toggle_night_mode
Hujjat 05.01.2026 sanasi holatiga
Amaldagi versiyaga o‘tish
Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining
qarori
Elektr energetikasi tizimida texnologik buzilishlarni tekshirish va hisobga olish tartibi toʻgʻrisidagi nizomni tasdiqlash haqida
Oʻzbekiston Respublikasining “Elektr energetikasi toʻgʻrisida”gi hamda “Energiyani tejash, undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirish toʻgʻrisida”gi qonunlariga muvofiq, shuningdek, energetika tizimi qurilmalarining ishlashida yuzaga keladigan texnologik buzilishlarni oʻz vaqtida aniqlash va bartaraf etish maqsadida Vazirlar Mahkamasi qaror qiladi:
1. Quyidagilarni nazarda tutuvchi Elektr energetikasi tizimida texnologik buzilishlarni tekshirish va hisobga olish tartibi toʻgʻrisidagi nizom 1-ilovaga muvofiq tasdiqlansin:
elektr energetikasi obyektlarida texnologik buzilish koʻrinishlari va ularni tasniflash;
elektr energetikasi obyektlarida va blok stansiyalarida sodir boʻlgan texnologik buzilishlarni aniqlash, ularning kelib chiqishi hamda rivojlanish sabablari boʻyicha klassifikatsiyasi;
elektr energetikasi obyektlarida sodir boʻlgan texnologik buzilishlar toʻgʻrisida xabar berish tartibi;
elektr energetikasi obyektlarida texnologik buzilishlarni tekshirish, hisobga olish va rasmiylashtirishni tashkil etish.
2. Vazirlar Mahkamasining 2024-yil 15-iyundagi 338-son qarori bilan tasdiqlangan Magistral elektr tarmoqlaridan foydalanish qoidalariga 2-ilovaga muvofiq oʻzgartirishlar kiritilsin.
3. Oʻzbekiston Respublikasi Hukumatining 3-ilovaga muvofiq ayrim qarorlari oʻz kuchini yoʻqotgan deb hisoblansin.
4. Ushbu qarorning bajarilishini nazorat qilish Oʻzbekiston Respublikasi energetika vaziri J.T. Mirzamahmudov hamda Elektr energiyasi, neft mahsulotlari va gazdan foydalanishni nazorat qilish inspeksiyasi boshligʻi D.A. Isakulov zimmasiga yuklansin.
Oʻzbekiston Respublikasining Bosh vaziri A. ARIPOV
Toshkent sh.,
2025-yil 31-dekabr,
850-son
Vazirlar Mahkamasining 2025-yil 31-dekabrdagi 850-son qaroriga
1-ILOVA
Elektr energetikasi tizimida texnologik buzilishlarni tekshirish va hisobga olish tartibi toʻgʻrisida
NIZOM
1-bob. Umumiy qoidalar
1. Ushbu Nizom elektr energetikasi obyektlarida va blok stansiyalarida sodir boʻlgan hamda elektr energetikasi tizimining ishonchli ishlashiga taʼsir etgan texnologik buzilish koʻrinishlarini tasniflash, aniqlash, tekshirish, hisobga olish, rasmiylashtirish va ular haqida xabar berish tartibini belgilaydi.
2. Ushbu Nizomda quyidagi tushunchalardan foydalaniladi:
avariya — texnik qurilmalar, inshootlar va uskunalar normal ishlashining buzilishiga olib keladigan hamda odamlar hayoti, salomatligi va atrof-muhitga xavf tugʻdirishi mumkin boʻlgan buzilish yoki shikastlanish;
avariyaviy taʼmirlash — toʻsatdan sodir boʻlgan avariyalar, tabiiy ofatlar (zilzila, koʻchki, yongʻin, suv toshqini, boʻron va boshqalar) natijasida qurilmalarning shikastlanish oqibatlarini bartaraf etish uchun amalga oshiriladigan taʼmirlash ishlari;
tezkor xodim — tezkor boshqaruv va tezkor almashish hamda ulash ishlarini amalga oshirish uchun ruxsat berilgan xodimlar toifasi, shuningdek, ushbu xodimlarga bevosita rahbarlik qilish uchun tayinlangan shaxslar;
texnologik buzilish — elektr qurilmalari yoki ularning elementlari ishdan chiqishiga olib keluvchi texnik holat parametrlarining ruxsat etilmagan darajada chetga chiqishi, elektr energiyasi sifati buzilishi, shuningdek, isteʼmolchilarga elektr energiyasini qisman yoki toʻliq rejalashtirilmagan holda yetkazib berishning toʻxtatilishi;
elektr qurilmasi — energiyani ishlab chiqarish, oʻzgartirish, uzatish, saqlash, taqsimlash yoki isteʼmol qilish uchun moʻljallangan, oʻzaro bogʻlangan uskuna va inshootlar majmui;
elektr tarmogʻi xoʻjaligi obyektlari — elektr energiyasini uzatish va taqsimlash uchun moʻljallangan elektr uzatish liniyalari, transformator podstansiyalari, taqsimlash punktlari;
elektr uzatish liniyasi — elektr energiyasini ishlab chiqaruvchi, saqlovchi, uzatuvchi, taqsimlovchi hamda isteʼmolchi korxonalarning podstansiyadan chiquvchi elektr energiyasini uzatish uchun moʻljallangan elektr uzatish tarmogʻi;
elektr energetikasi obyektlari — elektr energiyasini ishlab chiqarish, saqlash, uzatish va taqsimlashda foydalaniladigan elektr energetikasi infratuzilmasi;
elektr energetikasi tizimi — elektr energiyasini ishlab chiqarish va saqlash obyektlari, uzatish va taqsimlash tizimlari majmui hamda ularning tezkor-dispetcherlik boshqaruvi.
3. Elektr energetikasi tizimi ishlashining quyidagi texnologik buzilishlari majburiy ravishda tekshirilishi va hisobga olinishi shart:
elektr qurilmalarining ekspluatatsiya davrida, ekspluatatsiyaga qabul qilinishi va ishga tushirilishiga qadar kompleks sinovlar vaqtida sodir boʻlgan, shuningdek, rejali taʼmirlash, profilaktika koʻrigi va sinovlar jarayonida aniqlangan shikastlanish holatlari;
