Мазкур Низом фермер хўжаликларида бухгалтерия ҳисобининг соддалаштирилган тизимини ташкил этиш ва улар томонидан молиявий ҳисоботларни тақдим этиш тартибини белгилайди.
(муқаддима Ўзбекистон Республикаси Иқтисодиёт ва молия вазирлигининг 2025 йил 8 майдаги 257-сон ва Қишлоқ хўжалиги вазирлигининг 2025 йил 7 майдаги 31-сонли қарори (рўйхат рақами 1781-5, 05.06.2025 й.) таҳририда — Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 07.06.2025 й., 10/25/1781-5/0504-сон)
I. Умумий қоидалар
1. Ушбу Низом қишлоқ хўжалик маҳсулотларини ишлаб чиқарувчи, ўзи ишлаб чиқарган қишлоқ хўжалик маҳсулотларини сақлаш, қайта ишлаш ва сотишни, шу жумладан ўз савдо шахобчалари орқали сотишни амалга оширадиган фермер хўжаликларига татбиқ этилади.
2. Фермер хўжаликлари бошқа турдаги фаолиятларни амалга оширганда, ушбу фаолият турлари бўйича бухгалтерия ҳисобини алоҳида, қонунчиликка мувофиқ юритади.
3. Ушбу Низом «Бухгалтерия ҳисоби тўғрисида»ги Ўзбекистон Республикасининг Қонуни, Ўзбекистон Республикаси бухгалтерия ҳисобининг миллий стандартлари (кейинги ўринларда — БҲМС деб юритилади) ва бошқа норматив-ҳуқуқий ҳужжатлар билан белгиланган бухгалтерия ҳисоби ва ҳисоботининг қоидалари билан биргаликда амал қилади.
4. Бухгалтерия ҳисобини ташкил этиш бўйича жавобгарлик фермер хўжалигининг бошлиғига (кейинги ўринларда — фермер деб юритилади) юклатилади. Бунда фермер қуйидаги ҳуқуқларга эга:
а) бош бухгалтер раҳбарлигидаги бухгалтерия ҳисоби хизматини ташкил этиш ёки шартнома асосида жалб қилинган бухгалтернинг хизматларидан фойдаланиш;
III. Бухгалтерия ҳисобининг соддалаштирилган тизимини юритиш
6. Фермер хўжаликлари, ўз хўжалик фаолиятларининг эҳтиёжларидан келиб чиққан ҳолда, ҳисоб сиёсатини мустақил равишда шакллантиради. Бухгалтерия ҳисоби фермер хўжаликлари томонидан қонунчилик билан белгиланган ягона услубий асослар ва тартибга мувофиқ юритилади.
Бунда фермер хўжалиги қўлланилаётган бухгалтерия ҳисоби регистрларини, қуйидаги талабларга риоя қилган ҳолда, мустақил равишда ўз фаолиятининг хусусиятларига мослаштириши мумкин:
а) ягона услубий асос (икки ёқлама ёзув тамойили);
б) аналитик ва синтетик ҳисоб маълумотларининг ўзаро боғлиқлиги;
г) бошланғич ҳисоб ҳужжатлари маълумотларини фермер хўжалигини бошқариш, назорат қилиш ва хўжалик фаолиятини таҳлил қилиш, шунингдек молиявий ҳисоботни тузиш учун зарур бўладиган кўрсаткичлар бўйича жамлаш ва тизимлаш.
(6-банднинг «г» кичик банди Ўзбекистон Республикаси Молия вазирлиги, Қишлоқ ва сув хўжалиги вазирлигининг 2017 йил 18 апрелдаги 40, 34-сонли (рўйхат рақами 1781-3, 02.05.2017 й.) қарори таҳририда — ЎР ҚҲТ, 2017 й., 18-сон, 328-модда)
LexUZ шарҳи
Қаранг: Ўзбекистон Республикасининг «Бухгалтерия ҳисоби тўғрисида»ги Қонуни.
7. Фермер хўжаликларида хўжалик операцияларининг бухгалтерия ҳисобини юритиш учун асос бўлиб, операцияларнинг ҳақиқатда амалга оширилганлигини қайд этадиган ва уларни амалга ошириш учун фармойиш берадиган бошланғич ҳисоб ҳужжатлари ҳисобланади.
Фермер хўжаликларида бошланғич ҳисоб ҳужжатлари хўжалик операциялари амалга ошилган пайтда ёки улар содир этилгандан сўнг дарҳол (кечиктирмасдан) тузилади.
8. Фермер хўжаликларида тузиладиган бошланғич ҳисоб ҳужжатларининг мажбурий реквизитлари, уларни тузиш, қабул қилиш, сақлаш ва бухгалтерия ҳисобида акс эттириш тартиби, шунингдек ҳужжатлар айланишини амалга ошириш тартиби Ўзбекистон Республикаси «Бухгалтерия ҳисоби тўғрисида»ги Қонунининг 14-моддасига ва Бухгалтерия ҳисобида ҳужжатлар ва ҳужжатлар айланиши тўғрисидаги низомга (рўйхат рақами 3538, 2024 йил 30 июль) мувофиқ тартибга солинади.
(8-банд Ўзбекистон Республикаси Иқтисодиёт ва молия вазирлигининг 2025 йил 8 майдаги 257-сон ва Қишлоқ хўжалиги вазирлигининг 2025 йил 7 майдаги 31-сонли қарори (рўйхат рақами 1781-5, 05.06.2025 й.) таҳририда — Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 07.06.2025 й., 10/25/1781-5/0504-сон)
9. Бошланғич ҳисоб ҳужжатлари қонунчилик ҳужжатларида белгиланган намунавий шаклларда ёки ушбу Низомнинг талабларига риоя қилган ҳолда фермер хўжаликлари томонидан ишлаб чиқиладиган ва тасдиқланадиган бланкаларда тузилади.
(9-банднинг биринчи хатбошиси Ўзбекистон Республикаси адлия вазирининг 2021 йил 30 ноябрдаги 20-мҳ-сонли буйруғи (рўйхат рақами 3338, 30.11.2021 й.) таҳририда — Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 30.11.2021 й., 10/21/3338/1117-сон)
Бошланғич ҳисоб ҳужжатлари электрон ҳужжат тарзида тузилиши ва тақдим этилиши мумкин.
(9-банд Ўзбекистон Республикаси Молия вазирлиги, Қишлоқ ва сув хўжалиги вазирлигининг 2017 йил 18 апрелдаги 40, 34-сонли (рўйхат рақами 1781-3, 02.05.2017 й.) қарори таҳририда — ЎР ҚҲТ, 2017 й., 18-сон, 328-модда)
10. Фермер хўжалигига келиб тушадиган бошланғич ҳисоб ҳужжатлари албатта текширилиши шарт. Бунда текшириш шакл бўйича (ҳужжатларнинг расмийлаштирилиши тўлиқлиги ва тўғрилиги, реквизитларнинг тўлдирилиши), мазмун бўйича (ҳужжатлаштирилган операцияларнинг қонунийлиги, алоҳида кўрсаткичларнинг мантиқий боғлиқлиги) амалга оширилади.
(10-банд Ўзбекистон Республикаси Молия вазирлиги, Қишлоқ ва сув хўжалиги вазирлигининг 2017 йил 18 апрелдаги 40, 34-сонли (рўйхат рақами 1781-3, 02.05.2017 й.) қарори таҳририда — ЎР ҚҲТ, 2017 й., 18-сон, 328-модда)
11. Ҳисобни соддалаштирилган шаклда ташкил этиш учун фермер хўжалиги хўжалик операциялари бухгалтерия ҳисобининг ишчи ҳисобварақлар режасини тузади, бу эса маблағлар ва улар манбаларининг ҳисобини асосий ҳисобварақлар бўйича юритиш имкониятини яратади ва шу билан мулкнинг мавжудлиги ва сақланиши, мажбуриятларнинг бажарилиши ва бухгалтерия ҳисоби маълумотларининг ишончлилиги устидан назоратни таъминлайди.
(11-банднинг биринчи хатбошиси Ўзбекистон Республикаси Иқтисодиёт ва молия вазирлигининг 2025 йил 8 майдаги 257-сон ва Қишлоқ хўжалиги вазирлигининг 2025 йил 7 майдаги 31-сонли қарори (рўйхат рақами 1781-5, 05.06.2025 й.) таҳририда — Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 07.06.2025 й., 10/25/1781-5/0504-сон)
Фермер хўжаликлари хўжалик операциялари бухгалтерия ҳисобининг ишчи ҳисобварақлар режасини Ўзбекистон Республикаси бухгалтерия ҳисобининг миллий стандарти (21-сонли БҲМС) «Хўжалик юритувчи субъектларда бухгалтерия ҳисобининг ҳисобварақлар режаси ва уни қўллаш бўйича йўриқнома»га (рўйхат рақами 3593, 2024 йил 27 декабрь) ва ушбу низомнинг 1-иловасида келтирилган Фермер хўжаликларининг молиявий-хўжалик фаолияти бухгалтерия ҳисоби намунавий Ҳисобварақлар режасига мувофиқ тузади. Хўжалик операциялари бухгалтерия ҳисобининг ишчи ҳисобварақлар режаси фермер хўжалигининг ҳисоб сиёсатида қонунчиликда белгиланган тартибда акс эттирилиши лозим.
