01/2-59-сон 22.08.2024. SHNQ 2.04.01-22 “Binolarning ichki suv taʼminoti va oqova suvlarni chiqarib yuborish” shaharsozlik normalari va qoidalarini tasdiqlash toʻgʻrisida

Oʻzbekiston Respublikasi Qurilish va uy-joy kommunal xoʻjaligi vazirining

Buyrugʻi

SHNQ 2.04.01-22 “Binolarning ichki suv taʼminoti va oqova suvlarni chiqarib yuborish” shaharsozlik normalari va qoidalarini tasdiqlash toʻgʻrisida

[Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligi tomonidan 2024-yil 2-oktabrda hisobga olindi, hisob raqami 299]

Oʻzbekiston Respublikasining Shaharsozlik kodeksi, Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2020-yil 13-martdagi PF-5963-son “Oʻzbekiston Respublikasining qurilish sohasida islohotlarni chuqurlashtirishga doir qoʻshimcha chora-tadbirlar toʻgʻrisida”gi hamda 2020-yil 27-noyabrdagi PF-6119-son “Oʻzbekiston Respublikasi qurilish tarmogʻini modernizatsiya qilish, jadal va innovatsion rivojlantirishning 2021 — 2025-yillarga moʻljallangan strategiyasini tasdiqlash toʻgʻrisida”gi farmonlariga muvofiq buyuraman:

1. SHNQ 2.04.01-22 “Binolarning ichki suv taʼminoti va oqova suvlarni chiqarib yuborish” shaharsozlik normalari va qoidalari ilovaga muvofiq tasdiqlansin.

2. Quyidagilar oʻz kuchini yoʻqotgan deb topilsin:

Oʻzbekiston Respublikasi davlat arxitektura va qurilish qoʻmitasi raisining 1998-yil 7-yanvardagi 2-son buyrugʻi bilan tasdiqlangan QMQ 2.04.01-98 “Binolar ichki vodoprovodi va kanalizatsiyasi” qurilish meʼyorlari va qoidalari;

Oʻzbekiston Respublikasi davlat arxitektura va qurilish qoʻmitasi raisining 2006-yil 13-martdagi 16-son buyrugʻi bilan tasdiqlangan QMQ 2.04.01-98 “Binolar ichki vodoprovodi va kanalizatsiyasi” qurilish meʼyorlari va qoidalariga kiritilgan 2-son oʻzgartirishlar.

3. Mazkur buyruq Oʻzbekiston Respublikasi Favqulodda vaziyatlar vazirligi, Ekologiya, atrof-muhitni muhofaza qilish va iqlim oʻzgarishi vazirligi hamda Sogʻliqni saqlash vazirligi huzuridagi Sanitariya-epidemiologik osoyishtalik va jamoat salomatligi qoʻmitasi bilan kelishilgan.

Vazir v.b. S. XIDOYATOV

Toshkent sh.,

2024-yil 22-avgust,

01/2-59-son

Kelishildi:

Favqulodda vaziyatlar vaziri A. ABDUXAKIMOV

2024-yil 16-avgust

Sanitariya-epidemiologik osoyishtalik va jamoat salomatligi qoʻmitasi Raisi A. KULDASHEV

2024-yil 24-iyul

Ekologiya, atrof-muhitni muhofaza qilish va iqlim oʻzgarishi vaziri B. YUSUPALIYEV

2024-yil 4-iyul

Oʻzbekiston Respublikasi qurilish va uy-joy kommunal xoʻjaligi vazirining 2024-yil 22-avgustdagi 01/2-59-son buyrugʻiga
ILOVA

SHNQ 2.04.01-22 “Binolarning ichki suv taʼminoti va oqova suvlarni chiqarib yuborish” shaharsozlik normalari va qoidalari

Mazkur shaharsozlik normalari va qoidalari (bundan buyon matnda SHNQ deb yuritiladi) turar joy, jamoat va ishlab chiqarish obyektlarida qurilayotgan hamda rekonstruksiya qilinadigan ichki sovuq va issiq suv taʼminoti, oqova suvlarni chiqarib yuborish, shuningdek drenaj tizimlarini loyihalashga oid talablarni belgilaydi.

Ushbu SHNQning talablari quyidagilarni loyihalashga nisbatan tatbiq etilmaydi:

radioaktiv moddalar bilan ishlash uchun moʻljallangan inshootlar, ionlashtiruvchi nurlanish manbalari va portlovchi, tez alangalanuvchi hamda yonuvchan moddalar ishlab chiqariladigan, saqlanadigan yoki foydalaniladigan binolarni ichki suv taʼminoti va oqova suvlarni chiqarib yuborish tizimlariga;

ichki suv taʼminoti va oqova suvlarni chiqarib yuborish tizimlariga qoʻyiladigan talablar texnologik talablar bilan belgilanadigan qishloq xoʻjaligi hamda ishlab chiqarish maqsadlaridagi binolar va xonalar, shuningdek oʻta xavfli obyektlar sifatida tasniflangan bino va inshootlarga;

avtomatik yongʻin oʻchirish qurilmasiga;

issiqlik punktlariga;

issiq suvga ishlov beruvchi jihozlarga;

fuqaro mudofaasi himoya inshootlari uchun yongʻinga qarshi suv taʼminoti tizimlariga;

sanoat korxonalarining texnologik ehtiyojlariga suv beradigan issiq suv taʼminoti tizimlarini va texnologik jihozlar chegarasidagi issiq suv taʼminoti tizimlariga;

maxsus sanoat suv taʼminoti tizimlariga (ionsizlashtirilgan suv).

1-bob. Shaharsozlik normalari va qoidalari hamda texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlarga havolalar

1. Ushbu SHNQda quyidagi shaharsozlik normalari va qoidalari hamda texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlarga havolalar keltirilgan:

SHNQ 1.04.03-23 “Bino va inshootlarni qurish, rekonstruksiya qilish, taʼmirlash va ularga texnik xizmat koʻrsatishni tashkil etish”;

SHNQ 2.01.01-22 “Loyihalash uchun iqlimiy va fizikaviy-geologik maʼlumotlar”;

QMQ 2.01.03-19 “Seysmik hududlarda qurilish”;

Oldingi tahrirga qarang.

SHNQ 2.01.09-24 “Qazilma ishlari olib borilgan va choʻkuvchan gruntli hududlarda bino va inshootlarni loyihalash;

(1-bandning beshinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasi qurilish va uy-joy kommunal xoʻjaligi vazirining 2026-yil 12-iyundagi 01/2-22-sonli buyrugʻi (hisob raqami 406, 03.07.2026-y.) tahririda)

Oldingi tahrirga qarang.

SHNQ 2.04.02-19 “Suv taʼminoti. Tashqi tarmoqlar va inshootlar”;

(1-bandning oltinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasi qurilish va uy-joy kommunal xoʻjaligi vazirining 2026-yil 12-iyundagi 01/2-22-sonli buyrugʻi (hisob raqami 406, 03.07.2026-y.) tahririda)

QMQ 2.04.03-19 “Kanalizatsiya. Tashqi tarmoqlar va inshootlar”;

SHNQ 2.04.07-22 “Issiqlik tarmoqlari”;

SHNQ 2.08.01-24 “Turar joy obyektlarini loyihalash”;

SHNQ 2.08.02-23 “Jamoat binolari va inshootlari”;

OʻzMSt 133:2024 “Ichimlik suvi. Gigiyenik talablar va sifatini nazorat qilish”.

2-bob. Atamalar va taʼriflar

2. Mazkur SHNQda quyidagi atama va taʼriflardan foydalanilgan:

bino — funksional maqsadiga qarab odamlar yashashi yoki boʻlishiga va har xil turdagi ishlab chiqarish jarayonlarini bajarishga moʻljallangan, tayanch, toʻsma yoki har ikkala maqsadga xizmat qiluvchi konstruksiyalardan iborat qurilish tizimi;

ichimlik suvi — organizmning ichimlik suviga boʻlgan talabini, shuningdek sanitariyaga oid ehtiyojlarni qanoatlantirish uchun sanitariya qoidalari, normalariga va gigiyena normativlariga, davlat standartlariga muvofiq tayyorlangan, inson sogʻligʻi uchun xavfsiz boʻlgan suv;

ichimlik suvi taʼminoti — ichimlik suvini ichimlik suvi taʼminoti tarmoqlari orqali va (yoki) transportda isteʼmolchilarga yetkazib berish;

ishlab chiqarish oqova suvlari — tovarlar ishlab chiqarish yoki xizmatlar koʻrsatish jarayonida hosil boʻladigan oqova suvlar;

oqova suvlar — suvni isteʼmol qilish va (yoki) undan foydalanish natijasida hosil boʻladigan hamda oqova suvlarni chiqarib yuborish tarmoqlari orqali oqizib yuboriladigan suv;

oqova suvlarni tozalash inshooti — ichimlik suvi taʼminoti tashkilotining tasarrufida boʻlgan, oqova suvlarni qabul qilish va ularni belgilangan talablarga muvofiq zararsizlantirgan tarzda suv obyektlariga oqizib yuborish uchun moʻljallangan inshoot;

oqova suvlarni chiqarib yuborish — oqova suvlarni ichimlik suvi taʼminoti tashkilotining tasarrufida boʻlgan oqova suvlarni chiqarib yuborish tarmoqlariga qabul qilish va ularni oqova suvlarni tozalash inshootlariga chiqarib yuborish.

3-bob. Umumiy qoidalar

3. Ichki sovuq va issiq suv taʼminoti, oqova suvlarni chiqarib yuborish va drenaj tizimlarini SHNQ hamda OʻzMSt 133:2024 talablariga muvofiq loyihalash kerak.

Oldingi tahrirga qarang.

4. Suv taʼminotidan tashqi yongʻin oʻchirish tizimiga suv berilgan holda, binolardan tashqarida yotqizilgan quvurlarni loyihalash SHNQ 2.04.02-19 talablariga muvofiq amalga oshirilishi lozim.

(4-band Oʻzbekiston Respublikasi qurilish va uy-joy kommunal xoʻjaligi vazirining 2026-yil 12-iyundagi 01/2-22-sonli buyrugʻi (hisob raqami 406, 03.07.2026-y.) tahririda)

5. Oqova suvlarni tozalash inshootlari QMQ 2.04.03-19 talablariga muvofiq loyihalanishi lozim.

6. Oqova suvlarni chiqarib yuborish tizimi boʻlgan joylarda qurilgan barcha turdagi binolar ichki suv taʼminoti va oqova suvlarni chiqarib yuborish tizimlari bilan taʼminlanishi kerak.

7. Aholi punktlarining oqova suvlarni chiqarib yuborish tizimi boʻlmagan joylaridagi turar joy obyektlarida, qishloq joylaridagi qariyalar va nogironligi boʻlgan shaxslar mavjud oilalar uchun ixtisoslashtirilgan uylarda, jamoat binolarida hamda boshqa binolarda mahalliy tozalash inshootlarini oʻrnatilishi hamda ushbu obyektlarda ichki suv taʼminoti va oqova suvlarni chiqarib yuborish tizimlari boʻlishi kerak.

8. Korxonada markazlashtirilgan suv taʼminoti tizimi mavjud boʻlmasa hamda sanitariya talablariga koʻra ishlab chiqarish jarayonlari I guruhga tegishli boʻlsa va bir smenada xodimlar soni 25 kishidan koʻp boʻlmasa sanoat va yordamchi binolar ichki suv taʼminoti va oqova suvlarni chiqarib yuborish tizimlari bilan taʼminlanishiga yoʻl qoʻyilmaydi.

9. Ichki suv taʼminoti boʻlgan barcha turdagi binolar ichki oqova suvlarni chiqarib yuborish tizimi bilan taʼminlanishi kerak.

10. Aholi punktlarining oqova suvlarni chiqarib yuborish tizimi boʻlmagan joylardagi quyidagi binolarni (inshootlarni) chiqindixonalar (santexnika jihozisiz) yoki alohida tuynuk turidagi (yerga chuqur qazilgan) hojatxonalar bilan jihozlashga yoʻl qoʻyiladi:

ishchilar soni bir smenada 25 nafargacha boʻlgan sanoat korxonalarining ishlab chiqarish, maʼmuriy va maishiy binolarni;

balandligi 1-2 qavatli turar joy binolari va 50 kishidan koʻp boʻlmagan 1-2 qavatli yotoqxonalarni SHNQ 2.08.01-24 ga koʻra;

jamoat binolari SHNQ 2.08.02-23 ga muvofiq.

11. Ichki drenajlar oʻrnatishga zarurat boʻlsa, loyihaning arxitektura va qurilish qismida belgilanishi lozim.

12. Loyihalarda qabul qilingan asosiy texnik shartlar va ularni amalga oshirish ketma-ketligi taklif etilgan variantlarning koʻrsatkichlarini taqqoslash orqali qabul qilinishi kerak.

13. Ushbu SHNQda qabul qilingan asosiy harf belgilari 1-ilovada keltirilgan.

4-bob. Suv taʼminoti tizimlarida suvning sifati va harorati

14. Maishiy xoʻjalik ehtiyojlari uchun yetkazib beriladigan ichimlik va issiq suvning sifati OʻzMSt 133:2024 ga muvofiq boʻlishi kerak.

Ishlab chiqarish ehtiyojlari uchun beriladigan suvning sifati texnologik talablar bilan belgilanishi lozim.

15. Suv olish joylarida issiq suvning harorati 50 °C dan past boʻlmagan va 75 °C dan yuqori boʻlmagan holda taʼminlanishi kerak.

16. Maktabgacha taʼlim, umumiy taʼlim tashkilotlarida (boshlangʻich sinf oʻquvchilari uchun), temir yoʻl vokzallaridagi onalar va bolalar xonalari, aeroportlar va boshqa jamoat binolari, bolalar tibbiyot muassasalarida sanitariya-texnik vositalar maktabgacha va boshlangʻich maktab yoshidan foydalanishni hisobga olgan holda, dush va yuz-qoʻl yuvish anjomlarining suv armaturalariga beriladigan issiq suvning harorati 37 °C dan oshmasligi kerak.

17. Umumiy ovqatlanish korxonalarida va harorati mazkur SHNqning 16-bandida belgilanganidan yuqori boʻlgan issiq suv zarur boʻlgan isteʼmolchilar uchun suvni qoʻshimcha isitish uchun mahalliy suv isitkichlari boʻlishi lozim.

18. Markazlashtirilgan issiq suv taʼminoti tizimlarining tarqatish quvurlariga suv isitkichlar tomonidan yetkazib beriladigan issiq suv harorati isitish punktlarini loyiha topshirigʻiga muvofiq olinishi lozim.

19. Ichimlik suvi taʼminoti manbalari isteʼmolchilarning barcha ehtiyojlarini taʼminlamaydigan aholi punktlari va korxonalardagi hojatxonalarning pissuarlari va unitazlari sifati ichimlik suvi talablaridan past boʻlgan suv bilan taʼminlanishiga yoʻl qoʻyiladi.

5-bob. Suv taʼminoti va oqova suvlarni chiqarib yuborish tizimlaridagi suv sarfi hamda issiq suv bilan taʼminlash tizimiga zarur boʻlgan issiqlik miqdorini aniqlashga qoʻyiladigan talablar

20. Sovuq, issiq suv taʼminoti va oqova suvlarni chiqarib yuborish tizimlari ushbu SHNQning 3-ilovasiga muvofiq suv sarfining talablari boʻyicha isteʼmolchilarning yoki oʻrnatilgan sanitariya-texnika asboblarining hisobiy soniga muvofiq aniqlangan suv miqdorini yetkazib berishi va oqova suvlarni chiqarib yuborilishini taʼminlash lozim.

21. Bir jihozga tegishli suv armaturalari (qurilmalari) boʻyicha bir sekunddagi suv sarfini q₀ (q₀^tot, q₀^h, q₀^c), l/s ni quyidagicha aniqlash kerak:

alohida jihozlar uchun ushbu SHNQning 2-ilovasiga koʻra;

boshi berk tarmoqning bir qismida bir turdagi suv isteʼmolchilariga xizmat koʻrsatadigan turli xil qurilmalar uchun mazkur SHNQning 3-ilovasiga asosan;

turli xil suv isteʼmolchilarga xizmat koʻrsatadigan jihozlar uchun quyidagi formula boʻyicha:

(2)

Bu yerda:

Pi — ushbu SHNQning 28-bandiga muvofiq suv isteʼmolchilarining har bir guruhi uchun aniqlanadigan sanitariya-texnik jihozlarning ishlashi;

q_oi — bir sekunddagi suv jihozlaridagi (armaturalari) suv sarfi (umumiy, issiq, sovuq) l/s, suvdan foydalanuvchilarning har bir guruhi uchun ushbu SHNQning 3-ilovasiga koʻra olinishi lozim.

22. Halqali tarmoqni qurishda suv sarfi q₀butun tarmoq uchun aniqlanishi kerak.

23. Suvning sarfi va sanitariya-texnik jihozlarning xususiyatlari toʻgʻrisidagi maʼlumotlar mavjud boʻlmaganda, turar joy va jamoat binolari hamda inshootlarida suvning sarfi quyidagi shart boʻyicha aniqlashga yoʻl qoʻyiladi:

q₀^tot=0,3 l/s; q₀^h = q₀^c = 0,2 l/s.

24. Tarmoqning hisoblangan qismidagi maksimal bir sekunddagi suv sarfi q₀ (q₀^tot, q₀^h, q₀^c), l/s quyidagi formula bilan aniqlanishi kerak:

(2)

bu yerda:

q₀ (q₀^tot, q₀^h, q₀^c) — bir sekunddagi suv sarfi, uning qiymati ushbu SHNQning 21-bandiga koʻra;

α — tarmoqning hisobiy qismidagi N uskunalarning umumiy soniga bogʻliq holda hamda mazkur SHNQning 28-bandiga muvofiq hisoblanadigan R ularning harakat ehtimoliga bogʻliq holda ushbu SHNQning 4-ilovasiga asosan aniqlanadigan koeffitsiyent.

Bunda, ushbu SHNQning 4-ilovasi 1-jadvalini R > 0,1 va N < 200 boʻlgan holda qoʻllash lozim.

R va N larning boshqa kattaliklarida a koeffitsiyentni ushbu SHNQning 4-ilovasi 2-jadvali boʻyicha qabul qilinishi lozim.

R, N aniq hisobiy va q_o= 0,l; 0,14; 0,2; 0,3 l/s qiymatlarida suvning maksimal sekundli sarfini hisoblash uchun ushbu SHNQning 4-ilovasi 1 — 4-nomogrammalaridan foydalanishga yoʻl qoʻyiladi.

25. Tarmoqning oxirgi qismlaridagi suv sarfini hisob-kitob boʻyicha, biroq oʻrnatilgan sanitariya-texnik jihozlardan birining maksimal sekundli sarfidan kam boʻlmagan holda qabul qilish lozim.

26. Sanoat korxonalarining texnologik ehtiyojlari uchun suv sarfi, uskunalarning bir vaqtda ishlash sharti bilan texnologik asbob-uskunalar boʻyicha suv sarfining yigʻindisi sifatida aniqlanishi kerak.

27. Sanoat korxonalarining maʼmuriy va maishiy binolari uchun q ning qiymati ushbu SHNQning 2-formulasi boʻyicha maishiy ehtiyojlar uchun suv sarfi yigʻindisi sifatida aniqlanishiga yoʻl qoʻyiladi.

Dush ehtiyojlari uchun oʻrnatilgan dush nuqtalari mazkur SHNQning 2-ilovasi boʻyicha aniqlanishi lozim.

28. P (P^tot, P^h, P^c) qismlardagi sanitariya-texnik jihozlarning ishga tushish ehtimolligi quyidagi formulalar bilan aniqlanishi kerak:

U/N nisbatidagi oʻzgarishlarni hisobga olmagan holda binoda (binolarda) yoki inshootda (inshootlarda) bir turdagi suv isteʼmolchilari boʻlganda:

turli guruhlar bilan turli maqsadlarda foydalanilayotgan binoda (binolarda) yoki inshootda (inshootlarda)gi turli suv isteʼmolchilari uchun:

(4)

29. Bino va inshootlarda sanitariya-texnik uskunalarning soni haqida maʼlumotlar boʻlmaganda, R ni ushbu SHNQning 3 va 4-formulalari boʻyicha N = U aniqlashga yoʻl qoʻyiladi.

30. Suv isteʼmolchilarining bir necha guruhlari uchun suvning eng koʻp isteʼmol qilish davrlari sutkalar vaqti boʻyicha mos kelmasa, bunda tizim uchun uskunalar taʼsirining ehtimolligini, oʻxshash tizimlardan foydalanish vaqtida aniqlanadigan pasaytiruvchi koeffitsiyentni hisobga olgan holda 3 va 4 formulalar boʻyicha hisoblashga yoʻl qoʻyiladi.

31. Oqova suvning sekundiga maksimal oqimi q^s l/s ni quyidagicha aniqlash kerak:

sovuq va issiq suv taʼminoti tarmoqlaridagi umumiy maksimal suv sarfi q^tot ≤ 8 l/s boʻlsa quyidagi formula boʻyicha aniqlanadi:

(5)

boshqa hollarda esa q^s = q^tot.

32. Sanitariya-texnik jihozlar tomonidan soatlik suv sarfi Sanitariya-texnik jihozlar tomonidan soatlik suv sarfi q_0.hr^tot(q_0.hr^tot, q_0.hr^h , q_0.hr^c ) l/h, quyidagicha aniqlanishi lozim:

bino (binolar) yoki inshoot (inshootlar) suv isteʼmolchilari bir turda boʻlganda ushbu SHNQning 3-ilovasi boʻyicha;

binoda (binolarda) yoki inshootdagi (inshootlarda) turli suv isteʼmolchilari boʻlganda — quyidagi formula boʻyicha:

(6)

33. Turar joy va jamoat binolaridagi (inshootlar) sanitariya-texnik jihozlarning soni va texnik xususiyatlari toʻgʻrisida maʼlumot boʻlmaganda quyidagi shart boʻyicha qabul qilishga yoʻl qoʻyiladi:

q_0.hr^tot = 300 l/h;

q_0.hr^tot = q_0.hr^c= 200 l/h.

34. Butun tizim uchun P_hr sanitariya jihozlaridan foydalanish ehtimoli quyidagi formula bilan aniqlanishi kerak:

(7)

35. Maksimal soatlik suv sarfi q_hr (q_hr^tot, q_hr^h, q_hr^c), m³/h quyidagi formula boʻyicha aniqlanishi lozim:

bu yerda:

a_{hr —}ushbu SHNQning 34-bandiga muvofiq hisoblanadigan Phr ulardan foydalanish ehtimolliligi va loyihalanadigan tizimlar yordamida xizmat koʻrsatadigan uskunalarning umumiy soni N ga bogʻliq holda ushbu SHNQning 4-ilovasiga muvofiq aniqlanadigan koeffitsiyent.

Bunda, mazkur SHNQning 4-ilovasidagi 1-jadvaldan Phr > 0,1 N < 200 boʻlganda foydalanish lozim.

Phr va N larning boshqa qiymatlarida α_hr koeffitsiyentni mazkur SHNQning 4-ilovasidagi 2-jadval boʻyicha qabul qilish lozim.

36. Sanoat korxonalarining yordamchi binolari uchun q_hr qiymati foydalanish uchun suv sarfining yigʻindisi sifatida aniqlashga yoʻl qoʻyiladi.

Dush va maishiy-ichimlik ehtiyojlari smenada eng koʻp suv isteʼmolchilari soni boʻyicha mazkur SHNQning 3-ilovasiga koʻra qabul qilinishi kerak.

37. Haftada oʻrtacha kunlik, oʻrtacha soatlik suv sarfi q_m (q_m^tot, q_m^h, q_m^c) m³/h quyidagi formula boʻyicha aniqlanishi kerak:

(9)

bu yerda:

q_um ushbu SHNQning 3-ilovasidan olinadi.

38. Suv isteʼmolining hisobiy davridagi (sutka, smena) T, soat, suvning bir soat ichidagi oʻrtacha sarfi q_T (q_T^tot, q_T^h, q_T^c), m³/h quyidagi formula boʻyicha aniqlanishi kerak:

(10)

bu yerda:

q_u — ushbu SHNQning 3-ilovasi boʻyicha qabul qilinishi lozim.

39. Issiq suv taʼminoti ehtiyojlari uchun issiqlik tarmogʻining quvurlaridan toʻgʻridan-toʻgʻri suv olishni loyihalashda suv berilayotgan tik quvurdagi issiq suvning oʻrtacha harorati 60 °C darajada saqlanishi hamda meʼyoriy issiq suv sarfi ushbu SHNQning 3-ilovasi boʻyicha 0,91 koeffitsiyent bilan olinishi kerak.

Bunda, isteʼmol qilinadigan suvning umumiy miqdori oʻzgarmasligi zarur.

40. Oqova suvning maksimal soatlik hisobiy sarfi ushbu SHNQning 38-bandiga muvofiq aniqlangan hisobiy suvning sarfiga teng boʻlishi kerak.

41. Aholi punktlari va korxonalarda sifatli ichimlik suvini tejash maqsadida pissuarlar va hojatxonalarda oʻrnatilgan unitazlarga sifati ichimlik suvi sifatidan past boʻlgan texnik suv yetkazib berishga yoʻl qoʻyiladi.

Ichimlik va ichimlik uchun yaroqsiz boʻlgan suv taʼminoti tizimlarini birlashtirish imkoniyatini oldini olish choralarini koʻrish lozim.

42. Sugʻorish uchun sarflangan suvni hisobga olgan holda, barcha isteʼmolchilar tomonidan sarf qilinayotgan suv miqdorini yigʻish orqali kunlik suv sarfi aniqlanishi, bunda oqova suvning kunlik sarfi sugʻorish uchun suv sarfini hisobga olmaganda, suv sarfiga teng boʻlishi kerak.

43. Issiq suv taʼminotida quvurlardagi issiqlik yoʻqotishlarini hisobga olgan holda issiqlik sarfi quyidagi formulalar boʻyicha hisoblanishi kerak:

hafta davomidagi oʻrtacha sutkadagi, oʻrtacha soatlik oqim, Q_m^h, (kW):

(11)

maksimal suv sarfi davridagi T, issiqlik sarfining oʻrtacha soatlik oqimi, Q_T^h, (kW):

(12)

maksimal soatlik oqim, Q_hr^h, (kW):

(13)

44. Issiq suv taʼminoti tizimida yoʻqotilayotgan issiqlik miqdori (kW) kirish tugunlari, suv isitish punktlari, taʼminot va aylanish quvurlari, isitiladigan sochiq quritgichlar, armaturalar, issiqlik akkumulyator baklari va boshqa qurilmalardan issiqlik yoʻqotishlari aniqlanishi kerak.

6-bob. Ichki suv taʼminoti

1-§. Sovuq suv ichki suv taʼminoti tizimlari

45. Bino va inshootlarda quyidagi ichki suv taʼminoti tizimlari loyihalanishi lozim:

xoʻjalik va ichimlik,

sanoat;

yongʻinga qarshi.

46. Ichki suv taʼminoti tizimini tanlash binoning maqsadiga, sanitariya-gigiyena va yongʻin xavfsizligi, ishlab chiqarish texnologiyasi talablariga, shuningdek suv taʼminoti manbasidan sifatli suv bilan taʼminlash imkoniyatini va tashqi suv taʼminoti hamda oqova suvlarni chiqarib yuborish tizimini hisobga olgan holda amalga oshirilishi kerak.

47. Ichimlik suvi sifatida beriladigan suv taʼminoti tizimlarini xoʻjalik-ichimlik suv taʼminoti tizimlari bilan birga ulanishga yoʻl qoʻyilmaydi.

48. Balandligi 10 m va undan ortiq boʻlgan binolar guruhlari uchun ushbu binolarning suv taʼminoti tizimlarida kerakli suv bosimini taʼminlash choralarini koʻrish kerak.

49. Xoʻjalik-ichimlik suv taʼminoti tik quvurlarni halqalash lozim.

50. Sanoat suv taʼminoti tizimlari, texnologik talablarga javob berishi hamda uskunalar va quvurlarning korroziyasiga, tuzlarning choʻkishi, quvurlar va qurilmalarning biologik ifloslanishiga olib kelmasligi kerak.

51. Maishiy ichimlik yoki sanoat suv taʼminoti tizimlariga ega binolarda (inshootlarda) yongʻinga qarshi suv taʼminoti tizimi ulardan biri bilan birlashtirilishi kerak.

52. Ichimlik suvi tanqisligi boʻlgan hududlarda yongʻinga qarshi suv taʼminoti tizimlarini ichimlik va xoʻjalik-ichimlik suvi quvurlari bilan birlashtirishga yoʻl qoʻyilmaydi.

53. Maishiy va sanoat ehtiyojlari uchun suv rezervuarlarida meʼyoriy suv almashinuvi taʼminlanmagan boʻlsa, yongʻinga qarshi mustaqil suv taʼminoti tizimini loyihalash kerak.

54. Suv sarfini kamaytirish uchun quyidagi binolarda aylanma suv taʼminoti tizimlarini loyihalash lozim:

ishlab chiqarish texnologiyasi talablariga va turli sanoat korxonalari, binolar va inshootlarni qurish boʻyicha loyihalash koʻrsatmalarga muvofiq sanoat korxonalarining ishlab chiqarish, maʼmuriy va maishiy binolari;

sovitish moslamalarining kondensatorlarini sovitish uchun umumiy ovqatlanish korxonalarida;

yetkazib berilayotgan havoni suv bilan sovitish yoki sovitish moslamalarining kondensatorlari bilan markazlashtirilgan yoki avtonom konditsioner tizimlari boʻlgan jamoat binolarida.

55. 4 m³/h dan kam suv sarfida va mahalliy sharoitlarni hisobga olgan holda, aylanma tizimlari oʻrnatmaslikka yoʻl qoʻyiladi.

56. Aylanma suv taʼminoti tizimlarini, texnologik qorishmalarni, mahsulotlarni va texnik imkoniyatlar boʻlganda jihozlarni sovitish uchun sovutgichlarga berilayotgan suv oqimning uzilmasligini taʼminlagan holda qoldiq bosimdan foydalanib va sirkulyatsion quvurda nazorat-signalli qurilmalarni loyihalash lozim.

57. Suv taʼminoti tizimlarini loyihalashda samarasiz suv sarfini va shovqinni kamaytirish choralarini koʻrish kerak.

58. Loyihalarda suv bilan taʼminlashning har bir tizimi uchun quyidagi koʻrsatkichlarning qiymatlari keltirilishi lozim:

maksimal sekunddagi,

kirish joyidagi tashqi suv taʼminoti tarmogʻida talab qilinadigan minimal bosim, Ng, m.

2-§. Issiq suv taʼminoti tizimlari

59. Turli xil maqsadlarga moʻljallangan bino va inshootning xoʻjalik-ichimlik ehtiyojlari uchun berilayotgan issiq suvning hajmi va rejimiga bogʻliq holda markazlashgan suv taʼminoti yoki mahalliy suv isitkich tizimlari boʻlishi lozim.

60. Texnologik ehtiyojlar uchun ichimlik suvi sifatiga ega issiq suv bilan taʼminlash zaruriyati boʻlsa, bir vaqtning oʻzida maishiy-ichimlik va texnologik ehtiyojlar uchun issiq suv bilan taʼminlashga yoʻl qoʻyiladi.

61. Texnologik ehtiyojlar uchun ichimlik suvi sifatiga ega boʻlmagan issiq suv taʼminoti tizimining quvurlarini issiq suv bilan taʼminlaydigan quvurlarga ulash, shuningdek isteʼmolchiga yetkazib beriladigan suvning sifati oʻzgarishi mumkin boʻlgan texnologik uskunalar va issiq suv qurilmalari bilan bevosita aloqada boʻlishiga yoʻl qoʻyilmaydi.

62. Markazlashtirilgan issiq suv taʼminoti tizimlari uchun suvni isitish va tozalash sxemasini tanlash SHNQ 2.04.07-22 talablariga muvofiq hamda quyosh energiyasidan issiqlik taʼminoti manbai sifatida foydalanish imkoniyatini hisobga olgan holda amalga oshirilishi kerak.

63. Markazlashtirilgan issiq suv taʼminoti tizimlarida suv isitish punktlarini issiq suv isteʼmol qilish zonasining markazida joylashtirilishini taʼminlash kerak.

64. Issiq suv tizimlarida issiq suv sirkulyatsiyasi boʻlishi kerak.

Isteʼmolchiga berilayotgan issiq suv vaqti-vaqti bilan tartibga solinadigan markazlashtirilgan issiq suv taʼminoti tizimlarida suv olish joylaridagi uning harorati ushbu SHNQning 4-bobida belgilanganidan past boʻlmasa, issiq suvning aylanishini taʼminlamaslikka yoʻl qoʻyiladi.

65. Davolash-profilaktika muassasalari va maktabgacha taʼlim tashkilotlarining binolari va turar joy binolaridagi hammom va dush xonalarida doimiy ravishda suv bilan taʼminlaydigan sxema boʻyicha issiq suv taʼminoti tizimlariga ulangan sochiq quritgichni oʻrnatish lozim.

Issiq suv quvurlarida suvning sirkulyatsiyasini toʻxtatmasdan sochiq quritgichlarni individual ravishda oʻchirish imkoniyatini taʼminlash kerak.

66. SHNQ 2.01.01-22ga muvofiq III qurilish-iqlim zonasida qurilgan davolash-profilaktika va maktabgacha taʼlim tashkilotlaridan tashqari yoz davrida sochiq quritgichlarni issiqlik bilan taʼminlamaslikka yoʻl qoʻyiladi.

