг бошқарув ва ишлаб чиқариш ходимларига хизмат кўрсатиш бўйича бошқа ишлар, шу жумладан, ижтимоий-маиший хизмат кўрсатиш кирадиган ходимлар;
ёрдамчи ходимлар — техник ходимлар ва хизмат кўрсатувчи ходимлар.
2-боб. Меҳнат нормаларини ишлаб чиқиш ва жорий қилиш
3. Меҳнат нормаларини ишлаб чиқишдан аввал, уни самарали жорий этиш мақсадида ташкилотда қуйидаги ишлар амалга оширилади:
иш жойларининг янги нормалар бўйича ишга ташкилий-техник тайёргарлигини текшириш (ишларни бажариш учун ташкилий-техник шартлар янги норматив ҳужжатларда назарда тутилган шартларга қанчалик мос келиши);
ишни ташкил этишда аниқланган камчиликларни бартараф этиш, шунингдек, меҳнат шароитларини яхшилаш бўйича ташкилий-техник чора-тадбирларни ишлаб чиқиш.
4. Меҳнат нормаларини ишлаб чиқишда таҳлилий усул ҳамда йиғиш ва хронометраж усулларидан фойдаланилади.
5. Таҳлилий усулда меҳнат жараёни элементлари таҳлил қилинади ва амалдаги стандартлар асосида ҳисоблаш ёки тажриба ҳамда кузатишларга асосланган тадқиқотлар натижаларига кўра меҳнат нормалари ишлаб чиқилади.
6. Йиғиш усулида меҳнат нормаларини белгилаш мумкин бўлган ва мақсадга мувофиқ ҳисобланадиган иш турлари меҳнатни нормалаштириш объекти сифатида белгиланади.
Меҳнат нормаларини ишлаб чиқишда шунга ўхшаш ишларни бажариш бўйича статистик маълумотлар ёки меҳнат нормаларини бажарувчи мутахассиснинг тажрибаси қўлланади.
7. Йиғиш усули қиёсий, экспериментал ва статистик усулларга бўлинади.
Қиёсий усул ўрганилаётган ва мавжуд бўлган ишни ўхшаш иш билан солиштириш орқали амалга оширилади.
Экспериментал усулда меҳнат нормаларини белгилашда нормалаштирувчининг тажрибаси ҳисобга олинади ва нормалаштирилаётган ишдаги ходимлар билан ўзаро алоқада бўлади, бунинг натижасида ишнинг меҳнат зичлиги ва унинг мазмуни ҳисобга олинади.
Статистик усулда ходимларнинг ҳақиқий меҳнат унумдорлигини акс эттирувчи статистик ҳисобот маълумотларига асосланилади.
8. Хронометраж усули меҳнат жараёнининг муайян такрорланувчи элементларини бажариш учун зарур бўлган иш вақтини ўлчаш усули ҳисобланади.
9. Хронометраж усули ялпи хронометраж ва танланма хронометраж турларига бўлинади.
Ялпи хронометражда узлуксиз вақт режимида битта иш ҳаракати билан боғлиқ ҳар бир элемент ўлчанади ва ўртача кўрсаткич ҳисобланади. Ушбу турдаги хронометражни қўллашда жараённинг барча элементлари ходим томонидан кетма-кет бажарилиши муҳим аҳамиятга эга.
Танланма хронометражда жараённинг алоҳида компонентлари ўлчанади. Ушбу турдаги хронометражни қўллашда жараён элементларини бажаришда кетма-кетликни кузатиш шарт эмас.
10. Меҳнат нормаларини ишлаб чиқишда ходимларнинг бажарган ишлари (вазифалари) кузатувларидан ва ўлчовлар орқали иш вақти сарфини ўрганиш натижаларидан (иш кунининг фотосуратлари, жиҳозлардан фойдаланиш вақти, фотохронометраж ва бошқалар) фойдаланиш мумкин.
11. Бир турдаги ишлар учун тармоқ, тармоқлараро, касбий ва бошқа намунавий меҳнат нормалари республика ижро этувчи ҳокимият органлари ва хўжалик бирлашмалари томонидан ишлаб чиқилади ва тасдиқлаш учун Ўзбекистон Республикаси Камбағалликни қисқартириш ва бандлик вазирлигига киритилади.
Бунда ушбу киритилган намунавий меҳнат нормалари бир ой ичида Ўзбекистон Республикаси Камбағалликни қисқартириш ва бандлик вазирлиги томонидан тасдиқланади.
3-боб. Айрим ёрдамчи ходимлар тоифасига мансуб касб ва лавозимларнинг намунавий меҳнат нормалари
12. Касб ва лавозимларнинг бошқарув, ишлаб чиқариш ва ёрдамчи ходимлар тоифаларига мансублигини аниқлашда Хизматчиларнинг асосий лавозимлари ва ишчилар касбларининг классификаторидан фойдаланилади.
13. Ходимларнинг умумий сонига бошқарув ходимлари, ишлаб чиқариш ходимлари ва ёрдамчи ходимлар киради.
14. Агар қонунчилик ҳужжатларида айрим ташкилотлар учун ходимлар сони нормаси белгиланган бўлса, ушбу қонунчилик ҳужжатларида белгиланган нормаларга амал қилинади.
15. Айрим ёрдамчи ходимлар тоифасига мансуб касб ва лавозимлар учун ходимлар сонининг намунавий нормалари ушбу Низомга 1-иловага мувофиқ белгиланади.
Бошқарув ходимларига нисбатан ёрдамчи ходимлар сонининг мутаносиблигини ҳисоблаш меъёрлари ушбу Низомга 2-иловага мувофиқ бошқарув ходимлари ва ишлаб чиқариш ходимларининг умумий сони йиғиндисига қараб белгиланади.
Ёрдамчи ходимлар тоифасига мансуб штат бирликларини белгилашда аввал айрим ёрдамчи ходимлар тоифасига мансуб касб ва лавозимлар учун ходимлар сонининг намунавий нормаларига, кейин бошқарув ходимларига нисбатан ёрдамчи ходимлар сонининг мутаносиблигини ҳисоблаш меъёрларига амал қилинади.
Ходимларнинг умумий сонидаги ёрдамчи ходимларнинг ушбу низомга 2-иловада келтирилган чегаравий меъёрлари ишлаб чиқилган меҳнат нормаларидан келиб чиқиб, 10 фоизгача оширилиши мумкин.
Ушбу бандда белгиланган меҳнат нормалари ва талаблар давлат ташкилотлари учун мажбурий, бошқа ташкилотлар учун тавсиявий ҳисобланади.
4-боб. Якунловчи қоида
16. Ушбу Низом талаблари бузилишида айбдор бўлган шахслар қонунчилик ҳужжатларида белгиланган тартибда жавоб беради.
Меҳнат нормаларини ишлаб чиқиш ва жорий қилиш тартиби тўғрисидаги намунавий низомга
1-ИЛОВА
Айрим ёрдамчи ходимлар тоифасига мансуб касб ва лавозимлар учун ходимлар сонининг намунавий нормалари