(11-банднинг иккинчи хатбошиси Ўзбекистон Республикаси Иқтисодиёт ва молия вазирлигининг 2025 йил 8 майдаги 257-сон ва Қишлоқ хўжалиги вазирлигининг 2025 йил 7 майдаги 31-сонли қарори (рўйхат рақами 1781-5, 05.06.2025 й.) таҳририда — Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 07.06.2025 й., 10/25/1781-5/0504-сон)
13. Фермер хўжалиги ўзининг ишлаб чиқариш ва бошқарув талабларидан келиб чиққан ҳолда ушбу Низомда келтирилган бухгалтерия ҳисоби шаклини мустақил танлайди.
14. Бухгалтерия ҳисобининг танланган шаклидан қатъи назар, ҳисобот даврининг хўжалик операциялари хронологик тартибда ушбу Низомнинг 2-иловасига мувофиқ Хўжалик операцияларини қайд этиш Журналида рўйхатга олиб (қайд этиб) борилади.
Хўжалик операцияларини қайд этиш Журнали китоб шаклида юритилади, унда хўжалик операцияларининг қайд этилиши ва ҳисоби ҳисобот даври учун ойлар ёки чораклар кесимида юритилади. Бунда, Хўжалик операцияларини қайд этиш Журнали тикилган ва рақамланган бўлиши шарт. Хўжалик операцияларини қайд этиш Журналининг сўнгги варағида фермернинг имзоси билан «Мазкур Журналда ....... варақ рақамланган» деб ёзилади. Варақлар сони ёзув билан ёзилади.
(14-банднинг иккинчи хатбошиси Ўзбекистон Республикаси Молия вазирлиги ва Қишлоқ хўжалиги вазирлигининг 2019 йил 6 мартдаги 33, 58-сонли қарори (рўйхат рақами 1781-4, 18.03.2019 й.) таҳририда — Қонун ҳужжатлари маълумотлари миллий базаси, 18.03.2019 й., 10/19/1781-4/2779-сон)
15. Фермер хўжаликларида бухгалтерия ҳисоби объектларининг аналитик ва синтетик ҳисобини юритиш учун ушбу Низомнинг 3-иловасига мувофиқ «Хўжалик операцияларини ҳисобга олиш Китоби» регистри қўлланилади. Хўжалик операцияларини ҳисобга олиш Китоби китоб шаклида юритилади, унда операциялар ҳисоби бутун ҳисобот йили давомида юритилади. Бунда, Хўжалик операцияларини ҳисобга олиш Китоби тикилган ва рақамланган бўлиши шарт. Хўжалик операцияларини ҳисобга олиш Китобининг сўнгги варағида фермернинг имзоси билан «Мазкур Китобда ....... варақ рақамланган» деб ёзилади. Варақлар сони ёзув билан ёзилади.
(15-банд Ўзбекистон Республикаси Молия вазирлиги ва Қишлоқ хўжалиги вазирлигининг 2019 йил 6 мартдаги 33, 58-сонли қарори (рўйхат рақами 1781-4, 18.03.2019 й.) таҳририда — Қонун ҳужжатлари маълумотлари миллий базаси, 18.03.2019 й., 10/19/1781-4/2779-сон)
16. Хўжалик операцияларини ҳисобга олиш Китобида хўжалик операциялари натижалари активларни, мажбуриятларни, хусусий капитални, даромадлар, харажатлар, фойда ва зарарларни ҳисобга олувчи ҳисобварақларда акс эттирилади.
(16-банд Ўзбекистон Республикаси Иқтисодиёт ва молия вазирлигининг 2025 йил 8 майдаги 257-сон ва Қишлоқ хўжалиги вазирлигининг 2025 йил 7 майдаги 31-сонли қарори (рўйхат рақами 1781-5, 05.06.2025 й.) таҳририда — Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 07.06.2025 й., 10/25/1781-5/0504-сон)
17. Хўжалик операцияларини ҳисобга олиш Китобида ёзувлар тизимли тартибда Хўжалик операцияларини қайд этиш Журналида келтирилган маълумотлар асосида амалга оширилади.
18. Хўжалик операцияларини ҳисобга олиш Китоби комбинациялашган регистр ҳисобланади, унда фермер хўжаликлари томонидан қўлланиладиган барча ҳисобварақлар мавжуд бўлади ва уларнинг ҳар бирида хўжалик операциялари ҳисобини юритиш имкониятини яратади. Бунда, баланснинг тегишли моддаларининг мазмунини асослаб бериш учун у етарли даражада батафсил бўлиши лозим. Хўжалик операцияларини ҳисобга олиш Китобида ҳар бир қўлланилаётган бухгалтерия ҳисобварағи учун аниқ бухгалтерия ҳисобварақлари бўйича ўтган йилларнинг тажрибасини ҳисобга олган ҳолда, хўжалик операцияларининг кутилаётган ҳажмидан келиб чиққан ҳолда, маълум бетлар ажратилади.
(18-банд Ўзбекистон Республикаси Иқтисодиёт ва молия вазирлигининг 2025 йил 8 майдаги 257-сон ва Қишлоқ хўжалиги вазирлигининг 2025 йил 7 майдаги 31-сонли қарори (рўйхат рақами 1781-5, 05.06.2025 й.) таҳририда — Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 07.06.2025 й., 10/25/1781-5/0504-сон)
19. Хўжалик операцияларини ҳисобга олиш Китоби «20__ йил «___»________ даги қолдиқ» қаторида активларнинг, мажбуриятларнинг ва хусусий капиталнинг ҳар бир тури бўйича ҳисобот даврининг бошида мавжуд бўлган қолдиқ суммаси ёзуви билан очилади. Актив ҳисобварақларнинг қолдиғи ушбу ҳисобварақларнинг дебетида, пассив ҳисобварақлар бўйича қолдиқ эса ушбу ҳисобварақлар кредитида ёзилади.
(19-банд Ўзбекистон Республикаси Иқтисодиёт ва молия вазирлигининг 2025 йил 8 майдаги 257-сон ва Қишлоқ хўжалиги вазирлигининг 2025 йил 7 майдаги 31-сонли қарори (рўйхат рақами 1781-5, 05.06.2025 й.) таҳририда — Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 07.06.2025 й., 10/25/1781-5/0504-сон)
20. Ҳар бир қаторда тегишли бухгалтерия ҳисобварағи бўйича ёзувлар хўжалик операцияларини қайд этиш Журналида келтирилган бухгалтерия ёзувлари (проводкалари) маълумотлари асосида позиция усулида хронологик кетма-кетликда амалга оширилади.
(20-банд Ўзбекистон Республикаси Иқтисодиёт ва молия вазирлигининг 2025 йил 8 майдаги 257-сон ва Қишлоқ хўжалиги вазирлигининг 2025 йил 7 майдаги 31-сонли қарори (рўйхат рақами 1781-5, 05.06.2025 й.) таҳририда — Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 07.06.2025 й., 10/25/1781-5/0504-сон)
21. Ҳар бир ойнинг (чоракнинг) охирида хўжалик операцияларини ҳисобга олиш Китобида якун чиқарилади ва унга асосан фермер хўжалиги фаолиятининг натижаси аниқланади.
Хўжалик операцияларини ҳисобга олиш китобида юритилган активлар, мажбуриятлар ва хусусий капитални ҳисобга олувчи ҳисобварақларнинг қолдиқлари бухгалтерия балансига ўтказилади.
(21-банднинг иккинчи хатбошиси Ўзбекистон Республикаси Иқтисодиёт ва молия вазирлигининг 2025 йил 8 майдаги 257-сон ва Қишлоқ хўжалиги вазирлигининг 2025 йил 7 майдаги 31-сонли қарори (рўйхат рақами 1781-5, 05.06.2025 й.) таҳририда — Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 07.06.2025 й., 10/25/1781-5/0504-сон)
Хўжалик операцияларини ҳисобга олиш китобида юритилган даромадлар ва харажатларни ҳисобга олувчи ҳисобварақларнинг ҳисобот давридаги айланмаси молиявий натижалар тўғрисидаги ҳисоботга ўтказилади.
(21-банднинг учинчи хатбошиси Ўзбекистон Республикаси Иқтисодиёт ва молия вазирлигининг 2025 йил 8 майдаги 257-сон ва Қишлоқ хўжалиги вазирлигининг 2025 йил 7 майдаги 31-сонли қарори (рўйхат рақами 1781-5, 05.06.2025 й.) таҳририда — Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 07.06.2025 й., 10/25/1781-5/0504-сон)
22. Комбинациялашган шаклга асосланган бухгалтерия ҳисоби бир неча ҳисоб регистрларини (ҳисоб қайдномаларини) қўллаш орқали амалга оширилади. Ҳисоб қайдномаларида ёзувлар хўжалик операцияларини қайд этиш Журналида ва бошланғич ҳисоб ҳужжатларида келтирилган маълумотлар асосида амалга оширилади.
24. Ҳар бир қайднома бир ёки бир неча фойдаланилаётган бухгалтерия ҳисобварақлари бўйича операциялар ҳисоби учун қўлланилади.
