Shaharcha, qishloq va ovullarda, shuningdek ular tarkibidagi mahallalarda hamda shaharlardagi mahallalarda fuqarolarning yigʻinlari oʻzini oʻzi boshqarish organlari boʻlib, ular ikki yarim yil muddatga raisni (oqsoqolni) va uning maslahatchilarini saylaydi.

Oʻzini oʻzi boshqarish organlari jamiyat va davlat ishlarini boshqarishda qatnashishga doir oʻz huquqlarini roʻyobga chiqarishlarida fuqarolarga koʻmaklashadi, oʻz hududlaridagi ijtimoiy va xoʻjalik vazifalarini hal etish, ommaviy-madaniy tadbirlarni oʻtkazish, davlat hokimiyati va boshqaruv organlariga Oʻzbekiston Respublikasi qonunlarini, Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining farmonlarini, Oʻzbekiston Respublikasi Hukumatining, xalq deputatlari Kengashlari va hokimlarning qarorlarini bajarishda yordamlashish maqsadida fuqarolarni birlashtiradi.

Oʻzini oʻzi boshqarish organlari hududiy prinsip boʻyicha tuziladi. Oʻzini oʻzi boshqarish organlari ish olib boradigan hududlarni fuqarolarning taklifiga koʻra tuman, shahar hokimi belgilaydi, ushbu qaror keyinchalik tegishli xalq deputatlari Kengashi tomonidan tasdiqlanadi.

Yigʻinlar ishida oʻn sakkiz yoshga yetgan va mazkur hududda doimiy yashovchi fuqarolar qatnashadi.

Oʻzini oʻzi boshqarish organlarini saylash tartibi, ularning faoliyat koʻrsatishini tashkil etish hamda vakolat koʻlami ushbu Qonun va Oʻzbekiston Respublikasining boshqa qonun hujjatlari bilan tartibga solib turiladi.

Qoraqalpogʻiston Respublikasida fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari faoliyati Oʻzbekiston Respublikasining Konstitutsiyasi, ushbu Qonun va Qoraqalpogʻiston Respublikasining qonunlari bilan tartibga solib turiladi.

Fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organi yuridik shaxs huquqlaridan foydalanadi va gerb tasviri tushirilgan, belgilangan namunadagi muhriga ega boʻladi.

Fuqarolar yigʻinini rais (oqsoqol) tegishli xalq deputatlari Kengashi yoki hokim bilan kelishgan holda zaruratga qarab chaqiradi. Fuqarolar yigʻini shuningdek xalq deputatlari Kengashi, hokim tomonidan yoki oʻn sakkiz yoshga yetgan va ushbu hududda yashayotgan fuqarolar uchdan bir qismining tashabbusi bilan chaqirilishi mumkin.

Yigʻin chaqirishning iloji boʻlmagan taqdirda fuqarolar vakillarining yigʻilishi oʻtkaziladi. Yigʻilishlarga koʻchalar va turarjoy binolaridan, mahallalardan va boshqa hududiy tuzilmalardan fuqarolarning namoyandalari ushbu Qonun 2-moddasining ikkinchi qismida koʻzda tutilgan talablarga rioya etilgan holda vakil qilinishi mumkin. Vakillik meʼyorlarini tegishli xalq deputatlari Kengashi yoki tuman, shahar hokimi belgilaydi.

Fuqarolar yigʻinlarida qatnashish huquqiga ega boʻlgan barcha aholining yarmidan koʻprogʻi ularga kelgan taqdirda yigʻinlar vakolatli hisoblanadi, vakillar yigʻilishlari esa ularga delegatlarning kamida uchdan ikki qismi kelgan taqdirda vakolatli hisoblanadi.

Fuqarolarning yigʻini (yigʻilishi)ni olib borish uchun rayosat saylanadi. Yigʻin (yigʻilish)ni rais (oqsoqol) yoki uning maslahatchilaridan biri olib boradi. Barcha masalalar boʻyicha qarorlar ochiq ovoz berish orqali va oddiy koʻpchilik ovoz bilan qabul qilinadi.

Fuqarolarning har bir yigʻini (yigʻilishi)da bayon yuritiladi, unda yigʻin (yigʻilish) oʻtkazilgan sana, hozir boʻlgan fuqarolar soni, kun tartibi va qabul qilingan qarorlar qayd etiladi. Yigʻin (yigʻilish) bayoni va qarorlarini rais (oqsoqol), uning yoʻqligida esa maslahatchilaridan biri imzolab, tegishli tuman, shahar hokimiga yuboradi.

Rais (oqsoqol) va uning maslahatchilarini fuqarolar yigʻini (yigʻilishi) tegishli tuman, shahar hokimi bilan kelishgan holda saylaydi.