67. Yil davomida foydalaniladigan hammom va dush xonalaridagi sochiq quritgichlarni mustaqil isitish tizimlariga yoki umumiy mavsumiy isitish tizimlariga ulashga yoʻl qoʻyiladi.

68. Balandligi 5 qavatdan ortiq boʻlgan turar joy va jamoat binolaridagi suv oluvchi tik quvurlar guruhini, halqalovchi quvurlar bilan seksion tugunlarga yigʻib har bir sirkulyatsion tugunni bitta quvur bilan tizimning yigʻuvchi sirkulyatsion quvuriga birlashtirib yigʻish lozim.

Seksiyali tugunlarga uchtadan yettitagacha suv taqsimlash tik quvurlarini birlashtirish kerak.

Halqalovchi quvurlarni, issiq chordoq boʻyicha, sovuq chordoq boʻyicha issiqlik izolyatsiyasi qatlami ostida, suvni suv taqsimlash tik quvurlariga pastdan uzatilganda, yuqori qavatning shifti tagida yoki suv taqsimlash tik quvurlariga yuqoridan uzatilganda yertoʻladan oʻtkazilishi lozim.

69. Halqalovchi quvurlarning uzunligi sirkulyatsion tik quvurlarning umumiy uzunligidan oshib ketsa, suv oluvchi tik quvurlarni halqa qilmaslikka yoʻl qoʻyiladi.

70. Issiq suvning doimiy harorati taʼminlanishi lozim boʻlgan binolarda qavatlar sonidan qatʼi nazar halqali oʻtish moslamalarini oʻrnatishga yoʻl qoʻyiladi.

71. Balandligi 5 qavatgacha boʻlgan binolarda, shuningdek tik quvurlarni bir biriga ulash imkoniyati boʻlmagan binolarda sochiq quritgichlarni quyidagicha oʻrnatishga yoʻl qoʻyiladi:

issiq suv taʼminoti tizimining sirkulyatsion tik quvurlarida;

hammomni yil davomida doimiy foydalaniladigan vanna xonalarining isitish tizimida, bunda suv oluvchi tik quvurlar va taqsimlovchi quvurlar isitish quvurlari bilan birga umumiy izolyatsiyada yotqizilishiga.

72. Suv olish jihozlarini sirkulyatsion tik quvurlarga va sirkulyatsion quvurlarga ulashga yoʻl qoʻyilmaydi.

73. Qishloq aholi punktlari va qoʻrgʻonlar uchun issiq suv taʼminoti tizimining turini tanlash texnik-iqtisodiy hisob-kitob bilan belgilanishi kerak.

74. Markazlashtirilgan issiq suv taʼminoti tizimida akkumulyator bakini oʻrnatish ushbu bobning 13-paragrafiga koʻra amalga oshirilishi kerak.

75. Sanitariya-texnik jihozlar uchun issiq suv taʼminoti tizimidagi bosim 0,6 MPa (6 kgf/sm²) dan oshmasligi lozim.

76. Loyihada har bir issiq suv taʼminoti tizimi uchun quyidagi koʻrsatkichlarning qiymatlari boʻlishi kerak:

maksimal sekund, l/s, maksimal soatlik, m³/h haftaning oʻrtacha kunida oʻrtacha soatlik, m³/h, kunlik q^h, q_hr^h, q_m^hc;

haftada oʻrtacha kun, m³/d suv sarfi, qu.m^h;

maksimal soatlik, kW va oʻrtacha soatlik oʻrtacha kun, Q_hr^h;

isitish davrida hafta, kW, issiq ehtiyojlari uchun issiqlik oqimlari, Q_m^ch;

issiqlik yoʻqotishlarini hisobga olgan holda suv taʼminoti;

issiq suv taʼminoti tizimi tomonidan oʻrtacha soatlik issiqlik yoʻqotishlari, kW, Q^ht;

issiq suv q^cir aylanish oqimi, l/s va boshning yoʻqolishi H, m;

maʼlum bir sarfida tizim quvurlarining aylanish halqasi;

issiqlik tarmogʻidan toʻgʻridan-toʻgʻri suv olish tizimlari uchun va yopiq issiqlik taʼminoti tizimlari bilan sovuq suv taʼminoti kirishida issiqlik tarmogʻining qaytib quvur liniyasidagi talab qilinadigan minimal kafolatlangan bosim Ng, m.

3-§. Yongʻinga qarshi suv taʼminot tizimlari

77. Turar joy va jamoat binolari, shuningdek sanoat korxonalarining maʼmuriy binolari uchun ichki yongʻinga qarshi suv taʼminoti tizimiga boʻlgan ehtiyoj, shuningdek yongʻinni oʻchirish uchun minimal suv sarfi ushbu SHNQning 1-jadvaliga muvofiq, sanoat va ombor binolari uchun esa 2-jadvalga muvofiq belgilanishi lozim.

78. Yongʻinni oʻchirishga suvning sarfini oqimning ixcham qismi balandligiga va sochilish diametriga bogʻlik holda 3-jadval boʻyicha aniqlash lozim.

79. Yongʻin kranlarining va sprinklerli yoki drencherli qurilmalarning bir vaqtda ishlashini inobatga olish lozim.

		1-jadval
Turar joy, jamoat va maʼmuriy binolar va ularning xonalari	Oqim	Ichki yongʻinni oʻchirish uchun bitta oqimga toʻgʻri keladigan minimal suv sarfi, l/s
Turar joy binolari:
balandligi 28 m (28 m ham kiradi) baland boʻlganda;	1	2.5
balandligi 28 m yoʻlakning umumiy uzunligi 10 metrdan ortiq boʻlganda.	2	2.5
qavatlar soni 16 dan 25 gacha boʻlganda;	2	2.5
balandligi 28 m yoʻlakning umumiy uzunligi 10 metrdan ortiq boʻlganda	3	2.5
Ofis binolari:
balandligi 6 dan 10 qavatgacha va hajmi 25 000 kub metrgacha;	1	2.5
shu balandlikda, hajmi 25 000 kub metrdan ortiq boʻlganda;	2	2.5
qavatlar soni 10 dan ortiq va 25 000 kub metrgacha;	2	2.5
shu balandlikda, hajmi 25 000 kub metrdan ortiq boʻlganda;	3	2.5
teatrlar, yigʻilish va kino uskunalari bilan jihozlangan konferensiya xonalari		SHNQ 2.08.02-23 ga muvofiq
2-pozitsiyada koʻrsatilmagan yotoqxonalar va jamoat binolari:
qavatlar soni 10 tagacha va hajmi 5000 dan 25000 kub metrgacha;	1	2.5
shu balandlikda, hajmi 25 000 kub metrdan ortiq boʻlganda;	2	2.5
qavatlar soni 10 dan ortiq va hajmi 25 000 kub metrgacha;	2	2.5
shu balandlikda, hajmi 25 000 kub metrdan ortiq boʻlganda	3	2.5
Sanoat korxonalarining maʼmuriy va maishiy binolari hajmi, kub metr:
5 000 dan 25 000 gacha 25 000 dan ortiq	bitta 2	2.5 2.5

Izohlar:

1. Turar joy binolari uchun minimal suv sarfini, diametri 38 mm boʻlgan yongʻin oʻchirish dastagi, yangi va boshqa jihozlar boʻlganda, 1,5 l/s ga teng qabul qilishga yoʻl qoʻyiladi.

2. Binoning hajmi sifatida, SHNQ 2.08.02-23 ga muvofiq aniqlanadigan binoning qurilish hajmi qabul qilinadi.

3. Koridorning umumiy uzunligiga qavatdagi koridorlarning, yorugʻ xollarning, oʻtish joylarining, galereyalarning xonalarning umumiy uzunligi kiradi (zinapoya kataklari va lift xollari bundan mustasno).

4. Balandligi 10 va undan ortiq qavatli sanoat korxonalarining maʼmuriy va maishiy binolari uchun oʻt oʻchirishga minimal suv sarfini ushbu jadvalning 4-bandi boʻyicha aniqlash lozim.

Oldingi tahrirga qarang.

5. Kasbiy taʼlim tashkilotlari, akademik litseylar va umumiy oʻrta taʼlim tashkilotlari binolarida yongʻin xavfi boʻyicha “V” ishlab chiqarish toifasi boʻlgan binolar mavjud boʻlganda, ichki yongʻinga qarshi suv taʼminoti mazkur SHNQning 2-jadvaliga muvofiq loyihalash kerak.

(1-jadval izoh qismining 5-bandi Oʻzbekiston Respublikasi qurilish va uy-joy kommunal xoʻjaligi vazirining 2026-yil 12-iyundagi 01/2-22-sonli buyrugʻi (hisob raqami 406, 03.07.2026-y.) tahririda)

80. Balandligi 50 m dan ortiq va hajmi 50 000 m³ gacha boʻlgan jamoat va sanoat binolarida (toifasidan qatʼi nazar) ichki yongʻinni oʻchirish uchun suv sarfi va oqimlarning soni har biri 5 l/s boʻlgan 4 ta oqim bilan olinishi, binolarning hajmi bu qiymatdan katta boʻlganda esa har biri 5 l/s boʻlgan 8 ta oqim olinishi kerak.

						2-jadval
Binolarning olovbardoshlik darajasi	Yongʻin xavfi boʻyicha binolar toifasi	Balandligi 50 m gacha va hajmi, ming m gacha boʻlgan sanoat va ombor binolarida ichki yongʻinni oʻchirish uchun reaktivlar soni va minimal suv sarfi, bir reaktiv uchun l/s.
Binolarning olovbardoshlik darajasi	Yongʻin xavfi boʻyicha binolar toifasi	0,5 dan 5 gacha	St. 5 dan 50 gacha	St. 50 dan 200 gacha	St. 200 dan 400 gacha	St. 400 dan 800 gacha
I va II	A, B, V1, V2, V3	2 — 2,5	2 — 5	2 — 5	3 — 5	4 — 5
III	V1, V2, V3	2 — 2,5	2 — 5	2 — 5	-	-
III	G, D	-	2 — 2,5	2 — 2,5	-	-
IV va V5	V1, V2, V3	2 — 2,5	2 — 5	-	-	-
IV va V	V 4, G, D	-	2 — 2,5	-	-	-

81. Ishlab chiqarish va omborxona xonalarida ushbu SHNQning 2-jadvali boʻyicha ichki yongʻinga qarshi suv quvurlari oʻtkazilgan boʻlsa, quyidagi hollarda 2-jadval boʻyicha aniqlangan ichki oʻt oʻchirishga berilayotgan suv miqdori oshirilishi lozim:

olovbardoshlilik darajasi III va IV boʻlgan binolarda himoyalanmagan poʻlat konstruksiyalardan, shuningdek yaxlit yoki yopishtirilgan yogʻochdan (yongʻinga qarshi ishlov berishdan oʻtgan) tayyorlangan sinch (karkas) elementlardan foydalanganda 5 l/s li bitta oqimga;

olovbardoshlilik darajasi IV boʻlgan binolarning toʻsiq konstruksiyalarida, yonuvchan materiallardan tayyorlangan issiqlikni himoyalovchi ashyolardan foydalanilganda hajmi 10 ming m³ gacha boʻlgan binolar uchun 5 l/s li bitta oqimga;

hajmi 10 ming m³ dan ortiq boʻlganda qoʻshimcha har qaysi keyingi toʻliq yoki toʻliq boʻlmagan 100 ming m³hajmga 5 l/s li bir oqimga (mazkur SHNQning 2-jadvaliga muvofiq ichki yongʻin suv quvurlari boʻlishi talab etilmaydigan binolar bundan mustasno).

										3-jadval
Oqim yoki xonaning ixcham qismi-ning balandligi, m	Yongʻinga qarshi oqimning suv sarfi, l/s	Yongʻinni oʻchirish uchun oʻrnatilgan kran oldidagi bosim, shlang uzunligi bilan, m			Yongʻinga qarshi oqimning suv sarfi, l/s	Yongʻinni oʻchirish uchun oʻrnatilgan kran oldidagi bosim, shlang uzunligi bilan, m			Yongʻinga qarshi oqimning suv sarfi, l/s 10	Yongʻinni oʻchirish uchun oʻrnatilgan kran oldidagi bosim, shlang uzunligi bilan, m
	Yongʻinga qarshi oqimning suv sarfi, l/s	10	15	20	Yongʻinga qarshi oqimning suv sarfi, l/s	10	15	20	Yongʻinga qarshi oqimning suv sarfi, l/s 10	15	20	20
	Yongʻin shlangining purkash uchi diametri, mm
	13				16			19
yongʻin oʻchirish kranlari d = 50 mm
6	-	-	-	-	2,6	9,2	6	-	-	-	-	2,6
8	-	-	-	-	2,9	12	8	-	-	-	-	2,9
10	-	-	-	-	3,3	15,1	10	-	-	-	-	3,3
12	2,6	20,2	20,6	21	3,7	19,2	12	2,6	20,2	20,6	21	3,7
14	2,8	23,6	24,1	24,5	4,2	24,8	14	2,8	23,6	24,1	24,5	4,2
16	3,2	31,6	32,2	32,8	4,6	29,3	16	3,2	31,6	32,2	32,8	4,6
18	3,6	39	39,8	40,6	5,1	36	18	3,6	39	39,8	40,6	5,1
yongʻin oʻchirish kranlari d= 65 mm
6	-	-	-	-	2,6	8,8	6	-	-	-	-	2,6
8	-	-	-	-	2,9	11	8	-	-	-	-	2,9
10	-	-	-	-	3,3	14	10	-	-	-	-	3,3
12	2,6	19,8	19,9	20,1	3,7	18	12	2,6	19,8	19,9	20,1	3,7
14	2,8	23	23,1	23,3	4,2	23	14	2,8	23	23,1	23,3	4,2
16	3,2	31	31,3	31,5	4,6	27,6	16	3,2	31	31,3	31,5	4,6
18	3,6	38	38,3	38,5	5,1	33,8	18	3,6	38	38,3	38,5	5,1
20	4	46,4	46,7	47	5,6	41,2	20	4	46,4	46,7	47	5,6

Izohlar:

1. Yongʻin vaqtida xoʻjalik-yongʻinga qarshi suv yetkazib berish tizimida, sanitariya-texnik jihozlar joylashgan eng past nuqtadagi suv bosimini 90 m dan ortiq boʻlmagan qiymatga oshirishga yoʻl qoʻyiladi. Bunda, tizimlarni gidravlik sinovi oʻrnatilgan suv armaturalari bilan oʻtkazilishi kerak.

2. 40 m dan ortiq bosimga ega boʻlgan yongʻin oʻchirish kranlari uchun ortiqcha bosimni kamaytirish uchun oʻt oʻchirish krani va oʻt oʻchirish jihozi oʻrtasida diafragmalar oʻrnatilishi kerak. Binoning 3-4-qavatiga, shuningdek teshik diametriga ega diafragmalarni oʻrnatishga yoʻl qoʻyiladi (ushbu SHNQning 4-ilovasidagi 5-nomogrammaga keltirilgan).

82. Bir vaqtning oʻzida 500 yoki undan ortiq odamni sigʻdira oladigan zallarda, yonuvchan qoplamadan foydalanilgan bezak mavjud boʻlganda, ichki yongʻinni oʻchirish uchun oqimlar soni ushbu SHNQning 1-jadvalida keltirilganlaridan bittaga koʻp boʻlishi lozim.

83. Ichki yongʻinga qarshi suv taʼminoti quvurlarni quyidagilarda loyihalash talab qilinmaydi:

hajmi yoki balandligi ushbu SHNQning 1 va 2-jadvalida keltirilganlaridan kam boʻlgan xonalar va binolarda;

mavsumiy kinoteatrlar binolarida;

suvdan foydalanish portlash, yongʻin chiqishi, yongʻin tarqalishiga olib kelishi mumkin boʻlgan ishlab chiqarish binolarida;

olovbardoshlilik darajasi I va II darajasiga ega G va D toifalaridagi ishlab chiqarish binolarida va hajmi 5000 m³ dan ortiq boʻlmagan olovbardoshlilik darajasi III-V darajali G, D toifalari sanoat binolarida;

xoʻjalik-ichimlik yoki texnik suv bilan taʼminlanmagan, yongʻinni bartaraf etish uchun sigʻim (rezervuar) va suv havzalariga ega sanoat korxonalarining ishlab chiqarish, maʼmuriy va maishiy binolarida, shuningdek sabzavot va mevalarni saqlash uchun binolarida, muzlatgichlarda;

dagʻal yemlar, pestitsidlar va mineral oʻgʻitlar omborlari binolarida.

84. Hajmi 5000 m³ gacha boʻlgan olovbardoshlilik darajasi V, I va II darajali qishloq xoʻjaligi mahsulotlarini qayta ishlash boʻyicha sanoat binolarida ichki yongʻinga qarshi suv taʼminotini taʼminlamaslikka yoʻl qoʻyiladi.

Oldingi tahrirga qarang.

85. Ichki yongʻinga qarshi suv taʼminoti, oʻquv maqsadida va aholiga xizmat koʻrsatish uchun birgalikda foydalaniladigan kasbiy taʼlim tashkilotlari, akademik litseylar va umumiy oʻrta taʼlim tashkilotlari binolaridagi sport inshootlarining ajratilgan bloklarida hamda ularning texnik oʻquv xonalari mavjud boʻlgan 2 qavatdan ortiq va hajmi 5000 m³ va undan ortiq boʻlgan binolarda, umumiy ovqatlanish korxonalari hamda boshqa yongʻin xavfi boʻlgan binolar joylashgan va umumiy hajmi 5000 m³ dan ortiq boʻlgan hammomlarda mazkur SHNQning 1-jadvalning 4-bandiga muvofiq ishlab chiqilishi kerak.

(85-band Oʻzbekiston Respublikasi qurilish va uy-joy kommunal xoʻjaligi vazirining 2026-yil 12-iyundagi 01/2-22-sonli buyrugʻi (hisob raqami 406, 03.07.2026-y.) tahririda)

86. Turli qavatlarga ega binolarning bir qismi yoki turli maqsadlarga moʻljallangan xonalar uchun ichki yongʻinga qarshi suv uzatkich oʻrnatishning zarurligi va yongʻin oʻchirishga zarur suvning sarfini binoning har bir qismi uchun ushbu SHNQning 79 va 80-bandlariga muvofiq qabul qilinishi lozim.

87. Ichki yongʻin oʻchirishga berilayotgan suv sarfini quyidagicha qabul qilish lozim:

yongʻinga qarshi devorlari boʻlmagan binolar uchun binoning umumiy hajmi boʻyicha;

I va II toifa yongʻinga qarshi devorlar bilan qismlarga boʻlingan binolar uchun — agar u yerda suvning eng koʻp sarfi talab etilsa, binoning oʻsha qismining hajmi boʻyicha.

88. Olobardoshlik darajasi I va II boʻlgan binolarni yonmaydigan materialdan boʻlgan oʻtish joylari bilan birlashtirilganda va yongʻinga qarshi eshiklar oʻrnatilganda, binoning hajmi har bir bino uchun alohida hisoblanishi, yongʻinga qarshi eshiklar boʻlmaganda binoning umumiy hajmi boʻyicha yoki eng xavfli toifasi boʻyicha aniqlanishi kerak.

89. Xoʻjalik-ichimlik yoki xoʻjalik-yongʻinga qarshi suv bilan taʼminlash tizimidagi gidrostatik bosim eng pastki nuqtada joylashgan sanitariya-texnika uskunasida 60 m dan oshmasligi kerak.

90. Alohida yongʻinga qarshi suv uzatish tizimidagi gidrostatik bosim eng past nuqtada joylashgan yongʻin kranida 90 m dan oshmasligi lozim.

91. Ichki yongʻin oʻchirish kranlaridagi erkin bosim kunning istalgan vaqtida binoning eng baland va eng chekka qismida yongʻinni oʻchirish uchun zarur boʻlgan balandlikdagi ixcham (kompakt) oʻt oʻchirish moslamalarini oʻrnatish kerak.

Yongʻin oqimining ixcham (kompakt) qismining eng kichik balandligi va taʼsir radiusi xonaning balandligiga teng boʻlishi, poldan shiftning eng yuqori nuqtasiga koʻra, biroq kamida quyidagicha boʻlishi kerak:

turar joy, fuqaroviy va balandligi 50 m gacha boʻlgan ishlab chiqarish obyektlari binolarida — 6 m;

balandligi 50 m dan ortiq boʻlgan turar joy binolarida — 8 m;

balandligi 50 m dan ortiq boʻlgan ishlab chiqarish obyektlarining jamoat, ishlab chiqarish, maʼmuriy va maishiy binolarida — 16 m.

Yongʻin oʻchirish kranlaridagi bosim 10, 15 yoki 20 m uzunlikdagi yongʻin oʻchirish yenglari bosimning yoʻqolishini hisobga olgan holda aniqlanishi kerak.

Rezinalashtirilmagan shlanglardagi bosimning yoʻqolishi N_np, m quyidagi formula boʻyicha aniqlanishi lozim:

N_pr = K_r·q²·l, (14)

bu yerda:

q — yongʻin oqimining mahsuldorligi, l/s;

K_r — yengning qarshilik koeffitsiyenti, diametri 50 mm boʻlgan yenglar uchun 0,012 ga, diametri 65 mm ga teng boʻlgan yenglar uchun — 0,00385 ga teng.

92. Suv oqimi tezligi 4 l/s gacha boʻlgan oʻt oʻchirish moslamalarini olish uchun diametri 50 mm boʻlgan yongʻin oʻchirish kranlari va shlanglardan foydalanilishi, yuqori samaradorlikka ega boʻlgan oʻt oʻchirish moslamalarini olish uchun diametri 65 mm boʻlishi kerak.

93. Binoning bosimli suv baklarining joylashishi va sigʻimi, sutkaning istalgan vaqtida bak ostida bevosita joylashgan qavatda yoki yuqori qavatda balandligi 4 m dan kam boʻlmagan va qolgan qavatlarda 6 m dan kam boʻlmagan suv oqimini taʼminlanishi, bunda oqimlar sonini nuqtalarning umumiy hisobiy sonini ikkita va undan ortiq boʻlganda, 10 daqiqa ichida har birining samaradorliligi 2,5 l/s boʻlgan ikkita, qolgan xollarda bitta qabul qilish kerak.

Yongʻin kranlarida yongʻin nasoslarining masofadan turib ishga tushirish tugmasi oʻrnatilgan boʻlsa, bosimli suv baklarini loyihalashga yoʻl qoʻyiladi.

94. Yongʻin oʻchirish kranlari ishlash muddati 3 h (soat) deb qabul qilinishi kerak.

Yongʻin oʻchirish kranlarini avtomatik yongʻin oʻchirish tizimlariga oʻrnatishda ularning ishlash vaqtini avtomatik yongʻin oʻchirish tizimlarining ish vaqtiga tenglashtirish lozim.

95. Balandligi 6 qavat va undan ortiq boʻlgan binolarda yongʻinga qarshi va xoʻjalik suv tizimi birlashtirilganda yongʻinga qarshi tik quvurlar yuqoriga qarab halqalangan boʻlishi, bunda binolarda suv almashinishini taʼminlash maqsadida yongʻinga qarshi tik quvurlarni bitta yoki berkitish armaturasi qurilmasiga ega bir nechta suv taqsimlash tik quvurlari bilan halqalash kerak.

96. Tizimlarni ulash mumkin boʻlsa, alohida yongʻinga qarshi suv taʼminoti tizimining tik quvurlarini oʻtish moslamalari bilan boshqa suv taʼminoti tizimlariga ulash lozim.

Isitilmaydigan binolarda joylashgan quruq (havo bilan toʻldirilgan) quvurlari boʻlgan yongʻinga qarshi tizimlarda oʻchirish klapanlari isitiladigan xonalarda yoki binoning kirish qismida quduqlarda joylashgan boʻlishi kerak.

Quruq (havo bilan toʻldirilgan) quvur liniyasining boshida va eng pastki qismida quruq quvurlarning havosini boʻshatish uchun drenaj qurilmalari oʻrnatilishi kerak.

97. Balandligi 6 qavat va undan ortiq boʻlgan binolarda xoʻjalik-yongʻinga qarshi suv quvurlarining birlashgan tizimidagi yongʻin tik quvurlarini yuqorigi qismidan halqalash lozim.

Bunda, binolarda suv almashishini taʼminlash uchun yongʻinga qarshi tik quvurlarni bitta yoki berkitish armaturasi qurilmasiga ega bir nechta suv taqsimlash tik quvurlari bilan halqalashni kerak.

Yongʻinga qarshi suv uzatgichning alohida tizimining tik quvurlarini ulagichlarlar yordamida tizimlarni ulash imkoniyati boʻlgan shartda, boshqa suv uzatgich tizimlari bilan ulashga yoʻl qoʻyiladi.

Isitilmaydigan binolarda joylashgan, yongʻinga qarshi quruq (havo bilan toʻldirilgan) quvurli tizimlarda berkitish armaturasini binoga kirishdagi quduqlarda yoki isitiladigan xonalarda joylashtirish lozim.

Quruq quvur tizimi boshida va eng past qismida quruq (havo bilan toʻldirilgan) quvurlarni boʻshatish uchun drenaj qurilmalarini oʻrnatish zarur.

98. Yongʻinni bartaraf etish uchun suv berilayotgan tik quvurlar va gidrantlar (yongʻin shkaflari) joylashishini aniqlashda quyidagilar inobatga olinishi kerak:

yoʻlakning umumiy uzunligi 10 m gacha qavatlar soni 12 dan 16 gacha boʻlgan turar joy binolaridagi xonaning har bir nuqtasidagi oʻt oʻchirish moslamasi, bitta tik quvurdan suv bilan taʼminlanishi;

qavatlari soni 12 dan 16 gacha, umumiy yoʻlak uzunligi 10 m dan ortiq boʻlgan turar joy, fuqaroviy, shuningdek ishlab chiqarish obyektlari binolarida hisoblab aniqlangan oqimlar soni ikki yoki undan ortiq boʻlganda, xonaning har bir nuqtasidagi oʻt oʻchirish moslamasi ikkita tik quvurning har biridan alohida suv bilan taʼminlanishi;

qavatlar soni 16 dan 25 gacha, yoʻlakning umumiy uzunligi 10 m gacha boʻlgan turar joy obyektlaridagi xonaning har bir nuqtasidagi oʻt oʻchirish moslamasi, yongʻinni bartaraf etish uchun suv berilayotgan ikkita tik quvurdan alohida suv berilayotgan ikki oqim bilan taʼminlanishi;

qavatlar soni 16 dan 25 gacha, umumiy yoʻlak uzunligi 10 m dan ortiq boʻlgan turar joy binolarida, shuningdek hisobiy oqimlar soni ikki yoki undan ortiq boʻlgan ishlab chiqarish va fuqaroviy obyektlar xonalaridagi xonaning har bir nuqtasidagi oʻt oʻchirish moslamasi yongʻinni bartaraf etish uchun suv berilayotgan ikkita tik quvurdan alohida suv berilayotgan ikki oqim bilan taʼminlanishi.

99. Hisoblangan oqimlar soni kamida uchta boʻlgan fuqaroviy va ishlab chiqarish obyektlaridagi yongʻinni bartaraf etish uchun suv berayotgan tik quvurlarga ikkita yongʻinga qarshi gidrantlarni oʻrnatishga yoʻl qoʻyiladi.

100. Texnik qavatlar, chordoqlar va texnik yertoʻlalarda yonuvchi ashyolar va konstruksiyalar boʻlsa, texnik qavatlar, chordoqlar va texnik yertoʻlalar yongʻin oʻchirish kranlari bilan taʼminlanishi kerak.

101. Yongʻin oʻchirish kranlari xonaning polidan 1,35 m balandlikda oʻrnatilishi va shamollatish teshiklari boʻlgan kranlarni koʻz orqali (vizual) tekshirish uchun moslashtirilgan shkaflarga joylashtirilishi kerak.

Yongʻinga qarshi juft gidrantlar bir-birining ustiga oʻrnatilishiga yoʻl qoʻyilishi, bunda ikkinchi kran poldan kamida 1 m balandlikda oʻrnatilishi lozim.

102. Ishlab chiqarish obyektlarining ishlab chiqarish, jamoat, maʼmuriy va maishiy binolaridagi yongʻinga qarshi shkaflarida ikkita qoʻlda oʻt oʻchirish moslamasini joylashtirish imkoniyati taʼminlanishi kerak.

103. Har bir yongʻinga qarshi kran oʻz diametriga teng boʻlgan hamda uzunligi 10, 15 yoki 20 m boʻlgan yongʻinga qarshi shlang va stvol bilan jihozlangan boʻlishi kerak.

104. Yonmaydigan devorlar bilan ajratilgan bino yoki binolarning ayrim qismlarida bir xil diametrli sprinklerlar va yongʻinga qarshi gidrantlar hamda bir xil uzunlikdagi yongʻin oʻchirish shlanglari oʻrnatilishi lozim.

105. Balandligi 16 qavat va undan ortiq boʻlgan binoning xar bir zonasidagi yongʻinga qarshi suv taʼminoti tizimining ichki tarmoqlari binodan tashqarida boshqariladigan surma zulfin (zadvijka) va teskari klapanli diametri 80 mm boʻlgan ikkita tashqariga chiqarilgan oʻt oʻchirish avtomashinalarining shlanglarini ulash qismlariga (yongʻin patrubkasiga) ega boʻlishi kerak.

106. Ichki yongʻinga qarshi gidrantlar asosan kirish joylariga, isitiladigan (tutun qoplamaydigan) zinapoyalarga, vestibyullarga, yoʻlaklarga va boshqa eng qulay joylarga oʻrnatilishi, ularning joylashuvi odamlarni evakuatsiya qilishga toʻsqinlik qilmasligi lozim.

107. Avtomatik oʻt oʻchirish qurilmasi bilan jihozlangan xonalarda ichki yongʻin kranlarini, boshqarish uzellaridan soʻng suvli sprinklerli tarmoqda joylashtirishga yoʻl qoʻyiladi.

108. Har bir xonadondagi ichimlik suvi tarmogʻi, ichki yongʻin manbaini bartaraf etishda birlamchi jihoz sifatida foydalaniladigan purkagich bilan jihozlangan shlangni ulash uchun kamida 20 mm diametrga ega alohida kran bilan taʼminlanishi kerak.

Rezina shlangni uzunligi kvartiraning istalgan nuqtasiga suv yetkazib berish imkoniyatiga ega boʻlishi lozim.

4-§. Sovuq suv tarmogʻini hisoblash

109. Sovuq suvning ichki uzatgich tarmoqlarining gidravlik hisobini suvning bir sekunddagi maksimal sarfi boʻyicha amalga oshirish kerak.

110. Xoʻjalik-ichimlik va sanoat korxonasi talablari uchun eng koʻp miqdorda suv sarf boʻlganda, birlashgan xoʻjalik-yongʻinga qarshi va ishlab chiqarish-yongʻinga qarshi suv quvurlari tarmoqlari oʻt oʻchirishga suvning hisobiy sarfi qoplanishiga tekshirilishi, bunda dushlardan foydalanishga, pollarni yuvishga, hududlarga suv sepishga sarf boʻlayotgan suv miqdori hisobga olinmasligi zarur.

111. Suv taʼminoti tarmogʻining hududlari, tik quvurlari va jihozlarining oʻchirilishini (rezervga olish) hisobga olish talab etilmaydi.

112. Aholi turar joylari uchun tashqi suv taʼminoti tarmogʻidagi yongʻinni oʻchirish va avariyani bartaraf etish davrida yopiq issiq suv taʼminoti tizimiga suv taʼminotini taʼminlamaslikka yoʻl qoʻyiladi.

113. Maishiy-ichimlik, ishlab chiqarish va yongʻinga qarshi tarmoqlarni hisoblashda ushbu SHNQning 2-ilovasida keltirilgan jihozlarda va mazkur SHNQning 115, 116-bandlarini hisobga olgan holda suv kiritilish joyidan eng uzoqdagi baland nuqtada joylashgan yongʻin kranlarida kerakli suv bosimini taʼminlash kerak.

114. Bir nechta kirish joylari bilan taʼminlanadigan tarmoqlarni gidravlik hisoblash, ulardan birining yopilishini hisobga olgan holda amalga oshirilishi lozim.

115. Ikkita kirish joyi bilan taʼminlanganda ularning har biri 100 foiz va koʻproq kirish joyiga ega boʻlganda esa 50 foiz suv sarfi uchun moʻljallangan boʻlishi kerak.

116. Ichki suv taʼminoti tarmoqlari quvurlarining diametrlari tashqi suv taʼminoti tarmogʻida suv bosimidan maksimal darajada foydalanish asosida tayinlanishi lozim.

117. Halqali oʻtish moslamalarining quvurlari diametrlari suv olish jihozlari quvurining eng katta diametridan kam boʻlmasligi kerak.

118. Ichki suv taʼminoti tarmoqlari quvurlarida, shuningdek yongʻinni oʻchirish vaqtidagi suvning harakatlanish tezligi 3 m/s dan, sprinkler va drencher (suv purkagichlar) tizimlaridagi suvning tezligi esa 10 m/s dan oshmasligi lozim.

119. Seksiyali uzeldagi suv oluvchi tik quvurlarining diametrlari ushbu SHNQning 24-bandiga muvofiq aniqlangan tik quvurdagi hisobiy suv sarfiga 0,7 koeffitsiyent bilan belgilanishi kerak.