Ҳар бир хўжалик операциясининг суммаси бир вақтнинг ўзида иккита қайдномага ёзилади: биринчисида — ҳисобварақнинг дебети бўйича кредитланадиган ҳисобварақнинг рақамини кўрсатган ҳолда («Корреспонденцияланувчи ҳисобварақ» устунида), иккинчисида эса — корреспонденцияланадиган ҳисобварақнинг кредити бўйича ва худди шундай дебетланадиган ҳисобварақнинг рақамини кўрсатган ҳолда ёзилади. Иккала қайдномаларда ҳам тегишли устунлар бўйича ёзувлар хўжалик операцияларини қайд этиш Журналида ва бошланғич ҳисоб ҳужжатларида келтирилган маълумотлар асосида содир бўлган операцияларнинг мазмуни асосида амалга оширилади.
Қолдиқлар тўғрисидаги маълумотларга эга бўлган қайдномаларда, ҳисобот даврининг бошидаги бухгалтерия ёзувлари, тегишли ҳисобварақлар бўйича ўтган даврнинг охиридаги қолдиқларни ўтказиш йўли билан бошланади.
Алоҳида қайдномалардаги активлар, мажбуриятлар ва хусусий капитални ҳисобга олувчи ҳисобварақларнинг қолдиқлари, ёзувларни амалга оширишга асос бўлган тегишли бошланғич ҳисоб ҳужжатлари (касса ҳисоботлари, банк кўчирмалари ва бошқалар) маълумотлари билан солиштирилиши шарт.
(24-банд Ўзбекистон Республикаси Иқтисодиёт ва молия вазирлигининг 2025 йил 8 майдаги 257-сон ва Қишлоқ хўжалиги вазирлигининг 2025 йил 7 майдаги 31-сонли қарори (рўйхат рақами 1781-5, 05.06.2025 й.) таҳририда — Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 07.06.2025 й., 10/25/1781-5/0504-сон)
25. Асосий воситалар ва номоддий активларни ҳисобга олиш қайдномаси: асосий воситаларни ҳисобга олувчи ҳисобварақлар (0100) бўйича ва молиявий ижарага олинган асосий воситаларни ҳисобга олувчи ҳисобварақлар (0300) бўйича асосий воситаларнинг, номоддий активларни ҳисобга олувчи ҳисобварақлар (0400) бўйича номоддий активларнинг, асосий воситаларнинг эскиришини ҳисобга олувчи ҳисобварақлар (0200) бўйича эскиришнинг ва номоддий активлар амортизациясини ҳисобга олувчи ҳисобварақлар (0500) бўйича амортизациянинг мавжудлиги ва ҳаракатланишининг аналитик ва синтетик ҳисоби регистри бўлиб ҳисобланади.
Қайдномада асосий воситалар ва номоддий активлар бўйича маълумотлар позицияли усул билан ҳар бир объект бўйича алоҳида ёзиб борилади.
Агар асосий воситалар ва номоддий активлар бўйича ҳаракатланиш мавжуд бўлса, ҳар ойда уларнинг айланма суммалари ҳисобланади ва ҳисобот ойидан кейинги 1-санага қолдиқ чиқарилади.
Асосий воситалар бўйича, шу жумладан, молиявий ижара (лизинг) шартномаси асосида олинганлари бўйича ҳам эскириш Ўзбекистон Республикаси бухгалтерия ҳисобининг миллий стандарти (5-сонли БҲМС) «Асосий воситалар»га (рўйхат рақами 3546, 2024 йил 9 август) мувофиқ ҳисобланади.
Номоддий активлар бўйича амортизация танланган усулга биноан Ўзбекистон Республикаси бухгалтерия ҳисобининг миллий стандарти (7-сонли БҲМС) «Номоддий активлар»га (рўйхат рақами 3547, 2024 йил 9 август) мувофиқ ҳисобланади.
Актив қисми бўйича ҳисобланган эскириш (амортизация) суммаларини ва барча асосий воситалар ва номоддий активлар бўйича жамғарилган эскиришни назорат қилиш учун қайдномада эскиришни (амортизацияни) ўсиб борувчи тартибда ҳисобга олувчи тегишли устунлар кўзда тутилган.
(25-банд Ўзбекистон Республикаси Иқтисодиёт ва молия вазирлигининг 2025 йил 8 майдаги 257-сон ва Қишлоқ хўжалиги вазирлигининг 2025 йил 7 майдаги 31-сонли қарори (рўйхат рақами 1781-5, 05.06.2025 й.) таҳририда — Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 07.06.2025 й., 10/25/1781-5/0504-сон)
26. Молиявий инвестицияларни ҳисобга олиш қайдномаси узоқ муддатли инвестицияларни ҳисобга олувчи ҳисобварақларда (0600) ва қисқа муддатли инвестицияларни ҳисобга олувчи ҳисобварақларда (5800) ҳисобга олинадиган молиявий инвестициялар тўғрисидаги маълумотларни умумлаштириш учун мўлжалланган.
(26-банд Ўзбекистон Республикаси Иқтисодиёт ва молия вазирлигининг 2025 йил 8 майдаги 257-сон ва Қишлоқ хўжалиги вазирлигининг 2025 йил 7 майдаги 31-сонли қарори (рўйхат рақами 1781-5, 05.06.2025 й.) таҳририда — Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 07.06.2025 й., 10/25/1781-5/0504-сон)
27. Капитал қўйилмаларни ҳисобга олиш қайдномаси капитал қўйилмаларни ҳисобга олувчи ҳисобварақларда (0800) ҳисобга олинадиган фермер хўжаликларининг асосий воситалар ва номоддий активларга қўйилган инвестициялари, шунингдек маҳсулдор ва ишчи ҳайвонлар асосий подасини шакллантириш бўйича харажатлари тўғрисидаги маълумотларни умумлаштириш учун мўлжалланган.
(27-банд Ўзбекистон Республикаси Иқтисодиёт ва молия вазирлигининг 2025 йил 8 майдаги 257-сон ва Қишлоқ хўжалиги вазирлигининг 2025 йил 7 майдаги 31-сонли қарори (рўйхат рақами 1781-5, 05.06.2025 й.) таҳририда — Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 07.06.2025 й., 10/25/1781-5/0504-сон)
28. Товар-моддий захираларни ҳисобга олиш қайдномаси материалларни ҳисобга олувчи ҳисобварақларда (1000) ва тайёр маҳсулотларни ҳисобга олувчи ҳисобварақларда (2800) акс эттириладиган товар-моддий захираларнинг аналитик ва синтетик ҳисоби учун мўлжалланган.
(28-банднинг биринчи хатбошиси Ўзбекистон Республикаси Иқтисодиёт ва молия вазирлигининг 2025 йил 8 майдаги 257-сон ва Қишлоқ хўжалиги вазирлигининг 2025 йил 7 майдаги 31-сонли қарори (рўйхат рақами 1781-5, 05.06.2025 й.) таҳририда — Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 07.06.2025 й., 10/25/1781-5/0504-сон)
Қайднома бир ой (чорак) учун очилади ва моддий жавобгар шахслар бўйича барча турдаги қимматликлар кесимида уларнинг у ёки бу тури бўйича ҳисобот давридаги ҳаракатланиш бўлган ёки бўлмаганлигидан қатъи назар, алоҳида юритилади.
29. Боқувдаги ва ўстиришдаги ҳайвонларни ҳисобга олиш қайдномаси ўстиришдаги ва боқувдаги ҳайвонларни ҳисобга олувчи ҳисобварақларда (1100) ҳисобга олинадиган фермер хўжалигига тегишли ўстиришдаги ва боқувдаги ҳайвонларнинг мавжудлиги ва ҳаракатланишини ҳайвонларнинг гуруҳлари бўйича (ёш ҳайвонлар, катта ёшдаги ҳайвонлар, боқувдаги, яйловдаги ҳайвонлар; паррандалар; ёввойи ҳайвонлар; қуёнлар; асалари оиласи; катта ёшдаги чорва моллари, сотиш учун асосий подадан чиқарилган, аҳолидан сотиш учун қабул қилинган чорва моллари ва бошқалар) аналитик ҳисоб учун мўлжалланган. Бунда, ўстиришдаги ва боқувдаги ҳайвонларнинг миқдорий ва суммавий кўрсаткичларининг камайиши тўғрисидаги маълумот ҳайвонлар гуруҳлари бўйича «Хўжалик операцияси мазмуни» устунининг тегишли қаторида «минус» белгиси билан кўрсатилади.
(29-банд Ўзбекистон Республикаси Иқтисодиёт ва молия вазирлигининг 2025 йил 8 майдаги 257-сон ва Қишлоқ хўжалиги вазирлигининг 2025 йил 7 майдаги 31-сонли қарори (рўйхат рақами 1781-5, 05.06.2025 й.) таҳририда — Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 07.06.2025 й., 10/25/1781-5/0504-сон)
30. Харидор ва буюртмачилар билан ҳисоб-китобларни ҳисобга олиш қайдномаси олинадиган жорий тўловларни ҳисобга олувчи ҳисобварақларда (4000) ҳисобга олинадиган харидорлар ва буюртмачилар билан ҳисоб-китобларнинг ҳисоби учун қўлланилади.
