1.13.00.00.00 Taʼlim. Fan. Madaniyat / 13.03.00.00 Madaniyat / 13.03.01.00 Umumiy qoidalar]
[TSZ:
1.Ijtimoiy-madaniy masalalar / Madaniyat]
Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining
qarori
Oʻzbekiston milliy tabiiy meros obyektlari toʻgʻrisidagi nizomni tasdiqlash haqida
Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining “Ekologiya, atrof-muhitni muhofaza qilish va iqlim oʻzgarishi vazirligi faoliyatini samarali tashkil etish chora-tadbirlari toʻgʻrisida” 2023-yil 31-maydagi PQ-171-son qarori ijrosini taʼminlash hamda mamlakatimizda milliy tabiiy meros obyektlarini saqlash tizimini yanada takomillashtirish maqsadida Vazirlar Mahkamasi qaror qiladi:
[OKOZ:
1.13.00.00.00 Taʼlim. Fan. Madaniyat / 13.03.00.00 Madaniyat / 13.03.03.00 Milliy madaniy meros;
2.13.00.00.00 Taʼlim. Fan. Madaniyat / 13.03.00.00 Madaniyat / 13.03.04.00 Madaniy meros obyektlari]
1. Quyidagilarni nazarda tutuvchi Oʻzbekiston milliy tabiiy meros obyektlari toʻgʻrisidagi nizom ilovaga muvofiq tasdiqlansin:
Oʻzbekiston milliy tabiiy meros obyektlari roʻyxatini shakllantirish tartibi;
Oʻzbekiston milliy tabiiy meros obyektlari roʻyxatiga kiritilgan obyektlarning hududlari va chegaralarini aniqlash tartibi;
Oʻzbekiston milliy tabiiy meros obyektlarini muhofaza qilish tartibi;
xalqaro standartlarga muvofiq Oʻzbekiston milliy tabiiy meros obyektlarining taqiqlangan va bufer zonalarini belgilash tartibi;
Oʻzbekiston milliy tabiiy meros obyektlari hududlarida qurilish ishlarini amalga oshirish tartibi.
[OKOZ:
1.01.00.00.00 Konstitutsiyaviy tuzum / 01.15.00.00 Mahalliy davlat hokimiyati organlari / 01.15.03.00 Mahalliy ijroiya organlari (Hokimliklar) (shuningdek, 02.04.00.00ga qarang);
2.13.00.00.00 Taʼlim. Fan. Madaniyat / 13.03.00.00 Madaniyat / 13.03.02.00 Madaniyat sohasida boshqaruv. Madaniyat sohasida faoliyatni amalga oshirishni litsenziyalash]
2. Belgilansinki, Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi, viloyatlar va Toshkent shahri hokimliklari Oʻzbekiston milliy tabiiy meros obyektlarini asl holatida saqlash uchun masʼul hisoblanadi.
[OKOZ:
1.13.00.00.00 Taʼlim. Fan. Madaniyat / 13.03.00.00 Madaniyat / 13.03.02.00 Madaniyat sohasida boshqaruv. Madaniyat sohasida faoliyatni amalga oshirishni litsenziyalash;
2.13.00.00.00 Taʼlim. Fan. Madaniyat / 13.03.00.00 Madaniyat / 13.03.03.00 Milliy madaniy meros]
3. Oʻzbekiston Respublikasi Turizm qoʻmitasi 2026-yil 1-apreldan boshlab Oʻzbekiston milliy tabiiy meros obyektlariga xorijiy va mahalliy sayyohlarni belgilangan tartibda jalb qilish choralarini koʻrsin.
4. Oʻzbekiston Respublikasi Hukumatining 2-ilovaga muvofiq ayrim qarorlariga oʻzgartirish va qoʻshimchalar kiritilsin.
5. Oʻzbekiston Respublikasi Ekologiya va iqlim oʻzgarishi milliy qoʻmitasi ikki oy muddatda:
manfaatdor vazirlik va idoralar bilan birgalikda oʻzlari qabul qilgan normativ-huquqiy hujjatlarni ushbu qarorga muvofiqlashtirsin;
Oʻzbekiston Milliy teleradiokompaniyasi hamda Oʻzbekiston Milliy axborot agentligi, ommaviy axborot vositalari bilan birgalikda ushbu qarorning mazmun-mohiyati ommaviy axborot vositalari, shu jumladan, Internet jahon axborot tarmogʻi va ijtimoiy tarmoqlar orqali keng jamoatchilikka tushuntirilishini taʼminlasin.
6. Ushbu qarorning bajarilishini nazorat qilish Oʻzbekiston Respublikasi Bosh vazirining oʻrinbosari A.J. Ramatov zimmasiga hamda Ekologiya va iqlim oʻzgarishi milliy qoʻmitasiga yuklansin.
Oʻzbekiston Respublikasining Bosh vaziri A. ARIPOV
Toshkent sh.,
2026-yil 16-mart,
106-son
Vazirlar Mahkamasining 2026-yil 16-martdagi 106-son qaroriga 1-ILOVA
Oʻzbekiston milliy tabiiy meros obyektlari toʻgʻrisida
NIZOM
1-bob. Umumiy qoidalar
1. Ushbu Nizom Oʻzbekiston milliy tabiiy meros obyektlarining maqomi, turlari, roʻyxatini shakllantirish hamda hududlarida qurilish ishlarini amalga oshirish tartibini belgilaydi.