120. Sovuq suv taʼminoti tizimlarining quvurlari qismidagi bosim yoʻqotilishi N, m quyidagi formula bilan aniqlanishi lozim:

N = i·l (1+k_l) (15)

bunda, k_l ning qiymatlari quyidagicha qabul qilinishi kerak:

turar joy va fuqaroviy obyektlarning maishiy hamda ichimlik suvi quvurlari tarmoqlarida — 0,3;

turar joy va fuqaroviy obyektlarning birlashtirilgan kommunal hamda yongʻinga qarshi suv quvurlari tarmoqlarida, shuningdek sanoat suv quvurlari tarmoqlarida — 0,2;

ishlab chiqarish va yongʻinga qarshi suv quvurlarining birlashtirilgan tarmoqlarida — 0,15;

yongʻinga qarshi suv quvurlari tarmoqlarida — 0,1.

121. Tik quvurlarni seksion tugunlarga birlashtirilganda tugundagi bosimning yoʻqolishi quyidagi formula bilan aniqlanishi kerak:

(16)

bu yerda:

m — tugundagi tik quvurlar soni;

f — tizimdagi suv olish xususiyatini hisobga olib qabul qilinadigan koeffitsiyent;

0,5 — xoʻjalik suv taʼminoti tizimlari uchun;

0,3 — xoʻjalik-yongʻinga qarshi suv taʼminoti tizimlari uchun.

5-§. Issiq suv tarmogʻining hisobi

122. Issiq suv taʼminoti tizimining gidravlik hisobini issiq suvning hisobiy sarfi q^h,ciruchun sirkulyatsiya sarfini (l/s) hisobga olgan holda quyidagi formula boʻyicha hisoblash lozim:

q^h,cir= q^h(1+ k_cir) (17)

bu yerda:

k_cir — koeffitsiyent, suv isitkichlari va tizimlarining boshlangʻich qismlari birinchi suv taqsimlagich tik quvurlari uchun ushbu SHNQning 5-ilovasi boʻyicha.

Tarmoqning qolgan uchastkalari uchun esa 0 ga teng deb qabul qilinadi.

123. Tarmoqdagi sirkulyatsion suv sarfi q^cir (l/s) quyidagi formula bilan aniqlanishi kerak:

(18)

bu yerda:

Q^ht — issiq suv taʼminoti quvurlari orqali yoʻqotilayotgan issiqlik miqdori, kW;

β — sirkulyatsiyaning tartibsizligini hisobga oluvchi koeffitsiyent.

124. Issiq suv bilan taʼminlash sxemasiga koʻra Q^htva β qiymatlari quyidagicha olinishi kerak:

tik quvurlar orqali suvning sirkulyatsiyasi boʻlmagan tizimlar uchun Q^ht;

sirkulyatsion tik quvurlarni oʻzgaruvchan qarshiligi boʻlgan suv taqsimlash tik quvurlari boʻyicha suv sirkulyatsiyasi boʻlmagan tizimlarda Q^ht;

uzatuvchi taqsimlash quvurlari va suv oluvchi tik quvurlar boʻyicha Δt = 10 °C va β = 1;

seksiya tugunlari va tik quvurlarning qarshiliklarida Q^ht;

Δt = 8,5 °C va β = 1,3;

suv taqsimlash tik quvuri yoki seksiyali tugunlar uchun yoʻqotilayotgan issiqlik miqdori Q^ht;

Δt = 8,5 °C va β = 1,0.

125. Issiq suv taʼminoti tizimlarining quvurlari qismlaridagi bosimning yoʻqolishini quyidagicha aniqlash kerak:

quvurlarning ichki yuzasini ortiqcha oʻsishini hisobga olish talab etilmaydigan tizimlar uchun ushbu SHNQning 120-bandiga muvofiq;

quvurlarning ichki yuzasini oʻsishini hisobga oladigan tizimlar uchun quyidagi formula boʻyicha:

N = i·l (1+k_l), (19)

bu yerda:

i — mazkur SHNQning 6-ilovasiga muvofiq qabul qilingan solishtirma bosim yoʻqotilishi;

k_{l —}mahalliy qarshiliklarda bosim yoʻqotilishlarini hisobga oladigan koeffitsiyent, uning qiymatlari quyidagicha olinishi kerak:

0,2 — suv yetkazib beruvchi va sirkulyatsion tarqatish quvurlari uchun;

0,5 — issiqlik punktlari ichidagi quvurlar, shuningdek sochiq quritgichga ega tik quvurlar uchun;

0,1 — sochiq quritgichlar va sirkulyatsion tik quvurlari boʻlmagan quvurlar uchun.

126. Suvning harakatlanish tezligi ushbu SHNqning 118-bandiga muvofiq olinishi lozim.

127. Suv isitkichidan eng uzoqda joylashgan suv oluvchi armaturalarga yoki tizimning har bir tarmoqlanish sirkulyatsion tik quvurlarigacha suv yetkazib berayotgan va sirkulyatsion quvurlardagi yoʻqotilayotgan bosimlar farqi 10 foizdan ortiq boʻlmasligi kerak.

128. Issiq suv taʼminoti tizimlari tarmogʻidagi bosim yoʻqolishini oʻzaro bogʻlash, quvurlarning mos diametrlarni tanlash yoʻli bilan amalga oshirish imkoniyati boʻlmasa, harorat sozlagichlar yoki tizimning sirkulyatsiya quvurlarida diafragmalar oʻrnatish lozim.

129. Diafragma diametri 10 mm dan kam boʻlmasligi kerak.

130. Hisob boʻyicha diafragmalarning diametrini 10 mm dan kam qabul qilish uning oʻrniga bosimni sozlash uchun kranlarni oʻrnatishga yoʻl qoʻyiladi.

131. Diafragmalar teshigining diametri dg ni quyidagi formula boʻyicha yoki mazkur SHNQning 4-ilovasidagi 6-nomogramma boʻyicha aniqlash kerak:

(20)

132. Qarshilikka ega seksiyali tugunlar yoki tik quvurlar tizimida, sirkulyatsiya sarfi boʻlgan vaqtda birinchi va oxirgi tik quvurlar orasidagi uzatish va sirkulyatsiya quvurlaridagi umumiy bosim yoʻqolishi, uni tartibsizlantirilishi β = 1.3 boʻlganda, seksiyali tugun yoki tik quvurdagi suv bosimini yoʻqolishidan 1,6-marta ortiq boʻlishi kerak.

133. Sirkulyatsiya tik quvurlarining diametrlari ushbu SHNQning muvofiq 123-bandiga, tik quvurlar yoki seksiya tugunlariga berilayotgan suvni taqsimlovchi va yigʻuvchi sirkulyatsion quvurlar ulangan nuqtalardagi bosim yoʻqolishining farqi 10 foizdan ortiq boʻlmaganda tik quvurlardagi yoki seksiyali tugunlardagi sirkulyatsion suv sarflarida 118-bandiga asosan aniqlash lozim.

134. Hisobiy sirkulyatsion suv sarfiga ega yopiq issiqlik tarmoqlariga ulangan issiq suv taʼminoti tizimlaridagi seksiyali tugunlarda suv bosimining yoʻqolishini 3 — 6 m ga teng deb qabul qilish lozim.

135. Issiqlik tarmogʻining quvurlaridan bevosita issiq suv bilan taʼminlash tizimiga suv olinganda, suv taʼminoti tizimlari quvurlaridagi suv bosimining yoʻqolishini, issiqlik tarmogʻining qaytish quvuridagi eng kam suv bosimini hisobga olgan holda aniqlash lozim.

136. Sirkulyatsion sarf mavjud boʻlgan tizim quvurlarining sirkulyatsion halqasidagi suv bosimining yoʻqolishi 2 m dan oshmasligi kerak.

137. Dushxonalarda dush setkalarining (toʻrlari) soni uchdan ortiq boʻlganda, taqsimlash quvurlari halqalangan boʻlishi lozim.

Kollektor orqali suv taqsimlanishida issiq suvni bir tomonlama uzatilishiga yoʻl qoʻyiladi.

138. Issiq suv taʼminoti tizimlari zonalarga ajratilganda, tungi vaqtda yuqori zonada issiq suvning tabiiy aylanishini tashkil qilishga yoʻl qoʻyiladi.

6-§. Ichki sovuq suv tarmoqlari

139. Sovuq suvning ichki suv taʼminoti tarmoqlarini quyidagicha qabul qilish lozim:

yongʻin kranlarining soni 12 ta gacha boʻlsa boshi berk tarmoq;

uzluksiz suv uzatilishini taʼminlash uchun ikkita boshi berk quvurlar tarmogʻining har biridagi isteʼmolchigacha tarmoqlanishli quvurlarda halqalangan yoki kirish joylari halqalangan tizim.

140. Halqalangan tarmoqlar tashqi halqalangan tarmoqqa kamida ikkita kirish quvuri bilan ulangan boʻlishi lozim.

141. Bir kirish joyini, yakka tartibdagi turar joylari uchun, shuningdek suv sarfi hisoblagichlarini oʻrnatilgan koʻp qavatli turar joy binolarining kvartiralarida loyihalash lozim.

142. Quyidagilar uchun ikki va undan ortiq kirish joylar boʻlishi lozim:

12 ta dan ortiq yongʻin kranlari oʻrnatilgan binolar uchun;

xonadonlar soni 400 dan ortiq boʻlgan turar joy binolari, 300 dan ortiq oʻringa ega kinoteatrlar uchun;

oʻrinlar sonidan qatʼi nazar, sahnali teatrlar uchun;

boshqarish uzellari soni uchdan ortiq boʻlgan sprinklerli va drencherli tizimlar bilan jihozlangan binolar uchun;

oʻrinlar soni 200 va undan ortiq boʻlgan hammomlar uchun;

bir smenada 2 t va undan ortiq kir toʻgʻri keladigan kirxonalar uchun.

143. Ikki yoki undan ortiq kirishni tashkil qilishda suv taʼminotining tashqi halqa tarmogʻining turli qismlariga ulanishi kerak.

Tashqi tarmoqdagi binoga kirishlar oʻrtasida tarmoqning qismlaridan birida avariya yuz bergan holda binoga suv yetkazib berishni taʼminlash uchun ventillar yoki zulfinlar (zadvijka) oʻrnatilishi lozim.

144. Ichki suv taʼminoti tarmogʻidagi bosimni oshirish uchun binoga nasoslarni oʻrnatish zarurati boʻlganda, kirish joylari nasos oldida oʻzaro birlashtirilgan boʻlishi, har bir nasos tomonidan istalgan suv kirish quvurini suv bilan taʼminlash uchun ulash quvurida zulfin (zadvijka) oʻrnatilgan boʻlishi zarur.

145. Har bir kirish quvurlari uchun alohida nasos oʻrnatilganda, kirish joylarini oʻzaro birlashtirish talab etilmaydi.

146. Ichki suv taʼminoti tarmogʻida oʻlchash moslamalari oʻrnatilgan hamda bino ichida bir nechta kirish quvurlari oʻzaro bogʻlangan boʻlsa, suv bilan taʼminlash quvurining kirish joylarida teskari klapanlarni oʻrnatish kerak.

147. Ichimlik suvini kiritish, oqova suv va drenajlar orasidagi gorizontal boʻyicha masofa quvur diametri 0,2 m va undan kam boʻlganda kamida 1,5 m, kirish diametri 0,2 m dan ortiq boʻlganda esa kamida 3 m boʻlishi lozim.

148. Turli maqsadlar uchun moʻljallangan suv taʼminoti quvurlarini birgalikda oʻtkazishga yoʻl qoʻyiladi.

149. Quvurlarning kirish joylarining burilish joylaridagi vertikal yoki gorizontal tekislikda hosil boʻlgan zoʻriqishlarni quvurlarni ulash orqali qabul qilish imkoni boʻlmaganda tayanch oʻrnatilishi lozim.

150. Kirishning yertoʻla devorlari bilan kesishishi quruq tuproqlarda quvur va qurilish inshootlari oʻrtasida 0,2 m boʻshliq bilan amalga oshirilishi kerak.

Devorda hosil boʻlgan teshik suv va gaz oʻtkazmaydigan (gazlangan joylarda) elastik materiallar bilan zichlashtirib berkitilishi, bunda nam tuproqlarda salniklarni oʻrnatish kerak.

151. Turar joy va fuqaroviy obyektlardagi ichki suv yetkazib beruvchi tarmoqlarni qishda havo harorati 2 °S dan yuqori boʻlgan xonalarda, pol ostida, yertoʻlalarda, texnik qavatlarda hamda chordoqlarda, shuningdek ularda quvurlar ochiq holda oʻtkazishga yoʻl qoʻyilgan boʻlsa, binoning konstruksiyalari boʻyicha yoki yuqori qavatning shifti ostidan oʻtkazish lozim.

Ichki suv yetkazib beruvchi tarmoqlardagi tik va suv taqsimlovchi quvurlar shaxtalarda, ochiq holda dushxonalar, oshxonalar va boshqa xonalar devorlari boʻyicha oʻtkazish kerak.

Quvurlarni yashirin holda oʻtkazish, pardozlash ishlariga kuchaytirilgan talablar qoʻyilgan xonalarda va quvurlari (sanitariya uzellarida joylashganlari bundan mustasno) plastmassadan boʻlgan barcha tizimlar uchun qoʻllash lozim.

Polimer materiallardan tayyorlangan quvurlarni mexanik shikastlanishdan himoyalangan holda ochiq oʻtkazishga yoʻl qoʻyiladi.

152. Rezba bilan ulangan poʻlat va plastmassa quvurlarni yashirin yotqizishga yoʻl qoʻyilmaydi (devorga oʻrnatilgan suv armaturalarini ulash uchun tirsaklar bundan mustasno).

153. Devorlardagi kovlangan joylari toʻr boʻyicha suvash yoki qoplash yoʻli bilan tekislash lozim.

Armatura oʻrnatilgan joylarda eshikchalar boʻlishi kerak.

154. Suv oluvchi armaturalarni polimer materiallardan tayyorlangan egiluvchan alohida shlang bilan ulashda kollektor tizimidan foydalanishga yoʻl qoʻyiladi.

155. Kvartiralararo yoʻlaklarda qavatli taqsimlash kollektorlari boʻlgan turar joy binolaridagi kvartiralarni, umumiy kvartira yoʻlagining choʻzilgan shifti boʻshligʻida yoki pol konstruksiyasida oʻtkazilgan taqsimlash quvurlari orqali sovuq va issiq suv kollektorlariga ulashga yoʻl qoʻyiladi.

Kvartira quvurlarini kollektorlarga ulash joylarida oʻchirish, teskari klapanlar va suv sarfini oʻlchash jihozlari boʻlishi kerak.

Kollektorlarni tik quvurlarga ulashda oʻchirish klapanlari, filtr va bosim regulatori oʻrnatilishi kerak.

156. Sanoat binolari ichida suv taʼminoti tarmoqlarini fermalar, ustunlar, devorlar va shiftlar boʻylab ochiq usulda oʻtkazilishi lozim.

Agar ochiq usulda oʻtkazish imkoni boʻlmasa suv taʼminoti tarmoqlarini, yengil yonib ketuvchi, yonuvchi yoki zaharli suyuqlik va gazlar oʻtayotgan quvurlardan tashqari boshqa quvurlar bilan umumiy kanallarda joylashtirishga yoʻl qoʻyiladi.

Maishiy-ichimlik suvi quvurlari oqova suv quvurlari bilan birgalikda faqat kanallarda oʻtkazilishi, bunda oqova suv quvurlari suv taʼminoti quvurlari tagida joylashtirilishi kerak.

Suv quvurlarini yotqizish uchun maxsus kanallar asoslangan hollarda loyihalanishga yoʻl qoʻyiladi.

Texnologik asbob-uskunalarni suv bilan taʼminlaydigan quvurlar pol ustida yoki tagida oʻtkazilishiga yoʻl qoʻyiladi.

157. Sovuq suv bilan taʼminlash tizimi quvurlarini, issiq suv yoki bugʻ tashuvchi quvurlar bilan birgalikda oʻtkazilganda, ularning issiqlik izolyatsiyalovchi material bilan qoplanishi hamda ularning tagidan oʻtkazilishi lozim.

158. Quvurlarni oʻtkazishda kamida 0,002 nishab boʻlishi kerak.

159. Oʻt oʻchirish uchun oʻtkazilgan tik quvurlardan tashqari, kanallarda, shaxtalarda, xonalarda, tunnellarda, shuningdek yuqori namlikka ega boʻlgan xonalardan oʻtkazilgan quvurlar namlikni kondensatsiyalanishidan izolyatsiyalanishi kerak.

160. Havo harorati 2 °C dan past boʻlgan xonalarda quvurlarni yotqizishda quvurlarni muzlashdan himoya qilish choralarini koʻrish kerak.

161. Xonadagi harorat qisqa vaqtga 0 °S va undan past darajagacha pasaytirish imkoniyati boʻlganda, shuningdek tashqi sovuq havo (tashqi kirish eshiklari va darvozalarda) taʼsiri zonasida quvurlarni oʻtkazishda, ularning issiqlik izolyatsiyasi boʻlishi lozim.

7-§. Issiq suv tarmoqlari

162. Issiq suv taʼminoti tizimlarini ushbu SHNQning 139, 151 va 152-bandlarining talablari hisobga olgan holda loyihalash zarur.

163. Issiq suv taʼminoti tizimlari quvurlarining eng yuqori nuqtalarida havo chiqarish qurilmalari hamda quvurlar tizimidan havo chiqishi tizimning yuqori nuqtalarida (yuqori qavatlar) joylashgan suv armaturalari orqali ham taʼminlanishiga yoʻl qoʻyiladi.

164. Quvur tizimlarining past nuqtalarida suvni chiqarib yuborish jihozlari boʻlishi kerak.

165. Quvur tizimining pastki nuqtalarida suv oluvchi armatura oʻrnatilgan boʻlsa, qoʻshimcha suvni chiqarib yuborish jihozlari boʻlishi talab etilmaydi.

166. Suv oluvchi jihozlarga suv berayotgan quvurlardan tashqari, issiq suv bilan taʼminlash tizimlarining tik quvurlari kiritilgan holda, suv uzatuvchi va sirkulyatsiya quvurlari issiqlikni izolyatsiyalovchi material bilan qoplanishi kerak.

167. Quvurlarni loyihalashda magistral quvurlar va tik quvurlarning harorat natijasida choʻzilishini kompensatsiyalash imkoniyati nazarda tutilishi kerak.

168. Qavatlar kesishmasida tik quvurlar yongʻinga chidamli materiallardan tayyorlangan gilzalar orqali oʻtkazilishi, bunda ularning chetlari shift yuzasi bilan bir tekisda va pol yuzasidan 30 mm balandlikda boʻlishi zarur.

8-§. Quvurlar va armaturalar

169. Sovuq yoki issiq suv bilan taʼminlaydigan ichki suv taʼminoti uchun zichlashtiruvchi va armatura uchun tiqinlar ushbu maqsadlar uchun moʻljallangan materiallardan hamda polimerlardan tayyorlanishi kerak.

170. Quvurlar ochiq usulda oʻtkazilganda sovuq suv taʼminoti tizimlaridagi quvurlarning belgilangan xizmat qilish muddati kamida 30 yil va issiq suv taʼminoti tizimlari uchun esa kamida 25 yil boʻlishi kerak.

Yashirin holda oʻtkazilganda SHNQ 1.04.03-23 talablariga muvofiq quvurlar oʻtkazish joylaridagi ichki bezatish elementlari va pollarni mukammal taʼmirlashgacha boʻlgan foydalanish muddatidan kam boʻlmasligi lozim.

171. Polimer materiallardan tayyorlangan quvurlardan foydalanish muddati sovuq suv bilan taʼminlash tizimlari uchun suvning bosimi 0,6 MPa (6 kgf/cm²), harorati 20 ^oS da, issiq suv bilan taʼminlash tizimi uchun esa 75 ^oS haroratda aniqlanishi kerak.

172. Yongʻin xavfi boʻyicha toifasi A, B, V1, V2 va V3 boʻlgan binolar xonalariga yotqizilgan yonuvchan materiallardan tayyorlangan quvurlar yongʻindan himoyalangan boʻlishi kerak.

173. Maishiy va ichimlik suvi taʼminoti tizimlari uchun quvur, suvni olish va aralashtirish jihozlari uchun armaturalar 0,6 MPa (6 kgf/cm²) ishchi bosimga oʻrnatilishi, individual yongʻinga qarshi tizimlar va maishiy yongʻinga qarshi suv taʼminoti uchun armaturalar 1 ,0 MPa (10 kgf/cm²) dan oshmaydigan ishchi bosimi uchun ayrim individual sanoat suv taʼminoti tizimlari uchun armaturalar texnologik talablarga muvofiq olingan ishchi bosim uchun oʻrnatilishi lozim.

174. Suv olish va berkitish zulfinlarning konstruksiyasi suv oqimining silliq yopilishi va ochilishini taʼminlashi kerak.

Zulfinlar diametri 50 mm va undan ortiq boʻlgan quvurlarda oʻrnatilishi lozim.

175. Vertikal boʻyicha halqalangan tik quvurlarning yuqori qismida va ularning bir-biriga tutashtiradigan ulagichlarda tiqinli kranlarni oʻrnatishga yoʻl qoʻyiladi.

176. Texnik-iqtisodiy asoslangan hollarda diametri 50 va 65 mm boʻlgan ventillarni qoʻllashga yoʻl qoʻyiladi.

177. Quyidagi hollarda ichki suv uzatish tarmoqlarida berkitish armaturalarini oʻrnatish lozim:

har bir kiritish joyida;

alohida qismlarni (yarim halqadan oshmagan holda) taʼmirlash imkoniyatini boʻlishi uchun halqalangan taqsimlovchi tarmoqda;

suv taʼminotida uzilishlarga yoʻl qoʻymaydigan agregatlarni ikki tomonlama suv bilan taʼminlash hisobidan ishlab chiqarish sovuq suv quvurining halqa tarmogʻida;

yongʻinni bartaraf etish uchun oʻrnatilgan kranlar soni 5 va undan ortiq boʻlgan yongʻin tik quvurlarining asosida;

balandligi 3 qavat va undan ortiq boʻlgan binolardagi xoʻjalik-ichimlik yoki ishlab chiqarish tarmogʻi tik quvurlari asosida;

5 va undan ortiq suv olish nuqtalarini taʼminlovchi tarmoqlanish quvurlarida;

magistral suv bilan taʼminlash tarmoqlanish quvurlarida;

har bir xonadan yoki mehmonxona xonalariga, yuvish kranlariga va suv isituvchi kolonkalarga, dushlar va yuz-qoʻl yuvgichlarga (umivalnik) suv berilayotgan tarmoq quvurlarida;

uzatuvchi va sirkulyatsion tik quvurlar asosida;

quvur uzatgichning seksiyali tugunlarga suv berilayotgan tarmoqlanish quvurlarida;

zarur hollarda maxsus maqsadlar uchun (sanoat, tibbiy, eksperimental) foydalaniladigan uskunalar va agregatlar oldida.

178. Berkitish armaturasini vertikal boʻyicha halqalangan tik quvurlarning tepa qismining uchlarida va tubida boʻlishi lozim.

179. Halqalangan qismlarda, ikki yoʻnalishda suv oʻtishini taʼminlaydigan armatura boʻlishi lozim.

180. Bino ichiga qurilgan oshxonalar, restoranlar va boshqa xonalardan oʻtadigan suv uzatish tik quvurlaridagi berkitish armaturasini yertoʻla, texnik yer osti yoki texnik qavatda oʻrnatish lozim.

181. Kvartiraga kiritilayotgan quvurda berkitish armaturasi oʻrnatilganda, kollektorli tizimda, yuvish bachoklari oldida armatura oʻrnatmaslikka yoʻl qoʻyiladi.

182. Suv oʻlchash uzelida berkitish armaturasi oʻrnatilgan boʻlsa, quvurlarni kirish joyida armatura boʻlmasligiga yoʻl qoʻyiladi.

183. Bitta yongʻin tik quvuri boʻlgan balandligi 7 qavat va undan ortiq turar joy va fuqaroviy obyektlarda tik quvurning oʻrta qismida taʼmirlash zulfini oʻrnatilishi kerak.

184. Diametri 50 mm va undan ortiq boʻlgan suv quvuri armaturalari poldan 1,6 m dan ortiq balandlikda joylashgan boʻlsa, unga xizmat koʻrsatish uchun statsionar platformalar yoki koʻpriklar boʻlishi kerak.

185. Diametri 150 mm gacha va balandligi 3 m gacha boʻlgan masofada armatura joylashgan boʻlsa, koʻchma minoralar, zinapoyalar va nishabligi 60° dan oshmaydigan narvonlardan foydalanishga yoʻl qoʻyiladi.

186. Suv taʼminoti tizimida yoki uning qismlarida berilgan bosimni avtomatik ravishda taʼminlab turish zarur boʻlsa, kirishdagi bosim va tizimdagi suv sarfidan qatʼi nazar bosim sozlagichlardan foydalanish kerak.

187. Bosim sozlagichlarni quyidagi hollarda oʻrnatish lozim:

Binolarga xoʻjalik-ichimlik suvi taʼminoti tizimlarining kirish joylarida, agar suv kiritilayotgan joylardagi suvning bosimi ushbu SHNQning 89 va 90-bandlarida keltirilgan qiymatdan ortiq boʻlsa;

bitta kirish quvuridan suv oladigan xoʻjalik-ichimlik va yongʻinga qarshi suv taʼminoti tizimlarining alohida tarmoqlari boʻlgan binolarda yongʻinga qarshi nasoslardan keyin ulangan xoʻjalik-ichimlik suvi taʼminoti tarmogʻiga yetkazib berish quvurida.

188. Bosim sozlagichlarini oʻrnatish zarur boʻlgan hollarda, ularni alohida binolarga, kvartiralar guruhiga yoki kvartiraga kirishlarda oʻrnatishga yoʻl qoʻyiladi.

189. Bosim sozlagichlari boʻlmaganda suv olish armaturasi oldida diafragma oʻrnatishga yoʻl qoʻyiladi.

Diafragmalar hisobini ushbu SHNQning 131-bandiga muvofiq amalga oshirish lozim.

190. Suv taʼminoti tizimlarining binolarga kirish joylariga bosim sozlagichlarni, suv oʻlchash moslamasining oʻchirish zulfinidan yoki xoʻjalik-ichimlik suvi taʼminoti nasoslaridan keyin oʻrnatilishi sozlagichdan keyin esa zulfin oʻrnatilgan boʻlishi kerak.

Bosim sozlagichlarning ishlashini va sozlanishini nazorat qilish uchun bosim oʻlchagichlardan oldin va keyin monometrlar oʻrnatilishi zarur.

Kvartiralarga kirish joyidagi bosim sozlagich kirish joyidagi berkitish armaturalaridan keyin oʻrnatilishi kerak.

191. Balandligi 10 qavat va undan ortiq boʻlgan binolarda, kranlardan tashqari sprinkler oʻrnatish lozim.

Sprinklerni oʻchirish qoʻlda boshqariladigan berkitish armaturasi orqali amalga oshirilishi kerak.

Sprinklerning ishga tushishi haqida berilgan signalning tashqariga chiqarilishi talab etilmaydi.

192. Ichki sovuq va issiq suv taʼminoti tizimini loyihalashda armatura va quvurlarning shovqini va tebranishiga qarshi choralar koʻrilishi, bunda quvurlarni shovqinni izolyatsiya qiluvchi materiallar bilan qoplash hamda ularni tayanchlarga mustahkam mahkamlash zarur.

193. Quvurlar ichki yuk koʻtaruvchi devorlarni, pardevorlarni, orayopmalarni kesib oʻtish joyida polimer yoki metall quvurlardan tayyorlangan gilzalar bilan taʼminlanishi kerak.

Gilzalarning ichki diametri oʻtkazilayotgan quvurning tashqi diametridan 5 — 10 mm kattaroq boʻlishi lozim.

Quvur va gilza orasidagi boʻshliq uning uzunasiga oʻqi boʻylab harakatlanishiga imkon beruvchi yonmaydigan gidrofobik material bilan toʻldirilishi kerak.

9-§. Sovuq suv uchun quvurlar va armaturalar

194. Ichki suv taʼminotida bino perimetrining har bir 60 — 70 m da bino oldidagi toʻshamada yoki uning tashqi devorlaridagi tirqishda bittadan sugʻorish kranlarini joylashtirish lozim.

195. Sugʻorish kranlarini maxsus sugʻorishga moʻljallangan suv taʼminoti tarmogʻiga ulash kerak.

196. Sanoat korxonalari hududida joylashgan binolar uchun sugʻorish kranlarini oʻrnatish obodonlashtirish darajasiga, yashil maydonlarning mavjudligiga, mahalliy sharoitlarga, shuningdek sugʻorish usuliga koʻra taʼminlanishi kerak.

197. Ichimlik suvini ichishga moʻljallangan qurilmalarni (fontanchalarni) binodagi ishchi oʻrinlaridan 75 m dan ortiq boʻlmagan masofada loyihalash lozim.

Qurilmalarning turlari va ularning joylashuvi loyihaning qurilish qismi bilan belgilanishi kerak.

198. Pollarni yuvish uchun moʻljallangan kranlarini quyidagi hollarda oʻrnatish lozim:

ifloslanish darajasi yuqori boʻlgan sanoat korxonalari xodimlarining ish kiyimlari saqlanadigan xonalarda;

jamoat hojatxonalarida;

uch yoki undan ortiq unitazga ega boʻlgan hojatxonalarda;

besh yoki undan ortiq yuvinish jihozlari boʻlgan yuvinish xonalarida;

uch yoki undan ortiq dush boʻlgan yuvinish xonalarida;

pollarni nam tozalash talab qilingan bino ichida.

10-§. Issiq suv uchun quvurlar va armaturalar

199. Issiq suv bilan taʼminlash tizimlarni suv bilan taʼminlash uchun issiq va sovuq suv alohida-alohida yetkazib beriladigan aralashtirgichlar oʻrnatilish kerak.

200. Suv oluvchi jihozlarda sovuq suvni aralashtirmasdan suv olish qabul qilingan boʻlsa, issiq suv taʼminoti tizimlarida aralashtirgichlarni (smesitellar) oʻrnatmaslikka yoʻl qoʻyiladi.

201. Issiq suv bilan taʼminlash tizimlarida teskari ochiluvchi klapanlarni quyidagi hollarda oʻrnatish lozim:

bir guruh suv aralashgirgichlarga suv beradigan quvurlar qismlarida;

sirkulyatsion quvurlarda (ularni suv isitkichlarga ulashdan oldin);

issiqlik tarmogʻi qaytish quvurlarining tarmoqlanish joyidan, haroratni sozlash uskunasigacha boʻlgan tarmoqlanish quvurlarida;

issiqlik tarmogʻi tizimlarining quvurlaridan suv oladigan, issiqlik tarmogʻining qaytish quvurlariga ulanishdan oldingi sirkulyatsion quvurlarda.

202. Issiq suv taʼminoti tizimlarini loyihalashda umumiy maqsadda foydalaniladigan sanoat quvurlari armaturalaridan foydalanish lozim.

Diametri 50 mm gacha boʻlgan berkitish armaturalari bronza, latun yoki issiqlikka bardoshli polimer materiallardan boʻlishi kerak.

203. Issiq suv taʼminoti tizimi uchun drosellash diafragmalari polimer materiallardan, latun yoki zanglamaydigan poʻlatdan tayyorlangan boʻlishi kerak.

11-§. Suv sarfini oʻlchovchi jihozlar

204. Issiq suv tayyorlash (markaziy yoki individual) jihozlari boʻlgan issiqlik punktlaridan isteʼmolchiga berilayotgan issiq suv miqdorini oʻlchash uchun hisoblagichlar suv isitgichlarga sovuq suv yetkazib beradigan quvurlarga oʻrnatilishi kerak.

205. Turar joy binolaridagi har bir kvartiraning kirish joylarida sovuq va issiq suv hisoblagichlari loyihalanishi lozim.

Keyingi tahrirga qarang.

206. Suv hisoblagichining nominal oʻtish diametri isteʼmol qilish davri (kun, smena) uchun oʻrtacha soatlik suv sarfi asosida tanlangan boʻlishi, bu sarf ushbu SHNQning 4-jadvali boʻyicha qabul qilingan foydalanish vaqtidagi sarfdan oshmasligi va mazkur SHNQning 207-bandidagi talablarga koʻra tekshirilishi kerak.

207. Hisoblagichning qabul qilingan nominal diametrini quyidagi koʻrsatkichlar boʻyicha tekshirish lozim:

qanotsimon hisoblagichlarda yoʻqotilayotgan bosim bir sekundda oʻtkaziladigan maksimal suv miqdoriga — 5 m suv ustuni (005 MPa) va turbinali hisoblagichlarda 2,5 suv ustuni (0,025 MPa) dan ortiq boʻlmasligi;

ichki yongʻinni oʻchirish uchun hisobiy suv miqdorini hisobga olgan holda, bir sekundda oʻtkaziladigan maksimal (hisobiy) suv miqdoriga qanotsimon hisoblagichlarda yoʻqotilayotgan bosim 10 m suv ustuni (0,1 MPa) va turbinali hisoblagichlarda 5 suv ustuni (0,05 MPa) dan ortiq boʻlmasligi;

sovuq va issiq suvning minimal (hisoblangan) soatlik sarfini oʻlchash imkoniyati tanlangan hisoblagich uchun minimal suv sarfi (minimal (hisoblangan) soatlik suv sarfidan oshishi.

