|
Hujjat kuchini yo‘qotgan 24.06.2024
|
Hujjat 28.12.2009 sanasi holatiga
Amaldagi versiyaga o‘tish |
Oʻzbekiston Respublikasi Davlat arxitektura va qurilish qoʻmitasining
Shaharsozlik normalari va qoidalari
Shaharsozlik. Shahar va qishloq aholi punktlari hududlarini rivojlantirish va qurilishini rejalashtirish
LexUZ sharhiMazkur qoidalar Oʻzbekiston Respublikasi qurilish va uy-joy kommunal xoʻjaligi vazirining 2024-yil 20-maydagi 01/2-20-sonli “SHNQ 2.07.01-23 “Aholi punktlarining hududlarini rivojlantirish va qurishni shaharsozlik jihatidan rejalashtirish” shaharsozlik normalari va qoidalarini tasdiqlash toʻgʻrisida”gi buyrugʻiga (hisob raqami 261, 24.06.2024-y.) asosan oʻz kuchini yoʻqotgan.
I. UMUMIY QOIDALAR
1. * Mazkur norma va qoidalar yangi shahar va qishloq aholi punktlarini loyihalashtirish va mavjudlarini rekonstruksiya qilishga tegishli boʻlib, ularni rejalashtirish va qurilishiga nisbatan qoʻyilgan asosiy talablarni oʻz ichiga oladi.
1.1. Mazkur normalar va qoidalarda keltirilgan talablar shaharsozlik faoliyati obyektlariga nisbatan shaharsozlik va loyiha hujjatlarini ishlab chiqishda, ekspertiza qilishda va amalga oshirishda, shuningdek davlat organlari va mahalliy oʻz-oʻzini boshqarish organlari, huquqni muhofaza qilish organlari tomonidan qonunchilikda belgilangan masalalar boʻyicha qarorlar qabul qilish uchun qoʻllaniladi.
1.2. Mazkur normalar va qoidalarning talablari ular kuchga kirgan paytdan boshlab yangidan ishlab chiqilayotgan shaharsozlik va loyiha hujjatlariga, shuningdek hududlar, koʻchmas mulk va yashash muhitining mavjud holatini oʻzgarishiga olib keladigan boshqa turdagi faoliyatlarga nisbatan qoʻllaniladi.
2. Toshkent shahri hududi va uning atrofida qurilish va rekonstruksiya ishlarining loyihalarini ishlab chiqishda mazkur meʼyoriy hujjat bilan birga Toshkent shahri uchun ishlab chiqilgan va belgilangan tartibda tasdiqlangan shaharsozlik normalari va qoidalaridan ham foydalanish lozim.
3*. Shahar (shahar, ishchi, kurort) posyolkalarini aholining xuddi shunday loyiha soniga ega kichik shaharlar uchun belgilangan normalar boʻyicha loyihalashtirish lozim.
Shahar posyolkasi maqomiga ega boʻlmagan vaxta posyolkalarini, Oʻzbekiston Respublikasi “Davarxitektqurilish” qoʻmitasi bilan kelishilgan alohida loyihalash topshiriqlari boʻyicha loyihalashtirish kerak.
Keyingi tahrirga qarang.
3.1. Shahardan tashqarida korxonalar va obyektlar yonidagi posyolkalar shahar turidagi posyolka maqomiga ega boʻlmasa, tegishli idoralarning normativ hujjatlari boʻyicha loyihalanadi, bu kabi hujjatlar mavjud boʻlmaganda esa — aholining xuddi shunday loyiha soniga ega qishloq aholi punktlari uchun belgilangan normalar boʻyicha loyihalanadi.
3.2. Shahar va qishloq aholi punktlarini loyihalashtirishda fuqarolik himoyasi boʻyicha muhandislik-texnik tadbirlari boʻlimi maxsus normativ hujjat hisoblangan SHNQ 1.03.11-07 “Oʻzbekiston Respublikasida shaharlar va boshqa aholi punktlarning bosh rejasida fuqaro muhofazasining muhandislik-texnik tadbirlari boʻlimining tarkibi, ishlab chiqish tartibi, tegishli idoralar bilan kelishish va tasdiqlashga doir Yoʻriqnoma” talablariga muvofiq ishlab chiqiladi.
3.3. Mazkur normalar va qoidalarda keltirilgan shaharsozlikka oid atamalar va tushunchalar Oʻzbekiston Respublikasi Shaharsozlik kodeksi va QMQ 1.01.04-98 “Meʼmoriy-qurilish atamalari” hujjatlarida keltirilgan taʼrif va tushunchalarga asoslanadi.