[OKOZ:
1.13.00.00.00 Taʼlim. Fan. Madaniyat / 13.03.00.00 Madaniyat / 13.03.03.00 Milliy madaniy meros;
2.13.00.00.00 Taʼlim. Fan. Madaniyat / 13.03.00.00 Madaniyat / 13.03.04.00 Madaniy meros obyektlari]
2. Ushbu Nizomda quyidagi asosiy tushunchalar qoʻllaniladi:
vakolatli organ — Oʻzbekiston Respublikasi Ekologiya va iqlim oʻzgarishi milliy qoʻmitasi;
Global geoparklar tarmogʻi — YUNESKOning Xalqaro geologik fanlar va geoparklar dasturining Global geoparklar tarmogʻiga kiritilgan obyektlar;
diqqatga sazovor tabiiy joylar — fan, tabiatni muhofaza qilish yoki tabiiy goʻzallik nuqtai nazaridan beqiyos umuminsoniy qadriyatga ega boʻlgan quruqlik yoki suv havzasining noyob hududlari;
Ramsar konvensiyasi obyektlari — Suvda suzuvchi qushlarning asosiy yashash manzili boʻlgan xalqaro ahamiyatga ega suvli-botqoq yerlar toʻgʻrisidagi konvensiya talablari asosida aniqlangan va uning roʻyxatiga kiritilgan obyektlar;
tabiiy geologik tuzilma (hosila) — qoʻshni togʻ jinslaridan ajratib turadigan fizik xususiyatlarga ega boʻlgan jinslarning qatlamlari (meteorit kraterlari, gʻorlar, karstlar, yerusti togʻ jinslari, relyef shakllari);
tabiiy yodgorliklar — estetik yoki ilmiy nuqtai nazardan alohida universal qiymatga ega boʻlgan fizik va biologik tuzilmalar, tabiiy yodgorliklar, shuningdek, yoʻqolib ketish xavfi ostidagi hayvonlar va oʻsimliklar arealini tashkil etuvchi geologik va fiziografik tuzilmalar, qatʼiy cheklangan tabiiy muhofaza qilish hududlari hamda tabiiy goʻzallik nuqtai nazaridan diqqatga sazovor joylar;
tabiiy landshaftlar — xoʻjalik va boshqa faoliyat natijasida oʻzgarmagan hamda bir xil iqlim sharoitida shakllangan relyef, tuproq, oʻsimliklar ayrim turlarining aralashmasi (kombinatsiyasi) bilan tavsiflangan hudud;
tabiiy meros obyektlari — tabiiy yodgorliklar, geologik va fiziografik tuzilmalar, qatʼiy cheklangan zonalar, diqqatga sazovor tabiiy joylar, tabiiy landshaftlar, beqiyos umuminsoniy qadriyat mezonlariga mos keluvchi hamda Umumjahon madaniy va tabiiy merosni muhofaza qilish toʻgʻrisidagi konvensiya talablari asosida aniqlanadigan tabiiy obyektlar;
tabiiy obyektlar — kelib chiqishi tabiiy tizimlar bilan oʻzaro bogʻliq boʻlgan, ekologik, iqtisodiy, madaniy va rekreatsion funksiyalarni bajara oladigan tabiiy muhitning tarkibiy qismlari;
fiziografik tuzilmalar — oʻziga xos iqlimi, oʻsimlik va hayvonot dunyosiga ega boʻlgan yer yuzasining noyob hududlari;
yadro zonasi — tabiiy meros obyekti joylashgan hududning eng markaziy va daxlsiz qismi boʻlib (taqiqlangan yoki qatʼiy muhofaza hududi), tabiat inson aralashuvisiz oʻz holicha rivojlangan, shuningdek, ushbu hududning asosiy vazifasi ekotizimlarni, noyob oʻsimlik va hayvonot dunyosini dastlabki holatida asrab qolish mumkin boʻlgan hudud;
Oʻzbekiston milliy tabiiy meros obyektlari roʻyxati — vakolatli organ tomonidan shakllantiriladigan va tasdiqlanadigan tabiiy meros obyektlari toʻgʻrisidagi ochiq axborot resursi;
qatʼiy chegaralangan zonalar — fan yoki tabiatni muhofaza qilish nuqtai nazaridan beqiyos umuminsoniy qadriyatga ega boʻlgan, yoʻqolib ketish xavfi ostida turgan hayvonlar va oʻsimliklar areali;
qoʻriqlanma (bufer) zona — tabiiy meros obyektining joylashgan hududiga tutashgan va uni oʻrab turgan, undan foydalanish va rivojlantirish boʻyicha qoʻshimcha qonuniy va umumiy qabul qilingan cheklovlarga ega boʻlgan hudud.
[OKOZ:
1.13.00.00.00 Taʼlim. Fan. Madaniyat / 13.03.00.00 Madaniyat / 13.03.03.00 Milliy madaniy meros;
2.13.00.00.00 Taʼlim. Fan. Madaniyat / 13.03.00.00 Madaniyat / 13.03.04.00 Madaniy meros obyektlari]
3. Oʻzbekiston milliy tabiiy meros obyektlari quyidagi turlarga boʻlinadi:
biologik — 50 yillik va undan ortiq yoshdagi daraxtlar, relikt daraxtzorlar, qimmatbaho daraxt turlari boʻlgan oʻrmonlar, tabiiy landshaftlar va ekotizimlar, Butunjahon biosfera qoʻriqxonalari, Ramsar konvensiyasi obyektlari, diqqatga sazovor tabiiy joylar, mavsumiy tabiiy hodisalar, qatʼiy chegaralangan zonalar (oʻsimlik va hayvonlarning muhim oʻsish hamda yashash areallari, muhim ornitologik hududlar, muhim biologik xilma-xil hududlar);
[OKOZ:
1.09.00.00.00 Tadbirkorlik va xoʻjalik faoliyati / 09.10.00.00 Sanoat / 09.10.12.00 Geologiya]
geologik — geologik kesimlar, geomorfologik obyektlar, tabiiy geologik tuzilma (hosila), global geoparklar, fiziografik tuzilmalar (jarliklar, kanon, daralar, relyef shakllari va muzliklar), shifobaxsh konlar yoki yotqiziqli joylar, tabiiy yodgorliklar (loyli, tuzli);
gidrologik — tabiiy suv havzasi, sharshara, buloq, koʻl va daryolar;
paleontologik — qadimgi hayot shakllari qoldiqlari.