						4-jadval
Hisoblagichning shartli oʻtish diametri, mm	Koʻrsatkichlar
	Suv sarfi m³/h			Sezgirlik darajasi, m³/h,	Sutka davomidagi maksimal suv hajmi, m³	Hisoblagichning gidravlik qarshiligi S,
	Minimal	Ekspluatatsion	Maksimal	Sezgirlik darajasi, m³/h,	Sutka davomidagi maksimal suv hajmi, m³	Hisoblagichning gidravlik qarshiligi S,
15	0,03	1,2	3	0,015	45	14,5
20	0,05	2	5	0,025	70	5,18
25	0,07	2,8	7	0,035	100	2,64
32	0,1	4	10	0,05	140	1,3
40	0,16	6,4	16	0,08	230	0,5
50	0,3	12	30	0,15	450	0,143
65	1,5	17	70	0,6	610	810×10^-5
80	2	36	110	0,7	1300	264×10^-5
100	3	65	180	1,2	2350	76,6×10^-5
150	4	140	350	1,6	5100	13×10^-5
200	6	210	600	3	7600	3,5×10^-5
250	15	380	1000	7	13700	1,8×10^-5

208. Bir sekundda hisoblangan suv sarfiga q (q^tot, q^h, q^c), l/s koʻra hisoblagichda yoʻqotilayotgan bosim h, m metrlarda quyidagi formula bilan aniqlanishi kerak:

h = Sq², (21)

bu yerda:

S — hisoblagichning gidravlik qarshiligi.

Agar suv sarfini oʻlchash zarur boʻlsa va bu maqsadda suv hisoblagichlaridan foydalanish imkoniyati boʻlmasa, boshqa turdagi oʻlchagichlardan foydalanish lozim.

Nominal diametrni tanlash va oʻlchagichlarni oʻrnatish texnik shartlar talablariga muvofiq amalga oshirilishi kerak.

209. Sovuq (issiq) suv kirish joylaridagi hisoblagichlar, sunʼiy yoki tabiiy yorugʻlikka ega va havo harorati 5 °C dan past boʻlmagan xonalarda oʻrnatilishi lozim.

210. Binoda hisoblagichlarni oʻrnatishni imkoni boʻlmasa, ularni maxsus quduqlarga oʻrnatishga yoʻl qoʻyiladi.

211. Bitta isteʼmolchining bir nechta binolari guruhi markazlashtirilgan issiq suv bilan taʼminlanganda, kirish uzelidagi suv yetkazib berish va sirkulyatsiya quvurlarida ikkita hisoblagich oʻrnatilishi lozim.

212. Sirkulyatsion quvurlarga ulangan tik quvurlardan binolardagi kvartiralarga va boshqa isteʼmolchilarga issiq suv yetkazib berilganda, issiq suv sarfi bitta hisoblagich bilan amalga oshirilishi lozim.

213. Hisoblagich oldidagi oʻlchash uzelida mexanik yoki magnit-mexanik filtrlar oʻrnatilishi kerak.

Suv hisoblagichidan keyin teskari klapan oʻrnatilishi lozim.

214. Hisoblagichlar va filtrlarni oʻrnatishda, ularni tozalash va taʼmirlash, oʻchirish va demontaj qilish imkoniyati hisobga olinishi kerak.

215. Binoga suv kiritish joyi bitta boʻlsa, shuningdek hisoblagich ichki yongʻinni oʻchirish uchun hisoblangan suv sarfi uchun moʻljallanmagan hollarda sovuq suv hisoblagichi oldida aylanma (baypass) quvur loyihalash lozim.

Aylanma (baypass) quvur maksimal suv sarfi uchun hisoblangan boʻlishi, aylanib oʻtish quvurida yopiq holatda muhrlangan zulfin oʻrnatilishi kerak.

216. Turar joy obyektlari va yakka tartibdagi uy-joylarda xonadonlarda hisoblagichlarni oʻrnatishda sovuq suv hisoblagichidagi aylanma quvur loyihalanmaydi.

12-§. Nasos qurilmalari

217. Suv taʼminoti tizimlarida suv bosimining doimiy yoki davriy yetishmasligida, shuningdek markazlashtirilgan issiq suv taʼminoti tizimlarida majburiy sirkulyatsiyani taʼminlash zarurati boʻlganda nasos qurilmalarini loyihalash lozim.

218. Nasos agregati turi va uning ishlash rejimi quyidagilar boʻyicha ishlab chiqilgan variantlar asosida aniqlanishi kerak:

sozlovchi sigʻimlari (rezervuar) boʻlmagan, doimiy yoki vaqti-vaqti bilan ishlaydigan nasoslar;

maksimal soatlik suv oqimiga teng yoki undan yuqori quvvatga ega boʻlgan, gidropnevmatik yoki suv bosimi sigʻimlari (rezervuar) bilan birgalikda qisqa-takroriy vaqt rejimida ishlaydigan nasoslar;

sozlovchi rezervuar bilan birgalikda ishlaydigan, maksimal soatlik suv oqimidan kamroq quvvatga ega davriy yoki uzluksiz ishlaydigan nasoslar.

219. Xoʻjalik-ichimlik, yongʻinni bartaraf etish uchun va sirkulyatsion ehtiyojlar uchun suv bilan taʼminlaydigan nasos agregatlari isitish punktlari, suv qizdirgichlar (boyler) va qozonxonalar binolarida joylashgan boʻlishi kerak.

Oldingi tahrirga qarang.

220. Nasos qurilmalarini (oʻt oʻchirish uchun oʻrnatilgan nasoslar bundan mustasno) toʻgʻridan-toʻgʻri turar joy binolari, maktabgacha taʼlim tashkilotlari yoki guruh xonalari, umumtaʼlim maktablarining oʻquv xonalari, maʼmuriy binolarning ish xonalari, oliy hamda kasbiy taʼlim tashkilotlarining auditoriyalari ostida joylashtirishga yoʻl qoʻyilmaydi.

(220-band Oʻzbekiston Respublikasi qurilish va uy-joy kommunal xoʻjaligi vazirining 2026-yil 12-iyundagi 01/2-22-sonli buyrugʻi (hisob raqami 406, 03.07.2026-y.) tahririda)

221. Yongʻinga qarshi nasoslar va ichki yongʻinni oʻchirish uchun gidropnevmatik sigʻimlari (rezervuar) boʻlgan nasos agregatlari yonmaydigan materiallardan tayyorlangan olovbardoshlilik darajasi 1 va 2-darajali binolarning birinchi qavatida va yertoʻlalarida joylashtirishga yoʻl qoʻyiladi.

Nasos agregatlari va gidropnevmatik rezervuarlarning xonalar isitilishi, yongʻinga qarshi devorlar (boʻlimlar) va shiftlar bilan toʻsilgan hamda tashqariga yoki zinapoyaga alohida chiqish joyiga ega boʻlishi kerak.

222. Gidropnevmatik baklar joylashgan binolarni, bir vaqtning oʻzida 50 va undan ortiq (auditoriya, sahna, kiyinish xonasi) kishi yigʻiladigan binolarning bevosita oldida (yaqinida, yuqorida, pastda) joylashtirishga yoʻl qoʻyilmaydi.

223. Gidropnevmatik baklarni texnik qavatlarda joylashtirishga yoʻl qoʻyiladi.

224. Yongʻinga qarshi nasos agregatlarini texnik xizmat koʻrsatuvchi xodimlar boʻlmaydigan vaqtda elektr taʼminotidan uzib qoʻyiladigan binolarda joylashtirishga yoʻl qoʻyilmaydi.

Oldingi tahrirga qarang.

225. Nasos agregatlari ishlab chiqarish nasos agregatlarini SHNQ 2.04.02-19ga muvofiq loyihalash kerak.

(225-band Oʻzbekiston Respublikasi qurilish va uy-joy kommunal xoʻjaligi vazirining 2026-yil 12-iyundagi 01/2-22-sonli buyrugʻi (hisob raqami 406, 03.07.2026-y.) tahririda)

226. Maishiy va ichimlik suvi yoki maishiy hamda yongʻinga qarshi ehtiyojlarni suv bilan taʼminlaydigan, oqimi uzilishlarsiz ishlaydigan nasos qurilmalari uchun sanitariya muhofazasi zonalarini tashkil etish talab etilmaydi.

227. Ishlab chiqarish ehtiyojlari uchun nasos agregatlari toʻgʻridan-toʻgʻri suv isteʼmol qiladigan sexlarda joylashtirilishi, bunda ular panjara bilan toʻsilishi lozim.

228. Xoʻjalik-ichimlik va ishlab chiqarish uchun nasos agregatlarining quvvati quyidagicha olinishi kerak:

tartibga soluvchi rezervuar boʻlmaganda — sekundiga maksimal suv sarfidan kam boʻlmagan;

gidropnevmatik yoki suv bosimi sigʻimlari (rezervuar) boʻlganda, qayta-qisqa vaqt rejimida ishlaydigan nasoslar — soatlik maksimal suv sarfidan kam boʻlmagan holda;

tartibga soluvchi sigʻim (rezervuar) yoki suv idishi qobiliyatidan maksimal darajada foydalanishda ushbu bobning 13-paragrafi boʻyicha.

229. Yopiq issiqlik taʼminoti tizimiga ega bino va inshootlarda sovuq hamda markazlashtirilgan issiq suv taʼminoti tizimlari mavjud boʻlsa, sovuq va issiq suv taʼminoti uchun umumiy suv sarfini taʼminlash uchun bosimni oshiruvchi nasos agregati bilan taʼminlanishi kerak.

230. Bino balandligi boʻylab bir nechta suv taʼminoti zonalari mavjud boʻlganda ichimlik suvi bilan taʼminlanayotgan tizimga berilayotgan suv, sovuq va issiq suvni tayyorlash uchun berilayotgan umumiy suv sarfini hisobga olgan holda har bir zona uchun alohida kuchaytiruvchi nasos agregatlari tomonidan amalga oshirilishi zarur.

Nasos stansiyalarini ulash uchun kaskad sxemalaridan foydalanishga yoʻl qoʻyilmaydi.

231. Sovuq va issiq suv taʼminoti tizimi uchun bosim oshiruvchi nasos agregati tomonidan hosil qilingan N_p, bosim, tashqi suv taʼminoti tarmogʻidagi eng past bosimni hisobga olgan holda quyidagi formula boʻyicha aniqlanishi kerak:

N_{p =}N_geom+ ΣN_tot.l+ N_f — N_g, (22)

bu yerda:

N_{tot,l —}suv taʼminoti tizimining quvurlaridagi bosim yoʻqotishlarining yigʻindisi, m ushbu SHNQning 4, 5 va 12-paragraflari boʻyicha aniqlanadi.

232. Tashqi suv taʼminoti tarmogʻidagi maksimal bosimni hisobga olgan holda minimal suv sarfi vaqtlarida tizimdagi bosimni tekshirilishi zarur.

233. Sirkulyatsion bosimni koʻtaruvchi nasoslaridan foydalanganda, sovuq va issiq suv taʼminoti tizimidagi bosim farqi 0,1 MPa dan oshadigan issiq suv taʼminoti tizimi uchun bosimni oshiruvchi jihozdagi hosil qilishi kerak boʻlgan bosim quyidagi formula bilan aniqlanishi lozim:

N_{p =}N_geom+ ΣN_tot.l+ N_f — N_g — N_P.cir, (23)

bu yerda:

N_P.cir — sirkulyatsion bosimni koʻtaruvchi nasos bosimi, m.

234. Tashqi sovuq suv bilan taʼminlash tarmogʻida suvning bosimi yetarli boʻlmagan hollarda, markazlashtirilgan issiq suv bilan taʼminlash tizimlaridagi suv bilan taʼminlash quvuriga bosimni koʻtaruvchi sirkulyatsion nasos oʻrnatish kerak.

235. Mahalliy bosimni koʻtaruvchi nasos stansiyasiga oʻzgaruvchan yuklamaga ega boʻlgan va bosim oʻzgarishi 0,1 MPa (10 m N₂O) dan ortiq boʻlgan tashqi suv taʼminoti tarmogʻiga ulangan nasos agregatlari chastotani oʻzgartirish bilan tartibga soluvchi elektr boshqaruvi bilan taʼminlanishi lozim.

236. Gidropnevmatik va suv bosimi boʻlgan baklarga ega binolarda tartibga soluvchi elektr boshqaruvi boʻlmagan nasoslar oʻrnatilishiga yoʻl qoʻyiladi.

237. Tashqi suv taʼminoti tarmogʻidagi bosim 0,05 MPa (0,5 kgf/cm²) dan kam boʻlsa, nasos oldida qabul qiluvchi idishni oʻrnatish kerak.

238. Bosimni koʻtaruvchi-sirkulyatsion nasosni mazkur SHNQning 122-bandiga koʻra aniqlangan issiq suv sarfi q^h.cir boʻyicha tanlash lozim.

Oldingi tahrirga qarang.

239. Nasos agregatlarini loyihalash va zaxira agregatlari sonini aniqlash, har bir bosqichda nasoslarning parallel yoki ketma-ket ishlashini hisobga olgan holda, SHNQ 2.04.02-19 ga muvofiq amalga oshirilishi kerak.

(239-band Oʻzbekiston Respublikasi qurilish va uy-joy kommunal xoʻjaligi vazirining 2026-yil 12-iyundagi 01/2-22-sonli buyrugʻi (hisob raqami 406, 03.07.2026-y.) tahririda)

240. Har bir nasosning bosim quvurida teskari klapan, zulfin (zadvijka) va manometr, soʻrib olish quvurida esa zulfin (zadvijka) va manometr oʻrnatilish lozim.

Nasos qoʻshimcha bosimga ega boʻlmagan sharoitda ishlash vaqtida nasosning soʻrib olish quvurida zulfin (zadvijka) oʻrnatish talab etilmaydi.

241. Nasos agregatlari tebranishni izolyatsiyalovchi poydevorlarga oʻrnatilishi kerak.

Bosimli (chiqish) va soʻrish quvurlarida tebranishni bartaraf etuvchi qistirmalar oʻrnatilishi lozim.

242. Quyidagi holatlarda tebranishni izolyatsiya qiluvchi tagliklar va tiqinlar loyihalamaslikka yoʻl qoʻyiladi:

shovqin muhofazasi talab qilinmaydigan sanoat binolarida;

yongʻinga qarshi nasos qurilmalarida;

eng yaqin binoga kamida 25 m masofada joylashgan markaziy issiqlik punktlarining (MIP) alohida binolarida.

243. Gidropnevmatik sigʻimlarga (rezervuar) ega nasos agregatlari oʻzgaruvchan bosim bilan loyihalashtirilishi kerak.

Idishdagi havo zaxirasini toʻldirish, avtomatik yoki qoʻlda ishga tushiriladigan kompressorlar yoki korxona uchun umumiy boʻlgan kompressor stansiyasidan amalga oshirilishi kerak.

244. Sanoat korxonalarining issiq suv taʼminoti tizimlarida zaxira aylanma nasos oʻrnatilmasligiga yoʻl qoʻyiladi.

245. Bir yoki ikki smenali ish rejimiga ega bino va inshootlarda issiq suv taʼminoti tizimlarining sirkulyatsion nasoslarini oʻchirish imkoniyati boʻlishi kerak.

246. Sirkulyatsiya nasoslarini ishga tushishi, sanitariya-gigiyenik jihozlardan suv olinishi boshlangan vaqtda hisoblangan suv haroratini taʼminlashi lozim.

247. Sirkulyatsiyani kuchaytiruvchi nasoslarni loyihalashda, issiq suv taʼminoti tizimlarida suv kam sarflanayotgan soatlarda yoki suv mavjud emasligida yuqori bosimdan himoya qilish choralarini koʻrish kerak.

248. Yongʻin oʻchirish maqsadida oʻrnatilgan nasos agregatlari hamda balandligi 50 m dan ortiq binolar, madaniyat uylari, konferens-zallar, yigʻilish zallari hamda sprinker va drencher qurilmalari bilan jihozlangan binolar uchun qoʻlda, avtomatik va masofadan boshqarish bilan loyihalashtirilishi kerak.

249. Nasos agregatlariga avtomatik yoki masofadan ishga tushirish signali, tizimdagi suv bosimi avtomatik tarzda tekshirilgandan soʻng yuborilishi lozim.

Tizimda yetarli bosim mavjud boʻlganda, nasosning ishga tushirilishi nasos agregati ishga tushirilishi talab etiladigan bosimga pasayguncha avtomatik ravishda bekor qilinishi kerak.

250. Hisoblangan oqim sarfi va bosim taʼminlangan boʻlsa, yongʻinni oʻchirish uchun xoʻjalik nasoslaridan foydalanishga yoʻl qoʻyiladi. Bunda, xoʻjalik nasoslari yongʻinga qarshi nasoslarga qoʻyiladigan talablarga muvofiq boʻlishi zarur.

251. Yongʻinni oʻchirish uchun nasoslarni avtomatik yoki masofadan ishga tushirish signali, yongʻinga qarshi kran, sprinklerning ochilishi yoki drencherni ishga tushirish (qoʻlda yoki avtomatik) bilan bir vaqtda suv taʼminotining kirish qismidagi suv hisoblagichining aylanma liniyasida elektrlashtirilgan zulfin (zadvijka) ochilishi uchun signal qabul qilinishi kerak.

252. Yongʻin nasos qurilmalarini masofadan ishga tushirishda ishga tushirish tugmalari yongʻinga qarshi gidrantlar yaqinidagi shkaflarga oʻrnatilishi kerak.

253. Maishiy, sanoat va yongʻinga qarshi ehtiyojlarni suv bilan taʼminlaydigan nasos agregatlari uchun elektr taʼminoti ishonchliligining quyidagi toifasini qabul qilish kerak:

I — ichki yongʻinni oʻchirish uchun suv sarfi 2,5 l/s dan ortiq boʻlganda, shuningdek uzluksiz ishlashi shart boʻlgan nasos agregatlari uchun;

II — ichki yongʻinni oʻchirish uchun suv sarfi 2,5 l/s gacha, umumiy suv sarfi 5 l/s boʻlgan balandligi 10 — 16 qavatli turar joy obyektlari uchun hamda zaxira quvvatni qoʻlda yoqish uchun zarur boʻlgan vaqtga ish tartibida qisqa tanaffusga imkon beriluvchi nasos agregatlari uchun.

254. Mahalliy sharoitlarga koʻra I toifali nasos qurilmalarining taʼminotini ikkita mustaqil elektr taʼminoti manbaidan taʼminlash imkoni boʻlmaganda, ularni 0,4 kV kuchlanishli turli tarmoqlarga ulash sharti bilan va ikki transformatorli podstansiyaning turli transformatorlariga yoki ikkita yaqin joylashgan bir transformatorli podstansiyalarining (zaxirani avtomatik ulash (ZAU) jihozi boʻlgan) transformatorlariga bir manbadan taʼminlashni amalga oshirishga yoʻl qoʻyiladi.

255. Nasos agregatlarini elektr bilan taʼminlashning zaruriy ishonchliligini taʼminlashning imkoni boʻlmasa, ichki yonuv dvigatellari tomonidan boshqariladigan zaxira nasoslarni oʻrnatishga yoʻl qoʻyiladi. Biroq, ular yertoʻlaga joylashtirilmasligi lozim.

256. Sovuq suv taʼminoti tizimlarining nasos agregatlari, issiq suv taʼminotining sirkulyatsion va sirkulyatsion-bosimni oshiruvchi nasos tizimlarini qoʻlda, masofadan yoki avtomatik boshqaruv bilan loyihalashtirilishi kerak.

257. Bosimni oshiruvchi nasos agregati quyidagilar bilan taʼminlanishi kerak:

tizimdagi talab etilayotgan bosimga yoki bosimsiz idishdagi suv sathiga koʻra ishchi nasoslarni avtomatik ishga tushirish va oʻchirish;

ishchi nasosni favqulodda oʻchib qolgan holatlarda zaxira nasosni avtomatik ravishda ishga tushirish;

ishchi nasosning favqulodda oʻchishi haqida ovoz yoki yorugʻlik signalini berish.

258. Masofadan va avtomatik boshqaruv dispetcherlik boshqaruv blokidan amalga oshirilishi lozim.

259. Ichimlik va yongʻinga qarshi birgalikda amalga oshiriladigan suv taʼminoti nasos agregatlarini masofadan ishga tushirishda, ishga tushirish tugmachalari yongʻinga qarshi shkaflarga yoki ularning yoniga oʻrnatilishi kerak.

260. Rezervuardan suv olinganda nasoslar doimo suv bilan toʻldirilgan boʻlishi, nasos suv sathidan pastda oʻrnatilishini taʼminlash kerak.

Nasoslar sigʻimdagi (rezervuar) suv sathidan yuqorida joylashgan boʻlsa, nasoslarni toʻldirish uchun jihozlar boʻlishi yoki oʻz-oʻzidan ishlaydigan nasoslarni oʻrnatish kerak.

261. Sigʻimlardan (rezervuarlar) nasoslar yordamida suv olishda kamida ikkita suv olish quvurlari boʻlishi lozim.

262. Zaxira agregatlari mavjud boʻlgan nasoslarni oʻrnatishda bitta suv olish quvuri oʻrnatilishiga yoʻl qoʻyiladi.

263. Nasos stansiyalaridagi hamda ulardan tashqaridagi suv olish quvurlarini poʻlat quvurlardan payvandlash yoʻli bilan yigʻilishi, nasoslar va armaturalarga ulanish uchun flanetsli ulanishlar orqali loyihalash zarur.

Oldingi tahrirga qarang.

264. Koʻmilgan va yarim koʻmilgan nasos stansiyalarida SHNQ 2.04.02-19 talablariga muvofiq tasodifiy suv oqimini yigʻish va chiqarib yuborilishi boʻyicha choralar amalga oshirilishi kerak.

(264-band Oʻzbekiston Respublikasi qurilish va uy-joy kommunal xoʻjaligi vazirining 2026-yil 12-iyundagi 01/2-22-sonli buyrugʻi (hisob raqami 406, 03.07.2026-y.) tahririda)

13-§. Zaxira va tartibga soluvchi hajmlar

265. Zaxira va tartibga soluvchi hajmlar (suv minoralari, sigʻimlar (rezervuar), issiqlik akkumulyatorlari) suv sarfini tartibga solish uchun yetarli hajmda suvni oʻz ichiga olishi kerak.

Yongʻinga qarshi vositalar mavjud boʻlganda, sovuq suv taʼminoti uchun belgilangan sigʻimlarda yongʻinga qarshi zaxira suvi ham boʻlishi kerak.

Favqulodda yongʻinga qarshi suv taʼminoti zaxirasining xavfsizligini va uni boshqa ehtiyojlar uchun ishlatishni oldini olish uchun maxsus qurilmalar bilan taʼminlash kerak.

266. Yongʻinni bartaraf etish uchun suv zaxirasini saqlanishi va uni boshqa ehtiyojlarda foydalanmasligi uchun maxsus moslamalar loyihalanishi lozim.

267. Idishning turi va qurilmalarining joylashuvi texnik va iqtisodiy hisob-kitoblar asosida aniqlanishi kerak.

268. Yongʻinga qarshi suvni saqlash uchun gidropnevmatik sigʻimlardan (rezervuar) foydalanishga yoʻl qoʻyilmasligi, biroq suv sathi yoki bosim datchiklaridan yongʻinga qarshi nasoslarning faollashishini taʼminlash uchun suvning minimal hajmi qabul qilinishi lozim.

269. Yopiq issiqlik taʼminoti tizimlariga ega 10 va undan ortiq guruhli dush qurilmalari boʻlgan maishiy va sanoat korxonalarining binolarida, shuningdek bevosita issiqlik tarmogʻidan issiq suv olinganda tashqi tarmoqlar va inshootlarni zarur suv sarfni taʼminlash imkoniyati boʻlmaganda suv zaxirasini taʼminlash uchun bosimsiz akkumulyatorlar bakini oʻrnatilishi zarur.

270. Sigʻimning tartibga solish hajmi W, m³, quyidagi formulalar bilan aniqlanishi kerak:

nasos yoki nasos agregatining yetkazib berayotgan suv hajmi maksimal soatlik sarfga teng yoki undan yuqori boʻlganda, suv bosimiga ega yoki gidropnevmatik sigʻimlar (rezervuarlar) uchun:

(24)

bu yerda:

n — 1 h davomida nasos agregatini yoqishga tushirishning yoʻl qoʻyilgan soni,

ochiq bakka ega jihozlar uchun 2 — 4;

gidropnevmatik baklar uchun — 6 — 10 olinadi;

kam quvvatli (10 kWgacha) jihozlar uchun 1 h ichida nasoslarni ishga tushirishlar soni ortiq olinadi;

nasos agregatining yetkazib berayotgan suv hajmi maksimal soatlik sarfidan kam boʻlganda, suv bosimiga ega bak rezervuarlar uchun:

W = φTq_T, (25)

suv qizdirgichning (issiqlik generatori) quvvati, soatlik maksimal issiqlik sarfini taʼminlamaydigan issiq suv taʼminoti tizimidagi issiqlik bak-akkumulyatori uchun:

(26)

ushbu SHNQning 25 va 26-formulalarda:

φ — mazkur SHNQning 271-bandiga muvofiq belgilanadigan tartibga solish hajmining nisbiy qiymati;

T,Q_T^h, q_T, t^c qiymatlari 5-bobga muvofiq olinishi kerak.

271. Tartibga solish hajmining nisbiy qiymati φ_1,2formulalar bilan aniqlanishi kerak:

eng yuqori suv sarfi (issiqlik sarfi) boʻlgan hisob-kitob davrida (kun, smenada) turli quvvatga ega nasos agregatining (suv isitkichining) uzluksiz ishlashi yoki nasos blokining uzoq muddatli ish rejimida:

(27)

eng koʻp suv isteʼmol qilish soatlarini (issiqlik sarfi) hisobga olgan holda, suv sarfi (issiqlik sarfi) davrida nasos qurilmasi (suv isitkichi yoki issiqlik generatori) bir tekisda va uzluksiz ishlaganda:

(28)

Ushbu SHNQning 27 va 28-formulalari boʻyicha issiqlik akkumulyatorlarini hisoblashda

27 va 28-formulalari boʻyicha hisoblangan φ1 va φ2 qiymatlar mazkur SHNQning 7 va 8-ilovalarda keltirilgan.

272. Tizim uchun maksimal suv sarfining sutka davomida (smenada) soatlik notekis suv sarfi koeffitsiyenti quyidagi formula boʻyicha hisoblanishi kerak:

(29)

273. Suvning eng katta sarfi boʻlgan sutka (ish smenasi) davomida nasoslar bilan suv uzatilishining soatli notekisligini hisobga oluvchi K_hr^sp koeffitsiyent quyidagi formula boʻyicha hisoblanishi lozim:

(30)

274. Issiq suvning maksimal sarfi T, h (kun, smena) davrida issiq suv taʼminoti tizimi tomonidan soatlik issiqlik sarfining notekislik koeffitsiyenti quyidagi formula boʻyicha hisoblanishi kerak:

(31)

275. Maksimal miqdorda issiq suv isteʼmol qilinayotgan T davrda, issiq suv bilan taʼminlash tizimi ehtiyojlari uchun issiqlik taʼminotining soatlik notekislik koeffitsiyenti K_hr^kt,sp quyidagi formula boʻyicha hisoblanishi zarur:

(32)

bu yerda:

Q^sp — suv isitkich, qozon issiq suv taʼminoti uskunalarining hisobiy quvvati, kW.

Sanoat korxonalarining maishiy binolari va xonalarida joylashgan bak-akkumulyatorlaridagi suv zaxirasi, suv taʼminoti dush toʻrlari soniga koʻra olingan smena davomida toʻldirilgan vaqtiga (10 — 20 — 2 h; 21 — 30 — 3 h; 31 va undan ortiq — 4 h) koʻra aniqlanishi kerak:

276. Bak-akkumulyatorlardagi yongʻinni bartaraf etish uchun favqulodda foydalaniladigan suv zaxirasi, nasoslarni qoʻlda, masofadan yoki avtomatik ravishda ishga tushiriladigan tizimlarda ishlab chiqarish va xoʻjalik-ichimlik ehtiyojlar uchun maksimal miqdorda suv sarfi bilan ichki yongʻin oʻchirish kranlaridan yongʻinni oʻchirishning 10 min davomidagi suv sarfini hisobga olgan holda qabul qilinishi lozim.

277. Yongʻin nasoslarining avtomatik ishga tushirishda yongʻinni bartaraf etish uchun favqulodda foydalaniladigan suv zaxirasini loyihalamaslikka yoʻl qoʻyiladi.

278. Yongʻin nasoslarining avtomatik ishga tushirilishi nasoslarni kamida ikkita impulsdan ishga tushirish orqali taʼminlanishi zarur.

279. Sigʻimlarning (rezervuar) umumiy sigʻimi V, m³ quyidagi formulalar bilan aniqlanishi kerak:

a) gidropnevmatik bak uchun:

(33)

b) suv bosimiga ega bak yoki sigʻim (rezervuar) uchun:

(34)

v) issiqlik akkumulyatori uchun:

, (35)

bu yerda:

W₁ — yongʻinni bartaraf etish uchun suv hajmi, m³;

A — mutlaq minimal bosimning maksimal bosimga nisbati, uning qiymati qoʻshimcha bosim bilan ishlayotgan uskuna uchun — 0,8;

bosimi 50 m gacha boʻlgan uskuna uchun — 0,75;

bosimi 50 m dan ortiq boʻlgan uskuna uchun — 0,7;

V — rezervuar sigʻimi xavfsizlik koeffitsiyenti qayta-qisqa rejimda ishlaydigan nasos agregatlaridan foydalanilganda — 1,2-1,3 ga teng;

intervalgacha rejimda ishlaydigan nasos agregatining ishlashi maksimal soatlik suv sarfidan kam boʻlsa — 1,1;

issiqlik akkumulyatorlari uchun — V = 1.

280. Bosimli suv bakining joylashish balandligi (issiq suv bakining) va gidropnevmatik bakning minimal bosimida suv taqsimlash armaturasi oldida zarur suv bosimini, yongʻinga qarshi tizimlarda yoki umumiy suv quvurlarida esa ichki yongʻin kranlari oldida yongʻinga qarshi suv zaxirasi toʻla sarf boʻlishigacha zarur suv bosimini taʼminlashi lozim.

281. Markazlashtirilgan issiq suv bilan taʼminlash tizimlarida bak-akkumulyatorlarini loyihalash talab etilmaydi (suv zaxirasini yaratish uchun zarur boʻlgan hollar bundan mustasno).

282. Suv bosimi va gidropnevmatik ichimlik suvi idishlari, shuningdek bak-akkumulyatorlari tashqi va ichki korroziyaga qarshi himoyalangan metalldan loyihalash kerak.

283. Issiq suv taʼminoti tizimlarining akkumulyator baklari uchun issiqlik izolyatsiyasini hisob-kitoblar boʻyicha loyihalash lozim.

284. Sovuq ichimlik suvi taʼminoti tizimlari uchun polimer materiallardan tayyorlangan akkumulyator baklaridan foydalanishga yoʻl qoʻyiladi.

285. Suv idishlari va akkumulyator baklari (bosimsiz) musbat haroratli kamida 2,2 m balandlikdagi shamollatiladigan va yoritilgan xonaga oʻrnatilishi kerak.

Binolarning yuk koʻtaruvchi tuzilmalari yonmaydigan materiallardan tayyorlanishi, sigʻimlar (rezervuar) ostida palletlar boʻlishi lozim.

Suv omborlari va qurilish inshootlari orasidagi masofa kamida 0,7 m, float klapan joylashgan tomondan sigʻimlar (rezervuar) hamda qurilish inshootlari oʻrtasida kamida 1 m, sigʻimning (rezervuar) yuqori qismidan shiftgacha kamida 0,6 m, taglikdan sigʻimning (rezervuar) pastki qismigacha esa kamida 0,5 m boʻlishi zarur.

286. Bosimli suv baklari va (bosimsiz) bak-akkumulyatorlarni balandligi kamida 2,2 m, musbat haroratga ega boʻlgan shamollatiladigan va yoritiladigan xonalarda oʻrnatish lozim.

Xonalarning yuk koʻtaradigan konstruksiyalarini yonmaydigan materiallardan tayyorlash kerak.

Baklar tagida tagliklar boʻlishi lozim.

Bosimli suv baklari va qurilish konstruksiyalari orasidagi masofa kamida 0,7 m, baklar, poʻkakli klapan joylashgan tomonidan va qurilish konstruksiyalari orasidagi masofa kamida 1 m, bak ustidan yopmagacha kamida 0,6 m, taglikdan bak tubigacha esa kamida 0,5 m boʻlishi kerak.