Қайдномада 4010 ҳисобварақнинг дебети бўйича позицияли усулда, харидор ва буюртмачиларнинг сотилган товар-моддий захиралари ва бошқа активлар учун дебиторлик қарзлари ёзиб борилади. 4010 ҳисобварақнинг кредитида якуний ҳисоб-китоблар бўйича операциялар (шу жумладан, харидор ва буюртмачилардан олинган авансларни ҳисобга киритиш) пул маблағларини ҳисобга олувчи ҳисобварақларнинг кредити билан корреспонденцияланган ҳолда акс эттирилади.
(30-банд Ўзбекистон Республикаси Иқтисодиёт ва молия вазирлигининг 2025 йил 8 майдаги 257-сон ва Қишлоқ хўжалиги вазирлигининг 2025 йил 7 майдаги 31-сонли қарори (рўйхат рақами 1781-5, 05.06.2025 й.) таҳририда — Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 07.06.2025 й., 10/25/1781-5/0504-сон)
31. Бошқа дебиторлик қарзларини ҳисобга олиш қайдномаси, фермер хўжалигининг маҳсулотлар ва бошқа активларни сотиш билан боғлиқ бўлмаган хўжалик операциялари натижасида юзага келадиган дебиторлик қарзларининг аналитик ва синтетик ҳисоби учун мўлжалланган. Ушбу қайднома узоқ муддатли дебиторлик қарзлари ва кечиктирилган харажатларни ҳисобга олувчи ҳисобварақлар (0900), 4210 «Иш ҳақи бўйича берилган бўнаклар» ҳисобварағи, мол етказиб берувчилар ва пудратчиларга берилган бўнакларни ҳисобга олувчи ҳисобварақлар (4300), бюджетга бўнак тўловларини ҳисобга олувчи ҳисобварақлар (4400), давлат мақсадли жамғармаларига ва суғурталар бўйича бўнак тўловларини ҳисобга олувчи ҳисобварақлар (4500), ходимларнинг бошқа операциялар бўйича қарзини ҳисобга олувчи ҳисобварақлар (4700) ва бошқа жорий дебиторлик қарзларни ҳисобга олувчи ҳисобварақларда (4800) ҳисобга олинадиган бошқа дебитор қарздорликнинг ҳар бир тури учун алоҳида очилади.
(31-банд Ўзбекистон Республикаси Иқтисодиёт ва молия вазирлигининг 2025 йил 8 майдаги 257-сон ва Қишлоқ хўжалиги вазирлигининг 2025 йил 7 майдаги 31-сонли қарори (рўйхат рақами 1781-5, 05.06.2025 й.) таҳририда — Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 07.06.2025 й., 10/25/1781-5/0504-сон)
32. Пул маблағларини ҳисобга олиш қайдномаси, фермер хўжаликлари томонидан кассадаги пул маблағларини ҳисобга олувчи ҳисобварақлар (5000), ҳисоб-китоб ҳисобварағидаги пул маблағларини (5100), чет эл валютасидаги пул маблағларини (5200), банкдаги махсус ҳисобварақлардаги пул маблағларини ҳисобга олувчи ҳисобварақларда (5500) ҳисобга олинадиган пул маблағларининг ҳисоби учун қўлланилади.
Пул маблағларини ҳисобга олиш қайдномасида ҳисоб-китоб ҳисобварағи ва банкдаги бошқа ҳисобварақлар бўйича операциялар ёзувлари банк кўчирмалари ва унга илова қилинган ҳужжатлар асосида амалга оширилади. Ҳисоб-китоб ҳисобварағи бўйича операцияларни амалга ошириш ва расмийлаштириш қонунчиликда белгиланган тартибда амалга оширилади.
(32-банд Ўзбекистон Республикаси Иқтисодиёт ва молия вазирлигининг 2025 йил 8 майдаги 257-сон ва Қишлоқ хўжалиги вазирлигининг 2025 йил 7 майдаги 31-сонли қарори (рўйхат рақами 1781-5, 05.06.2025 й.) таҳририда — Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 07.06.2025 й., 10/25/1781-5/0504-сон)
33. Мол етказиб берувчилар ва пудратчилар билан ҳисоб-китобларни ҳисобга олиш қайдномаси, мол етказиб берувчилар ва пудратчиларга тўловлар бўйича жорий мажбуриятлар ҳисобварақларида (6000) ҳисобга олинадиган мол етказиб берувчилар ва пудратчилар билан ҳисоб-китобларни ҳисобга олиш учун қўлланилади.
Қайдномада 6010 ҳисобварақнинг кредити бўйича позицияли усул билан олинган моддий қимматликлар учун мол етказиб берувчиларнинг ҳисобварақлари, шунингдек, пудратчиларнинг бажарилган ишлар ва хизматлари учун ҳисобварақлари ёзилади. 6010 ҳисобварақнинг дебетида мол етказиб берувчилар ва пудратчиларнинг ҳисобварақлари бўйича якуний тўлов операциялари, пул маблағларини ҳисобга олувчи ҳисобварақлар кредити билан корреспонденциялашган ҳолда акс эттирилади.
(33-банд Ўзбекистон Республикаси Иқтисодиёт ва молия вазирлигининг 2025 йил 8 майдаги 257-сон ва Қишлоқ хўжалиги вазирлигининг 2025 йил 7 майдаги 31-сонли қарори (рўйхат рақами 1781-5, 05.06.2025 й.) таҳририда — Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 07.06.2025 й., 10/25/1781-5/0504-сон)
34. Ҳисобдор шахслар билан ҳисоб-китобларни ҳисобга олиш қайдномаси ҳисобнинг комбинациялашган регистри ҳисобланади, унда 4220 «Хизмат сафарларига берилган бўнаклар» ҳисобварағи, 4230 «Умумхўжалик харажатлари учун берилган бўнаклар» ҳисобварағи ва 6970 «Ҳисобдор шахсларга бўлган қарзлар» ҳисобварақлари бўйича ҳисобдор шахслар билан ҳисоб-китобларнинг аналитик ва синтетик ҳисоби бирлаштирилган.
(34-банд Ўзбекистон Республикаси Иқтисодиёт ва молия вазирлигининг 2025 йил 8 майдаги 257-сон ва Қишлоқ хўжалиги вазирлигининг 2025 йил 7 майдаги 31-сонли қарори (рўйхат рақами 1781-5, 05.06.2025 й.) таҳририда — Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 07.06.2025 й., 10/25/1781-5/0504-сон)
35. Меҳнатга ҳақ тўлаш бўйича ҳисоб-китобларни ҳисобга олиш қайдномаси, иш ҳақи бўйича ходимлар билан ҳисоб-китобларни ҳисобга олувчи ҳисобварақларда (6700) ҳисобга олинадиган иш ҳақи бўйича ҳисоб-китоблар ҳисоби учун мўлжалланган.
Қайдноманинг «6710 — ҳисобварағи кредитидан қуйидаги ҳисобварақлар дебетига» бўлимида фермер хўжалигининг ишчиларига бажарилган ишлар учун қонунчиликка мувофиқ ҳисобланган иш ҳақи суммалари акс эттирилади.
Қайдноманинг «6710 — ҳисобварағи дебетидан қуйидаги ҳисобварақлар кредитига (ушлаб қолинган)» бўлимида ишчиларнинг иш ҳақидан қонунчиликка мувофиқ барча ушланмаларнинг (жисмоний шахсларнинг даромадларидан солиқ, берилган бўнаклар суммаси, ҳисобдор шахслар томонидан ўз вақтида қайтарилмаган суммалар, турли корхоналар ва шахслар фойдасига ижро варақалари бўйича суммалар ва бошқалар) суммаси акс эттирилади. «Тўланади» устунида ишчиларга тўланиши лозим бўлган сумма акс эттирилади.
Қайднома тўлов ҳужжати ҳам ҳисобланади ва фермер хўжалиги ишчиларига иш ҳақини тўлаш учун мўлжалланган.
Фермер хўжалиги ходимларига тўланиши лозим бўлган иш ҳақи ўз вақтида тўланмаган ҳолатда, ушбу қайдноманинг «Тўланади» устунида «Депонентланган» деб ёзилади ва кўрсатилган сумма ҳар бир ходим бўйича (позицияли усулдаги ёзув билан) кейинги ойнинг қайдномасида «20__ йил ________даги қолдиқ (ходим олдидаги қарздорлик)» устунига ўтказилади.
(35-банд Ўзбекистон Республикаси Иқтисодиёт ва молия вазирлигининг 2025 йил 8 майдаги 257-сон ва Қишлоқ хўжалиги вазирлигининг 2025 йил 7 майдаги 31-сонли қарори (рўйхат рақами 1781-5, 05.06.2025 й.) таҳририда — Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 07.06.2025 й., 10/25/1781-5/0504-сон)
36. Бошқа мажбуриятларни ҳисобга олиш қайдномаси, фермер хўжалигининг асосий ишлаб чиқариш фаолияти билан боғлиқ бўлмаган хўжалик операциялари натижасида юзага келадиган бошқа мажбуриятларнинг аналитик ва синтетик ҳисоби учун мўлжалланган. Ушбу қайднома, кечиктирилган жорий мажбуриятларни ҳисобга олувчи ҳисобварақларда (6200), олинган бўнакларнинг жорий қисмини ҳисобга олувчи ҳисобварақларда (6300), бюджетга тўловлар бўйича қарзларни ҳисобга олувчи ҳисобварақларда (6400), суғурта ва давлат мақсадли жамғармаларига тўловлар бўйича жорий қарзларни ҳисобга олувчи ҳисобварақларда (6500), қисқа муддатли кредитлар ва қарзларни ҳисобга олувчи ҳисобварақлар (6800) ва 6970 «Ҳисобдор шахсларга бўлган қарзлар» ҳисобварағидан ташқари турли кредиторларга бўлган қарзларни ҳисобга олувчи ҳисобварақларда (6900) ҳисобга олинадиган бошқа мажбуриятларнинг ҳар бир тури бўйича кредиторлар кесимида алоҳида очилади.