Maslahatchilarning miqdor tarkibini yigʻin (yigʻilish) belgilaydi. Maslahatchilarning nomzodlarini yigʻin (yigʻilish)ga rais (oqsoqol) tavsiya etadi.

Rais (oqsoqol) va maslahatchilar ularga yigʻin (yigʻilish)da hozir boʻlgan fuqarolarning yarmidan koʻprogʻi ovoz bersa, saylangan hisoblanadilar.

Rais (oqsoqol) va uning maslahatchilari tegishli hududdan tashqariga chiqib ketsalar, yoki tuman, shahar hokimining taklifiga binoan, yoxud yigʻin (yigʻilish) qatnashchilari kamida uchdan bir qismining yozma talabiga koʻra muddatidan ilgari qayta saylanishi mumkin.

Oʻzini oʻzi boshqarish organlari qurgan, sotib olgan yoki qonunda belgilangan tartibda ularga berilgan jamoat obyektlari, ijtimoiy-maishiy va boshqa obyektlar, shuningdek sotib olingan transport vositalari, xoʻjalik anjomlari hamda boshqa mol-mulk oʻzini oʻzi boshqarish organlarining mulkidir.

Oʻzini oʻzi boshqarish organlarining moliyaviy resurslari xalq deputatlari tuman va shahar Kengashlari tomonidan ajratiladigan budjet mablagʻlaridan, maxsus fondlarning yosh bolali muhtoj oilalarga nafaqa toʻlashga moʻljallangan, kam taʼminlangan oilalarga moddiy yordam koʻrsatishga moʻljallangan mablagʻlaridan, fuqarolar va mehnat jamoalarining ixtiyoriy xayr-ehsonlaridan, xayriya jamgʻarmalari ajratib beradigan mablagʻlardan tarkib topadi.

Oʻzini oʻzi boshqarish organlarining moliyaviy mablagʻlari bankdagi mustaqil schyotlarda saqlanadi, ular tomonidan mustaqil tasarruf etiladi va olib qoʻyilishi mumkin emas.

Fuqarolarning yigʻini (yigʻilishi):

oʻzini oʻzi boshqarish organining faoliyat dasturi hamda xarajatlar smetasini, aholi punktlarini obodonlashtirish va sanitariya holatini yaxshilashga doir tadbirlar rejalarini tasdiqlaydi;

rais (oqsoqol) va uning maslahatchilari ishining asosiy yoʻnalishlarini belgilaydi, har yili ularning hisobotlarini tinglaydi;

oʻz hududidagi ijtimoiy infrastrukturani rivojlantirish uchun aholining, mulkchilikning barcha shaklidagi korxona, tashkilot va muassasalarning mablagʻlarini ixtiyoriylik asosida birlashtirish masalalari yuzasidan qarorlar qabul qiladi;

qonun hujjatlarida belgilangan tartibda va miqdorda yosh bolali muhtoj oilalarga nafaqalar hamda kam taʼminlangan oilalarga moddiy yordam tayinlaydi va toʻlaydi;

pul mablagʻlari sarflanishi ustidan nazorat qilishni tashkil etadi, zarur boʻlganida taftish komissiyasi tuzadi va ushbu komissiya toʻgʻrisidagi nizomni tasdiqlaydi;

qonunlarda belgilangan tartibda oʻz hududida kichik korxonalar, kooperativlar, ustaxonalar, xalq hunarmandchiligi sexlarini tashkil etish masalalarini koʻrib chiqadi;

yigʻinning, maʼmuriy-hududiy tuzilmalarning chegaralarini oʻzgartirishga, koʻcha, maydon va boshqa joylarning nomini oʻzgartirishga doir masalalarni koʻrib chiqadi hamda tegishli davlat organlariga takliflar tayyorlaydi;

Oʻzbekiston Respublikasining qonunlariga muvofiq boshqa vakolatlarni amalga oshiradi.

Shaharcha, qishloq, ovul fuqarolarining yigʻini (yigʻilishi) davlat hokimiyati va boshqaruvi organlari bilan kelishgan holda savdo, umumiy ovqatlanish va aholiga maishiy xizmat koʻrsatish korxonalari aholi uchun qulay soatlarda ishlashini belgilaydi, maʼmuriy komissiya tuzadi.