[OKOZ:
1.13.00.00.00 Taʼlim. Fan. Madaniyat / 13.03.00.00 Madaniyat / 13.03.03.00 Milliy madaniy meros;
2.13.00.00.00 Taʼlim. Fan. Madaniyat / 13.03.00.00 Madaniyat / 13.03.08.00 Alohida muhofaza qilinadigan tarixiy-madaniy obyektlar]
4. Oʻzbekiston milliy tabiiy meros obyektlariga muhofaza etiladigan tabiiy hudud maqomi qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda beriladi.
[OKOZ:
1.11.00.00.00 Atrof tabiiy muhit va tabiiy resurslar / 11.02.00.00 Atrof tabiiy muhitni muhofaza qilish va ekologik xavfsizlikni taʼminlash / 11.02.04.00 Muhofaza qilinadigan tabiiy hududlar / 11.02.04.02 Davlat qoʻriqxonalari. Kompleks (landshaft) buyurtmali qoʻriqxonalar]
Davlat qoʻriqxonalari, majmua (landshaft) buyurtma qoʻriqxonalari, tabiat bogʻlari, davlat buyurtma qoʻriqxonalari, davlat tabiat yodgorliklari, shuningdek, davlat biosfera rezervatlari milliy tabiiy meros obyektlari roʻyxatiga kiritiladi.
[OKOZ:
1.13.00.00.00 Taʼlim. Fan. Madaniyat / 13.03.00.00 Madaniyat / 13.03.03.00 Milliy madaniy meros;
2.13.00.00.00 Taʼlim. Fan. Madaniyat / 13.03.00.00 Madaniyat / 13.03.04.00 Madaniy meros obyektlari]
5. Oʻzbekiston milliy tabiiy meros obyektlarining ilmiy, ekologik, madaniy va tabiiy noyobligi, alohida qiymati muhofaza etiladigan tabiiy hududlar toʻgʻrisidagi qonunchilik hujjatlariga muvofiq belgilanadi.
[OKOZ:
1.13.00.00.00 Taʼlim. Fan. Madaniyat / 13.03.00.00 Madaniyat / 13.03.03.00 Milliy madaniy meros;
2.13.00.00.00 Taʼlim. Fan. Madaniyat / 13.03.00.00 Madaniyat / 13.03.04.00 Madaniy meros obyektlari]
6. Oʻzbekiston milliy tabiiy meros obyektlari Umumjahon madaniy va tabiiy merosi hamda Ramsar konvensiyasi obyektlari roʻyxatiga, shuningdek, Butunjahon biosfera qoʻriqxonalari va Global geoparklar tarmogʻiga kiritilishi mumkin.
[OKOZ:
1.13.00.00.00 Taʼlim. Fan. Madaniyat / 13.03.00.00 Madaniyat / 13.03.02.00 Madaniyat sohasida boshqaruv. Madaniyat sohasida faoliyatni amalga oshirishni litsenziyalash;
2.13.00.00.00 Taʼlim. Fan. Madaniyat / 13.03.00.00 Madaniyat / 13.03.03.00 Milliy madaniy meros]
7. Oʻzbekiston milliy tabiiy meros obyektlari roʻyxatining shakli vakolatli organ tomonidan tasdiqlanadi.
[OKOZ:
1.13.00.00.00 Taʼlim. Fan. Madaniyat / 13.03.00.00 Madaniyat / 13.03.02.00 Madaniyat sohasida boshqaruv. Madaniyat sohasida faoliyatni amalga oshirishni litsenziyalash;
2.13.00.00.00 Taʼlim. Fan. Madaniyat / 13.03.00.00 Madaniyat / 13.03.03.00 Milliy madaniy meros]
8. Oʻzbekiston milliy tabiiy meros obyektlari roʻyxati ushbu Nizomga ilovaga muvofiq sxema asosida shakllantiradi.
2-bob. Oʻzbekiston milliy tabiiy meros obyektlari roʻyxatini shakllantirish tartibi
[OKOZ:
1.13.00.00.00 Taʼlim. Fan. Madaniyat / 13.03.00.00 Madaniyat / 13.03.02.00 Madaniyat sohasida boshqaruv. Madaniyat sohasida faoliyatni amalga oshirishni litsenziyalash;
2.13.00.00.00 Taʼlim. Fan. Madaniyat / 13.03.00.00 Madaniyat / 13.03.03.00 Milliy madaniy meros;
3.13.00.00.00 Taʼlim. Fan. Madaniyat / 13.03.00.00 Madaniyat / 13.03.04.00 Madaniy meros obyektlari]
9. Respublika va mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlari, xoʻjalik birlashmalari, nodavlat notijorat tashkilotlari, shuningdek, fuqarolar (keyingi oʻrinlarda — taklif etuvchi) tabiiy obyektni Oʻzbekiston milliy tabiiy meros obyektlari roʻyxatiga kiritish masalasini koʻrib chiqish boʻyicha yozma yoki elektron shaklda takliflarni vakolatli organning hududiy boʻlinmasiga (keyingi oʻrinlarda — hududiy boʻlinma) taqdim qiladi.
Taklifga ushbu tabiiy obyekt toʻgʻrisida maʼlumotnoma, uning geolokatsiyasi, foto va video tasvirlari elektron shaklda ilova qilinadi.