elektr qurilmalari va ularning elementlarini ishdan chiqargan, texnik (texnologik) holat parametrlarining ruxsat etilmagan darajada chetga chiqishi (tebranish, harorat, bosim, chastota, kuchlanish, atmosferaga zararli moddalar chiqarilishi);
isteʼmolchilarga elektr energiyasini qisman yoki toʻliq rejalashtirilmagan holda yetkazib berishning toʻxtatilishi.
4. Elektr energetikasi tizimi ishidagi texnologik buzilishlarni tekshirish va hisobga olishning asosiy maqsadi ushbu holatlarning oldini olishga qaratilgan tashkiliy-texnik chora-tadbirlarni ishlab chiqish va elektr energetikasi tizimi ishlashini baholash, ekspluatatsiya qilishni takomillashtirish, modernizatsiya qilish, qayta tiklash yoki almashtirish boʻyicha qarorlar qabul qilish uchun foydalaniladigan texnologik buzilishlarning sabablarini aniqlashdan iboratdir.
2-bob. Texnologik buzilish holatlari va uning rasmiylashtirilishi
5. Texnologik buzilish holatlari xususiyati va oqibatining ogʻirligiga (elektr taʼminotidagi tanaffuslar, elektr tarmogʻi turgʻunligining yoʻqolishi, elektr energiyasi sifati parametrlari chetga chiqishi, ekologik taʼsir, elektr qurilmalarining shikastlanish hajmi va boshqa omillar) qarab, avariyalarga, I va II darajadagi ishdan chiqishlarga boʻlinadi.
6. Quyidagi texnologik buzilishlar avariyalar hisoblanadi:
quvvati 200 t/h va undan yuqori qozon, turbina, 60 MW va undan yuqori generator, qayta tiklanuvchi energiya manbalari yoki saqlash tizimlari, shuningdek, 80 MVA va undan yuqori kuch transformatorining tiklash imkoniyati mavjud boʻlmagan holda buzilishi yoki shikastlanishi;
elektr qurilmalari asosiy uskunasining (qozon, turbina, generator, qayta tiklanuvchi energiya manbalaridan energiya ishlab chiqaruvchi stansiyalar qurilmalari, saqlash tizimlari, kuch transformatori va elektr energiyasini ishlab chiqaruvchi korxona elektr ulanishlari bosh sxemasining shinalar tizimi, 220 kV va undan yuqori kuchlanishli elektr uzatish liniyalari, podstansiya shinalar tizimi) 25 sutka va undan ortiq muddatda avariyaviy taʼmirlashda turib qolishi yoxud bino va inshootlarning buzilishi;
umumiy quvvati 200 MW va undan ortiq boʻlgan isteʼmolchilarga elektr energiyasi taʼminotini toʻxtatib qoʻyish (avariyaga qarshi avtomatika vositalari orqali oʻchirilgan yoki tiklangan, shuningdek, cheklash va oʻchirish jadvallariga muvofiq oʻchirilgan holatlar bundan mustasno);
elektr energetikasi tizimidan ajralib qolgan isteʼmolchilarning 40 foizdan ortiq qismining taʼminotsiz qolishi, bunda oʻchgan quvvatning 300 MW dan kam boʻlmasligi;
generatsiya qiluvchi manbalarning toʻsatdan oʻchishi natijasida elektr energetikasi tizimining bir sutka davomida 3 soatdan ortiq vaqt mobaynida ishlashi yoki chastotaning ogʻish darajasiga bogʻliq holda barcha isteʼmolchilar tarmoqqa quyidagi muddatlarda ulangan holda qolishi:
47,0 Hz ≤ f < 48,0 Hz chastotalar oraligʻida 15 daqiqadan koʻp ishlashi;
48,0 Hz ≤ f < 49,0 Hz chastotalar oraligʻida 1 soat va undan koʻp ishlashi;
51,0 Hz ≤ f ≤ 52,0 Hz chastotalar oraligʻida 30 daqiqadan koʻp ishlashi;
elektr energiyasini ishlab chiqaruvchi korxona tomonidan yuklama toʻliq tashlab yuborilishi (agar bittadan ortiq generator faol hamda elektr va issiqlik umumiy quvvati ≥ 200 MW boʻlsa);
isteʼmolchilarga elektr energiyasi yetkazib berilishi elektr energetikasi tizimi umumiy isteʼmolining 20 foizi va undan yuqori quvvatga kamaytirilishini keltirib chiqargan, kuchlanishi 6 kV va undan yuqori boʻlgan elektr uzatish liniyalarining tabiiy ofat tufayli ommaviy oʻchishi yoki shikastlanishi;
shahar yoki tuman markazi elektr taʼminotida 24 soat yoki undan ortiq vaqtga tanaffusni keltirib chiqargan elektr tarmogʻi ishlash rejimining texnologik buzilishi;
elektr energiyasini ishlab chiqaruvchi korxonaning chang-gaz tozalash yoki boshqa uskunasi ishlash rejimining texnologik buzilishini keltirib chiqargan atrof-muhitga zararli moddalarning sutkalik chegaralangan miqdordan ikki baravar yoki undan koʻp miqdorda chiqarib tashlanishi;
kul-tosh qoldiqlarining tabiiy suv havzalariga tashlanishini keltirib chiqargan kul-tosh qoldiqlari yigʻiladigan inshoot dambasining shikastlanishi;
suv omboridan gidrouzelning hisoblangan maksimal oʻtkazish qobiliyatidan ortiq suv tashlanishini keltirib chiqargan gidroelektr stansiyasi qurilmalari ishlash qobiliyatining texnologik buzilishi;
elektr energetikasi obyektlarida texnologik binolar va inshootlarning koʻtarib turuvchi qismlari bosib qolishini keltirib chiqargan portlash yoki yongʻin.
7. Quyidagi texnologik buzilishlar I darajadagi ishdan chiqishlar hisoblanadi:
a) elektr qurilmasi asosiy uskunasining (qozon, turbina, generator, qayta tiklanuvchi energiya manbalaridan energiya ishlab chiqaruvchi stansiyalar qurilmalari, saqlash tizimlari, kuch transformatori, elektr energiyasini ishlab chiqaruvchi korxona elektr ulanishlari bosh sxemasi shinalar tizimining, kuchlanishi 220 kV va undan yuqori elektr uzatish liniyalarining, podstansiyalar shinalar tizimi) 3 sutkadan 25 sutkagacha oʻchirilgan holatda avariyaviy taʼmirlashda majburiy turib qolishini keltirib chiqargan shikastlanishi;
b) elektr energetikasi obyektining aybi bilan texnologik jarayoni uzluksiz boʻlgan yirik isteʼmolchilar elektr taʼminotida tanaffus yoki cheklov sodir boʻlishi yoxud elektr taʼminotining ishonchliligi boʻyicha I toifaga mansub isteʼmolchilar elektr taʼminotida tanaffus sodir boʻlishi (avtomatik qayta ulash tuzilmasi, zaxirani avtomatik ulash, avariyaga qarshi avtomatika bilan qayta ulash vaqtida boʻlgan tanaffus bundan mustasno).
Elektr taʼminotining ishonchliligi boʻyicha I toifaga mansub isteʼmolchilar ikkitadan kam boʻlmagan mustaqil, oʻzaro zaxiralovchi manbalardan taʼminlanishi va biror taʼminlash manbaidan uzilganda, avtomatik tarzda boshqa manbaga ulanishi kerak.
I toifaga mansub isteʼmolchilarning alohida guruhini taʼminlash uchun qoʻshimcha uchinchi, mustaqil, oʻzaro zaxiralovchi manba moʻljallangan boʻlishi zarur;
v) generatsiya qiluvchi manbalarning toʻsatdan oʻchib qolishi tufayli sodir boʻlgan elektr energetikasi tizimining 49,0 Hz dan past chastotada 30 daqiqadan ortiq ishlashi;
g) agar ishlab turgan elektr va issiqlikning umumiy keltirilgan quvvati 200 MW dan past boʻlsa, elektr stansiyasi tomonidan yuklamaning toʻliq tashlab yuborilishi (oʻchishi);
d) elektr energetikasi tizimining ajratilgan qismida isteʼmolchilarni yuklamaning 40 foizigacha, biroq 300 MW dan kam miqdorda yuksizlanishga olib kelgan elektr energetikasi tizimining qismlarga boʻlinishi;
e) tabiiy ofat tufayli oʻchgan elektr uzatish liniyalari soni 10 ta va undan ortiqni tashkil etgan 6 kV va undan yuqori kuchlanishli elektr uzatish liniyalarining ommaviy oʻchishi (muvaffaqiyatli avtomatik qayta ulanish bilan oʻchgan elektr uzatish liniyalari bundan mustasno);
j) shahar yoki tuman markazi elektr taʼminotida 8 soatdan 24 soatgacha muddatga tanaffusni keltirib chiqargan elektr tarmoqlari ishlash rejimining texnologik buzilishi;
z) obyektning tozalash inshootlari ishlash qobiliyati yoki ishlash rejimining texnologik buzilishi oqibatida tabiiy suv havzalariga zararli moddalarning chiqishi.
8. Quyidagi texnologik buzilishlar II darajadagi ishdan chiqishlar hisoblanadi:
ushbu Nizomning 7-bandi “a” kichik bandida keltirilgan kuchlanishi 35 kV va 110 kV boʻlgan uskunaning yoki kuchlanishi 35 kV, 110 kV, 220 kV, 500 kV boʻlgan boshqa uskunaning (tok transformatori, kuchlanish transformatori, oʻchirgich) shikastlanishi, agar ushbu shikastlanish avariya yoki I darajadagi ishdan chiqish sifatida hisobga olinadigan texnologik buzilishga olib kelmagan boʻlsa;
isteʼmolchilarga elektr energiyasi yetkazib berishning avtomatika taʼsirida nazarda tutilmagan qisqa muddatli toʻxtashi (avtomatik qayta ulash qurilmalari bilan qayta ulangan oʻchirishlar, zaxirani avtomatik ulash va qoʻlda qayta ulash bundan mustasno, agar elektr energiyasi yetkazib berishda 500 kW*h dan ortiqni tashkil etsa);
elektr qurilmalari, tarmoq elementlarining majburiy yoki xatolik bilan oʻchib qolishi, agar ushbu holat yuqori tomonning kuchlanishi 35 kV va undan yuqori boʻlgan kuch transformatorining oʻchishiga olib kelgan boʻlsa;
generatsiya qiluvchi manbalar va saqlash tizimlari oʻchib qolishi natijasida elektr energetikasi tizimining qismlarga boʻlinishi;
shahar yoki tuman elektr taʼminotida 8 soat muddatgacha tanaffus keltirib chiqargan elektr tarmoqlari ishlash rejimining texnologik buzilishi;
tabiiy ofat tufayli oʻchgan elektr uzatish liniyalari soni 10 tadan kam boʻlgan 6 kV va undan yuqori kuchlanishli elektr uzatish liniyalarining ommaviy oʻchishi (muvaffaqiyatli avtomatik qayta ulanish bilan oʻchgan elektr uzatish liniyalari bundan mustasno);
releli himoya va avtomatika yoki avariyaga qarshi avtomatika tuzilmalarining notoʻgʻri ishlashi, ushbu tuzilmalarning signalga ishlashi bundan mustasno, agar ushbu notoʻgʻri ishlash avariya yoki I darajadagi ishdan chiqish sifatida roʻyxatga olinadigan texnologik buzilishlarga olib kelmagan boʻlsa;
kuchlanishi 35 kV va undan yuqori boʻlgan elektr tarmoqlari xoʻjaligi obyektlari orasidagi dispetcherlik-texnologik boshqaruv vositalari rele himoyasi va kanallari ishlash qobiliyatining 1 sutkadan ortiq muddatga buzilishi.
9. Elektr energetikasi obyektlaridagi texnologik buzilishlar ushbu Nizomga 1-ilovaga muvofiq 16-Energo shaklida (keyingi oʻrinlarda — 16-Energo) hisobga olinishi (ushbu Nizomning 11-bandida keltirilgan texnologik buzilishlar bundan mustasno) kerak.
16-Energo shaklida hisobga olinadigan texnologik buzilishlar elektr energetikasi obyektlarining birlamchi hujjatlarida hisobga olinmaydi.