Shaharcha, qishloq, ovul fuqarolarining yigʻini (yigʻilishi) raisning (oqsoqolning) shaxsiy yordamchi xoʻjalik yuritish uchun ajratib beriladigan yer uchastkalari toʻgʻrisidagi taqdimnomasini, raisning (oqsoqolning) korxonalarga, muassasalarga, fuqarolarga egalik qilish, foydalanish uchun va ijaraga yer berish hamda bu subyektlarning yerlarga egalik qilish, ulardan foydalanish huquqlarini toʻxtatib qoʻyish toʻgʻrisidagi, shuningdek qishloq xoʻjaligi va oʻrmon xoʻjaligi korxonalari, muassasalari va tashkilotlarining egaligidagi yerlar tarkibiga kirmaydigan, shaharchalar va qishloq aholi punktlari chegarasidagi yerlarni olib qoʻyish toʻgʻrisidagi qarorlarini tasdiqlaydi.

Shaharcha, qishloq, ovul fuqarolarining yigʻini (yigʻilishi) Oʻzbekiston Respublikasi qonunlariga muvofiq yer munosabatlari sohasidagi boshqa masalalarni ham hal etadi.

Yigʻin raisi (oqsoqoli) va yigʻin raisi tayinlaydigan kotib yigʻin qarorlari bajarilishini, shuningdek fuqarolar oʻzini oʻzi boshqarish organlarining joriy faoliyatini tashkil etadi va amalga oshiradi. Raisning (oqsoqolning) kotib tayinlash toʻgʻrisidagi qarori fuqarolarning yigʻini tomonidan tasdiqlanadi.

Shaharcha, qishloq, ovul fuqarolarining yigʻini raisi (oqsoqoli) oʻz apparatiga ega boʻlib, uning miqdori xalq deputatlari tuman Kengashi yoki tuman hokimi bilan kelishilgan holda yigʻin (yigʻilish) tomonidan belgilanadi.

Rais (oqsoqol), kotib va apparat xodimlariga tuman, shahar budjeti mablagʻlari hisobidan haq toʻlanadi.

Kotib hamda yigʻin raisi (oqsoqoli) apparatining xodimlari umumiy yigʻilishlar oʻtkazishga doir materiallar tayyorlaydi, fuqarolarning yigʻini hamda yigʻin raisi (oqsoqoli) qarorlari ijrochilarga oʻz vaqtida yetkazilishini kuzatib boradi, ish qogʻozlarini yuritadi, hujjatlar saqlanishi uchun javob beradi, fuqarolarga beriladigan maʼlumotnomalarni rasmiylashtiradi, shaharchalardagi, qishloqlardagi va ovullardagi harbiy xizmatga majbur shaxslarni va chaqiriluvchilarni dastlabki tarzda hisobga olinishini taʼminlaydi, rais (oqsoqol) topshirigʻiga binoan oʻzini oʻzi boshqarish organlarining vakolatlari doirasida boshqa ishlarni amalga oshiradi.

Jamoatchilik asosida ishlaydigan rais (oqsoqol) maslahatchilari oʻrtasidagi vazifalar taqsimoti rais (oqsoqol)ning taqdimiga koʻra fuqarolarning yigʻini (yigʻilishi) tomonidan amalga oshiriladi.

Fuqarolar yigʻinining raisi (oqsoqoli):

Oʻzbekiston Respublikasining qonunlarini, Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining farmonlarini, Oʻzbekiston Respublikasi Hukumati va mahalliy hokimiyat organlarining qarorlarini bajarishga doir ishlarni tashkil etadi, fuqarolarning moddiy va uy-joy, maishiy sharoitlarini yaxshilash toʻgʻrisida gʻamxoʻrlik qiladi;

qonunlarda koʻzda tutilgan hollarda davlat hokimiyati va boshqaruv organlarida, sud idoralarida, korxona, muassasa va tashkilotlar bilan boʻladigan munosabatlarda fuqarolar manfaatlarini himoya qila oladi;

fuqarolarning hududni obodonlashtirish va koʻkalamzorlashtirishda, ommaviy-siyosiy tadbirlarda qatnashishlarini tashkil etadi, aholiga savdo va kommunal-maishiy xizmat koʻrsatilishini yaxshilashga koʻmaklashadi, bu maqsadlarda tegishli hududda joylashgan korxonalar va tashkilotlar taqdim etadigan moddiy va boshqa mablagʻlardan foydalanadi;

doʻkonlar, oshxonalar, choyxonalar, bozorlar ishi, savdo qoidalariga rioya etilishi, fuqarolarga madaniy xizmat koʻrsatish taʼminlanishi ustidan jamoatchilik nazoratini tashkil qiladi;

aholi punktlari, suv taʼminoti manbalari, uy-joylar, maktablar va boshqa muassasalarning sanitariya holati ustidan nazorat qilinishiga koʻmaklashadi;

qabristonlar, qardoshlik qabrlari va boshqa mozorlarni saranjom saqlash yuzasidan jamoatchilik ishlarini tashkil qiladi;