[OKOZ:
1.13.00.00.00 Taʼlim. Fan. Madaniyat / 13.03.00.00 Madaniyat / 13.03.02.00 Madaniyat sohasida boshqaruv. Madaniyat sohasida faoliyatni amalga oshirishni litsenziyalash;
2.13.00.00.00 Taʼlim. Fan. Madaniyat / 13.03.00.00 Madaniyat / 13.03.03.00 Milliy madaniy meros;
3.13.00.00.00 Taʼlim. Fan. Madaniyat / 13.03.00.00 Madaniyat / 13.03.04.00 Madaniy meros obyektlari]
10. Hududiy boʻlinma taklif kelib tushgan kundan boshlab oʻn besh ish kuni ichida uni koʻrib chiqadi. Bunda ushbu muddat tabiiy obyektning geografik joylashuvi va ob-havoning noqulayligidan kelib chiqib, vakolatli organning ruxsati bilan oʻn ish kunigacha uzaytirilishi mumkin.
Ushbu Nizomning 9-bandi ikkinchi xatboshisida koʻrsatilgan hujjatlar va maʼlumotlar taklifga toʻliq ilova qilinmagan taqdirda, hududiy boʻlinma tomonidan taklif kelib tushgan kundan boshlab ikki ish kuni ichida uni koʻrib chiqishni rad etish toʻgʻrisida taklif etuvchiga yozma yoki elektron shaklda xabarnoma yuboriladi.
Hududiy boʻlinma tomonidan taklifni koʻrib chiqish rad etilgan taqdirda, taklif etuvchiga besh ish kuni ichida kamchiliklarni bartaraf etish imkoniyati beriladi.
[OKOZ:
1.13.00.00.00 Taʼlim. Fan. Madaniyat / 13.03.00.00 Madaniyat / 13.03.02.00 Madaniyat sohasida boshqaruv. Madaniyat sohasida faoliyatni amalga oshirishni litsenziyalash;
2.13.00.00.00 Taʼlim. Fan. Madaniyat / 13.03.00.00 Madaniyat / 13.03.03.00 Milliy madaniy meros]
11. Tabiiy obyekt Oʻzbekiston milliy tabiiy meros obyektlari roʻyxatiga kiritilishi uchun quyidagi talablarga javob berishi lozim:
biofizik jarayonlar va relyef shaklining oʻziga xosligi hamda nisbatan buzilmagan boʻlishi;
tabiiy holatda boʻlgan asosiy oʻzaro aloqa va bogʻliqlik elementlarining barchasini yoki koʻp qismini oʻz ichiga olishi;
obyekt ekotizim va biologik xilma-xillikni uzoq muddatli saqlashda ahamiyatga ega boʻlgan tabiiy jarayonlarning zarur boʻlgan barcha elementlarini qamrab olishi;
biologik xilma-xillikni saqlash nuqtai nazaridan muhim obyekt boʻlishi, tegishli biogeografik mintaqa va ekotizimlarga xos boʻlgan fauna va flora yashash hududlarini hamda ularning areallarini qamrab olishi;
koʻchib yuruvchi turlarning yashash hududlari, koʻpayish va uyalash joylari hamda koʻchish yoʻllari mavjud boʻlishi;
biologik xilma-xillik yoki insoniyat hayoti uchun ahamiyatli hisoblangan gidrologik obyektlar mavjud boʻlishi;
yer rivojlanishi tarixini oʻzida aks ettirgan geologik kesim yoki tuzilmani, geomorfologik obyekt, paleontologik yotqiziqlar, hosilalar yoki obyektlar hamda shifobaxsh kon yoki yotqiziqli hududlarni qamrab olishi.
[OKOZ:
1.13.00.00.00 Taʼlim. Fan. Madaniyat / 13.03.00.00 Madaniyat / 13.03.02.00 Madaniyat sohasida boshqaruv. Madaniyat sohasida faoliyatni amalga oshirishni litsenziyalash;
2.13.00.00.00 Taʼlim. Fan. Madaniyat / 13.03.00.00 Madaniyat / 13.03.03.00 Milliy madaniy meros;
3.13.00.00.00 Taʼlim. Fan. Madaniyat / 13.03.00.00 Madaniyat / 13.03.04.00 Madaniy meros obyektlari]
12. Hududiy boʻlinma tabiiy obyektning haqiqatda ushbu Nizomning 11-bandida belgilangan talablarga javob berishini joyiga chiqqan holda oʻrganib chiqib, natijasi boʻyicha ikki nusxada dalolatnoma tuzadi hamda uning bir nusxasini taklif etuvchiga taqdim etadi. Bunda dalolatnomaga foto va video tasvirlar ilova qilinadi.
Dalolatnoma shakli hamda foto va video tasvirlarga qoʻyiladigan talablar vakolatli organ tomonidan tasdiqlanadi.
Hududiy boʻlinma taklifni koʻrib chiqishda tegishli vazirlik va idoralarning hududiy boʻlinmalari vakillarini ham jalb qilishi mumkin.
[OKOZ:
1.13.00.00.00 Taʼlim. Fan. Madaniyat / 13.03.00.00 Madaniyat / 13.03.02.00 Madaniyat sohasida boshqaruv. Madaniyat sohasida faoliyatni amalga oshirishni litsenziyalash;
2.13.00.00.00 Taʼlim. Fan. Madaniyat / 13.03.00.00 Madaniyat / 13.03.03.00 Milliy madaniy meros;
3.13.00.00.00 Taʼlim. Fan. Madaniyat / 13.03.00.00 Madaniyat / 13.03.04.00 Madaniy meros obyektlari]
13. Dalolatnomada tabiiy obyekt ushbu Nizomning 11-bandida belgilangan talablarga javob berishi qayd etilgan taqdirda, hududiy boʻlinma bir ish kuni ichida uni Oʻzbekiston milliy tabiiy meros obyektlari roʻyxatiga kiritish uchun taklif etuvchi tomonidan ushbu Nizomning 8-bandiga muvofiq taqdim etilgan taklif, unga ilovalar, dalolatnoma hamda unga oid materiallarni koʻrib chiqish uchun vakolatli organga tavsiya etadi.