10. 16-Energo shakli uskunalar ishidagi texnologik buzilishlar boʻyicha hisobga olish hujjatlari asosida hisobot oyi uchun toʻldiriladi.
11. Elektr energetikasi obyektlarining birlamchi hujjatlarida quyidagi texnologik buzilishlar hisobga olinadi:
ushbu Nizomning 7-bandi “a” kichik bandida keltirilgan texnologik buzilishlar, agar elektr qurilmasi asosiy uskunasining oʻchirilgan holatda avariyaviy taʼmirlashda majburiy turib qolishi 3 sutkagacha boʻlsa;
ushbu Nizomning 7-bandi “b” kichik bandida keltirilgan texnologik buzilishlar, agar elektr taʼminotidagi tanaffus texnologik jarayoni uzluksiz boʻlgan va ushbu kichik bandda keltirilgan yirik isteʼmolchilar guruhiga kiritilmagan, shuningdek, elektr taʼminotining ishonchliligi II va III toifaga mansub isteʼmolchilarda sodir boʻlgan boʻlsa;
ushbu Nizomning 7-bandi “e” kichik bandida keltirilgan texnologik buzilishlar, agar oʻchgan elektr uzatish liniyalarining soni 10 tadan kamni tashkil etsa;
ushbu Nizomning 8-bandi uchinchi xatboshisida keltirilgan texnologik buzilishlar, agar qoʻlda qayta ulanganda yetkazib berilgan elektr energiyasi 500 kW*h dan kam boʻlsa;
ushbu Nizomning 8-bandi toʻrtinchi xatboshisida keltirilgan texnologik buzilishlar, agar kuchlanishi 35 kV dan past boʻlgan elektr tarmoqlari va ularning elementlari oʻchgan boʻlsa;
ushbu Nizomning 8-bandi toʻqqizinchi xatboshisida keltirilgan texnologik buzilishlar, agar ushbu notoʻgʻri ishlash kuchlanishi 35 kV dan past boʻlgan elektr tarmogʻi xoʻjaligi obyekti elementlarining 1 sutkagacha muddatga oʻchishiga olib kelgan boʻlsa;
elektr energiyasi ishlab chiqaruvchi va saqlovchi korxonalarning kuchlanishi 0,4 kV boʻlgan uskunalari oʻchib qolishi, energiya eltuvchisining parametrlari 4,5 MPa va 4500 S dan baland boʻlmagan, Sanoat, radiatsiya va yadro xavfsizligi qoʻmitasining nazoratidagi quvur oʻtkazgichlar, sigʻimlar va issiqlik mexanikasi uskunalarining shikastlanishi.
12. Birlamchi hujjatlarda quyidagilar aks ettirilishi kerak:
texnologik buzilish holatining roʻyxatga olinishi;
texnologik buzilish sodir boʻlishi va bartaraf etilishi sanasi va vaqti;
texnologik buzilish obyektining mansubligi;
texnologik buzilish va shikastlangan uskuna boʻyicha qisqa maʼlumot;
texnologik buzilish sabablarining tasnifiy belgilari;
oʻxshash texnologik buzilishlar takrorlanishiga yoʻl qoʻymaslik uchun ijro muddatlari va bajarilishiga javobgarlar koʻrsatilgan holda belgilangan chora-tadbirlar;
chora-tadbirlar bajarilgani toʻgʻrisida maʼlumotlar.
13. Bitta elektr energetikasi obyektida bir paytning oʻzida ikki yoki undan ortiq texnologik buzilish sodir boʻlgani aniqlanganda, har bir texnologik buzilish alohida hisobga olinadi.
3-bob. Texnologik buzilishlarni aniqlash va ularning kelib chiqish hamda rivojlanish sabablari boʻyicha klassifikatsiyasi
14. Texnologik buzilish sabablari va holatlarini tekshirishda quyidagilar oʻrganib chiqilishi hamda baholanishi zarur:
xizmat koʻrsatuvchi xodimlarning harakatlari, elektr energetikasi obyektining texnik holati va uni ekspluatatsiya qilishning amaldagi normativ-huquqiy hujjatlar talablariga muvofiqligi;
taʼmirlash, profilaktika koʻrigi va uskuna holati nazoratining sifati hamda belgilangan muddatlarda oʻtkazilishi;
taʼmirlash ishlarini amalga oshirishda texnologik intizomga rioya etilgani;
avariya oʻchoqlari va uskuna nosozliklarini oʻz vaqtida bartaraf etish, rahbariy hujjatlar va avariyalarning oldini olishga qaratilgan sirkulyarlar talablariga rioya qilish hamda uskunaning ishonchliligini oshirishga qaratilgan chora-tadbirlarni amalga oshirish boʻyicha koʻrilgan choralar;
uskunalar va konstruksiyalarning tayyorlanishi, loyihalashtirish, qurilish, montaj va sozlash ishlarining sifati;
tabiiy hodisalar parametrlarining (muz devori qalinligi, shamol tezligi va boshqalar) elektr qurilmalarining loyiha hujjatlarida qabul qilingan va normativ-huquqiy hujjatlarda belgilangan kattaliklarga muvofiqligi.
15. Tekshirish jarayonida texnologik buzilish yuzaga kelishining barcha sabablari, kelib chiqish manbalari hamda ular oʻrtasidagi bogʻliqlik aniqlanishi va yozma ravishda bayon etilishi shart.
16. Texnologik buzilishlar texnik (texnologik) sabablarining tasniflanish belgilari quyidagilar:
uskuna, uning detali yoki uzeli materialining tuzilmasi buzilishi;
payvandlash (kavsharlash) nuqsonlari;
mexanik ulanishning buzilishi;
mexanik yemirilish;
kul-tosh qoldigʻidan yemirilish;
korroziya yemirilishi;
erroziya yemirilishi;
germetika buzilishi;
normal tebranish holatining buzilishi;
portlash;
termik shikastlanish (oʻta qizdirish yoki kuydirish);
elektr yoy taʼsiridagi shikastlanish;
elektr izolyatsiyasining buzilishi;
elektr kontaktining buzilishi;
mexanik buzilish (shikastlanish);
yongʻin yoki yongʻin xavfi;
elektr tarmogʻi turgʻunligining buzilishi;
ishlash resurslarining tugashi.