(36-банд Ўзбекистон Республикаси Иқтисодиёт ва молия вазирлигининг 2025 йил 8 майдаги 257-сон ва Қишлоқ хўжалиги вазирлигининг 2025 йил 7 майдаги 31-сонли қарори (рўйхат рақами 1781-5, 05.06.2025 й.) таҳририда — Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 07.06.2025 й., 10/25/1781-5/0504-сон)
37. Хусусий капитални ҳисобга олиш қайдномаси, ҳисобот даври учун фермер хўжалиги хусусий капиталининг ҳолати ва ҳаракатланиши ҳақидаги маълумотни уни шакллантириш манбалари бўйича акс эттириш учун мўлжалланган. Ушбу қайднома фермер хўжаликлари томонидан устав капиталини (8300), резерв капиталини (8500), тақсимланмаган фойдани (қопланмаган зарарни) (8700) ва мақсадли тушумларни (8800) ҳисобга олувчи ҳисобварақларда ҳисоби юритиладиган хусусий капиталнинг аналитик ва синтетик ҳисобини юритиш учун қўлланилади.
(37-банд Ўзбекистон Республикаси Иқтисодиёт ва молия вазирлигининг 2025 йил 8 майдаги 257-сон ва Қишлоқ хўжалиги вазирлигининг 2025 йил 7 майдаги 31-сонли қарори (рўйхат рақами 1781-5, 05.06.2025 й.) таҳририда — Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 07.06.2025 й., 10/25/1781-5/0504-сон)
38. Ҳисобот даври харажат (сарф)ларини ҳисобга олиш қайдномаси, ҳисобот даври харажатларини (сарфини) ишлаб чиқариладиган қишлоқ хўжалик маҳсулотларининг таннархига олиб бориладиган ишлаб чиқариш харажатлари ва ишлаб чиқариш жараёни билан бевосита боғлиқ бўлмаган, давр харажатлари бўйича умумлаштириш учун қўлланилади. Ушбу регистрда ҳисобот даврининг харажатлари (сарфлари) ҳақидаги маълумот 2010 «Асосий ишлаб чиқариш» ҳисобварағи, 2310 «Ёрдамчи ишлаб чиқариш» ҳисобварағи ва давр харажатларини ҳисобга олувчи ҳисобварақлар (9400) айланмасидан келиб чиққан ҳолда акс эттирилади.
2010 «Асосий ишлаб чиқариш» ҳисобварағи, 2310 «Ёрдамчи ишлаб чиқариш» ҳисобварағи ва давр харажатларини ҳисобга олувчи ҳисобварақлар (9400) дебетидаги харажатлар турли ҳисобварақларнинг кредитларидан бошқа қайдномалардаги маълумотлар ва бевосита алоҳида бошланғич ҳисоб ҳужжатларидаги маълумотлардан йиғилади.
Тугалланмаган ишлаб чиқариш маҳсулотларига (ишлар, хизматларга) сарфланган харажатлар аниқланиши билан уларнинг ҳақиқий таннархи аниқланади ва улар 2010 «Асосий ишлаб чиқариш» ҳисобварағи ва 2310 «Ёрдамчи ишлаб чиқариш» ҳисобварақларнинг кредитидан маҳсулотлардан (ишлар, хизматлардан) фойдаланиш йўналишларига қараб тегишли ҳисобварақларнинг дебетига ҳисобдан чиқарилади — омборга (2810 «Омбордаги тайёр маҳсулотлар» ҳисобварағи), реализацияга (9110 «Сотилган тайёр маҳсулотларнинг таннархи» ҳисобварағи), ҳисобот даврининг якунида эса давр харажатларини ҳисобга олувчи ҳисобварақларнинг (9400) айланмаси суммаси 9910 «Якуний молиявий натижа (фойда ёки зарар)» ҳисобварағига ёпилади.
(38-банд Ўзбекистон Республикаси Иқтисодиёт ва молия вазирлигининг 2025 йил 8 майдаги 257-сон ва Қишлоқ хўжалиги вазирлигининг 2025 йил 7 майдаги 31-сонли қарори (рўйхат рақами 1781-5, 05.06.2025 й.) таҳририда — Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 07.06.2025 й., 10/25/1781-5/0504-сон)
39. Деҳқончилик маҳсулотларини ишлаб чиқариш харажатлари ва маҳсулот чиқишини ҳисобга олиш қайдномаси моддалар бўйича йил бошидан бошлаб ўсиб бориш тартибида харажатларнинг, шунингдек маҳсулот чиқишининг аналитик ҳисоби учун мўлжалланган.
40. Чорвачилик маҳсулотларини ишлаб чиқариш харажатлари ва маҳсулот чиқишини ҳисобга олиш қайдномаси моддалар бўйича йил бошидан бошлаб ўсиб бориш тартибида харажатларнинг, шунингдек чорвачилик маҳсулотлари чиқишининг аналитик ҳисоби учун мўлжалланган.
41. Ёрдамчи ишлаб чиқариш харажатлари ва хизматларини ҳисобга олиш қайдномаси ёрдамчи ишлаб чиқариш ва кўрсатиладиган хизматлар (бажариладиган ишлар) харажатлари турлари бўйича аналитик ҳисобни юритишга мўлжалланган. Харажатлар 2310 ҳисобварақнинг дебетида харажатлар моддалари бўйича кредитланадиган ҳисобварақларни кўрсатган ҳолда акс эттирилади. Хизматлар 2310 ҳисобварағининг кредитидан ҳисобот даври давомида режали таннарх бўйича кўрсатилган хизматларни ҳисобот даври якунида ҳақиқий таннарх даражасигача тузатиб берилган ҳолда ҳисобдан чиқарилади.
(41-банд Ўзбекистон Республикаси Иқтисодиёт ва молия вазирлигининг 2025 йил 8 майдаги 257-сон ва Қишлоқ хўжалиги вазирлигининг 2025 йил 7 майдаги 31-сонли қарори (рўйхат рақами 1781-5, 05.06.2025 й.) таҳририда — Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 07.06.2025 й., 10/25/1781-5/0504-сон)
42. Соф фойда (зарар)ни ҳисоблаш қайдномаси фермер хўжаликларининг ҳисобот даврида соф фойдани (соф зарарни) ҳисоблаб чиқиш учун олинган даромадлар ва сарфланган харажатлар тўғрисидаги маълумотларни умумлаштириш учун мўлжалланган.
43. Фермер хўжалигининг ҳисобот даври қайдномаларида (деҳқончилик маҳсулотларини ишлаб чиқариш харажатлари ва маҳсулот чиқишини ҳисобга олиш қайдномаси, чорвачилик маҳсулотларини ишлаб чиқариш харажатлари ва маҳсулот чиқишини ҳисобга олиш қайдномаси, ёрдамчи ишлаб чиқариш харажатлари ва хизматларини ҳисобга олиш қайдномаларидан ташқари) акс эттирилган молиявий-хўжалик фаолияти натижаларини умумлаштириш Хўжалик операцияларини ҳисобга олиш жамланма қайдномасида амалга оширилади.
Ҳисобот даврининг якунида ҳар бир ҳисобварақнинг дебет ва кредити бўйича айланмаси ҳисобланади ва ҳисобот даврининг охирига (кейинги ҳисобот даврининг бошига) қолдиқ чиқарилади.
Хўжалик операцияларини ҳисобга олиш жамланма қайдномаси синтетик ҳисоб регистри саналади, унинг асосида ҳисобот даврининг охирида маблағларнинг ва улар манбаларининг мавжудлигини аниқлаш ва молиявий ҳисоботни тузиш мумкин.
Хўжалик операцияларини ҳисобга олиш жамланма қайдномаси ҳисобот даври учун очилади ва унда ҳисобот давридаги операциялар ҳисоби умумлаштирилади. Хўжалик операцияларини ҳисобга олиш жамланма қайдномасининг сўнгги варағи фермер ёки қонунчиликда белгиланган тартибда у томонидан белгиланган шахс томонидан имзоланади.