Лавозими ёки касб номи

Штат бирлигини киритиш нормалари ва шартлари*

Енгил автомобиль ҳайдовчиси

Автомобиль сақлаш лимити мавжуд бўлганда:

2 штат бирлиги (2 сменада) — ташкилот раҳбари учун;

1,5 штат бирлиги (1,5 сменада) — ташкилот раҳбарининг ҳар бир ўринбосари учун;

навбатчи автомобиллар учун 1,5 штат бирлиги (1,5 сменада) — ҳар 100 штат бирлигидаги бошқарув ходимлари учун.

Ҳовли супурувчи

2,5 минг кв метр тозаланадиган майдон учун 1 штат бирлиги.

Рухсатномалар бюроси навбатчиси**

Бир сменали иш учун битта ташкилотга 1 штат бирлиги (республика ва ҳудудий (вилоят) ташкилотларда киритиш мумкин).

Хизмат хоналари фарроши**

800 кв метр супуриладиган ва тозаланадиган майдон учун 1 штат бирлиги.

Электромонтёр**

Жами штат бирлиги 100 тадан кам бўлган ташкилот учун 0,5 штат бирлиги.

Жами штат бирлиги 100 тадан ортиқ бўлган ташкилот учун 1 штат бирлиги (биноларга комплекс хизмат кўрсатиш ва таъмирлаш бўйича ишчи йўқ бўлганда киритилади).