17. Texnologik buzilishning tashkiliy sabablarini tasniflanish belgilari quyidagilar:
tezkor xodimning xatolik bilan bajargan harakati;
tezkor xodimlar toifasiga kirmaydigan xodim tomonidan yoʻl qoʻyilgan xatolik;
texnik xizmat koʻrsatish qoniqarsiz tashkil etilgani;
ekspluatatsiya qilishning boshqa kamchiliklari;
loyihalashtirishdagi kamchiliklar;
ishlab chiqarish jarayonidagi nuqsonlar;
montaj qilish va sozlash ishlaridagi nuqsonlar;
taʼmirlash ishlaridagi nuqsonlar;
qurilish ishlaridagi nuqsonlar;
takrorlanuvchi tabiiy hodisalar (shamol, yomgʻir, qor, muz va boshqalar) taʼsiri;
tabiiy ofatlar (zilzila, koʻchki, yongʻin, suv toshqini, boʻron va boshqalar)ning taʼsiri;
begona shaxslar yoki tashkilotlar aralashuvi;
elektr qurilmasining maʼnan yoki jismonan eskirishi.
4-bob. Texnologik buzilishlar toʻgʻrisida xabar berish tartibi
18. Avariyalar, I yoki II darajali barcha ishdan chiqishlar toʻgʻrisida elektr energetikasi obyektlaridagi masʼul shaxs elektr energetikasi tizimining tizim operatoriga (keyingi oʻrinlarda — operator), “Oʻzbekiston milliy elektr tarmoqlari” AJga, Energetika vazirligiga va Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Elektr energiyasi, neft mahsulotlari va gazdan foydalanishni nazorat qilish inspeksiyasiga (keyingi oʻrinlarda — Oʻzenergoinspeksiya), shuningdek, agar Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Sanoat, radiatsiya va yadro xavfsizligi qoʻmitasi (keyingi oʻrinlarda — Qoʻmita) nazoratidagi qurilmada avariya yoki I darajadagi ishdan chiqish belgilari mavjud boʻlgan holatda — Qoʻmitaga darhol xabar berishi shart.
Operator avariya, I yoki II darajadagi ishdan chiqish oqibatida elektr taʼminotida sodir boʻlgan uzilishlarning sabablari toʻgʻrisida ommaviy axborot vositalari hamda mavjud boshqa vositalar orqali isteʼmolchilarni tezkor xabardor (ishdan chiqish holati hajmidan kelib chiqqan holda 24 soat davomida) qilishi lozim.
Tezkor maʼlumotda quyidagilar keltirilishi shart:
texnologik buzilish sodir boʻlgan elektr qurilmasi;
texnologik buzilish boshlangan va (agar bartaraf etilgan boʻlsa) bartaraf etilgan sana va vaqt;
agar texnologik buzilish elektr energiyasini ishlab chiqaruvchi korxonada sodir boʻlgan boʻlsa, ushbu korxonaning texnologik buzilishgacha va undan keyin elektr energetikasi tizimiga bergan umumiy quvvati (MW);
agar texnologik buzilish elektr tarmogʻi xoʻjaligi obyektida sodir boʻlgan boʻlsa, elektr taʼminoti toʻxtatilgan isteʼmolchilarning umumiy quvvati (MW), elektr energiyasi yetkazib berilishi toʻxtatilgan (cheklangan) yirik yoki elektr taʼminotining ishonchliligi boʻyicha I toifaga kiruvchi isteʼmolchilar toʻgʻrisidagi maʼlumotlar.
19. Ushbu Nizomning 6-bandi beshinchi xatboshisida koʻrsatilgan mezonlardan ortiq boʻlgan yirik miqyosli va ogʻir oqibatlarga olib kelgan avariya sodir boʻlsa, Energetika vazirligi ushbu holat yuzasidan tezkor maʼlumotni olganidan soʻng zudlik bilan avariyalar, I yoki II darajali barcha ishdan chiqishlar toʻgʻrisidagi tezkor maʼlumotni Vazirlar Mahkamasiga taqdim etishi shart.
20. Elektr energetikasi obyektlari rahbarlari quyidagilar uchun shaxsan javobgar hisoblanadi:
texnologik buzilish yuzasidan ushbu Nizomning 18-bandida belgilangan muddat va tartibda kechiktirmasdan xabar berilishini taʼminlash;
texnologik buzilishni oʻz vaqtida va sifatli tekshirish uchun zarur shart-sharoitlarni yaratish;
texnologik buzilishni tekshirish dalolatnomasiga muvofiq aniqlangan qonunbuzilishlar va kamchiliklarni oʻz vaqtida bartaraf etish;
amaldagi qonunchilik hujjatlariga muvofiq yetkazilgan zararni qoplash va aybdor shaxslarga nisbatan tegishli choralar koʻrish.
Ushbu Nizomda belgilangan tartibda texnologik buzilish toʻgʻrisida xabar berish va oʻrganish oʻtkazish talablarini buzgan, shuningdek, yuzaga kelgan texnologik buzilish haqida oʻz vaqtida xabar bermasdan uni yashirgan (sir saqlagan) elektr energetikasi obyektlari rahbarlari va xodimlari belgilangan tartibda navbatdan tashqari bilim sinovidan oʻtkaziladi hamda qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda javobgarlikka tortiladi.
5-bob. Texnologik buzilishlarning tekshirilishini tashkil etish
21. Har bir avariya yoki I darajadagi ishdan chiqish holatlari ularning tavsifi va oqibatlarining ogʻirligi, shuningdek, texnologik buzilish sodir boʻlgan obyektning mansubligidan kelib chiqib, ushbu obyekt rahbariyati buyrugʻi asosida tuziladigan komissiya tomonidan tekshiriladi.
Alohida holatlarda ushbu Nizomning 6-bandi beshinchi xatboshisida koʻrsatilgan mezonlardan ortiq boʻlgan va ogʻir oqibatlarga olib kelgan katta miqyosli avariyalarni tekshirish uchun komissiya Vazirlar Mahkamasi tomonidan tuzilishi mumkin.
Texnologik buzilishlar natijasida elektr taʼminotisiz qolgan aholi va strategik ahamiyatga ega hamda majburiy xizmat koʻrsatilishi lozim boʻlgan isteʼmolchilarni taʼminotchi korxonalar tomonidan elektr energiyasi bilan taʼminlash boʻyicha tezkor choralar koʻrilishi shart.