287. Bosimiga ega baklar va bosimsiz akkumulyator baklari uchun quyidagilarni nazarda tutish lozim:

poʻkakli (paplavokli) klapanga ega baklarga suv yetkazib berish uchun quvur, (har bir poʻkakli klapandan oldin, oʻchirish ventili yoki zulfin (zadvijka) oʻrnatilishi kerak);

chiqish quvuri;

sigʻimdagi (rezervuar) eng yuqori yoʻl qoʻyilgan suv sathining balandligida ulangan quvur;

bakning tubiga va ventilga ega boʻlgan ortiqcha suvni toʻkuvchi quvurga yoki ulangan qismdagi zulfin (zadvijka)ga biriktirilgan suvni toʻkuvchi quvur;

taglikdan suvni toʻkish uchun moʻljallangan drenaj quvuri;

ichimlik suvini saqlash uchun moʻljallangan bakdagi suvni sirkulyatsiyasini taʼminlovchi uskuna;

issiq suv olinishida tanaffus boʻlgan vaqtlarda bak akkumulyatorlarida doimiy haroratni taʼminlab turish uchun moʻljallangan sirkulyatsion quvur (sirkulyatsion quvurda ventil yoki zulfin (zadvijka)ga ega teskari klapan oʻrnatilishini nazarda tutish lozim);

bakni tashqi havo bilan bogʻlaydigan havo quvuri (diametri 25 mm);

nasos qurilmalarini ishga tushirish va oʻchirish uchun moʻljallangan baklardagi suv sathini oʻlchash datchiklari;

baklardagi suv sathini koʻrsatuvchi va koʻrsatkichlarni boshqaruv paneliga uzatish uchun asboblar.

288. Suv yuboruvchi va tushirish quvurlari bittaga birlashtirilishiga yoʻl qoʻyiladi. Bunda, bakning tub qismiga yetkazib berish quvurining taqsimlash qismi teskari klapan, zulfin (zadvijka) yoki ventil bilan taʼminlanishi kerak.

289. Suv bosimiga ega bakda suv sathining oshganligi yoki pasayganligi haqida boshqaruv panelga xabar beruvchi signalizatsiya boʻlmasa, ortiqcha suvni toʻkuvchi quvurdan 5 sm pastda diametri 15 mm boʻlgan signal quvurini ulab, nasos qurilmasini navbatchi oʻtiradigan xonadagi rakovina (qoʻl yuvish anjomi)ga chiqarib qoʻyish lozim.

290. Gidropnevmatik sigʻimlar (rezervuar) taʼminot, tushirish va drenaj quvurlari, shuningdek xavfsizlik klapanlari, manometrlar, sath datchiklari va havo zaxirasini toʻldirish va tartibga solish uchun moslamalar bilan jihozlangan boʻlishi kerak.

291. Gidropnevmatik sigʻimlar (rezervuar) yuqori qismidan shiftgacha va ular orasidagi hamda devorlargacha boʻlgan masofa kamida 0,6 m boʻlgan xonalarda oʻrnatilishi lozim.

292. Aylanma suv taʼminoti tizimlarida suv yigʻish uchun suv sigʻimlari (rezervuar) hamda suvdan qayta foydalaniladigan tizimlarda uni binoning ichkarisida va binolardan tashqarida joylashtirishga yoʻl qoʻyiladi.

Oldingi tahrirga qarang.

293. Sigʻimlarni (rezervuar) SHNQ 2.04.02-19 ga muvofiq loyihalash zarur.

(293-band Oʻzbekiston Respublikasi qurilish va uy-joy kommunal xoʻjaligi vazirining 2026-yil 12-iyundagi 01/2-22-sonli buyrugʻi (hisob raqami 406, 03.07.2026-y.) tahririda)

294. Nasoslar tomonidan suv oqimi va yetkazib berishda maʼlum boʻlgan nosimmetrikliklarga koʻra, sigʻimning (rezervuar) tartibga soluvchi hajmini ushbu SHNQning 270-bandiga muvofiq hisoblashga yoʻl qoʻyiladi.

7-bob. Alohida tabiiy sharoitlarda quriladigan binolarning (inshootlarning) ichki suv taʼminoti tizimlariga qoʻshimcha talablar

1-§. Choʻkuvchi gruntlar

295. Bino ichidagi suv quvurlarini tekshirish va taʼmirlash qulay boʻlishi uchun birinchi qavatda yoki yertoʻlaning pol sathidan yuqorida ochiq holda oʻtkazilishi kerak.

296. II turdagi gruntlarda bino ichidagi pol ostidan suv taʼminoti va kiritish quvurlarni oʻtkazish suv oʻtkazmaydigan kanallarda nazorat quduqlari tomon nishablik bilan oʻtkazilishini lozim.

Oldingi tahrirga qarang.

Poydevorning tashqi chetidan nazorat qudugʻigacha boʻlgan masofani SHNQ 2.01.09-24 ga koʻra belgilash kerak.

(296-bandning ikkinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasi qurilish va uy-joy kommunal xoʻjaligi vazirining 2026-yil 12-iyundagi 01/2-22-sonli buyrugʻi (hisob raqami 406, 03.07.2026-y.) tahririda)

297. I turdagi hamda II turdagi choʻkuvchan gruntli hududlarda quriladigan binolarga sovuq suv quvurlarini kirish joylarida kompensatsiyalovchi uskunalar nazarda tutish lozim.

298. I tur gruntli hududlardagi binolar qurilishida, shuningdek binoning barcha maydoni boʻyicha gruntning choʻkish xususiyatlari toʻla bartaraf etilgan II tur grunt sharoitlarida suv quvurlari va suv kiritishlar tuzilmasini choʻkmaydigan tuproqlar kabi loyihalashtirish lozim.

299. Poydevorlar tagidan suv quvurlarini kiritishga yoʻl qoʻyilmaydi.

300. Suv taʼminoti quvurlari kirish joylari oʻtadigan joylarda poydevorlar quvur tagidan kamida 0,5 m pastga loyihalashtirilishi kerak.

301. Oʻtkazilgan quvurlardan suv oqib chiqishini nazorat qilish uchun diametri 1 m boʻlgan nazorat quduqlari boʻlishi, kanalning pastki qismidan quduq tubigacha boʻlgan masofa kamida 0,7 m boʻlishi kerak.

Quduq devorlari 1,5 m balandlikda va uning tubi gidroizolyatsiya qilingan boʻlishi lozim.

II turdagi tuproq sharoitida quduqlarni qurishda quduqlar uchun poydevor 1 m chuqurlikda zichlashtirilgan boʻlishi kerak.

302. Bir nechta suv chiqish quvurlaridagi suvni yigʻish sharti bilan, bitta nazorat qudugʻini oʻrnatishga yoʻl qoʻyiladi. Bunda, yigʻish quvurining qiyaligi kamida 0,02 olinishi kerak.

303. Fuqaroviy va ishlab chiqarish obyektlari binolari uchun nazorat quduqlari ulardagi suvning paydo boʻlishi toʻgʻrisida avtomatik signal yuboruvchi qurilmalar bilan jihozlangan boʻlishi kerak.

304. Kanallar binoning poydevoriga tutashgan joylarda suvning kanallardan gruntga oqib tushishiga yoʻl qoʻymaydigan qurilmalar bilan taʼminlanishi, yuk koʻtaruvchi konstruksiyalarning asosini erkin oʻtirishini taʼminlash zarur.

305. Zamin sathidan pastda yotqizilgan ichki tarmoqlarga suv kiritish quvurlari suv oʻtmaydigan chuqurchalarda ulanishi kerak.

II turdagi tuproq sharoitida qishda quvurlardagi suvning muzlashiga yoʻl qoʻymaslik choralarini koʻrgan holda suv taʼminoti tizimini yer ustidan oʻtkazilishiga yoʻl qoʻyiladi.

306. Poydevorlar yoki yertoʻlalarning devorlarida quvurlarni oʻtkazish uchun quvur va qurilish konstruksiyalari orasida bino asosini choʻkishini hisobiy qiymatini 1/3 qismiga teng boʻlgan oraliq taʼminlanishi, biroq uning qiymati kamida 0,2 m boʻlishi lozim.

Oraliq teshiklarni zich elastik suv va gaz oʻtkazmaydigan material bilan toʻldirish kerak.

2-§. Seysmik hududlar

307. Seysmik faolligi 7 — 9 ball boʻlgan hududlar uchun suv taʼminoti tarmoqlari va inshootlarini loyihalashda QMQ 2.01.03-19 talablari hisobga olinishi lozim.

308. Devorlar va poydevorlardan quvurlar zich oʻtkazilishiga yoʻl qoʻyilmaydi. Quvurlar devorlar va poydevorlardan oʻtkazilishida, quvur va qurilish konstruksiyalari orasida kamida 0,2 m oraliq qoldirilishi taʼminlanishi kerak.

309. Quvurlar bilan konstruksiyalar orasidagi oraliq elastik, yonmaydigan, suv va gaz oʻtkazmaydigan material bilan toʻldirilishi kerak.

310. Quvurlarni sigʻimli inshootlarning devorlaridan oʻtkazish, germetik ravishda quvurlarni oʻtkazishni qoʻllash yoki devorlarga oʻrnatilgan salniklar yordamida amalga oshirilishi kerak.

311. Binolarning poydevori ostidan quvurlar, poʻlat quvurlardan tayyorlangan gʻilof orqali oʻtkazilishi, bunda uning tepa qismi va poydevor asosigacha boʻlgan masofa kamida 0,2 m boʻlishi yoki poydevorning quvur oʻtayotgan joyi oʻyilgan boʻlishi lozim.

312. Bino ichidagi quvurlar deformatsiya choklarni kesib oʻtgan joylarda quvurlarda kompensatorlar oʻrnatish zarur.

313. Suv bilan taʼminlash quvurlarini kirish joylarida, hisoblash jihozlarining oldida, shuningdek suv quvurlarini bosimli suv baklari va nasoslarga ulash joylarida quvurlarni burchak ostida va koʻndalang siljishiga imkon beradigan egiluvchan moslamalar boʻlishi lozim.

3-§. Oʻta choʻkuvchan gruntli hududlar

Oldingi tahrirga qarang.

314. Oʻta choʻkuvchan gruntga ega hududlarda qurilayotgan binolarning ichki sovuq va issiq suv taʼminoti tizimlarini loyihalashda yer yuzasini va binolar elementlarini SHNQ 2.01.09-24 ga koʻra tuproq deformatsiyalari taʼsiridan himoya qilish choralarini koʻrish kerak.

(314-band Oʻzbekiston Respublikasi qurilish va uy-joy kommunal xoʻjaligi vazirining 2026-yil 12-iyundagi 01/2-22-sonli buyrugʻi (hisob raqami 406, 03.07.2026-y.) tahririda)

315. Quvurlarni himoya qilish choralarini tayinlash uchun yer sathining siljishi va deformatsiyasining kutilayotgan qiymatlari, geologik asoslash koʻrsatkichlariga koʻra qabul qilinishi kerak. loyihalashtirilayotgan bino boʻyicha.

316. Binoning alohida boʻlimlari va uning elementlarining siljishi muhandis-geologik hisob-kitoblarga koʻra qabul qilinishi kerak.

317. Gruntning choʻkishi tufayli qurilish konstruksiyalarining siljishi natijasida yuzaga keladigan quvurlardagi zoʻriqishlarni kamaytirish uchun kompensatsiya moslamalarini qoʻllash, mahkamlovchi uzellar turini tanlash va kirish joyidagi quvurlarni oqilona joylashtirish orqali quvurlarning moslashuvchanligini oshirish kerak.

318. Binoga kiritish joylarida suv quvurining vazifalari, quvurlarning talab etilgan mustahkamligi, choklarning moslashishi, shuningdek texnik-iqtisodiy hisoblar natijalarini inobatga olib barcha turdagi quvurlarni qoʻllash lozim.

319. Seksiyali quvurlarning chokli birikmalari zichlovchi yumshoq halqalar yoki zichlagichlarni (germetiklar) qoʻllash hisobiga qayishqoq boʻlishi lozim.

320. I va II guruh oʻta choʻkuvchan gruntlarda qurilayotgan binolarga sovuq suv quvurini kiritish joylarida kompensatsiyalovchi jihozlarni oʻrnatish lozim.

III va IV guruh choʻkuvchan gruntlarda qurilayotgan binolarga sovuq suv quvurini kiritish joylarida quvurning uzunligi 20 m dan ortiq boʻlsa kompensatsiyalovchi jihozlarni oʻrnatish zarur.

321. Qurilayotgan bino hududida, ishlov berish natijasida choʻkish joylari paydo boʻlishi kutilayotgan boʻlsa, yer ostidan kiritish quvurlarini oʻtkazish kanallarda amalga oshirilishi, bunda uning yuqori qismi va kanalning shifti orasidagi masofa hisoblangan choʻkish qiymatidan kam boʻlishiga yoʻl qoʻyilmaydi.

322. Binoning yoki uning alohida seksiyalari ichki suv taʼminoti quvurlari bikr konstruktiv sxema boʻyicha choʻkish taʼsiridan himoyalangan boʻlsa, qoʻshimcha himoya shart emas.

323. Moslashuvchan konstruktiv sxema boʻyicha himoyalangan binolarda quvurlarni qurilish elementlariga mahkamlash quvurlarning oʻq boʻyicha va koʻndalang (gorizontal, vertikal) siljishini taʼminlashi kerak.

Bunda, binolarda quvurlarni yashirin oʻtkazishga yoʻl qoʻyilmaydi.

324. Binolarda tik quvurlarni magistral tarmoqqa ulash va sirpanish choki ustida joylashgan binoning tarkibiy qismlariga tarqatuvchi quvurlarni mahkamlash joylarida himoyalash choralari sifatida quvurlarning gorizontal va vertikal siljishini taʼminlaydigan kompensatorlar boʻlishi lozim.

325. Siljishlar kattaligi binolarning hisobiy qayishqoqligi va quvurning harorat natijasida uzayishi bilan aniqlanishi lozim.

326. Bir nechta boʻlinmadan iborat boʻlgan binolarga quvurlarni kiritish joylari har bir boʻlinmaga alohida boʻlishi lozim.

Quvurlar deformatsiya choklarni kesib oʻtgan joylarda kompensatorlarni oʻrnatilganda boʻlinmalardan biriga bitta kirish joyini joylashtirishga yoʻl qoʻyiladi.

327. Kirish joylarini oʻrnatish variantlari texnik-iqtisodiy koʻrsatkichlar bilan aniqlanishi zarur.

328. Mavzelararo tranzit suv taʼminoti tarmoqlarini binolarning texnik yerosti yoki yertoʻlalari boʻylab yotqizishda, quvurlarning qurilish inshootlari bilan oʻzaro zoʻriqish taʼsirini istisno qilish choralarini koʻrish kerak.

329. Quvurlardagi kompensatorlar, deformatsiya choklarni kesib oʻtgan joylarda va tranzit quvurlardan ichki tarmoqning tik quvurlarigacha boʻlgan taqsimlanish quvurlarida oʻrnatilgan boʻlishi, bino qavatlari chegarasida quvurlar deformatsiya choklarni kesib oʻtishiga yoʻl qoʻyilmaydi.

330. Binolarning past yertoʻlalari yoki yertoʻlalari ichidan oʻtkaziladigan quvurlarni mustaqil tayanchlar va devorlarga biriktirilgan kronshteynlarga mahkamlab oʻtkazishga yoʻl qoʻyiladi. Bunda, quvurlarning oʻq boʻyicha va vertikal siljishi imkoni boʻlishi kerak.

331. Binolarni ruda gazi yer yuzasiga chiqishi mumkin boʻlgan joylarda loyihalashda, suv taʼminoti quvurlarini ular orqali gazning ushbu binolarning yertoʻlalari va yerosti qismiga kirishidan himoya qilish lozim.

332. Moslashuvchan kompensatorlarni oʻrnatishda ularning kompensatsiyalash imkoniyati binoning qoʻshni hududlaridagi hisoblangan siljishlari va quvurlarning issiqlikdan kengayishi asosida aniqlanishi kerak.

333. Binolarning poydevori ostidagi quvurlar poʻlat quvurlardan tayyorlangan gʻilof ichidan oʻtkazilishi kerak.

Gʻiloflarning mustahkamligi grunt deformatsiyasining taʼsiridan hosil boʻladigan yuklamalarni inobatga olgan holda aniqlanishi kerak.

334. Gʻisht devorlar va binolarning poydevorlarida quvurlarning zich (mustahkam) oʻrnatilishiga yoʻl qoʻyilmaydi.

335. Devorlar va poydevorlardan quvurlarni oʻtkazish uchun tirqishlar, quvur va qurilish konstruksiyalari orasida binoning zamini deformatsiyasining hisobiy qiymatiga teng boʻlgan oraliq masofani taʼminlashi kerak.

Poydevorlardagi tirqishlar zich elastik suv va gaz oʻtkazmaydigan material bilan toʻldirilishi zarur.

336. Kanallar binoning poydevoriga tutashgan joylarida, suvning kanallardan gruntga oqib tushishiga yoʻl qoʻymaydigan qurilmalar bilan taʼminlanishi, bunda yuk koʻtaruvchi konstruksiyalarning erkin choʻkishi taʼminlanishi lozim.

7-bob. Oqova suvlarni chiqarib yuborish

1-§. Oqova suvlarni chiqarib yuborish tizimlari

337. Binolarning vazifasi va oqova suvlarni yigʻish talablariga koʻra quyidagi ichki oqova suvlarni chiqarib yuborish tizimlarini loyihalash kerak:

maishiy — sanitariya-texnik vositalardan (unitazlar, qoʻl yuvgichlar, vannalar, dushlar) oqova suvlarni chiqarish uchun;

ishlab chiqarish — sanoat oqova suvlarini chiqarish uchun;

birlashgan — oqova suvlarni tozalash va birgalikda transportirovka qilish imkoniyati boʻlgan maishiy va ishlab chiqarish oqova suvlarni chiqarish uchun;

ichki novlar — bino tom yopmasidan erigan muz va yomgʻir suvlarini chetlatish uchun.

338. Sanoat binolarida tarkibi, tajovuzkorligi, harorati va boshqa koʻrsatkichlari boʻyicha bir-biridan farq qiluvchi, ularni aralashtirish mumkin emasligi yoki maqsadga muvofiq emasligini hisobga olgan holda oqova suvlarni chiqarib tashlash uchun moʻljallangan bir nechta oqova suvlarni chiqarib yuborish tizimlarini loyihalashtirishga yoʻl qoʻyiladi.

339. Sanoat va maishiy oqova suvlarni chiqarib yuborishning alohida tarmoqlarini quyidagilar uchun loyihalash kerak:

ishlab chiqarishga oid oqova suvlarning tozalanishi yoki ishlov berilishi talab etiladigan ishlab chiqarish binolari;

issiqlik tutgichlari oʻrnatilgan yoki mahalliy tozalash inshootlari mavjud boʻlgan hollarda hammomlar va kirxonalarning binolari;

koʻp funksiyali binolar va majmualar, doʻkonlar, umumiy ovqatlanish korxonalari va oziq-ovqat mahsulotlarini qayta ishlash korxonalari.

340. QMQ 2.04.03-19 talablariga muvofiq boʻlmagan maishiy suv bilan birgalikda chiqarilishi va tozalanishi kerak boʻlgan sanoat oqova suvlari, oldindan qayta ishlanishi va tozalanishi kerak.

341. Loyihalarda har bir oqova suvlarni chiqarib yuborish tizimi va ichki drenajlar uchun quyidagi koʻrsatkichlarning qiymatlari koʻrsatilishi kerak:

maksimal bir sekunddagi, q^sl/s, maksimal bir soatdagi, q_hr^s m³/h va haftaning oʻrtacha kunlik sarfi boʻyicha, oʻrtacha soatlik, q_m^s m³/h, hafta davomida oʻrtacha kunlik sarfi boʻyicha, kunlik, q_n,m^s m³/d, oqova suv oqimi tezligi;

yomgʻir suvining hisobiy sarfi, q^r l/s.

2-§. Sanitariya jihozlari va oqova suvlarni qabul qilish

342. Konstruksiyasida gidravlik toʻsiqlar (quvurlardagi suvlarning teskari oqimini oldini oluvchi gidravlik qurilma, sifon) mavjud boʻlmagan sanitariya-texnik jihozlar va sanoat oqova suvlarini qabul qiluvchi qurilmalar maishiy yoki sanoat oqova suvlarni chiqarib yuborishiga ulanganda jihozlar yoki qabul qiluvchi qurilmalarning ostidan chiqish joyida gidravlik toʻsiqlar (sifonlar) bilan jihozlangan boʻlishi kerak.

343. Bir xonada oʻrnatilgan bir guruh yuz-qoʻl yuvgichlar (3 donadan koʻp boʻlmagan) yoki bir nechta boʻlinmaga ega idish-tovoq yuvish uchun moʻljallangan jihozlar uchun diametri 50 mm boʻlgan nazorat moslamasiga ega bitta umumiy sifon oʻrnatishga yoʻl qoʻyiladi.

344. Bir guruh dush tagliklari uchun nazorat moslamasiga ega bitta umumiy sifon oʻrnatishga yoʻl qoʻyiladi.

345. Har bir sanoat yuvgichining (yuvish vannasi) har bir boʻlimi uchun alohida diametri 50 mm boʻlgan sifon bilan taʼminlanishi kerak.

346. Turli xonalarning umumiy devorining ikkala tomonida joylashgan ikkita yuz-qoʻl yuvgichni bitta sifonga ulashga yoʻl qoʻyilmaydi.

347. Ishlab chiqarish vaqtida ifloslanmagan yoki mexanik aralashmalar (qasmoq, shlam) bilan ifloslangan oqova suvlarini mustaqil chiqindilar quvuri tarmogʻiga chiqarilganda va chiqish joyidagi quduqda (tindirgichda) gidravlik toʻsiq (sifon) oʻrnatilgan holatda ishlab chiqarishdan chiqarilayotgan suvlarni qabul qiluvchi jihozlar uchun gidravlik toʻsiqlarni koʻzda tutmaslikka yoʻl qoʻyiladi.

348. Sanoat oqova suvlari uchun maxsus qabul qiluvchilarning turi va soni loyihaning texnologik qismi bilan belgilanishi lozim.

349. Barcha unitazlar alohida shaxsiy yuvuvchi baklar yoki yuvuvchi kranlar bilan jihozlangan boʻlishi kerak.

350. Umumiy oʻrta taʼlim tashkiloti, shifoxonalar va oilaviy poliklinikaning hojatxonalariga oʻrnatilgan unitazlar oyoq bilan boshqariladigan yuvish moslamasi bilan jihozlanishi kerak.

351. Hojatxonaning erkaklar boʻlimida alohida devor yoki polga pissuarlar oʻrnatilishini kerak.

Vokzallarning hojatxonalarida, stadionlarda, bozorlarda, savdo markazlarida pissuararlardan foydalanishga yoʻl qoʻyiladi.

352. Ishlab chiqarish va fuqaroviy obyektlardagi hojatxonalar unitazlar yoki pol sathidan past oʻrnatilgan jomlar (chashagenlar) bilan jihozlangan boʻlishi kerak.

353. Maktabgacha, umumiy oʻrta taʼlim tashkilotlarining boshlangʻich sinf oʻquvchilari uchun maktab-internatlarda hojatxonalar bolalar unitazlari bilan jihozlangan boʻlishi kerak.

354. Ishlab chiqarish va fuqaroviy obyektlardagi ayollar uchun shaxsiy gigiyena binolarida gigiyenik dushlarni oʻrnatish, turar joy binolarida esa loyihalashga boʻlgan topshiriqqa muvofiq bide oʻrnatilishi kerak.

355. Qavatlararo yopmalarda joylashgan dushxonalarda, shuningdek sanoat korxonalari va sport inshootlari maishiy xonalarida dush tagliklarini oʻrnatish lozim.

356. Traplar quyidagicha oʻrnatilishi kerak:

a) diametri — 50 mm:

1-2 kishi uchun dush xonalarida;

mehmonxonalar, sanatoriylar, lagerlar, lagerlar xonalaridagi hammom pollarida, hojatxonalarda, jamoat, maʼmuriy, maishiy va ishlab chiqarish binolarida;

b) diametri 100 mm:

yuvinish xonalarida;

3-4 kishi uchun dush xonalarida;

uch yoki undan ortiq unitazlar boʻlgan mehmonxonalar, sanatoriylar, kempinglardagi uch yoki undan ortiq pissuarlari boʻlgan umumiy hojatxona pollarida;

turar joy obyektlarining axlat kameralarida;

ishlab chiqarish obyektlardagi — pollarni nam tozalash lozim boʻlsa yoki ishlab chiqarish maqsadlarida;

uchtadan ortiq pissuarlar boʻlgan hojatxonalarda;

uch va undan ortiq unitazlari boʻlgan jamoat hojatxonalarida, unitazlar soni kam boʻlgan hojatxonalarda;

shaxsiy gigiyena xonalarida.

Dushxona xonasining novida koʻpi bilan 8 ta dushga bitta trap oʻrnatishga yoʻl qoʻyiladi.

357. Dush xonalarida polning kiyaligini nov yoki trap tomoniga koʻra 0,01-0,02 qabul qilish lozim.

Novning kengligi kamida 200 mm, boshlangʻich chuqurligi 30 mm va trap tomoniga qiyaligi 0,01 boʻlishi lozim.

358. Sanitariya moslamalari oʻrnatiladigan balandlik QR 05.01-23 ga muvofiq olinishiga yoʻl qoʻyiladi.

359. Turar joy obyektlarining vannaxonalarida kir yuvish mashinalarini sovuq suv tizimiga ulash uchun alohida nuqtalar bilan taʼminlashni nazarda tutish va oqova suvlarni qabul qilish uchun sifonlarni oʻrnatish kerak.

3-§. Ichki oqova suvlarni chiqarib yuborish tarmoqlari

360. Oqova suvlarni chiqarib yuborish uchun bosimsiz, oʻzi oqadigan yopiq quvurlar orqali amalga oshirilishi kerak.

361. Zararli gazlar va bugʻlar ajralib chiqmaydigan sanoat chiqindi suvlari, agar bu texnologik zarurat tufayli yuzaga kelgan boʻlsa, umumiy gidravlik toʻsiq oʻrnatilgan suv oʻzi oqadigan ochiq novlar orqali chiqarishga yoʻl qoʻyiladi.

362. Oqova suvlarni chiqarib yuborish tarmogʻining hududlari toʻgʻri chiziq boʻylab oʻtkazilishi kerak.

363. Oqova suvlarni chiqarib yuborish quvurini oʻtkazish yoʻnalishini oʻzgartirish va ulanish ulovchi qismlar yordamida amalga oshirilishi lozim.

364. Tarmoqli (gorizontal) quvurlar kesimida oʻtkazishning nishabini oʻzgartirishga yoʻl qoʻyilmaydi.

365. Sanitariya jihozlari siljish joyidan yuqorida ulangan boʻlsa, oqova suvlarni chiqarib yuborish tik quvurlarida siljishlarni joylashtirish lozim.

366. Xonalar shifti ostida, yertoʻlalarda va texnik yerosti inshootlarida joylashgan tarmoq quvurlarini tik quvurga ulash uchun qiyshiq toʻrt tomonga (krestovina) va uch tomonga (troynik) tarmoqlantiruvchi jihozlar bilan taʼminlash kerak.

367. Pastki qavatdagi suv olish jihozlarini tik quvurga ulanish masofasi 1 m dan kam va tik quvurni suv chiqaruvchi (gorizontal) quvurga oʻtish nuqtasi boʻlgan balandligi 10 qavatdan ortiq qavatlarga ega boʻlgan binolar uchun bu jihozlar bevosita suv chiqarilayotgan quvurga alohida (mustaqil) tik quvur bilan ulanishi lozim.

368. Qoʻshimcha tik quvurni asosiy tik quvurga ulash bir qavat ichida oqova suvlar oqizilayotgan jihozlar ulangan joydan yuqorida suv chiqarilayotgan quvurga: 45° burchak ostida ulanishi, bunda yuqoridan 45° burchak ostida va asosiy tik quvurning yigʻuvchi suv chiqaruvchi (gorizontal) quvurga oʻtish nuqtasidan kamida 1,5 m masofada boʻlishi zarur.

369. Vannalardan chiqish quvurlarini bir sathda bitta tik quvurga ikki tomonlama ulashga faqat qiyshiq krestovinalardan foydalanish bilan yoʻl qoʻyiladi. Bir qavatdagi joylashgan turli xonadonlardagi sanitariya-texnik vositalarni bitta chiqish quvuriga ulashga yoʻl qoʻyilmaydi.

370. Toʻgʻri krestovinalardan gorizontal tekislikda foydalanishga yoʻl qoʻyilmaydi.

371. Oqova suvlarni chiqarib yuborish tizimlari uchun materiallarning mustahkamligi, korroziyaga chidamliligi talablarini hisobga olgan holda quyidagi quvurlarni nazarda tutish kerak:

oʻzi oqadigan tizimlar uchun — choʻyan, beton, temir-beton, plastmassa, shisha;

bosimga ega tizimlari uchun — bosimga chidamli choʻyan, temir-beton, plastmassa.

372. Quvurlarni ulash qismlari amaldagi milliy standartlar va texnik shartlarga muvofiq olinishi kerak.

373. Ichki oqova suvlarni chiqarib yuborish tarmoqlarini oʻtkazishda quyidagilarni nazarda tutish lozim:

ochiq — yerosti, yertoʻlalar, sexlar, yordamchi va yordamchi xonalarda, yoʻlaklarda, texnik qavatlarda va tarmoqlarni qurilish konstruksiyalariga (devorlar, ustunlar, shiftlar, trusslar) mahkamlangan holda joylashtirish uchun moʻljallangan maxsus xonalarda, shuningdek maxsus tayanchlarda;

yashirin — shiftlarning qurilish konstruksiyalariga, pol ostida (yerda, kanallarda), panellarda, devor joʻyaklarida, ustunlar qoplamasi ostida (devor yaqinidagi yon qutilarga), shiftlarga, sanitariya-texnik xonalarda, vertikal shaxtalarda, polning plintusi ostida joylashtirish.

374. Ruxsat etilgan yuklamalarni hisobga olgan holda, plastik quvurlardan yigʻilgan oqova suvlarni chiqarib yuborish tizimini yerda, binoning poli tagidan oʻtkazishga yoʻl qoʻyiladi.

375. Polietilen quvurlardan foydalanilganda old panel uchun yonuvchan materialdan foydalanishga yoʻl qoʻyiladi. Bunda, eshik ochilmaydigan boʻlishi kerak.

Armatura va nazorat joylariga kirish uchun yuzasi 0,1 m² dan oshmaydigan qopqoqli ochiladigan lyuklar bilan taʼminlash kerak.

Ishlab chiqarish korxonalarining omborlari va ularda xizmat xonalari boʻlmagan binolarning yertoʻlalarida, shuningdek turar joy obyektlarining chordoqlari va hammomlarida oqova suvlarni chiqarib yuborish va suv oquvchi plastik quvurlarni ochiq ravishda oʻtkazishga yoʻl qoʻyiladi.

Tik quvurlar orayopmalardan oʻtash joylarida yopmaning butun qalinligi boʻyicha sementli qorishma bilan suvalgan boʻlishi kerak.

Tik quvurning shiftdan 8 — 10 cm balandlikdagi qismi (gorizontal chiqish quvurigacha) qalinligi 2-3 cm boʻlgan sement qorishma bilan himoyalangan boʻlishi kerak.

Tik quvurni qorishma bilan yopishdan oldin, quvurlarni oʻramli gidroizolyatsiya materiali bilan zich qilib oʻrash kerak.

376. Ichki oqova suvlarni chiqarib yuborish tarmoqlarini yashash xonalarining shifti ostida, devorlari va pollarida, bolalar muassasalarining yotoqxonalarida, shifoxona boʻlimlarida, davolash xonalarida, ovqat xonalarida, maʼmuriy binolarning ish xonalarida, majlislar zallarida, tomosha zallarida, auditoriyalarda, kutubxonalar, oʻquv xonalari, elektr shchitlari joylashgan xonalar va avtomatlashtirish uchun transformator boshqaruv panellari, ventilyatsiya kameralari va maxsus sanitariya rejimini talab qiladigan ishlab chiqarish binolarida oʻtkazishga yoʻl qoʻyilmaydi.

Umumiy ovqatlanish korxonalari xonalari, savdo maydonchalari, oziq-ovqat mahsulotlari va tovarlar omborlari, qabulxonalar badiiy bezatishga ega xonalar, namlik tushishiga yoʻl qoʻyilmaydigan sanoat pechlari oʻrnatilgan joylarda loyihalash, ishlab chiqarish binolari, namlik tushishi natijasida sifati pasayadigan tovarlar va materiallar ishlab chiqariladigan xonalar shifti ostida (ochiq yoki yashirin) oʻtkazishga yoʻl qoʻyilmaydi.

377. Havoni bino ichiga yoʻnaltiruvchi ventilyatsiya kameralarining binolarida, suv oqib oʻtuvchi tik quvurlarini ular havo olish zonasidan tashqarida joylashgan boʻlsa oʻtkazishga yoʻl qoʻyiladi.

378. Oqova suvlarni chiqarib yuborish tarmogʻiga qabul qiluvchi voronkaning (chuqur) tepasidan oqim uzilishi kamida 20 mm boʻlganda quyidagilarni ulash lozim:

oziq-ovqat mahsulotlarini tayyorlash va qayta ishlash uchun texnologik jihozlarini;

ishlab chiqarish va fuqaroviy obyektlarida oʻrnatiladigan idish yuvish uchun jihozlar va sanitariya-texnika uskunalarini;

basseynlardagi suvni toʻkish nishab quvurlarini.

379. Binolarning yuqori qavatlarida joylashgan maishiy oqova suvlarni chiqarib yuborish tik quvurlarini umumiy ovqatlanish korxonalari orqali oʻtadigan qismida nazorat jihozlarini oʻrnatmasdan, suvalgan koroblarga joylashtirilishi kerak.