Чилангар-сантехник**

1 штат бирлиги (биноларга комплекс хизмат кўрсатиш ва таъмирлаш бўйича ишчи йўқ бўлганда киритилади).

Қоровул**

Бир кеча-кундуз ишлаётганида — ҳар бир ташкилот учун 4,5 штат бирлиги.

Бир сменали иш учун (тунги навбатчилик) — ҳар бир ташкилот учун 3 штат бирлиги.

Қўриқлаш хизмати томонидан қўриқланмаган тақдирда жорий этилади.

Лифт бўйича техник**

1 штат бирлиги — агар лифт бўлса.

Боғбон

Боғ, манзарали дарахтлар, яшил ўтлоқ ва гулзор 0,5 гектардан 2 гектаргача бўлган майдонда 1 штат бирлиги, кейин ҳар 2 гектар майдон учун 1 штат бирлиги жорий этилади.

Биноларга комплекс хизмат кўрсатиш ва таъмирлаш бўйича ишчи**

Бошқарув ходимлари сони 100 штат бирлигидан кам бўлган ташкилот учун 1 штат бирлиги.

Бошқарув ходимлари сони 100 штат бирлигидан ортиқ бўлган ташкилот учун 2 штат бирлиги (электромонтёр ва чилангар-сантехникни алмаштириш учун жорий этилади).

Архивариус

1 штат бирлиги, ҳар бири 250 варақдан 6000 та иш жилди учун (ихтисослашган архив ташкилотларидан ташқари).

Кутубхоначи

Агар кутубхона мавжуд бўлса ва ҳисобида камида 2 000 та адабиёт мавжуд бўлганда 1 штат бирлиги (ихтисослашган кутубхона ташкилотларидан ташқари).

Иш юритувчи***

Бошқарув ходимларининг ҳар 50 нафар ходимига 1 штат бирлиги.

Раҳбар котиби (референт-котиб)

Ҳар бир ташкилот раҳбари ва унинг ўринбосарлари учун 1 штат бирлиги (республика ва ҳудудий (вилоят) ташкилотларда киритиш мумкин).

Ғазначи (кассир)

Ҳар бир ташкилот учун 1 штат бирлиги (эҳтиёж бўлганда).

Хўжалик мудири

Ҳар бир ташкилот учун 1 штат бирлиги.

Компьютер техникасига техник хизмат кўрсатиш техниги (муҳандис)

Ҳар 50 та компьютер ва оргтехника учун 1 штат бирлиги.

Изоҳлар.
Ушбу жадвалда кўрсатилмаган ёрдамчи ходимлар тоифасига мансуб лавозим ва касбларнинг штат бирликлари Камбағалликни қисқартириш ва бандлик вазирлиги ҳамда Иқтисодиёт ва молия вазирлиги билан келишилган ҳолда жорий этилади.
* Ёрдамчи ходимларнинг лавозим ва касбларини жорий қилиш тегишли иш шароитлари мавжуд бўлган тақдирда, иш вақтидаги тўлиқ юкланганликни ҳисобга олган ҳолда амалга оширилади.
** Бинони (хонани) ижарага олаётганда, ушбу лавозимлар иқтисодиёт ва молия органлари билан келишилган ҳолда (ижара шартномасини кўрсатган ҳолда) киритилади. Алоҳида бинога жойлаштирилганида иқтисодиёт ва молия органлари билан келишилган ҳолда, белгиланган чегарадан ошиб кетган қоровул штатини 2 та штат бирлигига оширишга рухсат берилади.
*** Иш юритиш учун масъул бўлган бошқа лавозимдаги ходим бўлмаса, иқтисодиёт ва молия органлари билан келишилган ҳолда киритилади.
Меҳнат нормаларини ишлаб чиқиш ва жорий қилиш тартиби тўғрисидаги намунавий низомга
2-ИЛОВА
Бошқарув ходимларига нисбатан ёрдамчи ходимлар сонининг мутаносиблигини ҳисоблаш меъёрлари