[OKOZ:
1.13.00.00.00 Taʼlim. Fan. Madaniyat / 13.03.00.00 Madaniyat / 13.03.03.00 Milliy madaniy meros;
2.13.00.00.00 Taʼlim. Fan. Madaniyat / 13.03.00.00 Madaniyat / 13.03.04.00 Madaniy meros obyektlari]
14. Hududiy boʻlinma quyidagi hollarda tabiiy obyektni Oʻzbekiston milliy tabiiy meros obyektlari roʻyxatiga kiritish uchun tavsiya etishni rad etadi:
tabiiy obyekt ushbu Nizomning 11-bandida belgilangan talablarga javob bermaganda;
taklif va unga ilova qilingan hujjatlarda maʼlumotlar notoʻgʻri koʻrsatilganda.
Tabiiy obyektni Oʻzbekiston milliy tabiiy meros obyektlari roʻyxatiga kiritish uchun tavsiya etishni boshqa asoslarga koʻra rad etishga yoʻl qoʻyilmaydi.
[OKOZ:
1.13.00.00.00 Taʼlim. Fan. Madaniyat / 13.03.00.00 Madaniyat / 13.03.02.00 Madaniyat sohasida boshqaruv. Madaniyat sohasida faoliyatni amalga oshirishni litsenziyalash;
2.13.00.00.00 Taʼlim. Fan. Madaniyat / 13.03.00.00 Madaniyat / 13.03.03.00 Milliy madaniy meros;
3.13.00.00.00 Taʼlim. Fan. Madaniyat / 13.03.00.00 Madaniyat / 13.03.04.00 Madaniy meros obyektlari]
15. Hududiy boʻlinma tomonidan tabiiy obyektni Oʻzbekiston milliy tabiiy meros obyektlari roʻyxatiga kiritish uchun tavsiya etish rad etilgan taqdirda, taklif etuvchi kamchiliklarni bartaraf etib, ushbu bobda belgilangan tartibda qayta taklif kiritishi mumkin.
[OKOZ:
1.13.00.00.00 Taʼlim. Fan. Madaniyat / 13.03.00.00 Madaniyat / 13.03.02.00 Madaniyat sohasida boshqaruv. Madaniyat sohasida faoliyatni amalga oshirishni litsenziyalash;
2.13.00.00.00 Taʼlim. Fan. Madaniyat / 13.03.00.00 Madaniyat / 13.03.03.00 Milliy madaniy meros;
3.13.00.00.00 Taʼlim. Fan. Madaniyat / 13.03.00.00 Madaniyat / 13.03.04.00 Madaniy meros obyektlari]
16. Vakolatli organ hududiy boʻlinma tomonidan yuborilgan hujjatlarni besh ish kuni ichida koʻrib chiqib, tabiiy obyektni vakolatli organning buyrugʻi asosida Oʻzbekiston milliy tabiiy meros obyektlari roʻyxatiga kiritadi.
[OKOZ:
1.13.00.00.00 Taʼlim. Fan. Madaniyat / 13.03.00.00 Madaniyat / 13.03.02.00 Madaniyat sohasida boshqaruv. Madaniyat sohasida faoliyatni amalga oshirishni litsenziyalash;
2.13.00.00.00 Taʼlim. Fan. Madaniyat / 13.03.00.00 Madaniyat / 13.03.03.00 Milliy madaniy meros;
3.13.00.00.00 Taʼlim. Fan. Madaniyat / 13.03.00.00 Madaniyat / 13.03.04.00 Madaniy meros obyektlari]
17. Vakolatli organ shu kunning oʻzida tabiiy obyekt Oʻzbekiston milliy tabiiy meros obyektlari roʻyxatiga kiritilgani toʻgʻrisida taklif etuvchiga yozma yoki elektron shaklda xabarnoma yuboradi.
18. Oʻzbekiston milliy tabiiy meros obyektlari roʻyxati vakolatli organning rasmiy veb-saytida joylashtiriladi.
[OKOZ:
1.12.00.00.00 Axborot va axborotlashtirish / 12.07.00.00 Kadastr maʼlumoti;
2.13.00.00.00 Taʼlim. Fan. Madaniyat / 13.03.00.00 Madaniyat / 13.03.02.00 Madaniyat sohasida boshqaruv. Madaniyat sohasida faoliyatni amalga oshirishni litsenziyalash;
3.13.00.00.00 Taʼlim. Fan. Madaniyat / 13.03.00.00 Madaniyat / 13.03.03.00 Milliy madaniy meros;
4.13.00.00.00 Taʼlim. Fan. Madaniyat / 13.03.00.00 Madaniyat / 13.03.04.00 Madaniy meros obyektlari]
19. Tabiiy obyektning chegarasi Oʻzbekiston milliy tabiiy meros obyektlari roʻyxatiga kiritilgan kundan boshlab bir oy muddat ichida vakolatli organ, Oʻzbekiston Respublikasi Urbanizatsiya va uy-joy bozorini barqaror rivojlantirish milliy qoʻmitasi huzuridagi Kadastr agentligi, hokimlik hamda boshqa manfaatdor vazirlik va idoralar ishtirokida aniqlanib, belgilangan tartibda rasmiylashtiriladi.
[OKOZ:
1.13.00.00.00 Taʼlim. Fan. Madaniyat / 13.03.00.00 Madaniyat / 13.03.05.00 Madaniy meros obyektlaridan foydalanish va ularni muhofaza qilish]
Oʻzbekiston milliy tabiiy meros obyektlarining asl holatida saqlanishini taʼminlash uchun ular belgilangan tartibda muhofaza qilinishi va boshqarilishi, shuningdek, ularning joylashgan hududi, qoʻriqlanma (bufer) zonasi, yadro zonasi va chegarasi toʻgʻri aniqlanishi lozim.