Хўжалик операцияларини ҳисобга олиш Жамланма қайдномасининг «Ҳисобварақнинг рақами ва номи» устунида бухгалтерия ҳисобини юритишда қўлланилган барча ҳисобварақлар келтирилади ва «20___ йил «___» ________даги қолдиқ» устунига маблағлар турлари ва уларнинг манбалари бўйича ҳисобот даври бошидаги мавжуд қолдиқ суммалари ўтказилади. Актив ҳисобварақларнинг қолдиқлари ушбу устуннинг «дебет» қисмида, пассив ҳисобварақлар бўйича эса — «кредит» қисмида ёзилади. Шундан сўнг, «20___ йил ______ учун жами айланма» устунида шу ҳисобот давридаги ушбу ҳисобварақлар айланмаларининг жами ёзилади. «20___ йил «__» ______даги қолдиқ» устунида активларни, мажбуриятларни ва хусусий капитални ҳисобга олувчи ҳисобварақларнинг ҳар бири бўйича ҳисобот даврининг якунидаги мавжуд қолдиқ суммалари аниқланади. «Қайднома номи» устунида эса келтирилган ҳисобварақда ҳисоб объекти юритиладиган қайдноманинг номи кўрсатилади.
Хўжалик операцияларини ҳисобга олиш жамланма қайдномасида келтирилган активларни, мажбуриятларни ва хусусий капитални ҳисобга олувчи ҳисобварақларнинг қолдиқлари бухгалтерия балансига ўтказилади.
Хўжалик операцияларини ҳисобга олиш жамланма қайдномасида келтирилган ҳисобот давридаги даромадлар ва харажатларни ҳисобга олувчи ҳисобварақларнинг айланмаси молиявий натижалар тўғрисидаги ҳисоботга ўтказилади.
(43-банд Ўзбекистон Республикаси Иқтисодиёт ва молия вазирлигининг 2025 йил 8 майдаги 257-сон ва Қишлоқ хўжалиги вазирлигининг 2025 йил 7 майдаги 31-сонли қарори (рўйхат рақами 1781-5, 05.06.2025 й.) таҳририда — Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 07.06.2025 й., 10/25/1781-5/0504-сон)
LexUZ шарҳи
Қаранг: Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик процессуал кодексининг 68-моддаси.
44. Қонунчилик ҳужжатларида белгиланган тартибда бухгалтерия ҳисобини бухгалтерия ҳисобининг миллий стандартларига асосан юритадиган фермер хўжаликлари Бухгалтерия баланси ва Молиявий натижалар тўғрисидаги ҳисоботлардан иборат йиллик молиявий ҳисоботни ҳисобот йилидан кейинги йилнинг 1-мартидан кечиктирмай, бухгалтерия ҳисобини молиявий ҳисоботнинг халқаро стандартларига асосан юритадиган фермер хўжаликлари Молиявий ҳолат тўғрисидаги ҳисобот ва Фойда ёки зарар ва бошқа умумлашган даромад тўғрисидаги ҳисоботлардан иборат йиллик молиявий ҳисоботни ҳисобот йилидан кейинги йилнинг 1 майидан кечиктирмай тақдим этади.
(44-банд Ўзбекистон Республикаси Иқтисодиёт ва молия вазирлигининг 2025 йил 8 майдаги 257-сон ва Қишлоқ хўжалиги вазирлигининг 2025 йил 7 майдаги 31-сонли қарори (рўйхат рақами 1781-5, 05.06.2025 й.) таҳририда — Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 07.06.2025 й., 10/25/1781-5/0504-сон)
45. Молиявий ҳисоботларни тақдим қилиш Молиявий ҳисоботларни тақдим этиш муддатлари ҳамда уларнинг таркиби ва мазмуни тўғрисидаги низом (рўйхат рақами 3567, 2024 йил 4 ноябрь) билан белгиланган шаклларда ва тартибда амалга оширилади.
(45-банд Ўзбекистон Республикаси Иқтисодиёт ва молия вазирлигининг 2025 йил 8 майдаги 257-сон ва Қишлоқ хўжалиги вазирлигининг 2025 йил 7 майдаги 31-сонли қарори (рўйхат рақами 1781-5, 05.06.2025 й.) таҳририда — Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 07.06.2025 й., 10/25/1781-5/0504-сон)
VII. Якуний қоида
46. Ушбу Низом Ўзбекистон Республикаси Монополиядан чиқариш, рақобат ва тадбиркорликни қўллаб-қувватлаш давлат қўмитаси ва Ўзбекистон фермер хўжаликлари уюшмаси билан келишилган.
Монополиядан чиқариш, рақобат ва тадбиркорликни қўллаб-қувватлаш давлат қўмитаси раиси в.б. Б. УЛАШОВ
Тошкент ш.,
2008 йил 5 март
Ўзбекистон фермер хўжаликлари уюшмаси раиси в.б. Т. БОЗОРОВ
Асосий воситалар ва бошқа активларнинг чиқиб кетиши
9210
Асосий воситаларнинг чиқиб кетиши
9220
Бошқа активларнинг чиқиб кетиши
9300
Асосий фаолиятнинг бошқа даромадлари
Т
9310
Асосий воситаларнинг чиқиб кетишидан фойда
9320
Бошқа активларнинг чиқиб кетишидан фойда
9330
Ундирилган жарима, пеня ва устамалар
9340
Ўтган йиллар фойдалари
9350
Оператив ижарадан даромадлар
9360
Кредитор ва депонент қарзларни ҳисобдан чиқаришдан даромадлар
9380
Қайтарилмайдиган молиявий ёрдам
9390
Бошқа операцион даромадлар
9400
Давр харажатлари
Т
9410
Сотиш харажатлари
9420
Маъмурий харажатлар
9430
Бошқа операцион харажатлар
9500
Молиявий фаолият бўйича даромадлар
Т
9510
Роялти кўринишидаги даромадлар
9520
Дивидендлар кўринишидаги даромадлар
9530
Фоизлар кўринишидаги даромадлар
9540
Валюталар курслари фарқидан даромадлар
9550
Молиявий ижарадан даромадлар
9560
Қимматли қоғозларни қайта баҳолашдан даромадлар
9590
Молиявий фаолиятнинг бошқа даромадлари
9600
Молиявий фаолият бўйича харажатлар
Т
9610
Фоизлар кўринишидаги харажатлар
9620
Валюталар курслари фарқидан зарарлар
9690
Молиявий фаолият бўйича бошқа харажатлар
9700
Фавқулодда вазиятлардан олинган фойда (зарар)
Т
9710
Фавқулодда вазиятлардан олинган фойдалар
9720
Фавқулодда вазиятлардан кўрилган зарарлар
9800
Солиқ мажбуриятларини тўлаш учун фойданинг ишлатилиши
9820
Фойдадан ҳисобланган бошқа солиқ мажбуриятлари бўйича харажатлар
9900
Якуний молиявий натижа
Т
9910
Якуний молиявий натижа (фойда ёки зарар)
5-БОБ. БАЛАНСДАН ТАШҚАРИ ҲИСОБВАРАҚЛАР
001
Оператив ижарага олинган асосий воситалар
БТ
002
Масъул сақлашга қабул қилинган товар-моддий захиралар
БТ
006
Қатъий ҳисобдаги бланкалар
БТ
010
Молиявий ижара шартномаси бўйича берилган асосий воситалар
БТ
011
Ссуда шартномаси бўйича олинган мулк
БТ
013
Вақтинчалик солиқ ва божхона имтиёзлари (турлари бўйича)
БТ
014
Фойдаланишдаги инвентар ва хўжалик жиҳозлари
БТ
(1-илова Ўзбекистон Республикаси Иқтисодиёт ва молия вазирлигининг 2025 йил 8 майдаги 257-сон ва Қишлоқ хўжалиги вазирлигининг 2025 йил 7 майдаги 31-сонли қарори (рўйхат рақами 1781-5, 05.06.2025 й.) таҳририда — Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 07.06.2025 й., 10/25/1781-5/0504-сон)
Фермер хўжаликларида бухгалтерия ҳисобининг соддалаштирилган тизимини ташкил этиш тўғрисидаги низомга 2-ИЛОВА
Хўжалик операцияларини қайд этиш Журнали 20____ йил ____________________учун
Ташкилот _________________________________________________________ Фаолият тури ______________________________________________________
Т/р
Сана
Бошланғич ҳисоб ҳужжатининг номи ва рақами
Операциянинг мазмуни
Сумма
Ҳисобварақ рақами
дебет
кредит
20____й. ____________________учун
1.
2.
20____й. ____________________учун
1.
2.
ва ҳ. к.
(2-илова Ўзбекистон Республикаси Иқтисодиёт ва молия вазирлигининг 2025 йил 8 майдаги 257-сон ва Қишлоқ хўжалиги вазирлигининг 2025 йил 7 майдаги 31-сонли қарори (рўйхат рақами 1781-5, 05.06.2025 й.) таҳририда — Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 07.06.2025 й., 10/25/1781-5/0504-сон)
Фермер хўжаликларида бухгалтерия ҳисобининг соддалаштирилган тизимини ташкил этиш тўғрисидаги низомга 3-ИЛОВА
Хўжалик операцияларини ҳисобга олиш Китоби 20____ йил ____________________учун
Ташкилот __________________________________________________________ Фаолият тури ______________________________________________________ Ҳисобварақнинграқами ва номи _____________________________________________
Т/р
Сана
Ҳужжатнинг номи ва рақами
Ҳисобварақбўйича айланма
Қолдиқ
дт
кт
дт
кт
20___й. «____» ___________даги қолдиқ
1.
2.