22. II darajadagi ishdan chiqish holatlari hamda ushbu Nizomning 11-bandida koʻrsatilgan texnologik buzilishlar alohida mutaxassislar yoki ushbu obyekt tomonidan belgilanadigan komissiya tomonidan tekshiriladi. Ushbu holatlarda Oʻzenergoinspeksiya oʻz tashabbusi asosida texnologik buzilishlarni tekshirish jarayonlarida vakili ishtirokini taʼminlash huquqiga ega.
23. Avariya yoki I darajadagi ishdan chiqish holatlarini tekshirish boʻyicha komissiya tarkibiga komissiyani tuzgan tashkilot vakili, Oʻzenergoinspeksiya vakili hamda texnologik buzilish sodir boʻlgan obyekt mutaxassislari kiritiladi. Komissiyaga kelishuv asosida Energetika vazirligi va operator mutaxassisi ham kiritilishi mumkin.
Agar avariya yoki I darajadagi ishdan chiqish Qoʻmita nazoratidagi uskunada yuzaga kelgan boʻlsa, komissiya tarkibiga ushbu Qoʻmita vakili ham kiritilishi shart.
24. Loyihalashtirish, qurilish, tayyorlash, montaj va taʼmirlash ishlaridagi nuqsonlar tufayli sodir boʻlgan texnologik buzilishlar tegishli tashkilotlarning vakolatli mutaxassislari jalb etilgan holda tekshirilishi lozim.
25. Ishlab chiqarilmay qolgan elektr energiyasi miqdori generatsiya qiluvchi va saqlovchi tizimlar uskunalari majburiy turib qolish vaqtida ishchi quvvatining kamayishi asosida aniqlanadi.
26. Texnologik buzilishlarning tekshiruvi ular aniqlangan zahoti boshlanib, 10 kun muddat ichida yakunlanishi lozim. Agar oʻrganish Vazirlar Mahkamasi tomonidan tuzilgan komissiya tomonidan oʻtkazilayotgan boʻlsa, muddat Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilanadi.
27. Shikastlangan uskunani ochish va qismlarga ajratish faqatgina komissiya raisining ruxsati yoki yozma koʻrsatmasi asosida komissiya tarkibiga kiritilgan (texnologik buzilishlar sodir boʻlgan yoki undan zarar koʻrgan) tashkilotlarning vakillari ishtirokida amalga oshirilishi lozim.
28. Loyihalashtirish, qurilish, montaj, taʼmirlash tashkilotlari va boshqa tashkilotlardan komissiya aʼzolari oʻz vaqtida yetib kelmagan holda, komissiya raisi oʻrganish muddatini 3 kungacha uzaytirishi mumkin.
29. Alohida holatlarda komissiya raisining taklifi asosida oʻrganish muddati ushbu Nizomning 21-bandiga muvofiq komissiya tuzgan organ tomonidan uzaytirilishi mumkin.
30. Texnologik buzilishlar tekshiruvi natijalarining haqqoniyligini taʼminlash uchun quyidagi choralar koʻrilishi shart:
texnologik buzilish obyektlarining avariyadan keyingi holatini (mumkin qadar) saqlash, suratga olish yoki tasvirlash;
registrogrammalar, audio va videoyozuvlar hamda boshqa dalillarni saqlash va qabul qilish-topshirish dalolatnomasi asosida Energetika vazirligi vakiliga yoki tayinlangan boshqa mansabdor shaxsga taqdim etish;
nakladkalar hamda himoya vositalari va blokirovkalar koʻrsatkichlarining avariyadan keyingi holatini yozib olish.
Barcha yozuv va hujjatlar ularni taqdim etayotgan tashkilot rahbarining imzosi va muhri bilan tasdiqlanishi lozim.
31. Texnologik buzilish tekshirilayotgan elektr energetikasi obyekti quyidagilarni taʼminlashi lozim:
laboratoriya tekshiruvlari, texnik hisoblashlar, sinovlar;
shikastlangan obyekt suratlari va boshqa zarur materiallarni taqdim etish;
tekshiruvni amalga oshirish uchun zarur boʻlgan transport va aloqa vositalarini ajratish;
zarurat boʻlganda boshqa tashkilotlar ekspertlari va mutaxassislarini jalb etish;
texnik hujjatlarni saqlash uchun alohida xona ajratish;
oʻrganish natijalari boʻyicha hujjatlarni zarur nusxada koʻpaytirish.
32. Avariya va I darajadagi ishdan chiqish holatlarining natijalari ushbu Nizomga 2-ilovaga muvofiq shakldagi Texnologik buzilishlarni tekshirish dalolatnomasi (keyingi oʻrinlarda — Dalolatnoma) bilan rasmiylashtiriladi.
Dalolatnomaga komissiya xulosasini tasdiqlovchi tegishli hujjatlar (registrogramma, ossilogramma, audio va videoyozuvlar, tezkor jurnaldan koʻchirmalar, tushuntirish xatlari, sxemalar, chizmalar, suratlar, sinovlar natijalari, soʻrov varaqlari va boshqa tekshirishga oid hujjatlar) ilova qilinishi shart.
33. Ishlab chiqarish nuqsoni natijasida belgilangan xizmat muddatiga yetmagan elektr qurilmasi shikastlanishi bilan bogʻliq II darajadagi ishdan chiqish holatlari tekshiruvlarining natijalari Dalolatnoma bilan rasmiylashtiriladi.
34. Boshqa II darajadagi ishdan chiqish holatlari birlamchi hisobga olish hujjatlarida qayd etiladi va Dalolatnoma bilan rasmiylashtiriladi.
35. Dalolatnoma komissiyaning barcha aʼzolari tomonidan imzolanishi shart. Ayrim komissiya aʼzolarining oʻrganish yakuni boʻyicha alohida fikrlari yoki eʼtirozlari mavjud boʻlsa, ular “alohida fikr va eʼtiroz bilan” belgisini qoʻygan holda Dalolatnomani imzolashlari mumkin. Bunda ular oʻzlarining alohida fikr va eʼtirozlarini yozma ravishda ilova qilishlari shart. Agarda alohida fikr va eʼtirozlar ilova qilinmasa yoki asosli boʻlmasa, ushbu komissiya aʼzosining fikri yoki eʼtirozi komissiya tomonidan inobatga olinmasligi mumkin.