Бошқарув ходимлари сони

50 тагача штат бирлиги

51 — 100 тагача штат бирлиги

101 — 200 тагача штат бирлиги

201 — 300 тагача штат бирлиги

301 ва юқори штат бирлиги

1

2

3

4

5

Республика даражасидаги ташкилотлар

1:0,27:0,16

1:0,18:0,12

1:0,16:0,08

1:0.12:0,08

1:0,12:0,08

Ҳудудий (вилоят) даражадаги ташкилотлар

1:0,28:0,12

1:0,19:0,09

1:0,12:0,07

Туман (шаҳар) даражасидаги ташкилотлар

1:0,22:0.11

1:0,15:0,07

1:0,09:0,06

Ҳудудий (вилоят) ҳокимликлар

1:0,38:0,22

1:0,34:0,2

Туман ва шаҳар ҳокимликлари

1:0,2:0,13

Изоҳлар.
1. Бошқарув ходимларини ҳисоблашда ишлаб чиқариш ходимлари ҳам инобатга олинади.
2. 1 — 5 устунлардаги:
1-рақам — 1 та бошқарув ходими штат бирлигини;
2-рақам — ушбу 1 та бошқарув ходими штат бирлигига нисбатан техник ходим штат бирлигини;
3-рақам — ушбу 1 та бошқарув ходими штат бирлигига нисбатан хизмат кўрсатувчи ходим штат бирлигини ифодалайди.
3. Ташкилотнинг техник ва хизмат кўрсатувчи ходимлари сони бошқарув ходимлари сонига қараб белгиланади.
Агар бошқарув ходимларининг сони 50 та штат бирлигидан ортиқ бўлса:
51 — 100 тагача бошқарув ходими штат бирлиги мавжуд бўлганда, 1 ва 2-устун бўйича меъёрлар алоҳида ҳисобланади ҳамда жамланади;
101 — 200 тагача бошқарув ходими штат бирлиги мавжуд бўлганда, 1 — 3-устунлар бўйича меъёрлар алоҳида ҳисобланади ҳамда жамланади;
201 ва ундан кўп бошқарув ходими штат бирлиги мавжуд бўлганда, 1 — 4 ва кейинги устунлар бўйича меъёрлар алоҳида ҳисобланади ҳамда жамланади;
Мисол. Ўрнатилган бошқарув ходимларининг сони республика даражасидаги ташкилотларида 123 та бошқарув ходими штат бирлигидан иборат бўлганда, техник ва хизмат кўрсатувчи ходимларнинг сони қуйидагича ҳисобланади:
50 тагача бошқарув ходими штат бирлиги мавжуд бўлганда:
техник ходимлар: 50 * 0,27 = 13,5 штат бирлиги;
хизмат кўрсатувчи ходимлар: 50 * 0,16 = 8 штат бирлиги;
51 — 100 тагача бошқарув ходими штат бирлиги мавжуд бўлганда (50 штат бирлиги учун):
техник ходимлар: 50 * 0,18 = 9 штат бирлиги;
хизмат кўрсатувчи ходимлар: 50 * 0,12 = 6 штат бирлиги;
101 — 200 тагача бошқарув ходими штат бирлиги мавжуд бўлганда (23 штат бирлиги учун, 123 — 50 — 50);
техник ходимлар: 23 * 0,16 = 3,7 штат бирлиги;
хизмат кўрсатувчи ходимлар: 23 * 0,08 = 1,9 штат бирлиги.
Шунга кўра ташкилотда 123 та бошқарув ходимлари штат бирлиги мавжуд бўлганда, техник ходимлар 26,2 штат бирлигини (13,5 + 9 + 3,7), хизмат кўрсатувчи ходимлар 15,9 штат бирлигини (8 + 6 + 1,9), жами 42 штат бирлигини (26,2 + 15,9) ташкил этади.
4. Штат жадвалига касб ва лавозимлар бўйича штат бирликлари қуйидаги яхлитлаш орқали киритилади:
штат бирлиги 0,125 дан кам бўлганда инобатга олинмайди;
штат бирлиги 0,125 дан 0,375 гача бўлганда 0,25 та штат бирлиги;
штат бирлиги 0,375 дан 0,625 гача бўлганда 0,5 та штат бирлиги;
штат бирлиги 0,625 дан 0,875 гача бўлганда 0,75 та штат бирлиги;
штат бирлиги 0,875 дан юқори бўлганда 1 та штат бирлиги.
(Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 25.07.2025 й., 09/25/465/0649-сон)