3-bob. Oʻzbekiston milliy tabiiy meros obyektlarini muhofaza qilish tartibi
[OKOZ:
1.13.00.00.00 Taʼlim. Fan. Madaniyat / 13.03.00.00 Madaniyat / 13.03.03.00 Milliy madaniy meros;
2.13.00.00.00 Taʼlim. Fan. Madaniyat / 13.03.00.00 Madaniyat / 13.03.04.00 Madaniy meros obyektlari;
3.13.00.00.00 Taʼlim. Fan. Madaniyat / 13.03.00.00 Madaniyat / 13.03.05.00 Madaniy meros obyektlaridan foydalanish va ularni muhofaza qilish]
20. Oʻzbekiston milliy tabiiy meros obyektlarining hududlarida quyidagilar taqiqlanadi:
tabiiy resurslarni qazib olish faoliyati bilan shugʻullanish;
oʻsimlik va hayvonot dunyosiga zarar yetkazish;
noqonuniy qurilish ishlarini amalga oshirish;
daraxt va butalarni kesish (parvarishlash yoʻsinidagi va sanitariya maqsadidagi kesish bundan mustasno);
gidrologik va gidrogeologik rejimni oʻzgartiradigan harakatlar;
tuproq eroziyasini, oʻsimlik va hayvonot dunyosining tanazzulini keltirib chiqaruvchi harakatlar;
yoʻl va muhandislik-kommunikatsiya ishlarini amalga oshirish (obyektga zarar yetkazmagan holda, uning turizm infratuzilmasini tashkil etish bilan bogʻliq ishlar bundan mustasno);
chiqindilarni saqlash va koʻmish, oqova suvlarni oqizish;
zaharli kimyoviy moddalarni qoʻllash;
harom oʻlgan chorva mollar koʻmiladigan joylarni tashkil etish;
zaharli kimyoviy moddalar va mineral oʻgʻitlar omborlarini qurish;
kimyo, sellyuloza-qogʻoz va metallurgiya sanoati korxonalari faoliyatini yoʻlga qoʻyish;
chorvachilik va parrandachilik majmualarini joylashtirish, shuningdek sugʻorish uchun “sharbat” (suyuq goʻng) ishlatish;
avtomobil transportini qoʻyib turish, ularga yonilgʻi quyish, ularni yuvish va taʼmirlash joylarini tashkil etish;
neft mahsulotlari omborlarini tashkil etish;
zigʻir, kanop va teri yuvish;
tirik organizmlarning yangi va kenja turlarini iqlimlashtirish maqsadida joylashtirish.
[OKOZ:
1.11.00.00.00 Atrof tabiiy muhit va tabiiy resurslar / 11.02.00.00 Atrof tabiiy muhitni muhofaza qilish va ekologik xavfsizlikni taʼminlash / 11.02.04.00 Muhofaza qilinadigan tabiiy hududlar / 11.02.04.01 Umumiy qoidalar]
Muhofaza etiladigan tabiiy hudud maqomi berilgan Oʻzbekiston milliy tabiiy meros obyektlari Oʻzbekiston Respublikasining “Muhofaza etiladigan tabiiy hududlar toʻgʻrisida”gi Qonunida belgilangan tartibda muhofaza qilinadi.
[OKOZ:
1.13.00.00.00 Taʼlim. Fan. Madaniyat / 13.03.00.00 Madaniyat / 13.03.05.00 Madaniy meros obyektlaridan foydalanish va ularni muhofaza qilish]
Oʻzbekiston milliy tabiiy meros obyektlari hududlaridan foydalanishda qonunchilik hujjatlari talabalariga rioya qilinishi shart.
Oʻzbekiston milliy tabiiy meros obyektlari hududlarida faoliyat yuritadigan jismoniy va yuridik shaxslar ushbu bandda belgilangan talablarni bajarmagan taqdirda, ularning ushbu hududda faoliyat yuritishlari belgilangan tartibda toʻxtatilishi mumkin.
4-bob. Oʻzbekiston milliy tabiiy meros obyektlari hududlarida qurilish ishlarini amalga oshirish tartibi
[OKOZ:
1.13.00.00.00 Taʼlim. Fan. Madaniyat / 13.03.00.00 Madaniyat / 13.03.02.00 Madaniyat sohasida boshqaruv. Madaniyat sohasida faoliyatni amalga oshirishni litsenziyalash;
2.13.00.00.00 Taʼlim. Fan. Madaniyat / 13.03.00.00 Madaniyat / 13.03.03.00 Milliy madaniy meros;
3.13.00.00.00 Taʼlim. Fan. Madaniyat / 13.03.00.00 Madaniyat / 13.03.04.00 Madaniy meros obyektlari]
21. Oʻzbekiston milliy tabiiy meros obyektining bufer (muhofaza) zonasida ekoturizmni tashkil etish uchun yengil turdagi qurilmalar (konstruksiyalar) ekologik ekspertiza xulosasi asosida vakolatli organ bilan kelishgan holda oʻrnatiladi.
Madaniy yoki arxeologik qiymatga ega boʻlgan Oʻzbekiston milliy tabiiy meros obyekti hududida qurilish ishlari Oʻzbekiston Respublikasi Madaniy meros agentligi bilan kelishgan holda amalga oshiriladi.
Arxitektura-rejalashtirish topshirigʻida inshootning balandligi, tashqi koʻrinishi va ishlatiladigan materiallari mahalliy landshaftga toʻliq uygʻun boʻlishi lozim.
Qurilishda faqat tabiiy va ekologik toza materiallardan (tosh, yogʻoch, shisha va boshqalar) foydalanishga ruxsat beriladi.