36. Dalolatnoma toʻrt nusxada tuziladi va texnologik buzilish sodir boʻlgan elektr energetikasi obyekti tomonidan uch kun muddatda Energetika vazirligiga, tegishliligicha oʻzining yuqori turuvchi tashkilotiga va Oʻzenergoinspeksiyaga yuboriladi.
Agar texnologik buzilish Qoʻmita nazoratidagi uskunada sodir boʻlgan boʻlsa, dalolatnoma besh nusxada tuziladi va Qoʻmitaga ham yuboriladi.
Komissiya aʼzolariga dalolatnoma nusxalari ularning soʻrovnomalariga muvofiq yuboriladi.
37. Avariyalar, I va II darajadagi ishdan chiqish holatlarining tekshiruvi natijalari boʻyicha elektr energetikasi obyektlari tomonidan bajarilishi majburiy boʻlgan oldini oluvchi tashkiliy-texnik chora-tadbirlar ishlab chiqiladi.
Oʻzenergoinspeksiya vakolati doirasida ishlab chiqilgan tashkiliy-texnik chora-tadbirlarning sifatli va belgilangan muddatda bajarilishini nazorat qilib boradi.
38. Komissiya qarorlari boʻyicha tashkilotlarning asoslangan eʼtirozlari Energetika vazirligi tomonidan 10 kun mobaynida koʻrib chiqiladi.
39. Texnologik buzilishlarni hisobga olish va tasniflanish toʻgʻrisida yakuniy qaror texnologik buzilish tavsifi hamda oqibatining ogʻirligidan kelib chiqib, Energetika vazirligi va Oʻzenergoinspeksiya, agar texnologik buzilish Qoʻmita nazoratidagi uskunada sodir boʻlgan boʻlsa — Qoʻmita tomonidan qabul qilinadi.
40. Avariyalar va I darajadagi ishdan chiqish holatlari, texnologik buzilish sodir boʻlgan korxona va uning yuqori tashkiloti rahbari taklif etilgan holda Energetika vazirligining hayʼati yigʻilishida, Oʻzenergoinspeksiya vakili ishtirokida koʻrib chiqiladi va bajarilishi majburiy boʻlgan hayʼat qarori qabul qilinadi.
6-bob. Elektr energetikasi tizimi ishida texnologik buzilishlar hisobga olinishini va hisobotini tashkil etish
41. Elektr energiyasini ishlab chiqaruvchi, saqlovchi, uzatuvchi va taqsimlovchi korxonada hamda unga tegishli elektr tarmoqlarida sodir boʻlgan barcha texnologik buzilishlar ushbu elektr energetikasi obyekti tomonidan hisobga olinadi.
Agar texnologik buzilishlar yondosh korxonalar hamda elektr tarmoqlarini qamrab olgan boʻlsa, ushbu texnologik buzilishlar Energetika vazirligi tomonidan hisobga olinadi.
42. Texnologik buzilishlar elektr qurilmalarining ekspluatatsiyada boʻlgan toʻliq davri mobaynida, yaʼni ularning yuklama ostida kompleks tekshiruvi va ekspluatatsiyaga qabul qilish dalolatnomasi imzolangan paytdan boshlab hisobga olinadi.
43. Ishga tushirish va ekspluatatsiyaga qabul qilishdan oldin kompleks sinov jarayonida yoki rejali taʼmirlash, profilaktika koʻrigini oʻtkazish va sinovlarda aniqlangan uskuna hamda inshootlarning shikastlanishi, shuningdek, energiya tashuvchilar koʻrsatkichlarining uzoq muddatga normadan chetga chiqish holatlari elektr energetikasi obyektlarining birlamchi hujjatlarida “alohida hisobga olish” sifatida qayd etiladi.
44. Elektr energetikasi obyektlari har bir hisobot oyidan keyingi oyning 3-sanasigacha 16-Energo shaklidagi texnologik buzilishlar haqidagi umumlashtirilgan oylik hisobotni ushbu holatlar sodir boʻlgan elektr energetikasi obyektining mansubligiga qarab, oʻzining yuqori turuvchi tashkilotiga taqdim etadilar.
Yuqori turuvchi tashkilotlar esa ushbu hisobotlarni har hisobot oyidan keyingi oyning 5-sanasigacha umumlashtirib, 16-Energo shaklida Energetika vazirligiga taqdim etadi.
Energetika vazirligi ushbu maʼlumotlarni har hisobot oyidan keyingi oyning 10-sanasigacha respublika elektr energetikasi sohasi boʻyicha umumlashtirib, Oʻzenergoinspeksiyaga taqdim etadi.
45. “Alohida hisobga olish” sifatida belgilangan texnologik buzilishlar (shikastlanishlar) toʻgʻrisidagi maʼlumotlar umumlashtirilgan har oylik hisobotga kiritilmaydi. Bunday maʼlumotlar faqat texnologik buzilishlar (shikastlanishlar) sodir boʻlgan holatda elektr energetikasi obyektlari tomonidan oʻzining yuqori turuvchi tashkilotiga alohida taqdim etib boriladi.
Ushbu yuqori turuvchi tashkilotlar tarkibidagi elektr energetikasi obyektlari boʻyicha mazkur maʼlumotlarni umumlashtirib, har chorakning yakuni bilan keyingi oyning 5-sanasigacha Energetika vazirligiga, Energetika vazirligi esa, oʻz navbatida, respublika miqyosida umumlashtirib, Oʻzenergoinspeksiyaga har chorakning yakuni bilan keyingi oyning 10-sanasigacha taqdim etib boradi.
7-bob. Yakunlovchi qoidalar
46. Ushbu Nizomni bajarish jarayonida kelib chiqadigan nizolar qonunchilik hujjatlariga muvofiq hal etiladi.
47. Ushbu Nizom talablarining buzilishida aybdor boʻlgan shaxslar qonunchilik hujjatlariga muvofiq javob beradilar.
Elektr energetikasi tizimida texnologik buzilishlarni tekshirish va hisobga olish tartibi toʻgʻrisidagi nizomga
1-ILOVA
16-ENERGO shakli