Bundan tashqari, quyidagi atamalar va tushunchalarni qoʻllash tavsiya etiladi:
Atamalar va taʼriflar
Shahar va posyolka chizigʻi — aholi punkti yerlarining ularni yer fondining boshqa toifalaridan ajratib turadigan, shaharsozlik hujjatlarida belgilab qoʻyilgan tashqi chegarasi
Yer uchastkasi — aniq belgilangan chegaralar (qizil chiziqlar)ga, maydonga, joylashuviga ega, huquqiy maqomi va boshqa jihatlari yer kadastrida va davlat roʻyxatga olish hujjatlarida koʻrsatilgan yer yuzasining bir qismi.
Imoratlar qurilishi amalga oshiriladigan hudud — shaharsozlik hujjatlarida belgilangan chegaralar va funksional maqsadli tartibga ega imoratlar qurilgan yoki imoratlar qurilishi lozim boʻlgan hudud.
Turar-joy tumani — aholiga davriy ravishda xizmat koʻrsatishga moʻljallangan umumiy markazga ega boʻlgan mavzelar va dahalar guruhi.
Daha — aholi punkti rejaviy tuzilmasining elementi hisoblanib, magistrallar yoki turar-joy koʻchalari va oʻtish yoʻllarining qizil chiziqlari, shuningdek shahar rejaviy tuzilmasining boshqa elementlaridan shaharsozlikka oid muvofiqlashtirishning boshqa chiziqlari bilan chegaralanadi.
Mavze (mikrorayon) — chegaralarida shaharsozlikka oid loyihalash normativlari asosida tegishli hududlarda yashayotgan va boshqa aholi uchun ijtimoiy va kommunal-maishiy xizmatlar kompleks ravishda taʼminlanishi amalga oshiriluvchi, aksariyat hollarda istiqomat qilish uchun moʻljallangan bir yoki bir necha dahalardan tashkil topgan aholi punkti rejaviy tuzilmasining elementi.
Qizil chiziq — dahalar, mavzelar va rejalashtirish tuzilmasi boshqa qismlarining hududlarini aholi punktlarining koʻchalari, tor koʻchalari va maydonlaridan ajratib turuvchi, shaharsozlik hujjatlarida belgilab qoʻyiladigan chegaralar.
Umumiy foydalanish hududlari — aholining erkin harakatlanishi uchun moʻljallangan va hokimiyat organlariga biriktirilgan, shu jumladan mavze (daha)lar hududlaridan tashqarida joylashgan — maydonlar, qirgʻoq boʻyi koʻchalari, bulvarlar hamda mavze (daha)lar hududida joylashgan tor koʻchalar va xiyobonlar.
Qurishni tartibga solish chiziqlari — binolar va inshootlarni joylashtirishda shaharsozlik hujjatlarida qizil chiziqlardan yoki yer uchastkasi chegaralaridan maʼlum oraliq joy tashlagan holda belgilab qoʻyiladigan qurish chegaralari;
Shaxsiy turar-joy qurilishi obyektlari — alohida yer uchastkasida joylashib, bir oila istiqomat qilishi uchun moʻljallangan, qavatlar soni uchtadan ortiq boʻlmagan, alohida joylashgan va/yoki birlashtirilgan turar-joy binolari.
Birlashtirilgan turar-joy binolari — soni oʻntadan oshmagan bir nechta bloklardan iborat, qavatlari uchtadan ortiq boʻlmagan va har biri bitta oila istiqomat qilishiga moʻljallangan, qoʻshni blok yoki qoʻshni bloklar bilan umumiy devor (devorlar)ga ega, alohida uchastkada joylashgan va uchastkadan umumiy foydalanish hududiga chiqish yoʻliga ega shaxsiy turar-joy binolari.
Koʻp xonadonli turar-joy binolari — xonadonlari qavatma-qavat joylashgan va koʻp xonadonli turar-joy binosining umumiy mulki hisoblangan yer uchastkasiga ega turar-joy binolari.
Kam qavatli turar-joy binolari — mansarda qavatini ham qoʻshib hisoblaganda 1 — 3 qavatli turar-joy binolari.
Oʻrta qavatli koʻp xonadonli turar-joy binolari — mansarda qavatini ham qoʻshib hisoblaganda 4 — 8 qavatli turar-joy binolari.
Koʻp qavatli koʻp xonadonli turar-joy binolari — 9 va undan koʻp qavatli turar-joy binolari.
Hovlili turar-joy binolari zonasi — asosan, shaxsiy turar-joy uylari bilan band boʻlgan va chorva mollari va parrandalarni saqlashga ruxsat etilgan hudud.
Kottej turidagi turar-joy binolari zonasi — asosan, 1 — 3 qavatli shaxsiy turar-joy uylari bilan band boʻlgan va chorva mollari va parrandalarni saqlashga ruxsat etilmaydigan hudud.
Funksional zonalar — hududiy rejalashtirish hujjatlari (bosh rejalar va hududiy rejalashtirish tarhlari) vositasida ushbu zonalarda amalga oshiriladigan qurilishni rivojlantirish parametrlarini aniqlash bilan birgalikda hududning asosiy vazifalarini aks ettiruvchi chegaralarni belgilab beruvchi zonalar.