20___й. ____________ учун жами айланма
20___й. «____» ___________даги қолдиқ
(3-илова Ўзбекистон Республикаси Иқтисодиёт ва молия вазирлигининг 2025 йил 8 майдаги 257-сон ва Қишлоқ хўжалиги вазирлигининг 2025 йил 7 майдаги 31-сонли қарори (рўйхат рақами 1781-5, 05.06.2025 й.) таҳририда — Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 07.06.2025 й., 10/25/1781-5/0504-сон)
Фермер хўжаликларида бухгалтерия ҳисобининг соддалаштирилган тизимини ташкил этиш тўғрисидаги низомга 4-ИЛОВА
Асосий воситалар ва номоддий активларни ҳисобга олиш қайдномаси 20 ____ йил ___________________ учун
Асосий воситаларни (0110—0190), молиявий ижарага олинганасосий воситаларни (0300) ва уларнинг эскиришини (0210—0299) ҳисобга олувчи ҳисобварақлар
Номоддий активларни (0410—0490) ва уларнинг амортизациясини (0510—0590) ҳисобга олувчи ҳисобварақлар
Фермер
______________
__________________________
(имзо)
(Ф.И.Ш.)
Бухгалтер
______________
__________________________
(имзо)
(Ф.И.Ш.)
(4-илова Ўзбекистон Республикаси Иқтисодиёт ва молия вазирлигининг 2025 йил 8 майдаги 257-сон ва Қишлоқ хўжалиги вазирлигининг 2025 йил 7 майдаги 31-сонли қарори (рўйхат рақами 1781-5, 05.06.2025 й.) таҳририда — Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 07.06.2025 й., 10/25/1781-5/0504-сон)
Фермер хўжаликларида бухгалтерия ҳисобининг соддалаштирилган тизимини ташкил этиш тўғрисидаги низомга 5-ИЛОВА
Молиявий инвестицияларни ҳисобга олиш қайдномаси 20__йил _________________ учун
(5-илова Ўзбекистон Республикаси Иқтисодиёт ва молия вазирлигининг 2025 йил 8 майдаги 257-сон ва Қишлоқ хўжалиги вазирлигининг 2025 йил 7 майдаги 31-сонли қарори (рўйхат рақами 1781-5, 05.06.2025 й.) таҳририда — Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 07.06.2025 й., 10/25/1781-5/0504-сон)
Фермер хўжаликларида бухгалтерия ҳисобининг соддалаштирилган тизимини ташкил этиш тўғрисидаги низомга 6-ИЛОВА
Капитал қўйилмаларни ҳисобга олиш қайдномаси
20___ йил __________ учун _______-ҳисобварақ бўйича
Т/р
Капитал қўйилмалар объектларининг номи
Ўлчов бирлиги
20__ йил _______даги қолдиқ
Келиб тушган ва ҳисобварақнинг дебети бўйича қуйидаги ҳисобварақлар кредитида акс эттирилган
Чиқим бўлган ва ҳисобварақнинг кредити бўйича қуйидаги ҳисобварақлар дебетида акс эттирилган
20__ йил _______даги қолдиқ
____-ҳисобварақ
____-ҳисобварақ
____-ҳисобварақ
____-ҳисобварақ
миқдори
суммаси
миқдори
суммаси
миқдори
суммаси
миқдори
суммаси
миқдори
суммаси
миқдори
суммаси
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
Фермер
______________
__________________________
(имзо)
(Ф.И.Ш.)
Бухгалтер
______________
__________________________
(имзо)
(Ф.И.Ш.)
(6-илова Ўзбекистон Республикаси Иқтисодиёт ва молия вазирлигининг 2025 йил 8 майдаги 257-сон ва Қишлоқ хўжалиги вазирлигининг 2025 йил 7 майдаги 31-сонли қарори (рўйхат рақами 1781-5, 05.06.2025 й.) таҳририда — Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 07.06.2025 й., 10/25/1781-5/0504-сон)
(7-илова Ўзбекистон Республикаси Иқтисодиёт ва молия вазирлигининг 2025 йил 8 майдаги 257-сон ва Қишлоқ хўжалиги вазирлигининг 2025 йил 7 майдаги 31-сонли қарори (рўйхат рақами 1781-5, 05.06.2025 й.) таҳририда — Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 07.06.2025 й., 10/25/1781-5/0504-сон)
Фермер хўжаликларида бухгалтерия ҳисобининг соддалаштирилган тизимини ташкил этиш тўғрисидаги низомга 8-ИЛОВА
Боқувдаги ва ўстиришдаги ҳайвонларни ҳисобга олиш қайдномаси 20___ йил _________ учун ______ - ҳисобварақ бўйича
(8-илованинг номи Ўзбекистон Республикаси Иқтисодиёт ва молия вазирлигининг 2025 йил 8 майдаги 257-сон ва Қишлоқ хўжалиги вазирлигининг 2025 йил 7 майдаги 31-сонли қарори (рўйхат рақами 1781-5, 05.06.2025 й.) таҳририда — Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 07.06.2025 й., 10/25/1781-5/0504-сон)
(8-илова Ўзбекистон Республикаси Иқтисодиёт ва молия вазирлигининг 2025 йил 8 майдаги 257-сон ва Қишлоқ хўжалиги вазирлигининг 2025 йил 7 майдаги 31-сонли қарори (рўйхат рақами 1781-5, 05.06.2025 й.) таҳририда — Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 07.06.2025 й., 10/25/1781-5/0504-сон)
Фермер хўжаликларида бухгалтерия ҳисобининг соддалаштирилган тизимини ташкил этиш тўғрисидаги низомга 9-ИЛОВА
Харидор ва буюртмачилар билан ҳисоб-китобларни ҳисобга олиш қайдномаси
20___ йил___________ учун _______-ҳисобварақ бўйича
Т/р
Харидор
Олинадиган ҳисобварақларнинг 20__ йил _______даги қолдиғи
Ҳужжат рақами ва санаси
Сотилган маҳсулот номи
4010-ҳисобварақнинг дебетидан қуйидаги ҳисобварақлар кредити бўйича
4010-ҳисобварақнинг кредитидан қуйидаги ҳисобварақлар дебети бўйича
Олинадиган ҳисобварақларнинг 20__ йил ______даги қолдиғи
___-ҳисобварақ
___-ҳисобварақ
___-ҳисобварақ
жами
___-ҳисобварақ
___-ҳисобварақ
___-ҳисобварақ
жами
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
Фермер
______________
__________________________
(имзо)
(Ф.И.Ш.)
Бухгалтер
______________
__________________________
(имзо)
(Ф.И.Ш.)
(9-илова Ўзбекистон Республикаси Иқтисодиёт ва молия вазирлигининг 2025 йил 8 майдаги 257-сон ва Қишлоқ хўжалиги вазирлигининг 2025 йил 7 майдаги 31-сонли қарори (рўйхат рақами 1781-5, 05.06.2025 й.) таҳририда — Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 07.06.2025 й., 10/25/1781-5/0504-сон)
(10-илова Ўзбекистон Республикаси Иқтисодиёт ва молия вазирлигининг 2025 йил 8 майдаги 257-сон ва Қишлоқ хўжалиги вазирлигининг 2025 йил 7 майдаги 31-сонли қарори (рўйхат рақами 1781-5, 05.06.2025 й.) таҳририда — Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 07.06.2025 й., 10/25/1781-5/0504-сон)
Фермер хўжаликларида бухгалтерия ҳисобининг соддалаштирилган тизимини ташкил этиш тўғрисидаги низомга 11-ИЛОВА
Пул маблағларини ҳисобга олиш қайдномаси 20___ йил _______________ учун
(11-илова Ўзбекистон Республикаси Иқтисодиёт ва молия вазирлигининг 2025 йил 8 майдаги 257-сон ва Қишлоқ хўжалиги вазирлигининг 2025 йил 7 майдаги 31-сонли қарори (рўйхат рақами 1781-5, 05.06.2025 й.) таҳририда — Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 07.06.2025 й., 10/25/1781-5/0504-сон)
(12-илова Ўзбекистон Республикаси Иқтисодиёт ва молия вазирлигининг 2025 йил 8 майдаги 257-сон ва Қишлоқ хўжалиги вазирлигининг 2025 йил 7 майдаги 31-сонли қарори (рўйхат рақами 1781-5, 05.06.2025 й.) таҳририда — Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 07.06.2025 й., 10/25/1781-5/0504-сон)
Фермер хўжаликларида бухгалтерия ҳисобининг соддалаштирилган тизимини ташкил этиш тўғрисидаги низомга 13-ИЛОВА
Ҳисобдор шахслар билан ҳисоб-китобларни ҳисобга олиш қайдномаси 20__ йил _____________ учун ________ -ҳисобварақ бўйича
(13-илованинг номи Ўзбекистон Республикаси Иқтисодиёт ва молия вазирлигининг 2025 йил 8 майдаги 257-сон ва Қишлоқ хўжалиги вазирлигининг 2025 йил 7 майдаги 31-сонли қарори (рўйхат рақами 1781-5, 05.06.2025 й.) таҳририда — Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 07.06.2025 й., 10/25/1781-5/0504-сон)
(13-илова Ўзбекистон Республикаси Иқтисодиёт ва молия вазирлигининг 2025 йил 8 майдаги 257-сон ва Қишлоқ хўжалиги вазирлигининг 2025 йил 7 майдаги 31-сонли қарори (рўйхат рақами 1781-5, 05.06.2025 й.) таҳририда — Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 07.06.2025 й., 10/25/1781-5/0504-сон)
* Шахсий жамғарма пенсия ҳисобварағи (маълумот тариқасида)
(14-илова Ўзбекистон Республикаси Иқтисодиёт ва молия вазирлигининг 2025 йил 8 майдаги 257-сон ва Қишлоқ хўжалиги вазирлигининг 2025 йил 7 майдаги 31-сонли қарори (рўйхат рақами 1781-5, 05.06.2025 й.) таҳририда — Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 07.06.2025 й., 10/25/1781-5/0504-сон)
(15-илова Ўзбекистон Республикаси Иқтисодиёт ва молия вазирлигининг 2025 йил 8 майдаги 257-сон ва Қишлоқ хўжалиги вазирлигининг 2025 йил 7 майдаги 31-сонли қарори (рўйхат рақами 1781-5, 05.06.2025 й.) таҳририда — Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 07.06.2025 й., 10/25/1781-5/0504-сон)
Фермер хўжаликларида бухгалтерия ҳисобининг соддалаштирилган тизимини ташкил этиш тўғрисидаги низомга 16-ИЛОВА
Хусусий капитални ҳисобга олиш қайдномаси
20__ йил ________________ учун
Т/р
Хўжалик операциясининг мазмуни
Хусусий капитални ҳисобга олувчи ҳисобварақлар дебети бўйича қуйидаги ҳисобварақнинг кредитига
Хусусий капитални ҳисобга олувчи ҳисобварақлар кредитидан қуйидаги ҳисобварақлар дебетига
Жами
устав капитали (8300)
қўшилган капитал (8400)
резерв капитали (8500)
тақсимланмаган фойда
(қопланмаган зарар)
(8700)
мақсадли тушумлар ва бошқалар
(8800)
сумма
ҳисобварақ рақами
кор. ҳисобварақ
сумма
кор. ҳисобварақ
сумма
кор. ҳисобварақ
сумма
кор. ҳисобварақ
сумма
кор. ҳисобварақ
сумма
20__ йил ______даги қолдиқ
х
х
х
х
х
1.