380. Ishlab chiqarish oqova suv quvurlarini umumiy ovqatlanish korxonalarining ishlab chiqarish va saqlash xonalarida, mahsulotlarni qabul qilish, saqlash va sotish uchun tayyorlash xonalarida va doʻkonlarning kommunal xonalarida oʻtkazishda nazorat jihozlarini oʻrnatmasdan, suvalgan koroblarga joylashtirilishga yoʻl qoʻyiladi.

381. Doʻkonlar va umumiy ovqatlanish korxonalarining sanoat va maishiy oqova suvlarni chiqarib yuborish tarmoqlaridan tashqi oqova suvlarni chiqarib yuborish tarmogʻining bitta qudugʻiga ikkita alohida suv chiqaruvchi quvurlarni ulashga yoʻl qoʻyiladi.

382. Yashirin yotqizilgan tik quvurlarni nazorat qilish jihozlarining qarshisida oʻlchami kamida 30 x 40 cm boʻlgan lyuklar boʻlishi kerak.

383. Fuqaroviy va turar joy obyektlarining hojatxonalariga, oshxonalardagi rakovinalar va idish-tovoq yuvgichlar, davolash xonalaridagi, kasalxona palatalari va boshqa yordamchi xonalarga oʻrnatilgan yuz-qoʻl yuvgichlari jihozlaridan chiqish quvurlarini himoya qilish uchun qoplama va gidroizolyatsiya qilinishini hamda pol ustidan oʻtkazilishiga yoʻl qoʻyiladi.

384. Agressiv va zaharli oqova suvlarni tashuvchi quvurlarni pol ostida oʻtkazilganda, pol sathigacha koʻtarilgan va olinadigan plitalar bilan qoplangan kanallarda yoki tunnellar orqali amalga oshirilishi kerak.

385. Koʻp kvartirali uylarda gorizontal yigʻma magistrallarni gorizontal tekislikda burilishlariga, shuningdek bitta magistral quvurni boshqasiga ulashga yoʻl qoʻyilmaydi.

386. Yongʻin va portlash xavfi boʻlgan sexlarning har biri uchun mustaqil chiqish joylari, ventilyatsiya tik quvurlari va gidravlik toʻsiqlari boʻlgan alohida ishlab chiqarish oqova suvlarini chiqarib yuborish tizimi loyihalanishi kerak.

387. Tarmoq ventilyatsiyasi, quvurlarning eng yuqori nuqtalariga ulanadigan ventilyatsiya tik quvurlari orqali boʻlishi kerak.

388. Tarkibida yonuvchi va tez alangalanuvchi suyuqliklar boʻlgan oqova suvlar chiqarilayotgan ishlab chiqarish oqova suvlarini chiqarib yuborish quvurlarini maishiy oqova suvlarni chiqarib yuborish tarmogʻi va suv novlariga ulashga yoʻl qoʻyilmaydi.

389. Chiqindilarni tashqi oqova suvlarni chiqarib yuborish tarmogʻiga chiqaradigan maishiy va sanoat oqova suvlarni chiqarib yuborish tarmoqlari tik quvurlar orqali ventilyatsiya qilinishi, ularning soʻrib oluvchi qismi binoning tomi yoki yigʻma ventilyatsiya shaxtasidan quyidagi balandlikda chiqarilishi lozim:

tekis foydalanilmaydigan tomda — 0,3 m;

nishab tomidan — 0,5 m;

foydalaniladigan tomdan — 3,0 m;

yigʻma ventilyatsiya shaxtasi qirgʻogʻidan — 0,1 m.

390. Tomning ustiga olib chiqilgan oqova suvlarni chiqarib yuborish tik quvurlarining soʻruvchi qismlari ochiladigan derazalar va balkonlardan kamida 4 m (gorizontal boʻyicha) masofada joylashtirilishi kerak.

391. Shamollatish tik quvurlarida quvurlarni himoya qiluvchi qalpoq (flyugarka) oʻrnatmaslikka yoʻl qoʻyiladi.

392. Oqova suvlarni chiqarib yuborish tik quvurlarining havoni soʻrish qismini, ventilyatsiya tizimlari va tutun chiqaruvchi moʻrilar bilan ulashga yoʻl qoʻyilmaydi.

393. Oqova suvlarni chiqarib yuborish tik quvurining soʻrish qismining diametri tik quvurning torayuvchi qismining diametriga teng boʻlishi kerak.

Bir nechta oqova suvlarni chiqarib yuborish tik quvurlarini bir soʻruvchi qismining ustiga birlashtirishga yoʻl qoʻyiladi.

Birlashtirilgan bir guruh oqova suvlarni chiqarib yuborish tik quvurlari uchun soʻruvchi tik quvur diametri, shuningdek oqova suvlarni chiqarib yuborish tik quvurlarini birlashtiradigan yigʻuvchi ventilyatsiya quvur hududlarining diametrlari mazkur SHNQning 427-bandiga muvofiq olinishi lozim.

394. Oqova suvlarni chiqarib yuborish tik quvurlarini birlashtiradigan yigʻuvchi ventilyatsiya quvurini tik quvurlar tomon 0,01 nishablikda oʻtkazilishi kerak.

395. Oqova suvlarni chiqarib yuborish tik quvurlaridagi oqova suvning sarfi ushbu SHNQning 7-jadvalida keltirilgan qiymatlardan ortib ketsa, bir qavatdan soʻng oqova suvlarni chiqarib yuborish tik quvuriga ulangan qoʻshimcha ventilyatsiya tik quvuri boʻlishi zarur.

Qoʻshimcha ventilyatsiya tik quvurining diametri oqova suvlarni chiqarib yuborish tik quvurining diametridan bir oʻlchamga kam olinishi kerak.

396. Qoʻshimcha ventilyatsiya tik quvurining oqova suvlarni chiqarib yuborish tik quvuriga ulanishi, oxirgi pastki jihoz ostidan yoki ushbu qavatda joylashgan sanitariya-texnik jihozlar yoki reviziyalar qirgʻogʻidan yuqorida kanalizatsiya tik quvurga oʻrnatilgan uchtalik tirsakning (troynikning) yuqoriga yoʻnaltirilgan ulash joyining yuqorisida amalga oshirilishi lozim.

397. Texnologik apparaturalardan oqova suvlarning harakatini kuzatish uchun oqova suvlarni yoki ishlatilib boʻlingan sovitilgan suvlarni bartaraf qiluvchi quvurlarda, oqim uzilishi yoki koʻrish fonuslarini oʻrnatish, aylanma suv taʼminoti tizimlarida ortib qolgan suv bosimidan foydalanilganda yoki doimiy nazorat boʻlmaganda avtomatlashtirish va nazorat sxemasiga kiritilgan oqish relesini oʻrnatish lozim.

398. Ichki maishiy va ishlab chiqarishga oid oqova suvlarni chiqarib yuborish tarmoqlarida quyidagi hollarda reviziyalar va tozalagichlar boʻlishi kerak:

pastki va yuqorigi qavatlardagi tik quvurlarda, agar ularda chetlanishlar boʻlmasa, chetlanishlar boʻlgan hollarda shuningdek chetlanishlardan yuqorida joylashgan qavatlarda;

balandligi 5 va undan ortiq qavatli turar joy binolarida — har uch qavat oraligʻidan kam boʻlmagan holda;

tagida tozalash uchun qurilmalar boʻlmagan, ulanadigan jihozlar soni uch va undan ortiq boʻlgan chiqarish quvurlarining hududlarida (novlar harakati boʻyicha) boshlanish joyida;

tarmoqlar burilish joylarida — agar quvur hududlarini boshqa hududlar orqali tozalash imkoniyati boʻlmagan hollarda, novlar harakati yoʻnalishi 30° va undan ortiq burchak ostida oʻzgarganda.

399. Oqova suvlarni chiqarib yuborish tarmogʻining gorizontal qismlarida reviziya yoki tozalash orasidagi ruxsat etilgan masofalar quyidagi 5-jadvalga muvofiq olinishi kerak.

				5-jadval
Quvur diametri, mm	Oqova suv turiga koʻra reviziya va tozalagichlar orasidagi masofa, m			Tozalash qurilmalari turlari
Quvur diametri, mm	ishlab chiqarishga oid ifloslanmagan oqova suvlar va suv novlari	maishiy va ishlab chiqarish va ularga yaqin oqova suvlar	ichida katta miqdorda muallaq moddalari boʻlgan ishlab chiqarish oqova suvlari	Tozalash qurilmalari turlari
50	15	12	10	reviziya
50	10	8	6	tozalash
100 — 150	20	15	12	reviziya
100 — 150	15	10	8	tozalash
200 yoki undan ortiq	25	20	15	reviziya

Izohlar:

1. Shiftlar tagidan oʻtkaziladigan oqova suvlarni chiqarib yuborish tarmoqlari osma quvurlarida reviziyalar oʻrniga, polda yoki xonaning vazifasiga koʻra yuqorida joylashgan qavatga chiqariladigan lyuklarni (tuynuklarni) joylashtirish bilan tozalagichlarni oʻrnatish lozim.

2. Reviziya va tozalagichlarni ularga xizmat koʻrsatish uchun qulay joylarda oʻrnatish zarur.

3. Oqova suvlarni chiqarib yuborishning yerosti quvurlarida reviziyalarni diametri kamida 0,7 m boʻlgan quduqlarda oʻrnatish lozim.

Quduqning tubi reviziya gardishiga nisbatan kamida 0,05 qiyalikka ega boʻlishi kerak.

400. Quvurlarini oʻtkazishning eng kichik chuqurligi quvurlarni doimiy va vaqtinchalik yuklamalarning taʼsiri ostida yemirilishidan himoya qilish shartidan olinishi kerak.

401. Tizimdan foydalanish sharoitlariga koʻra mexanik shikastlanishi mumkin boʻlgan xonalarda yotqizilgan oqova suvlarni chiqarib yuborish quvurlari himoyalangan boʻlishi, past haroratlarda ishlaydigan tarmoq hududlari esa issiqlik izolyatsiya jihozlari bilan qoplanishi kerak.

402. Maishiy xonalarda pol yuzasidan quvurning yuqori yuzasigacha 0,1 m va undan ortiq chuqurlikda oʻtkazishga yoʻl qoʻyiladi.

403. Hidsiz va zararli gazlar hamda bugʻlar chiqarilmaydigan oqova suvlarni chiqaradigan sanoat oqova suvlarni chiqarib yuborish tarmoqlarida sanoat binolari ichida koʻrish lyuklarni oʻrnatishga yoʻl qoʻyiladi.

404. Diametri 100 mm va undan ortiq boʻlgan ichki sanoat oqova suvlarni chiqarib yuborish tarmogʻidagi nazorat quduqlari, ularning burilish joylarida, qiyaliklarda yoki quvur diametrlari oʻzgargan joylarda, tarmoqlanish quvurlarini ulash joylarida, shuningdek uzun toʻgʻri hududlarda QMQ 2.04.03-19 da keltirilgan masofalarda oʻrnatilishi kerak

405. Maishiy oqova suvlarni chiqarib yuborish tarmoqlaridagi nazorat quduqlarini binolar ichida oʻrnatishga yoʻl qoʻyilmaydi.

406. Hidlar, zararli gazlar va bugʻlar ajratib chiqaradigan ishlab chiqarish oqova suvlarini chiqarib yuborish tarmoqlarida quduqlar oʻrnatish imkoniyati va ularning konstruksiyalari idoraviy qurilish normalariga muvofiq boʻlishi lozim.

407. Muallaq materiallardan (pulpa, shlamlar) boʻlgan oqova suvlarni chiqaruvchi ishlab chiqarish oqova suvlarni chiqarib yuborish tarmoqlarida quvurlarni vaqti-vaqti bilan tozalash uchun qurilmalar boʻlishi kerak.

408. Yon devorlari yaqinidagi koʻrish quduqlarining tuynuk sathidan pastda joylashgan sanitar jihozlarini, chiqindilar chiqariladigan yertoʻladagi quvurda oʻrnatiladigan datchikning ogohlantirishi boʻyicha avtomatik boshqariladigan, elektr boshqaruvga ega zulfin (zadvijka) oʻrnatiladigan va alohida chiqarish qurilmasi boʻlgan oqova suvlarni chiqarib yuborishning alohida tizimiga (yuqorida joylashgan xonalar oqova suvlarni chiqarib yuborish tizimidan muhofazalangan) va navbatchi xonaga yoki dispetcherlik punktiga avariya ogohlantirish signalini berish bilan ulash zarur.

409. Suvning oqimi boʻyicha pastda joylashgan elektr boshqaruviga ega zulfin (zadvijka)dan keyin yuqorida joylashgan qavatlarning oqova suvlarni chiqarib yuborish quvurlarini ulashga yoʻl qoʻyiladi. Bunda, yertoʻladagi tik quvurda reviziya oʻrnatishga yoʻl qoʻyilmaydi.

410. Yertoʻla xonalarining oqova suvlarni chiqarib yuborish tarmogʻidan chiqarishlarni kamida 0,02 qiyalikda boʻlishi lozim.

411. Chiqindilar chiqariladigan yertoʻla va mahsulotlar saqlash uchun moʻljallangan omborxona xonalari mustahkam asosiy devorlar bilan ajratilgan boʻlishi kerak.

412. Quvurdagi oqova suv sathini koʻrsatuvchi kichik diametrdagi quvurga sath datchigi (sensor) oʻrnatilgan va oqova suv sathi ortib ketganligi haqidagi signal texnik xizmat koʻrsatuvchi xodimlarning xonasiga berilgan hollarda qoʻlda boshqariladigan zulfin (zadvijka) oʻrnatishga yoʻl qoʻyiladi.

Elektr va qoʻlda boshqaruvga ega zulfin (zadvijka)lar oʻrnatilgan joylarga kunning istalgan vaqtida kirish imkoniyati boʻlishi lozim.

413. Tik quvurdan yoki tozalash joyidan koʻrish qudugʻining oʻqigacha quvurning chiqish uzunligi mazkur SHNQning 6-jadvalida keltirilgan qiymatlardan oshmasligi kerak.

414. Chiqish quvurining diametri hisoblash yoʻli bilan aniqlanishi, uning diametri ushbu quvurga ulangan tik quvurlarning eng katta diametridan kam boʻlmasligi kerak.

415. Chiqish joylari quvurlari tashqi tarmoqqa kamida 90° burchak ostida (oqova suvlarning harakatini hisobga olgan holda) ulanishi kerak.

Oqova suvlarni chiqarib yuborish quvurini chiqish joyi turli balandliklarda chiqarilishiga yoʻl qoʻyiladi:

0,3 m gacha — ochiq — tashqi oqova suvlarni chiqarib yuborish qudugʻiga silliq burilish bilan kiradigan beton nov orqali oqova suv toʻkilganda;

0,3 m dan ortiq — yopiq — oqova suv kelayotgan quvurining kesimidan kam boʻlmagan kesimli tik quvur shaklida.

			6-jadval
Quvur diametri, mm	50	100	150 va undan ortiq
Tik quvurdan yoki tozalash joyidan koʻrish qudugʻining oʻqigacha uzunligi, m	8	12	15

Izohlar:

1. Agar koʻrish qudugʻining oʻqigacha boʻlgan uzunlik jadvalda keltirilgan uzunlikdan oshib ketgan boʻlsa, qoʻshimcha koʻrish quduq oʻrnatilishini nazarda tutish kerak.

2. Quvurning diametri 100 mm va undan ortiq boʻlgan hollarda ifloslanmagan oqova suvlar va drenajlarni chiqarish uzunligi 20 m gacha oshirilishi mumkin.

416. Chiqarish quvurlari yertoʻlaning devorlarini yoki binoning poydevorini kesib oʻtganda ushbu SHNQning 150-bandida keltirilgan talablar bajarilishi lozim.

4-§. Oqova suvlarni chiqarib yuborish tarmoqlarining hisobi

417. Turli materiallardan tayyorlangan, diametri 500 mm gacha boʻlgan oqova suvlarni chiqarib yuborish quvurlarini gidravlik hisoblash mazkur SHNQning 9 va 10-ilovasidagi nomogramma yoki jadvallar boʻyicha, diametri 500 mm dan ortiq boʻlgan quvurlar uchun esa QMQ 2.04.03-19 boʻyicha amalga oshirilishi kerak.

418. Oqova suvlarni chiqarib yuborish quvurlarini hisoblash, suyuqlikning tezligi V, m/s va quvurlarni toʻldirishni belgilashda quyidagi shart bajarilgan boʻlishi lozim.

bu yerda:

K = 0,5 — plastmassa va shisha quvurlardan tayyorlangan quvurlar uchun;

K= 0,6 — boshqa materiallardan tayyorlangan quvurlar uchun.

419. Suyuqlikning tezligi kamida 0,7 m/s, quvurlarni toʻldirish esa kamida 0,3 boʻlishi kerak.

420. Maishiy chiqindi suv oqimining hajmi yetarli emasligi sababli (36) shartni bajarish mumkin boʻlmagan hollarda, diametri 40-50 mm boʻlgan quvurlarning hisoblanmagan uchastkalari 0,03 nishablik bilan va diametri 85 va 100 mm li quvurlar uchun — 0,02 nishablik bilan oʻtkazilishi kerak.

421. Ishlab chiqarish korxonalari oqova suvlarni chiqarib yuborish tizimlarida oqova suvlarning harakatlanish tezligi va quvurlarni toʻldirish sanoat chiqindi suvlarini chiqarish zarurati bilan belgilanadi.

422. Quvurlarning eng katta nishabligi 0,15 dan oshmasligi kerak (uzunligi 1,5 m gacha boʻlgan jihozlardan tarmoqlanish quvurlari bundan mustasno).

423. Novlarning oʻlchamlari va nishabliklari oqova suvlarning oʻz-oʻzini tozalash tezligini taʼminlash sharti bilan olinishi, novlar toʻldirilishi ularning balandligi 0,8 dan ortiq boʻlmasligi, novlar kengligi esa kamida 0,2 m boʻlishi lozim.

Novlar kengligi gidravlik hisoblash natijalari va konstruktiv maʼlumotlariga koʻra belgilanadi.

Novning balandligi 0,5 m dan ortiq boʻlsa, uning kengligi kamida 0,7 m boʻlishi kerak.

424. Oʻz-oʻzini tozalaydigan oqova suv tezligini taʼminlashning imkoni boʻlmasa, gidravlik qoʻzgʻatgichlarni oʻrnatishga yoʻl qoʻyiladi.

425. Oqova suvlarni chiqarib yuborish tik quvurining diametri, qavatlar boʻylab ulanayotgan quvurlarning eng katta diametri va uni tik quvurga ulanish burchagi, suyuqlikni hisobiy tezligiga koʻra ushbu SHNQning 7-jadvalidan olish lozim.

426. Plastik quvurlardan foydalanganda quvurlarning ichki diametri hisobga olinadi.

					7-jadval
Qavatlar boʻylab ulanayotgan quvurlarning diametri, mm	Qavatlar boʻylab ulanayotgan quvurlarning tik quvurga ulanish burchagi, grad	Ventilyatsiya tik quvurning eng katta oʻtkazish qobiliyati, l/s, uning diametrga koʻra, mm
Qavatlar boʻylab ulanayotgan quvurlarning diametri, mm		50	85	100	150
50	90	0,8	2.8	4.3	11.4
	60	1.2	4.3	6.4	17.0
	45	1.4	4.9	7.4	19.6
85	90	-	2.1	-	-
	60	-	3.2	-	-
	45	-	3.6	-	-
100	90	-	-	3.2	8.5
	60	-	-	4.9	12.8
	45	-	-	5.5	14.5
150	90	-	-	-	7.2
	60	-	-	-	11.0
	45	-	-	-	12.6

Izoh. Oqova suvlarni chiqarib yuborish tik quvurining diametri, ushbu tik quvurga qavatlar boʻylab ulanayotgan quvurning eng katta diametridan kichik boʻlmasligi kerak.

427. Oqova suvlarni chiqarib yuborish tik quvurlarini yuqorida birlashtirgan yigʻma ventilyatsiya quvurining hududlarining diametri quyidagi qiymatlardan kam boʻlmagan holda sanitariya-texnik vositalar soniga nisbatan kamida, mm:

120 — 100;

300 — 125;

1200 — 150;

1200 — 200.

428. Quyidagi bino va inshootlar ventilyatsiya qilinmaydigan oqova suvlarni chiqarib yuborish tik quvurlari bilan taʼminlashga yoʻl qoʻyiladi:

qishloq aholi punktlaridagi bir qavatli turar joy binolarida;

kamida bitta ventilyatsiya qilinayotgan tik quvuri boʻlsa va tik quvurlardagi oqova suyuqlikning sarfi tik quvurning diametri hamda ishchi balandligiga koʻra mazkur SHNQning 8-jadvalida keltirilgan qiymatlardan oshmagan boʻlsa.

429. Shamollatilmaydigan oqova suvlarni chiqarib yuborish tik quvuri, eng yuqorida joylashgan jihozlarni ushbu tik quvurga ulanish sathidagi troynik yoki krestovinaning toʻgʻri ulanish qismining kengaygan joyiga oʻrnatilgan tozalagich bilan yakunlanishi kerak.

				8-jadval
Tik quvurning ishchi balandligi, m	Shamollatilmaydigan oqova suvlarni chiqarib yuborish tik quvurining maksimal oʻtkazuvchanligi, l/s, quyidagi diametrlarda, mm
Tik quvurning ishchi balandligi, m	50	85	100	150
1	1.6	5.3	6.3	14.0
2	1.0	3.1	3.7	8.0
3	0,6	2.0	2.4	5.4
4	0,5	1.4	1.8	3.9
5	0.4	1.1	1.4	3.0
6	0.4	0,8	1.0	2.4
7	0.4	0,7	0,9	2.0
8	0.4	0,5	0,7	1.6
9	0.4	0,5	0,6	1.4
10	0.4	0,5	0,6	1.2
11	0.4	0,5	0,6	1.0
12	0.4	0,5	0,6	0,9
13 yoki undan koʻp	0.4	0,5	0,6	0,9

430. Koʻp miqdorda mexanik qoʻshimchalar (shlak, metall qirindisi, ohak) boʻlgan oqova suvlarni chiqaradigan ishlab chiqarish oqova suvlarni chiqarib yuborish quvurlarining qiyaliklari (kamida 0,3) quvurlarda oʻz-oʻzini tozalash tezligini taʼminlash sharti bilan gidravlik hisob-kitob orqali aniqlanishi kerak.

5-§. Oqova suvlarni tozalash va chiqarib yuborish uchun mahalliy qurilmalar

431. Tarmoqlar va tozalash inshootlarining normada ishlashini buzadigan yoki tarmoqlarni ishdan chiqishiga olib keladigan yonuvchi suyuqliklar, muallaq moddalar, yogʻlar, moylar, kislotalar boʻlgan, shuningdek ishlab chiqarish chiqindilari boʻlgan sanoat oqova suvlari tashqi oqova suvlarni chiqarib yuborish tarmogʻiga kirishdan oldin tozalanishi, bunda binoda yoki uning yonida mahalliy tozalash inshootlari loyihalanishi lozim.

432. Tozalash darajasi suv omborlari, daryolar yoki kanallarga oqizilganda suv omborining toifasiga koʻra moddalarning ruxsat etilgan maksimal miqdorini (MPC) hisobga olish kerak.

433. Quyidagi umumiy ovqatlanish korxonalari uchun sanoat oqova suvlarining chiqish joylarida yogʻ ushlab qolgichlarni oʻrnatilishi taʼminlanishi kerak:

yarim tayyor mahsulotlar bilan savdo qilish — zallardagi oʻrindiqlar soni 500 va undan ortiq boʻlganda;

xomashyo bilan ishlaydigan — zallardagi oʻrindiqlar soni 200 ta va 600 dan ortiq taom ishlab chiqarish;

1000 yoki undan ortiq oʻrinli kasalxonalardagi ovqatlanish boʻlimlari.

434. Texnologik eritmalarni, shuningdek texnologik rezervuarlarni tozalash jarayonida choʻkindilarning oqova suvlarni chiqarib yuborishiga tushishiga yoʻl qoʻyilmaydi.

435. Normativ ish paytida va favqulodda hodisalar yuz berganda zaharli mahsulotlar va reagentlarning oqova suvlarni chiqarib yuborishga tushishiga yoʻl qoʻyilmaydi.

436. Laboratoriyalarda foydalanilgan reaktivlarni oqova suvlarni chiqarib yuborishga tushirishdan oldin laboratoriya jihozlari yordamida zararsizlantirish, bunda oqova suvning pN qiymati 6,5 dan 8,5 gacha boʻlishi kerak.

437. Yuqumli kasalliklar shifoxonalari va boʻlimlarining chiqindi suvlari tashqi oqova suvlarni chiqarib yuborish tarmogʻiga quyilishidan oldin zararsizlantirilishi kerak.

Tozalash shahar biologik tozalash inshootlarida yoki kasalxona yoki boʻlim hududida joylashgan mahalliy tozalash inshootlarida (shaharlar mavjud boʻlmaganda) amalga oshirilishi kerak.

438. Sex ichidagi tozalash inshootlari ularni tekshirish, tozalash va taʼmirlash imkoniyatlarini hisobga olgan holda joylashtirilishi kerak.

439. Tez chiriydigan aralashmalarni, shuningdek tez alangalanuvchi va yonuvchi suyuqliklarni ushlab qolish uchun binolar ichida choʻktirgichlarni (yogʻ tutqichlarini) oʻrnatishga yoʻl qoʻyilmaydi.

440. Oqova suvlarni yonuvchan suyuqliklardan tozalash uchun oʻrnatilgan tutgichlardagi taʼminot quvurlarida gidravlik toʻsiqlar va chiqindi ventilyatsiyasi boʻlishi kerak.

441. Benzin tutgichga kirayotgan oqova suvlar oldindan loy choʻkdirgichlarda tozalanishi kerak.

Loy choʻktirgichlarni ulardan tozalash mexanizatsiyalashgan boʻlishi lozim.

442. Oqova suvda yirik suzuvchi, tolali va boshqa aralashmalar mavjud boʻlsa, butun oqova suvlarni chiqarib yuborish tizimi yoki alohida oqimlar uchun umumiy boʻlgan qattiq panjaralarni oʻrnatish kerak.

Panjaralarni qabul qilish rezervuarlarining maxsus kameralarida, quduqlarda yoki toʻgʻridan-toʻgʻri kanallarda oʻrnatish lozim.

Oqova suvlarni chiqarib yuborish oqimi yoʻnalishi boʻyicha panjaraning gorizontal tekislikka nisbatan egilish burchagi kamida 60 m boʻlishi kerak.

443. Panjaralar, qum tutqichlar, choʻktirgichlar, moy va neft tutgichlari, zararsizlantiruvchi va boshqa oqova suvlarni tozalash inshootlari, shuningdek maishiy hamda sanoat oqova suvlarini haydash uchun nasos qurilmalarini hisoblash va loyihalash QMQ 2.04.03-19 talablariga muvofiq amalga oshirilishi kerak.

444. Nasos stansiyalaridagi rezervuarlarning hajmi chiqindi suv sarfining soatlik grafigi va nasoslarning ish rejimiga muvofiq belgilanishi kerak.

Nasos agregatlari avtomatik tarzda ishlaydigan rezervuarlarning hajmi nasoslarni 1 h da 6-martadan ortiq boʻlmagan holda ishga tushirish sharti bilan aniqlanishi kerak.

Maksimal soatlik oqova suv hajmining 5 — 10 % 5 ga teng qilib qabul qilinishi kerak.

445. Qabul qilish rezervuarlarida sath koʻrsatkichlarini, tushadigan choʻkindini loyqalatish boʻyicha qurilmalarni va soʻrish-chiqarish ventilyatsiya qurilmalarini oʻrnatish zarur.

446. Oqova suvlarni haydash uchun nasoslar oqova suv tarkibi (najas, qumli, kislotaga chidamli)ga koʻra tanlanishi kerak.

447. Nasoslar, rezervuardagi oqova suvning hisoblangan sathidan pastda oʻrnatilgan boʻlishi kerak.

Nasoslarni rezervuardagi oqova suvlar sathidan yuqoriroq joylashtirish zarur boʻlsa, suvlarni soʻrib olish balandligi ushbu turdagi nasoslar uchun yoʻl qoʻyilgan qiymatdan oshmasligi kerak.

448. Nasoslar va zaharli va yoqimsiz hidlar, gazlar va bugʻlar chiqarmaydigan sanoat oqova suvlari uchun qabul qiluvchi rezervuarlar, shuningdek pnevmatik nasos agregatlari ishlab chiqarish va fuqaroviy obyektlarda joylashtirishga yoʻl qoʻyiladi.

449. Tarkibida zaharli va tez parchalanadigan ifloslantiruvchi moddalar boʻlgan maishiy va sanoat oqova suvlarini, shuningdek zaharli va yoqimsiz hidlar, gazlar va bugʻlar chiqaradigan oqova suvlarni quyish uchun nasoslar alohida binoda, yertoʻlada yoki izolyatsiya qilingan xonada, tashqi yoki zinapoyaga oʻz chiqishi boʻlgan birinchi qavatdagi alohida isitiladigan xonada joylashtirilishi kerak.

Nasos stansiyasining xonasi taʼminot va egzoz ventilyatsiyasi bilan jihozlangan boʻlishi kerak.

Ushbu oqova suvlarni qabul qilish uchun rezervuarlar binolardan tashqarida yoki izolyatsiyalangan xonalarda nasoslar bilan birga joylashtirilishi zarur.

450. Oʻz tarkibida zaharli va tez chiriydigan ifloslanishlari boʻlgan maishiy va ishlab chiqarishga oid oqova suvlarni, shuningdek zaharli va yoqimsiz hidlar, gazlar va bugʻlarni ajratib chiqaruvchi oqova suvlarni chiqarish uchun nasoslarni, alohida turgan binoda, yertoʻlada yoki alohida ajratilgan xonada, yertoʻla boʻlmaganda esa tashqariga yoki zinapoya katagiga mustaqil chiqishga ega boʻlgan birinchi qavatning alohida isitiladigan xonasida joylashtirish lozim.

Nasos stansiyasi xonasini havo beruvchi va soʻruvchi ventilyatsiya tizimi bilan jihozlash lozim.

Oqova suvlar uchun qabul qilish rezervuarlarini binodan tashqarida yoki nasoslar bilan birgalikda alohida ajratilgan xonalarda joylashtirish kerak.

451. Nasos xonasidan zinapoya katagiga chiqish joyini, tovush izolyatsiyasi boʻyicha kuchaytirilgan talablar qoʻyilmaydigan binolarda tashkil etishga yoʻl qoʻyiladi.

452. Oqova suvlarni chiqarib yuborish nasos statsiyalarini turar joy binolarida, bolalar muassasalarida, kasalxonalarda, umumiy ovqatlanish korxonalarida, oziq-ovqat sanoati korxonalarida, maʼmuriy binolar, taʼlim muassasalarining ishchi binolari ostida, shuningdek shovqin darajasi boʻyicha yuqori talablar boʻlgan binolar va xonalarda joylashtirishga yoʻl qoʻyilmaydi.

453. Oqova suvlarni chiqarib yuborish nasos stansiyalarida zaxira nasoslarini oʻrnatilishi, ularning soni quyidagicha olinishi lozim:

bir xil turdagi ishchi nasoslar boʻlsa ikkitagacha — bittasi zaxira nasosi;

ikkitadan ortiq boʻlganda — ikkita zaxira nasosi.

454. Kislotali va tarkibida shlam boʻlgan oqova suvlarni chiqarish uchun zaxira nasoslarining soni quyidagicha boʻlishi kerak:

bitta ishchi nasos boʻlganda — bitta zaxirada va bittasi omborda saqlanadi;

ikkita va undan ortiq ishchi nasos boʻlganda — ikkita zaxira nasosi.

455. Asoslanib berilganda, bitta ishchi nasosni oʻrnatish va zaxira nasosini omborda saqlashga yoʻl qoʻyiladi.

456. Nasos qurilmalarini avtomatik va qoʻlda boshqariladigan holda loyihalashtirish lozim.

457. Har bir oqova suvlarni chiqarib yuborish nasosi uchun alohida suvni soʻrib kamida 0,005 ga koʻtarib beruvchi quvur boʻlishi lozim.

458. Har bir nasosning soʻrish va yuborish quvurlarida zulfin (zadvijka)lar oʻrnatilishi kerak.

Bosimga ega quvurda qoʻshimcha ravishda teskari klapan oʻrnatilishi lozim.

Muallaq qattiq moddalarni oʻz ichiga olgan oqova suvlarni chiqarishda (qum, loy), qabul qilish va teskari klapanlar oʻrnatilishiga yoʻl qoʻyilmaydi.

459. Yertoʻlalarning polidagi chuqurchalarda yigʻilgan drenaj suvini chiqarish, shuningdek yongʻindan keyingi suvni chiqarib tashlash uchun drenaj nasoslari boʻlishi lozim.

460. Binolarning yerosti qismida turli maqsadlar uchun suv yigʻish chuqurchalardagi suvni chiqarib yuborishni tashkil qilishda quyidagilar bajarilishi kerak:

nasos stansiyalari, MIPlar, avtoturargohlar, suv va issiqlik sarfini oʻlchash punktlari uchun — bitta ishchi va bitta zaxira drenaj nasoslarini oʻrnatish;

havo berish ventilyatsiya kameralari uchun — bitta ishchi drenaj nasosini oʻrnatish;

texnik yerosti tizimi uchun — bitta ishchi va bitta zaxira drenaj nasosini oʻrnatish (zaxira nasosini omborda saqlash mumkin).