[OKOZ:
1.13.00.00.00 Taʼlim. Fan. Madaniyat / 13.03.00.00 Madaniyat / 13.03.02.00 Madaniyat sohasida boshqaruv. Madaniyat sohasida faoliyatni amalga oshirishni litsenziyalash;
2.13.00.00.00 Taʼlim. Fan. Madaniyat / 13.03.00.00 Madaniyat / 13.03.05.00 Madaniy meros obyektlaridan foydalanish va ularni muhofaza qilish]
22. Qurilish jarayonida relyefni oʻzgartirish, daraxtlarni kesish, oʻsimliklarga zarar yetkazish va suv obyektlarining tabiiy oʻzanlarini oʻzgartirishga yoʻl qoʻyilmaydi.
[OKOZ:
1.13.00.00.00 Taʼlim. Fan. Madaniyat / 13.03.00.00 Madaniyat / 13.03.02.00 Madaniyat sohasida boshqaruv. Madaniyat sohasida faoliyatni amalga oshirishni litsenziyalash]
23. Vakolatli organ qurilish ishlari ustidan doimiy inspeksiya nazoratini amalga oshiradi.
Qurilish jarayonida belgilangan talablar buzilgan taqdirda, qurilish ishlari zudlik bilan toʻxtatiladi va aybdor shaxslarga hududni rekultivatsiya qilish (avvalgi holatiga qaytarish) majburiyati yuklanadi hamda yetkazilgan zararni belgilangan tartibda undirish choralari koʻriladi.
[OKOZ:
1.09.00.00.00 Tadbirkorlik va xoʻjalik faoliyati / 09.12.00.00 Qurilish / 09.12.02.00 Qurilish sohasidagi boshqaruv. Qurilish sohasidagi faoliyatni litsenziyalash. Ruxsat berish tartib-taomillari;
2.13.00.00.00 Taʼlim. Fan. Madaniyat / 13.03.00.00 Madaniyat / 13.03.02.00 Madaniyat sohasida boshqaruv. Madaniyat sohasida faoliyatni amalga oshirishni litsenziyalash]
24. Quyidagilar uchun yer ajratish va qurilish ishlarini amalga oshirishga yoʻl qoʻyilmaydi:
sanoat va ishlab chiqarish korxonalarini tashkil etish;
koʻp kvartirali uylar va baland inshootlarni qurish;
chiqindi poligonlari va kimyoviy moddalar omborlarini qurish.
[OKOZ:
1.13.00.00.00 Taʼlim. Fan. Madaniyat / 13.03.00.00 Madaniyat / 13.03.02.00 Madaniyat sohasida boshqaruv. Madaniyat sohasida faoliyatni amalga oshirishni litsenziyalash;
2.13.00.00.00 Taʼlim. Fan. Madaniyat / 13.03.00.00 Madaniyat / 13.03.03.00 Milliy madaniy meros;
3.13.00.00.00 Taʼlim. Fan. Madaniyat / 13.03.00.00 Madaniyat / 13.03.05.00 Madaniy meros obyektlaridan foydalanish va ularni muhofaza qilish]
25. Oʻzbekiston milliy tabiiy meros obyektlari yadro zonasida har qanday turdagi qurilish, taʼmirlash hamda yengil turdagi qurilmalarni (konstruksiyalar) oʻrnatishga yoʻl qoʻyilmaydi.
5-bob. Yakunlovchi qoidalar
[OKOZ:
1.13.00.00.00 Taʼlim. Fan. Madaniyat / 13.03.00.00 Madaniyat / 13.03.02.00 Madaniyat sohasida boshqaruv. Madaniyat sohasida faoliyatni amalga oshirishni litsenziyalash;
2.13.00.00.00 Taʼlim. Fan. Madaniyat / 13.03.00.00 Madaniyat / 13.03.03.00 Milliy madaniy meros;
3.13.00.00.00 Taʼlim. Fan. Madaniyat / 13.03.00.00 Madaniyat / 13.03.04.00 Madaniy meros obyektlari]
26. Oʻzbekiston milliy tabiiy meros obyektlarini saqlash bilan bogʻliq xarajatlar grantlar, jismoniy va yuridik shaxslarning homiylik xayriyalari hamda qonunchilik hujjatlarida taqiqlanmagan boshqa manbalar hisobidan moliyalashtiriladi.
[OKOZ:
1.13.00.00.00 Taʼlim. Fan. Madaniyat / 13.03.00.00 Madaniyat / 13.03.02.00 Madaniyat sohasida boshqaruv. Madaniyat sohasida faoliyatni amalga oshirishni litsenziyalash]
27. Vakolatli organ Oʻzbekiston milliy tabiiy meros obyektlarining saqlanish holatini doimiy monitoring qilib boradi.
28. Ushbu Nizom talablarining buzilishida aybdor boʻlgan shaxslar qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda javob beradilar.
Oʻzbekiston milliy tabiiy meros obyektlari toʻgʻrisidagi nizomga ILOVA
Oʻzbekiston milliy tabiiy meros obyektlari roʻyxatini shakllantirish
SXEMASI
Bosqichlar
Subyektlar
Tadbirlar
Bajarish muddatlari
1-bosqich
Respublika va mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlari, xoʻjalik birlashmalari, nodavlat notijorat tashkilotlari, shuningdek, fuqarolar (keyingi oʻrinlarda — taklif etuvchi)
Tabiiy obyektni Oʻzbekiston milliy tabiiy meros obyektlari roʻyxatiga kiritish masalasini koʻrib chiqish boʻyicha yozma yoki elektron shaklda takliflarni Oʻzbekiston Respublikasi Ekologiya va iqlim oʻzgarishi milliy qoʻmitasining (keyingi oʻrinlarda — vakolatli organ) hududiy boʻlinmasiga (keyingi oʻrinlarda — hududiy boʻlinma) taqdim qiladi.
Zaruratga koʻra
2-bosqich
Hududiy boʻlinma
1. Taklifni joyiga chiqqan holda oʻrganib chiqib, natijasi boʻyicha dalolatnoma tuzadi.
Oʻn besh ish kuni
2. Oʻzbekiston milliy tabiiy meros obyektlari roʻyxatiga kiritish uchun taklif etuvchi tomonidan taqdim etilgan taklif, unga ilovalar, dalolatnoma hamda unga oid materiallarni koʻrib chiqish uchun Oʻzbekiston Respublikasi vakolatli organga tavsiya etadi.