aloqa organlariga mahalliy telefon va pochta aloqasini rivojlantirishda, radiolashtirish borasida, mahalliy aloqa inshootlarini muhofaza qilishda yordam beradi;

egasiz mol-mulkni, shuningdek davlatga meros tarzida oʻtgan mol-mulkni saqlash va tasarruf etish choralarini koʻradi;

dehqon xoʻjaliklarining oilaviy mulk taqsimotlarini roʻyxatga oladi, oʻz hududi doirasida yashovchilarni hisobga olib boradi;

shaharcha, qishloq va ovullar hududidagi yerlarning ishlatilishi va muhofaza etilishi ustidan nazorat qiladi, fuqarolar yigʻini (yigʻilishi) muhokamasiga yer munosabatlarini tartibga solish masalalarini kiritadi;

imorat qurish qoidalariga rioya etish, xonadonlarga tutash joylarni orasta boʻlishi, jonivorlarni saqlashga oid veterinariya qoidalarini bajarish ustidan jamoat nazoratini tashkil qiladi;

aholidan soliq, sugʻurta va boshqa xildagi toʻlovlar oʻz vaqtida tushishiga koʻmaklashadi;

aholi punktlarida yongʻinga qarshi tadbirlar oʻtkazishni tashkil etadi, zarur boʻlganida esa tabiiy ofatlarga qarshi kurashga va ularning oqibatini tugatishga fuqarolarni jalb etadi;

tegishli hududda jamoat tartibini taʼminlashda huquqni muhofaza qilish organlariga koʻmaklashadi;

harbiy xizmatga majbur shaxslar va chaqiriluvchilarni harbiy komissariatlarga chaqirilayotganliklaridan xabardor etishni tashkil qiladi, aholini fuqaro mudofaasiga doir tadbirlar oʻtkazishga jalb etadi;

davlat va jamoat organlariga nogironlar, boquvchisidan mahrum boʻlgan oilalar, koʻp bolali oilalar, yolgʻiz onalar, shuningdek tabiiy ofatlardan jabr koʻrgan fuqarolarning moddiy va uy-joy, maishiy sharoitlarini yaxshilash toʻgʻrisida takliflar kiritadi;

voyaga yetmaganlar nazoratsiz qolishining oldini olishga doir jamoatchilik ishlarini tashkil etadi, ota-onasining qaramogʻisiz qolgan bolalarni tegishli davlat muassasalariga joylashtirishga, shuningdek yoshlarni ishga joylashtirishga koʻmaklashadi;

aholi orasida leksiya, maʼruza va suhbatlar oʻtkazishni tashkil qiladi, fuqarolarga muntazam ravishda kino xizmati koʻrsatishga, kitob savdosini rivojlantirishga, gazeta va jurnallarning tarqatilishiga yordamlashadi, mehnatkashlar ommaviy ravishda dam oladigan hududlarni tashkil etishga, sport inshootlari tarmogʻini rivojlantirishga koʻmaklashadi;

tegishli hududda bayram kunlari va shonli sanalar munosabati bilan ommaviy tadbirlar oʻtkazishni tashkil qiladi;

davlat organlariga fuqarolar yigʻini (yigʻilishi)ning koʻcha va maydonlar, aholi punktlari tarkibiy qismining nomini oʻzgartirish, uylarni raqamlab chiqish xususida takliflar kiritadi;

fuqarolarni qabul qiladi, fuqarolarning ariza va shikoyatlarini koʻrib chiqadi, ular yuzasidan zarur choralar koʻradi;

fuqarolarga ularning shaxsini, oilaviy va mulkiy ahvolini tasdiqlovchi maʼlumotnomalar hamda Oʻzbekiston Respublikasining qonunlarida koʻzda tutilgan boshqa hujjatlar beradi;

Oʻzbekiston Respublikasining qonunlariga muvofiq boshqa vakolatlarni amalga oshiradi.

Shaharcha, qishloq, ovul fuqarolari yigʻinining raisi (oqsoqoli) fuqarolik holati aktlarini roʻyxatga oladi, ayrim notarial harakatlarni amalga oshiradi.

Oʻzini oʻzi boshqarish organlari oʻzlariga berilgan vakolatlar doirasida qarorlar qabul qiladilar. Bu qarorlarni tegishli hududda yashaydigan barcha fuqarolar ado etishlari shart. Oʻzini oʻzi boshqarish organlarining qonunlarga zid hujjatlarini xalq deputatlari tuman, shahar Kengashlari yoki tegishli hokimlar bekor qiladilar.

Oʻzini oʻzi boshqarish organlarining qarorlari, shuningdek rais (oqsoqol)ning xatti-harakatlari ustidan sud tartibida shikoyat qilinishi mumkin.