461. Yerosti toʻxtash joylarining qavatlararo toʻsiqlarida, yongʻinni pastki darajada oʻchirishda ishlatilgan suvlarni chiqarib yuborish uchun moslamalar yoki traplar boʻlishi kerak.

462. Pastki yerosti sathida yongʻinni oʻchirishda suvni hajmi hisoblab aniqlanishi, biroq har bir yongʻin boʻlinmasi uchun kamida 2 m³ boʻlgan suvni qabul qiluvchi rezervuarlarga chiqarish uchun lotoklar loyihalanishi lozim.

Lotoklar qiyaligi kamida 0.006 olinishi kerak.

463. Drenaj nasoslaridan bosimli quvurlar yer usti drenaj tarmogʻiga alohida chiqish orqali ulanishiga yoʻl qoʻyiladi.

6-§. Ichki suv ketkazish

464. Ichki suv ketkazish tizimlari (binolarning tomida suv toʻplaydigan va olib tashlaydigan quvurlar hamda tarnovlar tizimi) binolarning tomidan yomgʻir va erigan suvni chiqarib tashlashni taʼminlashi kerak.

465. Isitilmaydigan binolardagi suv tarnovlari voronkalarida va quvurlarda musbat haroratni taʼminlaydigan chora-tadbirlar amalga oshirilishi (elektr bilan isitish, bugʻ yordamida isitish) lozim.

Isitiluvchi ichki suv tarnovlarini oʻrnatishning maqsadga muvofiqligini texnik-iqtisodiy hisob bilan asoslash zarur.

466. Ichki suv ketkazish tizimlaridan suvni tashqi yomgʻir suvi yoki umumiy oqova suvlarni chiqarib yuborish tarmoqlariga yoʻnaltirish kerak.

Yomgʻir oqova suvlarni chiqarib yuborishi mavjud boʻlmaganda, ichki drenaj tizimlaridan suv, yer yuzasiga, keyinchalik yoʻl chetidagi ariqlarga yoki irrigatsiya tizimiga quvurlar yoki lotoklar orqali yoʻnaltirilishi lozim.

Bino yaqinidagi yer yuzasining yuvilishini oldini olish choralarini koʻrish kerak.

467. Ifloslanmagan yoki qayta ishlatiladigan oqova suvlarni ichki drenaj tizimlaridan sanoat oqova suvlarni chiqarib yuborish tizimiga chiqarishga yoʻl qoʻyiladi.

468. Suvni ichki suv ketkazishdan maishiy oqova suvlarni chiqarib yuborishga yoʻnaltirishga va sanitariya-texnik vositalarni ichki drenajlar tizimiga ulashga yoʻl qoʻyilmaydi.

Mustaqil konditsionerlardan kondensatni ichki suv ketkazish tizimiga tushirishga yoʻl qoʻyiladi.

469. Yomgʻir suvi oqova suvlarni chiqarib yuborish tizimi mavjud boʻlmaganda, yomgʻir suvlarining ichki drenajlardan chiqishi binoning yaqinidagi novlar (ochiq chiqarish)ga ochiq yoʻsinda qabul qilishi kerak. Bunda, qish mavsumida erigan suvni maishiy oqova suvlarni chiqarib yuborishga chiqarib tashlash bilan bino ichidagi tik quvurda gidravlik toʻsiq taʼminlanishi lozim.

470. Binoning tekis tomida va bitta tomning botiq qirrasida kamida ikkita suv oqib tushadigan voronkalar oʻrnatilishi zarur.

471. Tom yopmasida suv oqib tushadigan voronkalarini bir voronkaga suv yigʻilishining yoʻl qoʻyiladigan maydonini uning relyefini hisobga olgan holda joylashtirish lozim.

472. Tom yopmasida suv oqib tushadigan voronkalar orasidagi maksimal masofa m dan oshmasligi lozim.

473. Turar joy va jamoat obyektlarining tekis tom yopmalarida har bir seksiyasiga bittadan suv novlari voronkasi oʻrnatilishiga yoʻl qoʻyiladi.

474. Turli sathda joylashgan voronkalarni bitta tik quvurga ulash, tik quvur boʻyicha umumiy hisobiy sarf quyidagi 9-jadvalda keltirilgan qiymatlardan oshmagan hollarda yoʻl qoʻyiladi.

				9-jadval
Suv oqayotgan tik quvur diametri, mm	85	100	150	200
Yomgʻir suvining suv oqadigan tik quvuridagi hisobiy sarfi, l/s	10	20	50	80

475. Chiqish quvurlarining minimal qiyaligi osma quvurlar uchun 0,005, oshmasligi lozim.

476. Ichki suv ketkazish tizimlari tarmogʻini tozalash uchun reviziya, tozalash va nazorat quduqlar boʻlishi kerak.

Tik quvurlarda reviziyalar binolarning pastki qavatiga agar siljish joylari boʻlsa, ularning tepasida oʻrnatilishi lozim.

477. Uzunligi 24 m gacha boʻlgan gorizontal chiziq boʻyicha osilgan hududning boshida tozalash jihozi bilan taʼminlamaslikka yoʻl qoʻyiladi.

478. Ichki suv ketkazish tizimlarining voronkalarini tik quvurlarga ulash hamda elastik xususiyatga ega kompensatsion rastrublar orqali amalga oshirilishi kerak.

479. Suv yigʻiladigan maydonda yigʻilgan yomgʻir suvining hisobiy miqdori, q^r l/s, quyidagi formulalar bilan aniqlanishi kerak:

nishabligi 1,5 foizgacha boʻlgan tomlar uchun:

nishabligi 1,5 foizdan ortiq boʻlgan tomlar uchun:

Ushbu SHNQning 37 va 38-formulalarida:

F — suv yigʻish maydoni, m²;

q_{20 —}yomgʻirning intensivligi, l/s 1 ga (joriy maydon uchun), maydonda 20 min davomida. 1 yilga teng hisoblangan intensivlikning bir martalik ortiqcha davrida QMQ 2.04.03-19 ga muvofiq qabul qilinadi.

q5 — yomgʻirning intensivligi, l/s 1 ga (joriy maydon uchun) maydonda, davomiyligi 5 min davomida. 1 yilga teng hisoblangan intensivlikning bir martalik ortiqcha davri quyidagi formula boʻyicha aniqlanadi:

bu yerda:

n — QMQ 2.04.03-19 ga muvofiq qabul qilingan parametr.

480. Suv oqayotgan tik quvuridagi yomgʻir suvining hisobiy sarfi ushbu SHNQning 9-jadvalida keltirilgan qiymatlardan oshmasligi kerak.

481. Hisobiy suv yigʻish maydonini aniqlashda, tom yopmasiga tutashuvchi va undan baland boʻlgan vertikal (tik) devorlarning umumiy maydonini 30 foizini hisobga olish lozim.

482. Ichki suv ketkazish tizimlarining quvurlari, shuningdek barcha chiqish quvurlari, birinchi qavatning tagida yotqizilgan quvurlar, tiqilib qolish va toshib ketish paytida gidrostatik bosimga bardosh beradigan bosim uchun moʻljallangan boʻlishi kerak.

483. Ichki suv ketkazish tizimlari uchun plastmassa va choʻyan quvurlardan foydalanish kerak.

Gorizontal osma liniyalarda tebranish yuklamalari mavjud boʻlganda poʻlat quvurlardan foydalanishga yoʻl qoʻyiladi.

7-§. Maxsus tabiiy sharoitlardagi bino va qurilishlarning ichki oqova suvlarni chiqarib yuborishi va drenaj tizimlariga qoʻshimcha talablar

484. Maxsus tabiiy sharoitlarda yotqizilgan oqova suvlarni chiqarib yuborish quvurlari uchun quvurlarning materiallari QMQ 2.04.03-19 ga muvofiq boʻlishi kerak.

Oldingi tahrirga qarang.

485. Bino ichidagi bosimli va bosimsiz suv quvurlarni va oqova suvlarni chiqarib yuborish tarmogʻining chiqish quvurlarini oʻtkazish ichki suv taʼminoti quvurlariga qoʻyilgan talablar hamda SHNQ 2.01.09-24 ga muvofiq amalga oshirilishi kerak.

(485-band Oʻzbekiston Respublikasi qurilish va uy-joy kommunal xoʻjaligi vazirining 2026-yil 12-iyundagi 01/2-22-sonli buyrugʻi (hisob raqami 406, 03.07.2026-y.) tahririda)

486. Quvurlarni choklar boʻyicha ulash, zichlashtiruvchi rezina halqalardan foydalangan holda amalga oshirilishi kerak.

487. Ichki suv quvurlarni ilib qoʻyiladigan holda loyihalashtirish kerak.

488. Qurilish hududida tashqi yomgʻir oqova suvlarini chiqarib yuborish mavjud boʻlsa, suv oqayotgan tizimlarining chiqish joylari oqova suvlarni chiqarib yuborish quvurlarini chiqish joylariga boʻlgan talablarga muvofiq loyihalashtirilishi kerak.

489. Bitta kanalda boshqa oqova suvlarni chiqarib yuborish tizimlari bilan suv oqayotgan quvurlarni birgalikda oʻtkazishga yoʻl qoʻyilmaydi (ifloslanmagan oqova suvlarni chiqaradigan tizim bundan mustasno).

490. Qurilish hududida yomgʻir suvi yoki umumiy oqova suvlarni chiqarib yuborish mavjud boʻlmasa, suvni ichki drenajlardan ochiq, suv oʻtkazmaydigan lotoklarga yer usti drenajiga yoki sugʻorish tarmogʻiga ulashga yoʻl qoʻyiladi.

491. Lotoklar ostidagi tuproqni 0,2-0,3 m chuqurlikda zichlashtirilishi kerak.

492. Piyodalar va yoʻllarning qatnov qismi ostidagi oʻtish joylaridagi lotoklar temir-beton plitalar bilan yopilgan boʻlishi lozim.

Oldingi tahrirga qarang.

493. Oʻta choʻkuvchan gruntli hududlardagi binolarning drenajlari uchun ichki oqova suvlarni chiqarib yuborish tarmoqlarini loyihalashda SHNQ 2.01.09-24 talablariga amal qilish lozim.

(493-band Oʻzbekiston Respublikasi qurilish va uy-joy kommunal xoʻjaligi vazirining 2026-yil 12-iyundagi 01/2-22-sonli buyrugʻi (hisob raqami 406, 03.07.2026-y.) tahririda)

494. Oʻta choʻkuvchan gruntli hududlarning I — IV guruh hududlarida qurilgan bino va inshootlardan oqova suvlarni chiqarib yuborish hamda drenaj quvurlari choʻyan, sopol, yoki plastmassa quvurlardan tayyorlanishiga yoʻl qoʻyiladi.

495. Oʻta choʻkuvchan gruntli hududlarning I — IV guruh hududlardagi tik choʻkuvchi qatlamlarga ega hududlardagi chiqish joylari choʻyan, yoki plastmassa quvurlardan yasalgan boʻlishi kerak.

496. Binolarning ichki oqova suvlarni chiqarib yuborish tarmogʻining chiqish joylari va quvurlarining nishabliklari yer yuzasining kutilayotgan choʻkishini hisobga olgan holda belgilanishi kerak.

497. Ichki oqova suvlarni chiqarib yuborish quvurlarining choklar boʻyicha ulashda zichlashtiruvchi rezina halqalardan foydalanish hisobiga harakatchan boʻlishi taʼminlanishi kerak.

Mustahkam konstruktiv sxema boʻyicha himoyalangan binolarda ulangan choklarni mustahkam berkitilishiga yoʻl qoʻyiladi.

498. Binolarning deformatsiyalanuvchi choklarini ichki oqova suvlarni chiqarib yuborish quvurlari bilan kesib oʻtishga yoʻl qoʻyilmaydi.

499. Bikr konstruktiv sxema boʻyicha himoyalangan binoning devorlarining joʻyaklari va shtrabalarida ichki oqova suvlarni chiqarib yuborish quvurlarini yashirin yotqizishga yoʻl qoʻyilmaydi.

500. Binolarning ichki oqova suvlarni chiqarib yuborish uchun polietilen va boshqa sintetik materiallardan tayyorlangan oqova suvlarni chiqarib yuborish quvurlari va armaturalardan foydalanish lozim.

SHNQ 2.04.01-22 “Binolarning ichki suv taʼminoti va oqova suvlarni chiqarib yuborish” shaharsozlik normalari va qoidalariga
1-ILOVA

Asosiy harfiy belgilar

q_0^tot — umumiy suv sarfi, l/s, sanitariya jihozlari (armaturlar);

q₀^h — issiq suv sarfi, l/s, sanitariya jihozlari (armaturlar);

q₀^c — sovuq suv sarfi, l/s, sanitariya jihozlari (armaturlar);

q₀^s — ushbu SHNQning 2-ilovasiga muvofiq qabul qilingan sanitariya-texnik qurilmadan chiqayotgan oqova suv sarfi, l/s;

q^tot — umumiy maksimal hisobiy suv sarfi, l/s;

q^h — issiq suvning maksimal hisobiy sarfi, l/s;

q^c — sovuq suvning maksimal hisobiy sarfi, l/s;

q^r — yomgʻir suvining hisobiy sarfi, l/s;

q^s — chiqindi suvning maksimal hisobiy sarfi, l/s;

q_0,hr^tot — sanitariya-texnik jihozdagi umumiy suv sarfi l/h, ushbu SHNQning 3-ilovasiga muvofiq olinadi;

q_0,hr^h — sanitariya-texnik jihozdagi issiq suv sarfi, l/h, ushbu SHNQning 3-ilovasiga muvofiq olinadi;

q_0,hr^c — sanitariya-texnik jihozdagi sovuq suv sarfi l/h, ushbu SHNQning 3-ilovasiga muvofiq olinadi;

q_hr.u^tot — isteʼmolchi tomonidan eng koʻp suv isteʼmol qilingan soatdagi suv sarfining umumiy normasi, l, ushbu SHNQning 3-ilovasiga muvofiq qabul qilingan;

q_hr.u^h — isteʼmolchi tomonidan eng yuqori suv sarfi soatidagi issiq suv sarfi normasi, l, ushbu SHNQning 3-ilovasiga muvofiq qabul qilingan;

q_hr.u^c — isteʼmolchi tomonidan eng yuqori suv sarfi soatidagi sovuq suv sarfi normasi, l, ushbu SHNQning 3-ilovasiga muvofiq qabul qilingan, l;

q_hr^tot — umumiy maksimal soatlik suv sarfi, m³;

q_hr^h— issiq suvning maksimal soatlik sarfi, m³;

q_hr^c — sovuq suvning maksimal soatlik sarfi m³;

q_m^tot — hafta davomida bir kundagi oʻrtacha umumiy oʻrtacha soatlik suv sarfi, m³/h;

q_m^h — hafta davomida bir kundagi issiq suvning oʻrtacha soatlik suv sarfi, m³/h;

q_m^c— hafta davomida bir kundagi sovuq suvning oʻrtacha soatlik suv sarfi, m³/h;

q_T^tot— umumiy oʻrtacha soatlik suv sarfi, m³/h, maksimal suv sarfidagi T soat davr uchun;

q_T^h — issiq suvning oʻrtacha soatlik sarfi m³/h, maksimal suv sarfidagi T soat davr uchun;

q_T^c — sovuq suvning oʻrtacha soatlik sarfi, m³/h, maksimal suv sarfidagi T soat davr uchun;

q^cir — tizimdagi hisoblangan sirkulyatsion issiq suv sarfi, l/s;

q^h,cir— sirkulyatsiyani hisobga olgan holda issiq suvning hisobiy sarfi, l/s;

q_u^tot— eng yuqori suv sarfida, isteʼmolchi tomonidan bir sutkadagi (smenadagi) umumiy suv sarfi meʼyori, l;

q_u^h— eng yuqori suv sarfida, isteʼmolchi tomonidan bir sutkadagi (smenadagi) issiq suv sarfi meʼyori, l;

q_u^c— eng yuqori suv sarfida isteʼmolchi tomonidan bir sutkadagi (smenadagi) sovuq suv sarfi meʼyori, l;

q_u,m^tot— hafta davomida oʻrtacha sutkalik umumiy suv sarfi normasi, l;

q_u,m^h— hafta davomida oʻrtacha sutkalik issiq suv sarfi normasi, l;

q_u,m^c— hafta davomida oʻrtacha sutkalik sovuq suv sarfi normasi, l;

q^s— oqova suvning maksimal sekundlik sarfi, l;

q_hr^s — oqova suvning maksimal soatlik sarfi, m³;

q_m^s— hafta davomida, oʻrtacha sutkadagi, oʻrtacha soatlik oqova suv sarfi, m³;

q_u.m^s— hafta davomida, oʻrtacha sutkadagi oqova suvning kunlik oʻrtacha sarfi;

q^r— yomgʻir suvining hisobiy miqdori;

q^sp — nasoslar bilan taʼminlanayotgan suv miqdori;

q_hr^sp — nasos bilan taʼminlanayotgan soatlik suv miqdori, m³;

U — suvdan foydalanuvchilar soni;

N — sanitariya-texnik jihozlarning soni;

i (indeks) — suv isteʼmolchisi yoki sanitariya-texnik jihozning tartib raqami;

R — sanitariya-texnik vositalarning ishga tushish ehtimolligi;

P_hr — suv isteʼmolchilari boʻlgan binolar yoki inshootlarda hisoblangan soat davomida sanitariya-texnik vositalardan foydalanish ehtimoli (qurilmani soatlik suv sarfi bilan taʼminlash imkoniyati);

T — suvdan foydalanishning hisobiy vaqti soat (kun, smena);

N_r — nasos agregati tomonidan vujudga keltirilgan bosim, m;

N_geom — suv taʼminotining geometrik balandligi, m, nasosning oʻqidan talab etilgan sanitariya-texnik jihozgacha;

N_l — quvur tarmogʻining hisoblanayotgan uchastkasida yoʻqotilayotgan bosim, m;

N_{l,tot —}quvur tarmogʻining hisoblanayotgan uchastkasida yoʻqotilayotgan bosim yigʻindisi, m;

N_{f —}sanitariya-texnik jihozlar oldidagi erkin bosim, m majburiy 2-ilovaga muvofiq qabul qilinadi;

N_g — tashqi suv taʼminoti tarmogʻidagi eng kichik kafolatlangan bosim, m;

N_ep — diafragma bilan kamaytirilishi kerak boʻlgan ortiqcha bosim, m;

Q_hr^h — issiq suv taʼminoti ehtiyojlari uchun soatlik maksimal issiqlik oqimi, kW;

Q_m^h — hafta davomida oʻrtacha sutkalik zarur boʻlgan oʻrtacha soatlik issiqlik miqdori, kW;

Q_T^h — issiq suv taʼminoti ehtiyojlariga maksimal suv sarfi boʻlayotgan T, davr uchun oʻrtacha soatlik issiqlik miqdori, kW;

Q^ht —hisoblanayotgan uchastkada yoʻqotilayotgan issiqlik, kW;

v — quvurdagi suyuqlikning tezligi, m/s;

l — quvurlar tizimining hisoblanayotgan qismining uzunligi, m;

k_l — mahalliy qarshiliklarda bosim yoʻqotishlarini hisobga oluvchi koeffitsiyent;

t^c — suv taʼminoti tarmogʻidagi sovuq suvning harorati, °C; maʼlumotlar boʻlmaganda, uni 5 °C ga teng deb qabul qilish kerak;

Δt — issiq va sovuq suv oʻrtasidagi harorat farqi, ⁰S;

n — 1 soat ichida nasoslarning ishga tushirish soni;

nʼ — quvur liniyalarining gʻadir-budurligi.

SHNQ 2.04.01-22 “Binolarning ichki suv taʼminoti va oqova suvlarni chiqarib yuborish” shaharsozlik normalari va qoidalariga
2-ILOVA

Sanitariya jihozlaridan chiqarilayotgan suv va oqova suvlar sarfi

Sanitariya-texnik jihozlar	Sekundli suv sarfi, *l/s*			soatlik suv sarfi, *l/h*			Erkin bosim, N_f, m	Jihozlardan oqayotgan suv sarfi, *l/s* q₀^c	Shartli oʻtishning minimal diametrlari, mm
Sanitariya-texnik jihozlar	umumiy q₀^tot	sovuq q₀^c	issiq q_0^h	umumiy q_0,hr^tot	sovuq q_0,hr^c	issiq q_0,hr^h	Erkin bosim, N_f, m	Jihozlardan oqayotgan suv sarfi, *l/s* q₀^c	taʼminot	chiqarish
1	2	3	4	5	6	7	8	9	10	11
1. Suv oluvchi jihozga ega yuz-qoʻl yuvgichi va qoʻl yuvgich (rukomoynik)	0,1	0,1	-	30	30	-	2	0,15	10	32
2. Suv oluvchi jihozga ega yuz-qoʻl yuvgichi va qoʻl yuvgich (rukomoynik) aralashtirgich bilan	0,12	0,09	0,09	60	40	40	2	0,15	10	32
3. Rakovina, suv olinuvchi kranga ega idish-tovoq yuvgich va suv oluvchi laboratoriya kolonkasi	0,15	0,15	-	50	50	-	2	0,3	10	40
4. Aralashtirgich (smesitel)ga ega idish-tovoq yuvgich (laboratoriya)	0,12	0,09	0,09	80	60	60	2	1,0	10	40
5. Aralashtirgich (smesitel)ga ega idish-tovoq yuvgich (umumiy ovqatlanish korxonasi uchun)	0,3	0,2	0,2	500	280	220	2	1,0	15	50
6. Aralashtirgich (smesitel)ga ega vanna (umumiy hammom va yuz-qoʻl yuvgichi)	0,25	0,18	0,18	300	200	200	3	1,1	15	40
7. Suvni isituvchi kolonka va aralashtirgichga ega vanna	0,22	0,22	-	300	300	-	3	1,1	15	40
8. Aralashtirgich (smesitel)ga ega tibbiyot vannasi, shartli diametri mm:
20 25 32	0,4 0,6 1,4	0,3 0,4 1	0,3 0,4 1	700 750 1060	460 500 710	460 500 710	5 5 5	2.3 3 3	20 25 32	50 75 75
9. Aralashtirgich (smesitel)ga ega oyoq vannasi	0,1	0,07	0,07	220	165	165	3	0,5	10	40
10. Sayoz dush tagligi va aralashtirgich (smesitel)ga ega dush xonasi	0,12	0,09	0,09	100	60	60	3	0,2	10	40
11. Chuqur dush tagligi va aralashtirgichga ega dush xonasi	0,12	0,09	0,09	115	80	80	3	0,6	10	40
12. Aralashtirgichga ega guruhli oʻrnatilgan dush	0,2	0,14	0,14	500	270	230	3	0,2	10	50
13. Aralashtirgichga va aerator bilan gigiyenik dush (bide)	0,08	0,05	0,05	75	54	54	5	0,15	10	32
14. Pastdan yuqoriga koʻtariladigan dush (bide)	0,3	0,2	0,2	650	430	430	5	0,3	15	40
15. Sovuq yoki issiq suv olinadigan kranga ega sovunxonadagi kolonka	0,4	0,4	-	1000	1000	-	2	0,4	20	-
16. Yuvish uchun jihozga (bachok) ega unitaz	0,1	0,1	-	83	83	-	2	1.6	8	85
17. Yuvish kraniga ega unitaz	1.4	1.4	-	81	81	-	4	1.4	-	85
18. Pissuar	0,035	0,035	-	36	36	-	2	0.1	10	40
19. Yarim avtomatik yuvish kraniga ega pissuar	0.2	0.2	-	36	36	-	3	0.2	15	40
20. Suv ichish favvorasi	0,04	0,04	-	72	72	-	2	0,05	10	25
21. Sugʻorish krani	0,3	0,3	0,2	1080	1080	720	2	0,3	15	-
22. Trapning nominal diametri, mm:
50 100	- -	- -	- -	- -	- -	- -	- -	0,7 1.1	- -	50 100
23. Termostatik aralashtirgich	0,4	0,3	0,3	1400	1000	1000	8	0.4	15	-
24. Idish-tovoq yuvish mashinasi	0,2	0,2	-	9	9	-	3	0,15	15	20
25. Kir yuvish mashinasi	0,2	0,2	-	60	60	-	3	1	15	20

Izohlar:

1. Aeratorlarni suv oluvchi kran va suv aralashtirgichlar (smesitel)ga oʻrnatishda quvurlardagi erkin bosim kamida 5 m boʻlishi kerak.

2. Traplar orqali chiqariladigan oqova suvlarning hajmi hisoblash yoʻli bilan aniqlanishi va uning qiymati jadvalda keltirilganidan ortiq boʻlmasligi lozim.

3. Suv taʼminoti quvurlarni yuz-qoʻl yuvgichlar, rakovinalar, idish-tovoq yuvgichlar, vanna va yuz-qoʻl yuvgichlar uchun suv aralashtirgich (smesitel)lar, dush xonalari, bidelar, yuvish idishi boʻlgan unitazlar uchun, pissuar, ichimlik favvoralarini suv bilan taʼminlash tizimlari uchun plastik quvurlardan tayyorlangan kollektor qoʻllanilganda, diametri 12x2 mm boʻlgan quvurlardan foydalanishga yoʻl qoʻyiladi.

4. Suvning sarfi issiq suvning 55 ⁰C li haroratida olinadi.

SHNQ 2.04.01-22 “Binolarning ichki suv taʼminoti va oqova suvlarni chiqarib yuborish” shaharsozlik normalari va qoidalariga
3-ILOVA

Isteʼmolchilar tomonidan suv isteʼmol qilish normalari

Oldingi tahrirga qarang.

Suv isteʼmolchilari	Oʻlchov	Hisoblangan suv sarfi, l							Jihoz tomonidan suv sarfi, l/s (l/h)			T, h
		oʻrtacha kunlik		bir kundagi eng yuqori suv sarfi		1 h dagi eng yuqori suv sarfi
		Umumiy q_u,m^tot	Issiq q_u,m^h	Umumiy q_u,m^tot	Issiq q_u^h	Umumiy q_hr,u^tot		Issiq q_hr,u^h	umumiy (sovuq va issiq) q₀^tot(q_0,hr^tot)		sovuq yoki issiq q₀^c,q₀^h (q_0,hr^c,q_0,hr^h)
1	2	3	4	5	6	7		8	9		10	11
1. Xonadonli turar joy uylari:
vannalarsiz suv va oqova suvlarni chiqarib yuborish bilan taʼminlangan	1 nafar yashovchi uchun	95	-	120	-	6.5		-	0,2 (50)		0,2 (50)	24
gaz taʼminotiga ega	1 nafar yashovchi uchun	120	-	150	-	7		-	0,2(50)		0,2(50)	24
qattiq yonilgʻida ishlaydigan suv isitkichlari boʻlgan suv, oqova suvlarni chiqarib yuborish va vannalar bilan taʼminlangan	1 nafar yashovchi uchun	150	-	180	-	8.1		-	0,3 (300)		0,3 (300)	24
gazda ishlaydigan suv isitkichlari boʻlgan suv, oqova suvlarni chiqarib yuborish va vannalar bilan taʼminlangan	1 nafar yashovchi uchun	190	-	225	-	10.5		-	0,3 (300)		0,3 (300)	24
tez ishlaydigan gaz isitkichlari va koʻp nuqtali suv olish nuqtalariga ega	1 nafar yashovchi uchun	210	-	250	-	13		-	0,3(300)		0,3(300)	24
markazlashtirilgan issiq suv taʼminoti bilan, yuz-qoʻl yuvgichlar, idish-tovoq yuvgichlar va dushlar bilan jihozlangan	1 nafar yashovchi uchun	195	85	230	100	12.5		7.9	0,2(100)		0,14 (60)	24
dush bilan jihozlangan oʻtirish vannalariga ega	1 nafar yashovchi uchun	230	90	275	110	14.3		9.2	0,3 (300)		0,2 (200)	24
dush bilan jihozlangan 1500 mm va undan ortiq vannalariga ega	1 nafar yashovchi uchun	250	105	300	120	15.6		10	0,3 (300)		0,2 (200)	24
2. Yotoqxonalar:
umumiy dushga ega	1 kishi	85	50	100	60	10.4		6.3	0,2 (100)		0,14 (60)	24
barcha yashash xonalarida dushga ega	1 kishi	110	60	120	70	12.5		7.0	0,2(100)		0,14 (60)	24
binoning har bir qismida yashash xonalari boʻlgan qavatlardagi umumiy oshxonalar va dush bloklariga ega	1 kishi	140	80	160	90	12		7.5	0,2 (100)		0,14 (60)	24
3. Mehmonxona-lar, pansionat-lar va motellar:
-umumiy vannaxona va dushga ega	1 kishi	120	70	120	70	12.5		8.2	0,3 (300)		0,2 (200)	24
barcha xonalar xususiy dushga ega	1 kishi	230	140	230	140	19		12	0,2 (115)		0,14 (80)	24
alohida xonalarda vannalar bilan, xonalar umumiy sonidan %:
25 gacha 75 gacha 100 gacha	1 kishi 1 kishi 1 kishi	200 250 300	100 150 180	200 250 300	100 150 180	22.4 28 30	10.4 15 16		0,3 (250) 0,3 (280) 0,3 (300)		0,2 (180) 0,2 (190) 0,2 (200)	24 24 24
4. Kasalxonalar:
Umumiy vannalar va dushlarga ega	1 yotoq joy	115	75	115	75	8.4	5.4		0,2 (100)		0,14 (60)	24
palatalarga yaqin joylashgan sanitar jihozlariga ega	1 yotoq joy	200	90	200	90	12	7.7		0,3 (300)		0,2 (200)	24
yuqumli	1 yotoq joy	240	110	240	110	14	9.5		0,2 (200)		0,14 (120)	24
5. Sanatoriylar va dam olish uylari:
umumiy dushga ega	1 oʻrin	130	55	130	55	12.5	7.0		0,2 (100)		0,14 (60)	24
barcha yashash xonalari dushga ega	1 oʻrin	150	75	150	75	12.5	8.2		0,2 (100)		0,14 (60)	24
barcha yashash xonalarida vannalar oʻrnatilgan	1 oʻrin	200	120	200	120	oʻn	4.9		0,3 (300)		0,2 (200)	24
6. Oilaviy poliklinikalar va dispanserlar	Har smenada 1 bemor	13	5.2	15	6	2.6	1.2		0,2 (80)		0,14 (60)	10
7. Maktabgacha taʼlim tashkilotlari
bolalar kunduz kuni boʻladigan
yarim tayyor mahsulotlar bilan ishlaydigan oshxonalarga ega	1 bola	21.5	11.5	30	16	9.5	4.5		0,14 (100)		0,1 (60)	10
xomashyoda ishlaydigan oshxonalar va avtomatik kir yuvish mashinalari bilan jihozlangan kir xonalarga ega	1 bola	75	25	105	35	18	8		0,2 (100)		0,14 (60)	10
bolalarning boʻlishi bilan:	1 bola
yarim tayyor mahsulotlar bilan ishlaydigan oshxonalarga ega	1 bola	39	21.4	55	30	10	4.5		0,14 (100)		0,1 (60)	24
xomashyoda ishlaydigan oshxonalar va avtomatik kir yuvish mashinalari bilan jihozlangan kir xonalarga ega	1 bola	93	28.5	130	40	18	8		0,2 (100)		0,14 (60)	24
8. Kir yuvish korxonalari
mexanizatsiyalashgan	1 kg quruq kir yuvish	75	25	75	25	75	25		Texnologik maʼlumotlarga koʻra			-
mexanizatsiyalanmagan	1 kg quruq kir yuvish	40	15	40	15	40	15		0,3 (300)		0,2 (200)	-
9. Maʼmuriy binolar	bitta ishchi	12	5	16	7	4	2		0,14 (80)		0,1 (60)	8
Dush mavjud boʻlgan gimnastika zallari va tayyor mahsulotlar sotiladigan bufetlarga ega taʼlim, kasbiy va oliy taʼlim tashkilotlari	1 talaba va 1 oʻqituvchi	17.2	6	20	8	2.7	1.2		0,14 (100)		0,1 (60)	8
11. Umumiy, kasbiy va oliy taʼlim tashkilotlarining laboratoriyalari	Har smenada 1 ta qurilma	224	112	260	130	43.2	21.6		0,2 (200)		0,2 (200)
12. Umumiy taʼlim tashkilotlari
sport zallari va yarim tayyor mahsulotlar ustida ishlaydigan oshxonalardagi dushlar bilan	1 talaba va 1 oʻqituvchi	10	3	11.5	3.5	3.1	1		0,14 (100)		0,1 (60)	8
sport zallari va yarim tayyor mahsulotlar ustida ishlaydigan oshxonalardagi dushlar bilan uzaytirilgan kun bilan	1 talaba va 1 oʻqituvchi	12	3.4	14	4	3.1	1		0,14 (100)		0,1 (60)
xomashyo bilan ishlaydigan oshxonalar bilan	1 talaba va 1 oʻqituvchi	20	6	23	7	6	2		0,14 (100)		0,14 (60)
xomashyo bilan ishlaydigan oshxonalar uzaytirilgan kun bilan	1 talaba va 1 oʻqituvchi	24	7	28	8	6	2		0,14 (100)		0,14 (60)	8
13. Kasbiy taʼlim tashkilotlari
sport zallari va yarim tayyor mahsulotlar ustida ishlaydigan oshxonalardagi dushlar bilan	1 talaba va 1 oʻqituvchi	20	8	23	9	3.5	1.4		0,14 (100)		0,1 (60)	8
xomashyoda ishlaydigan oshxonalar bilan	1 talaba va 1 oʻqituvchi	40	16	46	18	7	2.5		0,2 (100)		0,14 (60)
14. Umum taʼlim tashkilotlari binolari boʻlgan maktab-internatlar:
oʻquv (sport zallarida dush bilan)	1 talaba va 1 oʻqituvchi	9	2.7	10.5	3.2	3.1	0,85		0,14 (100)		0,1 (60)	24
yotoqxona	1 oʻrin	70	30	70	30	9	5.1		0,14 (100)		0,1 (60)
15. Dorixonalar:
doʻkon va yordamchi xonalar	1 oʻrin	12	5	16	7	4	2		0,14 (60)		0,1 (40)	12
dori tayyorlash laboratoriyasi	1 oʻrin	310	55	370	75	32	8.2		0,2 (300)		0,2 (200)	12
16. Ovqat tayyorlash umumiy ovqatlanish korxonalari:
ovqat xonada savdo qilinadi	1 ta shartli taom, shu jumladan yuvish uchun 2 l	12	4	12	4	12	4		0,3 (300)		0,2 (200)	-
yarim tayyor mahsulotlar ishlab chiqarish: -goʻsht - baliq - sabzavot - kulinariya	1 t	- - - -	- - - -	6700 6400 4400 7700	3100 700 800 1200	- - - -	- - - -		0,3 (300) 0,3 (300) 0,3 (300) 0,3 (300)		0,2 (200) 0,2 (200) 0,2 (200) 0,2 (200)
17. Doʻkonlar:
- oziq-ovqat	Bir smenada 1 ishchi (20 m²savdo zali)	250	65	250	65	37	9.6		0,3 (300)		0,2 (200)	8
- sanoat mahsulotlar	Bir smenada 1 ishchi	12	5	16	7	4	2		0,14 (80)		0,1 (60)	8
18. Sartaroshlar	Bir smenada 1 ish joyi	56	33	60	35	9	4.7		0,14 (60)		0,1 (40)	12
19. Kinoteatrlar	1 oʻrin	4	1.5	4	1.5	0,5	0.2		0,14 (80)		0,1 (50)	4
20. Teatrlar:	1 oʻrin
- tomoshabinlar uchun	1 oʻrin	10	5	10	5	0,9	0,3		0,14 (60)		0,1 (40)	4
- artistlar uchun	1artist	40	25	40	25	3.4	2.2		0,14 (80)		0,1 (50)	8
21.Stadionlar va sport zallari:
- tomoshabinlar uchun	1 oʻrin	3	1	3	1	0,3	0.1		0,14 (60)		0,1 (40)	4
- sportchilar uchun (shu jumladan dush qabul qilish)	1 ta sportchi	50	30	50	30	4.5	25		0,2 (80)		0,14 (50)	11
- sportchilar uchun	1 sport smenasi	100	60	100	60	9	5		0,2 (80)		0,14 (50)	11
22. Suzish basseynlari:
- basseynni toʻldirish	Hovuzning kuniga % hajmi	10	-	10	-	-	-		-		-	8
- tomoshabinlar uchun	1 oʻrin	3	1	3	1	0,3	0.1		0,14 (60)		0,1 (40)	6
- sportchilar uchun (shu jumladan dush qabul qilish)	1 ta sport smenasi (1 ta sportchi)	100	60	100	60	9	5		0,2 (80)		0,14 (50)	8
23. Hammomlar:
- skameykalarda togʻoralar bilan sovunli suvda yuvish va dushda yuvinish uchun	1 mijoz	180	120	180	120	180	120		0,4 (180)		0,4 (120)	3
- xuddi shunday, sogʻlomlashtirish protseduralarini qabul qilish va dushda yuvish	1 mijoz	290	190	290	190	290	190		0,4 (290)		0,4 (190)	3
- dush kabinasi	1 mijoz	360	240	360	240	360	240		0,2 (360)		0,14 (240)	3
- vanna kabinasi	1 mijoz	540	360	540	360	540	360		0,3 (540)		0,2 (360)	3
24. Ishlab chiqarish korxonalarining maishiy binolaridagi dushxonalar	Har smenada 1 dush toʻri	500	270	500	270	500	270			0,2 (500)	0,14 (270)	-
25. Sexlar - issiqlik tarqalishi bilan. 1 m³/h uchun 84 kJ ortiq	smenada 1 kishi	45	24	45	24	14.1	8.4			0,14 (60)	0,1 (40)	6
- boshqa sexlar	smenada 1 kishi	25	11	25	11	9.4	4.4			0,14 (60)	0,1 (40)	8
26. Sugʻorish uchun suv sarfi:
- oʻt qoplami	1 m2	3	-	3	-	-	-			-	-	-
- futbol maydoni	1 m2	0,5	-	0,5	-	-	-			-	-	-
- boshqa sport inshootlari	1 m2	1.5	-	1.5	-	-	-			-	-	-
- yaxshilangan yoʻlaklar, piyodalar yoʻlaklari, maydonlar, zavod yoʻlaklari	1 m2	0,4-0,5	-	0,4-0,5	-	-	-			-	-	-
- yashil maydonlar, maysazorlar va gulzorlar	1 m2	3 — 6	-	3 — 6	-	-	-			-	-	-
27. Muz maydonining yuzasini toʻldirish	1 m2	0,5	-	0,5	-	-	-			-	-	-