20 __ yil ___________ da __________________________________ da sodir boʻlgan texnologik buzilishlar toʻgʻrisida hisobot

(oy) ____________ (elektr energetikasi obyektining nomi) _______________________________________________

Elektr energetikasi obyektining rekviziti

Texnologik buzilish rekvizitlari

Texnologik buzilish sabablari va oqibatlarining qisqacha mazmuni

Avariyaviy yetkazib berilmay qolgan elektr va issiqlik energiyasining hajmi,

(ming kVt soat, Gkal)

nomi

soha boʻyicha kodi

sana

vaqt

koʻrinishi

alohida hisobga olish

texnik va tashkiliy sabablarning tasniflanish belgilari

1

2

3

4

5

6

7

8

9

Rahbar ___________________________

____________ (F.I.O., lavozimi, imzo)

Elektr energetikasi tizimida texnologik buzilishlarni tekshirish va hisobga olish tartibi toʻgʻrisidagi nizomga
2-ILOVA
Texnologik buzilishni tekshirish dalolatnomasi

____-son 20__ yil “___” ____________

Texnologik buzilish sodir boʻlgan elektr energetikasi obyektining nomi, manzili va STIR

Texnologik buzilish sodir boʻlgan elektr energetikasi obyektining yuqori turuvchi boshqaruv tashkiloti

Texnologik buzilish sodir boʻlgan sana va vaqt

Texnologik buzilishni hisobga olish belgisi

Yetkazib berilmay qolgan elektr va issiqlik energiyasi (ming kVt.soat, Gkal)

Ishlab chiqarilmay qolgan energiya (ming kVt soat, Gkal)

Texnologik buzilish sodir boʻlishiga qadar ish rejimi va tezkor xodimning harakati

Texnologik buzilishning kelib chiqishi, uning jarayoni va xodimlarning harakati

Normal rejim tiklanishi sanasi va vaqti

Texnologik buzilish kelib chiqishi va rivojlanishi sabablari

Texnologik buzilish kelib chiqishi yoki bartaraf etilishiga toʻsqinlik qiluvchi ekspluatatsiya kamchiliklari

Texnologik buzilish kelib chiqishiga va rivojlanishiga turtki boʻlgan yoki uning bartaraf etilishiga toʻsqinlik qilgan loyiha, uskuna konstruksiyasi va tayyorlanishi, qurilish-montaj va sozlash ishlari kamchiliklari

Shunga oʻxshash texnologik buzilishlarga yoʻl qoʻyilmasligi boʻyicha asosiy (tashkiliy va texnik) chora-tadbirlar

Shikastlangan uskunalar, uzellar va tuzilmalar roʻyxati

Shikastlangan uskunalar tiklangan sana va vaqt

Texnologik buzilish tekshiruvini oʻtkazish komissiyasini tashkil etish boʻyicha buyruq (farmoyish)

Holatga aloqador boshqa qoʻshimcha zarur maʼlumotlar

Komissiya raisi __________________________________________________________________________________________________________________________________

(F.I.O., lavozimi, imzo)

Komissiya aʼzolari _______________________________________________________________________________________________________________________________

(F.I.O., lavozimi, imzo)

Vazirlar Mahkamasining 2025-yil 31-dekabrdagi 850-son qaroriga
2-ILOVA
Vazirlar Mahkamasining 2024-yil 15-iyundagi 338-son qarori bilan tasdiqlangan Magistral elektr tarmoqlaridan foydalanish qoidalariga kiritilayotgan oʻzgartirishlar
1. 223-bandning birinchi xatboshisidagi “Quyidagi” soʻzi “Ushbu qoidalarning 14, 16 va 17-ilovalarida keltirilgan” soʻzlari bilan almashtirilsin.
2. 748-banddagi “hamda Yagona elektr energetikasi tizimida texnologik buzilishlarni tekshirish va hisobga olish tartibi toʻgʻrisidagi nizomni tasdiqlash haqida” 2014-yil 6-martdagi 54-son qarorlariga” soʻzlari “qaroriga hamda Vazirlar Mahkamasi tomonidan tasdiqlangan Elektr energetikasi tizimida texnologik buzilishlarni tekshirish va hisobga olish tartibi toʻgʻrisidagi nizomga” soʻzlari bilan almashtirilsin.
3. 751-bandning ikkinchi xatboshisidagi “Vazirlar Mahkamasining “Yagona elektr energetikasi tizimida texnologik buzilishlarni tekshirish va hisobga olish tartibi toʻgʻrisidagi nizomni tasdiqlash haqida” 2014-yil 6-martdagi 54-son qarorida” soʻzlari “Vazirlar Mahkamasi tomonidan tasdiqlangan Elektr energetikasi tizimida texnologik buzilishlarni tekshirish va hisobga olish tartibi toʻgʻrisidagi nizomda” soʻzlari bilan almashtirilsin.
Vazirlar Mahkamasining 2025-yil 31-dekabrdagi 850-son qaroriga
3-ILOVA
Oʻzbekiston Respublikasi Hukumatining oʻz kuchini yoʻqotgan deb hisoblanayotgan ayrim qarorlari
ROʻYXATI
1. Vazirlar Mahkamasining “Yagona elektr energetikasi tizimida texnologik buzilishlarni tekshirish va hisobga olish tartibi toʻgʻrisidagi nizomni tasdiqlash haqida” 2014-yil 6-martdagi 54-son qarori.
2. Vazirlar Mahkamasining “Oʻzbekiston Respublikasi Hukumatining ayrim qarorlariga oʻzgartirishlar va qoʻshimchalar kiritish, shuningdek, baʼzilarini oʻz kuchini yoʻqotgan deb hisoblash toʻgʻrisida” 2020-yil 3-iyundagi 348-son qaroriga 1-ilovaning 5-bandi.
3. Vazirlar Mahkamasining “Elektr energiyasi, neft mahsulotlari va gazdan foydalanishni nazorat qilish inspeksiyasi Vazirlar Mahkamasi boʻysunuviga oʻtkazilishi munosabati bilan Hukumatning ayrim qarorlariga oʻzgartirish va qoʻshimchalar kiritish, shuningdek, baʼzilarini oʻz kuchini yoʻqotgan deb hisoblash toʻgʻrisida” 2024-yil 25-sentabrdagi 603-son qaroriga 1-ilovaning 5-bandi.
(Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 05.01.2026-y., 09/26/850/0011-son)