2.
3.
...
Жами 20__ йил _______ учун
20__ йил ______даги қолдиқ
х
х
х
х
х
Фермер
_____________
________________________
(имзо)
(Ф.И.Ш.)
Бухгалтер
_____________
________________________
(имзо)
(Ф.И.Ш.)
(16-илова Ўзбекистон Республикаси Иқтисодиёт ва молия вазирлигининг 2025 йил 8 майдаги 257-сон ва Қишлоқ хўжалиги вазирлигининг 2025 йил 7 майдаги 31-сонли қарори (рўйхат рақами 1781-5, 05.06.2025 й.) таҳририда — Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 07.06.2025 й., 10/25/1781-5/0504-сон)
(17-илова Ўзбекистон Республикаси Иқтисодиёт ва молия вазирлигининг 2025 йил 8 майдаги 257-сон ва Қишлоқ хўжалиги вазирлигининг 2025 йил 7 майдаги 31-сонли қарори (рўйхат рақами 1781-5, 05.06.2025 й.) таҳририда — Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 07.06.2025 й., 10/25/1781-5/0504-сон)
Фермер хўжаликларида бухгалтерия ҳисобининг соддалаштирилган тизимини ташкил этиш тўғрисидаги низомга 18-ИЛОВА
Деҳқончилик маҳсулотларини ишлаб чиқариш харажатлари ва маҳсулот чиқишини ҳисобга олиш қайдномаси 20__ йил ___________ учун
Т/р
Харажат моддалари
Аналитик ҳисоб объектлари
пахта хом ашёси
жорий йил буғдой ҳосили
йил бошидан
ой учун
жами
йил бошидан
ой учун
жами
1
2
3
4
5
6
7
8
I. Ўсимликчилик харажатлари
Меҳнат ҳақи
Ягона ижтимоий тўлов
Уруғлар
Минерал ўғитлар
Маҳаллий ўғитлар
Нефть маҳсулотлари
Асосий воситалар эскириши
Асосий воситаларни таъмирлаш
Автотранспорт
Бошқа харажатлар
Жами
20__й.______даги қолдиқ
Ҳаммаси
II. Ўсимликчилик маҳсулотлари чиқиши
Пахта хом-ашёси, ц
Қиймати, сўм
Буғдой, ц
Қиймати, сўм
Сомон, ц
Қиймати, сўм
Жами маҳсулот, сўм
Фермер
_______________
_____________________
(имзо)
(Ф.И.Ш.)
Бухгалтер
_______________
_____________________
(имзо)
(Ф.И.Ш.)
Фермер хўжаликларида бухгалтерия ҳисобининг соддалаштирилган тизимини ташкил этиш тўғрисидаги низомга 19-ИЛОВА
Чорвачилик маҳсулотларини ишлаб чиқариш харажатлари ва маҳсулот чиқишини ҳисобга олиш қайдномаси 20__ йил _____________ учун
Т/р
Харажат моддалари
Аналитик ҳисоб объектлари
асосий пода
ёш ҳайвонлар
йил бошидан
ой учун
жами
йил бошидан
ой учун
жами
1
2
3
4
5
6
7
8
I. Чорвачилик харажатлари
Меҳнат ҳақи
Ягона ижтимоий тўлов
Ем-хашак
Асосий воситалар эскириши
Асосий воситаларни таъмирлаш
Автотранспорт
Бошқа харажатлар
Жами
II. Чорвалик маҳсулотлари чиқиши
Сут, ц
Қиймати, сўм
Гўшт, ц
Қиймати, сўм
Бузоқ, бош
Қиймати, сўм
Ортган вазни, ц
Қиймати, сўм
Гўнг, сўм
Жами маҳсулот чиқиши, сўм
Фермер
_______________
_____________________
(имзо)
(Ф.И.Ш.)
Бухгалтер
_______________
_____________________
(имзо)
(Ф.И.Ш.)
Фермер хўжаликларида бухгалтерия ҳисобининг соддалаштирилган тизимини ташкил этиш тўғрисидаги низомга 20-ИЛОВА
Ёрдамчи ишлаб чиқариш харажатлари ва хизматларини ҳисобга олиш қайдномаси 20__ йил ______________ учун
(20-илова Ўзбекистон Республикаси Иқтисодиёт ва молия вазирлигининг 2025 йил 8 майдаги 257-сон ва Қишлоқ хўжалиги вазирлигининг 2025 йил 7 майдаги 31-сонли қарори (рўйхат рақами 1781-5, 05.06.2025 й.) таҳририда — Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 07.06.2025 й., 10/25/1781-5/0504-сон)
Фермер хўжаликларида бухгалтерия ҳисобининг соддалаштирилган тизимини ташкил этиш тўғрисидаги низомга 21-ИЛОВА
Соф фойда (зарар)ни ҳисоблаш қайдномаси 20 ___ йил ________________ учун
(21-илова Ўзбекистон Республикаси Иқтисодиёт ва молия вазирлигининг 2025 йил 8 майдаги 257-сон ва Қишлоқ хўжалиги вазирлигининг 2025 йил 7 майдаги 31-сонли қарори (рўйхат рақами 1781-5, 05.06.2025 й.) таҳририда — Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 07.06.2025 й., 10/25/1781-5/0504-сон)
Фермер хўжаликларида бухгалтерия ҳисобининг соддалаштирилган тизимини ташкил этиш тўғрисидаги низомга 22-ИЛОВА
Хўжалик операцияларини ҳисобга олиш Жамланма қайдномаси 20 __ йил _________________ учун
Ташкилот __________________________________________________________ Фаолият тури ______________________________________________________
Т/р
Ҳисобварақнинграқами ва номи
20__й. «___» ___________ даги қолдиқ
20____й. __________ учун жами айланма
20__й. «___» ___________ даги қолдиқ
Қайднома номи
дт
кт
дт
кт
дт
кт
1.
2.
Фермер
______________
__________________________
(имзо)
(Ф.И.Ш.)
Бухгалтер
______________
__________________________
(имзо)
(Ф.И.Ш.)
(22-илова Ўзбекистон Республикаси Иқтисодиёт ва молия вазирлигининг 2025 йил 8 майдаги 257-сон ва Қишлоқ хўжалиги вазирлигининг 2025 йил 7 майдаги 31-сонли қарори (рўйхат рақами 1781-5, 05.06.2025 й.) таҳририда — Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 07.06.2025 й., 10/25/1781-5/0504-сон)
(Ўзбекистон Республикаси қонун ҳужжатлари тўплами, 2008 й., 12-13-сон, 81-модда; 2012 й., 40-сон, 475-модда; 2015 й., 35-сон, 470-модда; 2017 й., 18-сон, 328-модда; Қонун ҳужжатлари маълумотлари миллий базаси, 18.03.2019 й., 10/19/1781-4/2779-сон; Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 30.11.2021 й., 10/21/3338/1117-сон; 07.06.2025 й., 10/25/1781-5/0504-сон)
LexUZ шарҳи