Bir ish kuni
3-bosqich
Vakolatli organ
1. Hududiy boʻlinma tomonidan yuborilgan hujjatlarni koʻrib chiqib, tabiiy obyektni Oʻzbekiston milliy tabiiy meros obyektlari roʻyxatiga kiritadi hamda tasdiqlaydi.
Besh ish kuni
2. Tabiiy obyekt Oʻzbekiston milliy tabiiy meros obyektlari roʻyxatiga kiritilgani toʻgʻrisida taklif etuvchiga yozma yoki elektron shaklda xabarnoma yuboradi.
Roʻyxatga kiritilgan kunning oʻzida
Vazirlar Mahkamasining 2026-yil 16-martdagi 106-son qaroriga 2-ILOVA
Oʻzbekiston Respublikasi Hukumatining ayrim qarorlariga kiritilayotgan oʻzgartirish va qoʻshimchalar
1. Vazirlar Mahkamasining 2011-yil 26-avgustdagi 243-son qarori bilan tasdiqlangan Quyi Amudaryo davlat biosfera rezervati toʻgʻrisidagi nizomda:
a) 1-band “tabiiy hudud” soʻzlaridan keyin “va milliy tabiiy meros obyekti” soʻzlari bilan toʻldirilsin;
b) 7-band “ishtirok etishi” soʻzlaridan keyin “Umumjahon madaniy va tabiiy merosni muhofaza qilish toʻgʻrisidagi Konvensiya talablariga muvofiq Umumjahon merosi roʻyxatiga taqdim etishi” soʻzlari bilan toʻldirilsin.
2. Vazirlar Mahkamasining 2016-yil 22-iyuldagi 238-son qarori bilan tasdiqlangan Majmua (landshaft) buyurtma qoʻriqxonalari toʻgʻrisidagi nizomning 1-bandi quyidagi mazmundagi ikkinchi xatboshi bilan toʻldirilsin:
“Majmua buyurtma qoʻriqxonalar milliy tabiiy meros obyektlari hisoblanib, agar Umumjahon madaniy va tabiiy merosni muhofaza qilish toʻgʻrisidagi Konvensiya talablariga mos kelsa, ular Umumjahon merosi roʻyxatiga taqdim etilishi mumkin”.
3. Vazirlar Mahkamasining “Muhofaza etiladigan tabiiy hududlar toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonunini talablarini amalga oshirishga yoʻnaltirilgan normativ-huquqiy hujjatlarni tasdiqlash toʻgʻrisida” 2018-yil 4-maydagi 339-son qarorida:
a) Davlat qoʻriqxonalari toʻgʻrisida nizomning 2-bandi quyidagi mazmundagi ikkinchi xatboshi bilan toʻldirilsin:
“Qoʻriqxonalar milliy tabiiy meros obyektlari hisoblanib, agar Umumjahon madaniy va tabiiy merosni muhofaza qilish toʻgʻrisidagi Konvensiya talablariga mos kelsa, ular Umumjahon merosi roʻyxatiga taqdim etilishi mumkin”;
b) Tabiat bogʻi toʻgʻrisidagi namunaviy nizomning 2-bandi quyidagi mazmundagi ikkinchi xatboshi bilan toʻldirilsin:
“Tabiat bogʻlari milliy tabiiy meros obyektlari hisoblanib, agar Umumjahon madaniy va tabiiy merosni muhofaza qilish toʻgʻrisidagi Konvensiya talablariga mos kelsa, ular Umumjahon merosi roʻyxatiga taqdim etilishi mumkin”;
v) Davlat tabiat yodgorliklari toʻgʻrisidagi nizomning 2-bandi quyidagi mazmundagi ikkinchi xatboshi bilan toʻldirilsin:
“Tabiat yodgorliklari milliy tabiiy meros obyektlari hisoblanib, agar Umumjahon madaniy va tabiiy merosni muhofaza qilish toʻgʻrisidagi Konvensiya talablariga mos kelsa, ular Umumjahon merosi roʻyxatiga taqdim etilishi mumkin”;
ikkinchi xatboshi uchinchi xatboshi deb hisoblansin.
4. Vazirlar Mahkamasining “Muhofaza etiladigan tabiiy hududlarning qoʻriqlanma zonalarini belgilash boʻyicha qoʻshimcha chora-tadbirlar toʻgʻrisida” 2021-yil 5-maydagi 282-son qarorida:
a) qarorning nomi “hududlarning” soʻzidan keyin “va tabiiy meros obyektlarining” soʻzlari bilan toʻldirilsin;
b) 2-bandning yettinchi xatboshi “hududlarning” soʻzidan keyin “va tabiiy meros obyektlarining” soʻzlari bilan toʻldirilsin;
v) Muhofaza etiladigan tabiiy hududlarning qoʻriqlanma zonalari toʻgʻrisidagi nizomda:
nomi “hududlarning” soʻzidan keyin “va tabiiy meros obyektlarining” soʻzlari bilan toʻldirilsin;
1-band quyidagi mazmundagi ikkinchi xatboshi bilan toʻldirilsin:
“Buyurtma qoʻriqxonalar, tabiiy pitomniklarda kurort tabiiy hududlarda, rekreatsiya zonalarida, suvni muhofaza qilish zonalarida belgilangan rejim ular hududida joylashgan tabiiy meros obyektini saqlab qolishni taʼminlamasa, tabiiy meros obyekti hududiga tutashgan yer maydonida ushbu Nizomga muvofiq qoʻriqlanma zonalari belgilanadi”.
(Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 17.03.2026-y., 09/26/106/0245-son)