Izohlar:

1. Suv sarfi normalari asosiy suv isteʼmolchilar uchun belgilanishi va barcha qoʻshimcha suv sarflarini (xizmat koʻrsatish xodimlari, xizmat koʻrsatuvchi xodimlar uchun dush, tashrif buyuruvchilar, binolarni tozalash ) oʻz ichiga oladi.

Maishiy binolar va ishlab chiqarish korxonalari binolaridagi guruhli dush va oyoq vannalari, kir yuvish va umumiy ovqatlanish korxonalarida ovqat tayyorlash uchun, shuningdek shifoxonalar, sanatoriylar va poliklinikalar tarkibiga kiruvchi suv bilan davolovchi protseduralar uchun suv sarfi qoʻshimcha ravishda hisobga olinadi.

Ushbu talablar suv sarfi yuqorida keltirilgan ehtiyojlarga berilayotgan suv miqdorini hisobga olgan holda, normalari mazkur ilovada belgilangan isteʼmolchilarga taalluqli emas.

2. Oʻrtacha kunlik suv sarfi normalari variantlarni texnik-iqtisodiy taqqoslashni amalga oshirish uchun berilgan.

3. Ishlab chiqarish ehtiyojlari uchun ushbu jadvalda koʻrsatilmagan suv sarfi, ishlab chiqarishning alohida tarmoqlaridagi korxonalarni qurish boʻyicha texnologik topshiriqlar va koʻrsatmalarga muvofiq olinishi kerak.

4. Ushbu jadvalda keltirilgan fuqaroviy obyektlar, binolari va xonalari uchun normaviy suv sarfi tabiatan suv sarfi oʻxshash isteʼmolchilar uchun ushbu ilovada keltirilgan normalardan olinishi kerak.

5. Avtomatlashtirilmagan kir yuvish mashinalari oʻrnatilgan kirxonalarda va oʻziga xos ifloslanishga ega kiyimlarni yuvishda, 1 kg quruq kirni yuvish uchun issiq suv sarfi sarfini 30 foizgacha oshirish mumkin.

6. Texnologiyaga shartlariga koʻra, suvni qoʻshimcha isitish talab qilinadigan umumiy ovqatlanish korxonalari va boshqa suv isteʼmolchilari uchun issiq suv sarfi meʼyorlari 27-bandda keltirilgan koeffitsiyentni hisobga olmagan holda, ushbu ilovaga muvofiq qabul qilinishi kerak.

7. Sugʻorish uchun suv sarfi meʼyori bir marta sugʻorish hisobidan belgilanadi. Bir kundagi sugʻorishlar soni iqlim sharoitiga koʻra olinishi kerak.

8. Bino yoki inshootlarning sovuq suv taʼminotidagi yuvuvchi bachoklar oʻrniga yuvish kranlari jihozlanganda sanitariya-texnik jihozlardagi suv sarfini q₀^c=1,4 l/s qabul qilish kerak; binolar va inshootlar boʻyicha umumiy suv sarfi q₀^tot mazkur SHNQning 21 — 23-bandlariga asosan boʻyicha aniqlanishi kerak.

9. Umumiy ovqatlanish korxonalarida soatiga sotilgan U taomlar soni quyidagi formula bilan aniqlanishi lozim:

U = 2,2 n·m,

bu yerda:

n — oʻrindiqlar soni;

m — ochiq turdagi oshxonalar va kafelar uchun olingan oʻrindiqlar soni 2 ga teng; sanoat korxonalaridagi oshxonalar va talabalar oshxonalari uchun — 3; restoranlar uchun — 1,5.

Isteʼmol meʼyorlari barcha qoʻshimcha sarflarni oʻz ichiga oladi (xizmat koʻrsatish xodimlari, xizmat koʻrsatuvchi xodimlar uchun dush, tashrif buyuruvchilar, binolarni tozalash va

Umumiy ovqatlanish korxonasining ish vaqti, pishirish va yuvish uskunalarini hisobga olgan holda, loyihaning texnologik qismi bilan belgilanadi.

Ovqat tayyorlash nazarda tutilmagan umumiy ovqatlanish korxonalarida (bufet, sendvich doʻkonlari va boshqalar) suv sarfi meʼyorlari ovqat xonasida ovqat tayyorlaydigan va sotadigan hamda uyda sotiladigan korxonalardagi tariflar oʻrtasidagi farq sifatida qabul qilinishi kerak. 1 t mahsulot uchun suv sarfi meʼyori loyihaning texnologik qismi bilan belgilanadi.

(3-ilova Oʻzbekiston Respublikasi qurilish va uy-joy kommunal xoʻjaligi vazirining 2026-yil 12-iyundagi 01/2-22-sonli buyrugʻi (hisob raqami 406, 03.07.2026-y.) tahririda)

SHNQ 2.04.01-22 “Binolarning ichki suv taʼminoti va oqova suvlarni chiqarib yuborish” shaharsozlik normalari va qoidalariga
4-ILOVA

Sanitariya-texnik jihozlari soni (N), ularni ishga tushish ehtimolligi (R) va ulardan foydalanish ehtimolligi (R_hr) koʻra (a) va (a_hr,) koeffitsiyentlarining qiymatlari

R (R_hr) > 0,1 va N £200 da a (a_hr) koeffitsiyent qiymatlari

										1-jadval
N	R (R_hr)
N	0,1	0,125	0,16	0,2	0,25	0,316	0,4	0,5	0,63	0,8
2	0,39	0,39	0,40	0,40	0,40	0,40	0,40	0,40	0,40	0,40
4	0,58	0,62	0,65	0,69	0,72	0,76	0,78	0,80	0,80	0,80
6	0,72	0,78	0,83	0,90	0,97	1,04	1,11	1,16	1,20	1,20
8	0,84	0,91	0,99	1,08	1,18	1,29	1,39	1,50	1,58	1,59
10	0,95	1,04	1,14	1,25	1,38	1,52	1,66	1,81	1,94	1,97
12	1,05	1,15	1,28	1,41	1,57	1,74	1,92	2,11	2,29	2,36
14	1,14	1,27	1,41	1,57	1,75	1,95	2,17	2,40	2,63	2,75
16	1,25	1,37	1,53	1,71	1,92	2,15	2,41	2,69	2,96	3,14
18	1,32	1,47	1,65	1,85	2,09	2,35	2,55	2,97	3,24	3,53
20	1,41	1,57	1,77	1,99	2,25	2,55	2,88	3,24	3,60	3,92
22	1,49	1,67	1,88	2,13	2,41	2,74	3,11	3,51	3,94	4,33
24	1,57	1,77	2,00	2,26	2,57	2,93	3,33	3,78	4,27	4,70
26	1,64	1,86	2,11	2,39	2,73	3,11	3,55	4,04	4,60	5,11
28	1,72	1,95	2,21	2,52	2,88	3,30	3,77	4,30	4,94	5,51
30	1,80	2,04	2,32	2,65	3,03	3,48	3,99	4,56	5,27	5,89
32	1,87	2,13	2,43	2,77	3,18	3,66	4,20	4,82	5,60	6,24
34	1,94	2,21	2,53	2,90	3,33	3,84	4,42	5,08	5,92	6,65
36	2,02	2,30	2,63	3,02	3,48	4,02	4,63	5,33	6,23	7,02
38	2,09	2,38	2,73	3,14	3,62	4,20	4,84	5,58	6,60	7,43
40	2,16	2,47	2,83	3,26	3,77	4,38	5,05	5,83	6,91	7,84
45	2,33	2,67	3,08	3,53	4,12	4,78	5,55	6,45	7,72	8,80
50	2,50	2,88	3,32	3,80	4,47	5,18	6,05	7,07	8,52	9,90
55	2,66	3,07	3,56	4,07	4,82	5,58	6,55	7,69	9,40	10,80
60	2,83	3,27	3,79	4,34	5,16	5,98	7,05	8,31	10,20	11,80
65	2,99	3,46	4,02	4,61	5,50	6,38	7,55	8,93	11,00	12,70
70	3,14	3,65	4,25	4,88	5,83	6,78	8,05	9,55	11,70	13,70
75	3,30	3,84	4,48	5,15	6,16	7,18	8,55	10,17	12,50	14,70
80	3,45	4,02	4,70	5,42	6,49	7,58	9,06	10,79	13,40	15,70
85	3,60	4,20	4,92	5,69	6,82	7,98	9,57	11,41	14,20	16,80
90	3,75	4,38	5,14	5,96	7,15	8,38	10,08	12,04	14,90	17,70
95	3,90	4,56	5,36	6,23	7,48	8,78	10,59	12,67	15,60	18,60
100	4,05	4,74	5,58	6,50	7,81	9,18	11,10	13,30	16,50	19,60
105	4,20	4,92	5,80	6,77	8,14	9,58	11,61	13,93	17,20	20,60
110	4,35	5,10	6,02	7,04	8,47	9,99	12,12	14,56	18,00	21,60
115	4,50	5,28	6,24	7,31	8,80	10,40	12,63	15,19	18,80	22,60
120	4,65	5,46	6,46	7,58	9,13	10,81	13,14	15,87	19,50	23,60
125	4,80	5,64	6,68	7,85	9,46	11,22	13,65	16,45	20,20	24,60
130	4,95	5,82	6,90	8,12	9,79	11,63	14,16	17,08	21,00	25,50
135	5,10	6,00	7,12	8,39	10,12	12,04	14,67	17,71	21,90	26,50
140	5,25	6,18	7,34	8,66	10,45	12,45	15,18	18,34	22,70	27,50
145	5,39	6,36	7,56	8,93	10,77	12,86	15,69	18,97	23,40	28,40
150	5,53	6,54	7,78	9,20	11,09	13,27	16,20	19,60	24,20	29,40
155	5,67	6,72	8,00	9,47	11,41	13,68	16,71	20,23	25,00	30,40
160	5,81	6,90	8,22	9,74	11,73	14,09	17,22	20,86	25,60	31,30
165	5,95	7,07	8,44	10,01	12,05	14,50	17,73	21,49	26,40	32,50
170	6,09	7,23	8,66	10,28	12,37	14,91	18,24	22,12	27,10	33,60
175	6,23	7,39	8,88	10,55	12,69	15,32	18,75	22,75	27,90	34,70
180	6,37	7,55	9,10	10,82	13,01	15,73	19,26	23,38	28,50	35,40
185	6,50	7,71	9,32	11,09	13,33	16,14	19,77	24,01	29,40	36,60
190	6,63	7,87	9,54	11,36	13,65	16,55	20,28	24,64	30,10	37,60
195	6,76	8,03	9,75	11,63	13,97	16,96	20,79	25,27	30,90	38,30
200	6,89	8,19	9,96	11,90	14,30	17,40	21,30	25,90	31,80	39,50

P (P_hr)£0,1 va N ni istalgan soni, shuningdek P (P_hr)> 0,1 va N > 200 da a (a_hr ) koeffitsiyent qiymatlari

									2-jadval
NP yoki NP_hr	a yoki a_hr	NP yoki NP_hr	a yoki a_hr	NR yoki NP_hr	a yoki a_hr	NR yoki NP_hr	a yoki a_hr	NP yoki NP_hr	a yoki a_hr
0,015 dan kam	0,200	0,052	0,276	0,165	0,415	0,50	0,678	1,60	1,261
0,015	0,202	0,054	0,280	0,170	0,420	0,52	0,692	1,65	1,283
0,016	0,205	0,056	0,283	0,175	0,425	0,54	0,704	1,70	1,306
0,017	0,207	0,058	0,286	0,180	0,430	0,56	0,717	1,75	1,328
0,018	0,210	0,060	0,289	0,185	0,435	0,58	0,730	1,80	1350
0,019	0,212	0,062	0,292	0,190	0,439	0,60	0,742	1,85	1,372
0,020	0,215	0,064	0,295	0,195	0,444	0,62	0,755	1,90	1,394
0,021	0,217	0,065	0,298	0,20	0,449	0,64	0,767	1,95	1,416
0,022	0,219	0,068	0,301	0,21	0,458	0,66	0,779	2,00	1,437
0,023	0,222	0,070	0,304	0,22	0,467	0,68	0,791	2,1	1,479
NP yoki NP_hr	a yoki a_hr	NP yoki NP_hr	a yoki a_hr	NR yoki NP_hr	a yoki a_hr	NR yoki NP_hr	a yoki a_hr	NP yoki NP_hr	a yoki a_hr
0,024	0,224	0,072	0,307	0,23	0,476	0,70	0,803	2,2	1,521
0,025	0,226	0,074	0,309	0,24	0,485	0,72	0,815	2,3	1,563
0,026	0,228	0,076	0,312	0,25	0,493	0,74	0,826	2,4	1,604
0,027	0,230	0,078	0,315	0,26	0,502	0,76	0,838	2,5	1,644
0,028	0,233	0,080	0,318	0,27	0,510	0,78	0,849	2,6	1,684
0,029	0,235	0,082	0,320	0,28	0,518	0,80	0,860	2,7	1,724
0,030	0,237	0,084	0,323	0,29	0,526	0,82	0,872	2,8	1,763
0,031	0,239	0,086	0,326	0,30	0,534	0,84	0,883	2,9	1,802
0,032	0,241	0,088	0,328	0,31	0,542	0,86	0,894	3,0	1840
0,033	0,243	0,090	0,331	0,32	0,550	0,88	0,905	3,1	1,879
0,034	0,245	0,092	0,333	0,33	0,558	0,90	0,916	3,2	1,917
0,035	0,247	0,094	0,336	0,34	0,565	0,92	0,927	3,3	1,954
0,036	0,249	0,096	0,338	0,35	0,573	0,94	0,937	3,4	1,991
0,037	0,250	0,098	0,341	0,36	0,580	0,96	0,948	3,5	2,029
0,038	0,252	0,100	0,343	0,37	0,588	0,98	0,959	3,6	2,065
0,039	0,254	0,105	0,349	0,38	0,595	1,00	0,969	3,7	2,102
0,040	0,256	0,110	0,355	0,39	0,602	1,05	0,995	3,8	2,138
0,041	0,258	0,115	0,361	0,40	0,610	1,10	1,021	3,9	2,174
0,042	0,259	0,120	0,367	0,41	0,617	1,15	1,046	4,0	2,210
0,043	0,261	0,125	0,373	0,42	0,624	1,20	1,071	4,1	2,246
0,044	0,263	0,130	0,378	0,43	0,631	1,25	1,096	4,2	2,281
0,045	0,265	0,135	0,384	0,44	0,638	1,30	1,120	4,3	2,317
0,046	0,266	0,140	0,389	0,45	0,645	1,35	1,144	4,4	2,352
0,047	0,268	0,145	0,394	0,46	0,652	1,40	1,168	4,5	2,386
0,048	0,270	0,150	0,399	0,47	0,658	1,45	1,191	4,6	2,421
0,049	0,271	0,155	0,405	0,48	0,665	1,50	1,215	4,7	2,456
0,050	0,273	0,160	0,410	0,49	0,672	1,55	1,238	4,8	2490
4,9	2,524	8,7	3,738	15,0	5,547	27,0	8,701	46,5	13,49
5,0	2,558	8,8	3,768	15,2	5,602	27,5	8,828	47,0	13,61
5,1	2,592	8,9	3,798	15,4	5,657	28,0	8,955	47,5	13,73
5,2	2,626	9,0	3,828	15,6	5,712	28,5	9,081	48,0	13,85
5,3	2660	9,1	3,858	15,8	5,767	29,0	9,207	48,5	13,97
5,4	2,693	9,2	3,888	16,0	5,821	29,5	9,332	49,0	14,09
5,5	2,726	9,3	3,918	16,2	5,876	30,0	9,457	49,5	14,20
5,6	2760	9,4	3,948	16,4	5930	30,5	9,583	50	14,32
5,7	2,793	9,5	3,978	16,6	5,984	31,0	9,707	51	14,56
5,8	2,826	9,6	4,008	16,8	6,039	31,5	9,832	52	14,80
5,9	2,858	9,7	4,037	17,0	6,093	32,0	9,957	53	15,04
6,0	2,891	9,8	4,067	17,2	6,147	32,5	10,08	54	15,27
6,1	2,924	9,9	4,097	17,4	6,201	33,0	10,20	55	15,51
6,2	2,956	10,0	4,126	17,6	6,254	33,5	10,33	56	15,74
6,3	2,989	10,2	4,185	17,8	6,308	34,0	10,45	57	15,98
6,4	3,021	10,4	4,244	18,0	6,362	34,5	10,58	58	16,22
6,5	3,053	10,6	4,302	18,2	6,415	35,0	10,70	59	16,45
6,6	3,085	10,8	4,361	18,4	6,469	35,5	10,82	60	16,69
6,7	3,117	11,0	4,419	18,6	6,522	36,0	10,94	61	16,92
6,8	3,149	11,2	4,477	18,8	6,575	36,5	11,07	62	17,15
6,9	3,181	11,4	4534	19,0	6,629	37,5	11,31	63	17,39
7,0	3,212	11,6	4,592	19,2	6,682	38,0	11,43	64	17,62
7,1	3,244	11,8	4,649	19,4	6,734	38,5	11,56	65	17,85
7,2	3,275	12,0	4,707	19,6	6,788	39,0	11,68	66	18,09
7,3	3,307	12,2	4764	19,8	6840	39,5	11,80	67	18,32
7,4	3,338	12,4	4820	20,0	6,893	40,0	11,92	68	18,55
7,5	3,369	12,6	4877	21,0	7,156	40,5	12,04	69	18,79
7,6	3400	12,8	4,934	21,5	7,287	41,0	12,16	70	19,02
7,7	3,431	13,0	4990	22,0	7,417	41,5	12,28	71	19,25
7,8	3,462	13,2	5,047	22,5	7,547	42,0	12,41	72	19,48
7,9	3,493	13,4	5,103	23,0	7,677	42,5	12,53	73	19,71
8,0	3,524	13,6	5,159	23,5	7,806	43,0	12,65	74	19,94
8,1	3,555	13,8	5,215	24,0	7,935	43,5	12,77	75	20,18
8,2	3,585	14,0	5,270	24,5	8,064	44,0	12,89	76	20,41
8,3	3,616	14,2	5,326	25,0	8,192	44,5	13,01	77	20,64
8,4	3,646	14,4	5,382	25,5	8,320	45,0	13,13	78	20,87
8,5	3,677	14,6	5,437	26,0	8,447	45,5	13,25	79	21,10
8,6	3,707	14,8	5,492	26,5	8,575	46,0	13,37	80	21,33
81	21,56	138	34,51	235	56,10	425	97,27	615	137,78
82	21,69	140	34,96	240	57,19	430	98,34	620	138,84
83	22,02	142	35,41	245	58,29	435	99,41	625	139,90
85	22,48	144	35,86	250	59,38	440	100,49	630	140,96
86	22,71	146	36,31	255	60,48	445	101,56	635	142,02
87	22,94	148	36,76	260	61,57	450	102,63	640	143,08
88	23,17	150	37,21	265	62,66	455	103,70	645	144,14
89	23,39	152	37,66	270	63,75	460	104,77	650	145,20
90	23,62	154	38,11	275	64,85	465	105,84	655	146,25
91	23,85	158	39,01	280	65,94	470	106,91	660	147,31
92	24,08	160	39,46	285	67,03	475	107,98	665	148,37
93	24,31	162	39,91	290	68,12	480	109,05	670	149,43
94	24,54	164	40,35	295	69,20	485	110,11	675	150,49
95	24,77	166	40,80	300	70,29	490	111,18	685	152,60
96	24,99	168	41,25	305	71,38	495	112,25	690	153,66
97	25,22	170	41,70	315	73,55	500	113,32	695	154,72
98	25,45	172	42,15	320	74,63	505	114,38	700	155,77
99	25,68	174	42,60	325	75,72	510	115,45	705	156,83
100	25,91	176	43,05	330	76,80	515	116,52	710	157,89
102	26,36	178	43,50	335	77,88	520	117,58	715	158,94
104	26,82	180	43,95	340	78,96	525	118,65	720	160,00
106	27,27	182	44,40	345	80,04	535	120,78	725	161,06
108	27,72	184	44,84	350	81,12	540	121,84	730	162,11
110	28,18	186	45,29	355	82,20	545	122,91	735	163,17
112	28,63	188	45,74	360	83,28	550	123,97	740	164,22
114	29,09	190	46,19	365	84,36	555	125,04	745	165,28
116	29,54	192	46,64	370	85,44	560	126,10	755	167,39
118	29,89	194	47,09	375	86,52	565	127,16	760	168,44
120	30,44	196	47,54	380	87,60	570	128,22	765	169,50
122	30,90	198	47,99	385	88,67	575	129,29	770	170,55
124	31,35	200	48,43	390	89,75	580	130,35	775	171,60
126	31,80	205	49,49	395	90,82	585	131,41	780	172,66
128	32,25	210	50,59	400	91,90	590	132,47	785	173,71
130	32,70	215	51,70	405	92,97	595	133,54	790	174,76
132	33,15	220	52,80	410	94,05	600	134,60	795	175,82
134	33,60	225	53,90	415	95,12	605	135,66	800	176,87
136	34,06	230	55,00	420	96,20	610	136,72	810	178,98
84	22,25	156	38,56	310	72,46	530	119,71	750	166,33
820	181,08	870	191,60	920	202,10	970	212,59	1600	343,90
830	183,19	880	193,70	930	204,20	980	214,68	2000	426,80
840	185,29	890	195,70	940	206,30	990	216,78
850	187,39	900	197,90	950	208,39	1000	218,87
860	189,49	910	200,00	960	210,49	1250	271,14

SHNQ 2.04.01-22 “Binolarning ichki suv taʼminoti va oqova suvlarni chiqarib yuborish” shaharsozlik normalari va qoidalariga
5-ILOVA

Issiq suv taʼminoti tizimi uchun k_cir koeffitsiyentining qiymatlari

SHNQ 2.04.01-22 “Binolarning ichki suv taʼminoti va oqova suvlarni chiqarib yuborish” shaharsozlik normalari va qoidalariga
6-ILOVA

Issiq suv taʼminoti tizimlari uchun foydalanilayotgan davrida quvur ichki yuzasini oʻsishini hisobga olgan holda poʻlat quvurlarni gidravlik hisoblash uchun nomogramma

SHNQ 2.04.01-22 “Binolarning ichki suv taʼminoti va oqova suvlarni chiqarib yuborish” shaharsozlik normalari va qoidalariga
7-ILOVA

Suv hajmining (issiqlik akkumulyatorining) tartibga soluvchi hajmi, berilgan notekis taʼminot va isteʼmol uchun, suv sarfi davridagi (issiqlik) sarfning foizi

K^sp_hr (K^ht_hr^sp)	Soat davomidagi notekislik koeffitsiyentlari K_hr(K^ht_hr) da, j₁, % qiymatlari
K^sp_hr (K^ht_hr^sp)	1,2	1,4	1,6	1,8	2	2,5	3	4	5	6
1,0	6,7	12,3	17,1	21,2	25,0	32,6	38,5	47,2	53,5	58,2
1,1	2,0	7,2	12	16,6	20,8	28,6	34,6	43,8	50,4	55,2
1,2	-	3,3	7,9	12,3	16,0	24,1	30,6	40,3	47,2	52,5
1,3	-	1,2	4,6	8,6	12,4	21,2	27,0	37,2	44,2	49,8
1,4	-	-	2,2	5,8	9,4	17,2	24,0	34,2	41,4	47,2
1,5	-	-	-	3,1	6,3	14,0	20,7	31,1	38,8	44,7
1,6	-	-	-	1,2	4,6	11,4	18,2	28,8	36,6	43,2
1,7	-	-	-	-	2,4	9,0	15,8	26,2	34,0	40,4
1,8	-	-	-	-	0,8	6,8	13,0	24,0	31,8	38,2
1,9	-	-	-	-	-	4,8	10,8	21,4	29,6	36,0
2,0	-	-	-	-	-	3,4	8,9	19,1	27,2	33,8
2,2	-	-	-	-	-	0,6	5,6	15,2	23,6	30,2
2,4	-	-	-	-	-	-	3,1	11,8	19,8	26,5
2,6	-	-	-	-	-	-	1,2	9,0	16,8	23,2
2,8	-	-	-	-	-	-	0,6	6,4	13,8	20,2
3,0	-	-	-	-	-	-	-	4,4	11,2	17,6
3,5	-	-	-	-	-	-	-	0,4	6,0	12,0
4,0	-	-	-	-	-	-	-	-	2,6	7,4

SHNQ 2.04.01-22 “Binolarning ichki suv taʼminoti va oqova suvlarni chiqarib yuborish” shaharsozlik normalari va qoidalariga
8-ILOVA

Rezervuarning (issiqlik akkumulyatorining) tartibga soluvchi hajmi, bir tekisda suv (issiqlik) berish va notekis isteʼmol vaqtidagi suv (issiqlik) sarfining foizi

K^sp_hr (K^ht_hr^sp)	Bir tekisda suv bilan taʼminlash davomiyligi, %	Soat davomidagi notekislik koeffitsiyentlarida, j₂, %, qiymatlari
K^sp_hr (K^ht_hr^sp)	Bir tekisda suv bilan taʼminlash davomiyligi, %	1,2	1,4	1,6	1,8	2,0	2,5	3	4	5	6
1,00	100	6,7	12,3	17,1	21,3	25,0	32,6	38,5	47,5	53,5	58,2
1,09	92	7,3	10,5	14,4	18,0	21,4	28,8	34,8	44,0	50,6	55,6
1,20	84	-	11,5	13,6	16,1	18,8	25,3	31,1	40,3	47,2	52,5
1,33	75	-	-	14,4	15,6	17,5	22,4	27,5	36,4	43,4	48,9
1,50	67	-	-	-	16,9	17,4	20,4	24,4	32,4	29,2	44,9
1,71	58	-	-	-	-	19,4	19,8	22,2	28,5	34,8	40,3
2,00	50	-	-	-	-	-	21,1	21,4	25,3	30,4	35,4
2,40	42	-	-	-	-	-	-	23,0	23,4	26,6	30,5
3,00	33	-	-	-	-	-	-	-	24,2	24,4	26,4
4,00	25	-	-	-	-	-	-	-	-	26,4	25,2
6,00	17	-	-	-	-	-	-	-	-	-	33,5

SHNQ 2.04.01-22 “Binolarning ichki suv taʼminoti va oqova suvlarni chiqarib yuborish” shaharsozlik normalari va qoidalariga
9-ILOVA

Oqova suvlarni chiqarib yuborish quvurlarini gidravlik hisoblash uchun nomogramma

SHNQ 2.04.01-22 “Binolarning ichki suv taʼminoti va oqova suvlarni chiqarib yuborish” shaharsozlik normalari va qoidalariga
10-ILOVA

Suv sarfini va diafragmadagi teshiklarning diametrini aniqlash uchun nomogrammalar

1-rasm. q_o = 0,1 va 0,14 l/s P ≤ 0,15 da suv sarfi q ni aniqlash uchun nomogramma

2-rasm. q₀ = 0,2 va 0,3 l/s, P ≤ 0,15 da sekundli suv sarfi q ni aniqlash uchun nomogramma

3-rasm. q₀ ≤ 0,3 l/s, N ≤ 200 va P ˃ 0,1 da sekundli va soatlik suv sarfini aniqlash uchun nomogramma

4-rasm. q₀, l/s, q_0.hr, l/h ning turli qiymatlarida NP (NP_hr) ga bogʻliq ravishda sekundli va soatlik suv sarfini aniqlash uchun nomogramma

5-rasm. Birlashtiruvchi kallaklar va yongʻin oʻchirish kranlari orasiga oʻrnatilgan diafragmalarning teshiklarining diametrlarini aniqlash uchun nomogramma.

d₅₀, d_{70 —}diametrlari 50 mm, 65 (70) mm yongʻin oʻchirish kranlarida oʻrnatilgan diafragma teshiklarining diametri

6-rasm. Sanitariya-texnik jihozlarning suv oluvchi armaturalar oldida oʻrnatilgan diafragma teshiklarining diametrlarini aniqlash uchun nomogramma

d₁₀ i d₁₅ — diafragma teshigi diametri, mm, suv aralashtirgich va suv oluvchi armaturalarni ulovchi shartli diametri d = 10 i 15 mm, suv keltiruvchi d = 15 mm quvurda v_i₅ — suv harakati tezligi m/s, boʻlgan quvurlariga oʻrnatilgan.