Hududiy zonalar — shaharsozlikning zonalashtirish (yerdan foydalanish va qurilishni amalga oshirish) hujjatlarida ushbu hududlarda joylashgan yer uchastkalaridan ruxsat etilgan foydalanish turlarini, yer uchastkalari va kapital qurilish obyektlarining joiz chegaraviy parametrlarini aniqlab beruvchi chegaralar va shaharsozlik reglamentlarini belgilovchi zonalar.
Hududiy zonaning zona osti hududi (yoki “zona osti”) — yer uchastkalarining chegaraviy joiz (maksimal yoki minimal) oʻlchamlari va/yoki kapital qurilish obyektlarining ruxsat etilgan qurilishi, rekonstruksiyasi boʻyicha, ushbu zonaning boshqa zona osti hududlari uchun belgilangan chegaraviy joiz oʻlchamlar va parametrlardan farqlanuvchi chegaraviy joiz parametrlari belgilangan hududiy zonaning bir qismi
Koʻcha, maydon — shaharning koʻcha-yoʻl tarmogʻining qizil chiziqlari bilan chegaralangan umumiy foydalanish hududlari.
Yoʻl-koʻcha tarmogʻi — odatda, umumiy foydalanish uchun moʻljallangan hududiy kommunikatsiya obyektlari (maydonlar, koʻchalar, tor koʻchalar, qirgʻoq boʻyi koʻchalar, bulvarlar)ning oʻzaro bogʻlangan tizimi.
Shahar va qishloq aholi punktining tabiiy majmuaviy (TM) hududi — asosan, muhitni himoyalovchi, tabiatni qoʻriqlovchi, rekratsion, sogʻlomlashtiruvchi va landshaftni tashkil etuvchi funksiyalarni bajaruvchi, aksariyat hollarda, oʻsimlikli va (yoki) suvli obyektlari mavjud boʻlgan hududlar.
Alohida muhofazalanadigan (qoʻriqlanadigan) tabiiy hududlar (AMTH) — davlat organlarining qaroriga koʻra xoʻjalik faoliyatida foydalanishdan toʻliq yoki qisman chiqarilgan va muhofazalanishi boʻyicha alohida tartib oʻrnatilgan tabiatini muhofaza qilish, ilmiy, madaniy, estetik, rekratsion va sogʻlomlashtirish boʻyicha alohida ahamiyatga ega boʻlgan tabiiy majmualari va obyektlari mavjud yer, suv yuzalari va ular ustidagi havo boʻshligʻi uchastkalari.
Hududlarining muvofiqlashtirilishi alohida shartlangan zonalar — qoʻriqlanuvchi, sanitariya-himoya zonalar, Oʻzbekiston Respublikasi xalqlari madaniy merosi obyektlarini (keyinchalik matnda — madaniy meros obyektlari) muhofaza qilish zonalari, suvni muhofaza qilish, ichimlik suvi manbalarini muhofaza qilish, qoʻriqlanuvchi obyektlar zonalari va Oʻzbekiston Respublikasi qonunchiligiga muvofiq belgilanuvchi boshqa zonalar.
Koʻkalamzorlashtirilgan hududlar — tabiat majmuasi hududining bir qismi boʻlib, unda quyidagilar joylashadi:
park, bogʻ, xiyobon, bulvar kabi sunʼiy yaratilgan bogʻ-park majmualari va obyektlar;
yuzasining 70 % dan kam qismi daraxtzor va oʻsimliklar bilan qoplangan turar-joy, ijtimoiy-amaliy va boshqa zonalarning hududlari.
Zonalashtirish — hududni rivojlantirishning shaharsozlik jihatidan rejalashtirilishida shaharsozlikning foydalanish turlarini hamda bu turlardan foydalanishdagi cheklashlarni belgilab olgan holda uning funksional maqsadga koʻra boʻlinishi;
Piyodalar uchun moʻljallangan zona — piyodalar harakatlanishi uchun moʻljallangan hudud, ushbu hududga xizmat koʻrsatuvchi maxsus transportdan tashqari boshqa transport vositalarining harakatlanishi taqiqlanadi.
Avtotransport vositalari saqlanish joyi — shaharda doimiy istiqomat qiluvchi aholiga tegishli avtotransport vositalarining roʻyxatga olingan joyi boʻyicha saqlanishi.
Avtotransport vositalarining toʻxtash joyi — turli funksional obyektlarga tashrif buyurgan shaxslarga tegishli avtotransport vositalarining vaqtincha toʻxtash joyi
Avtomobillar turish joyi — avtomobillar saqlanishi yoki turishi uchun moʻljallangan ochiq maydonchalar. Avtomobillarni saqlash uchun moʻljallangan joylar soyabonlar, yengil toʻsiqlar bilan oʻralgan bokslar hamda koʻrikdan oʻtkazish estakadalari bilan jihozlanishi mumkin. Avtomobillarning turish joylari koʻchadan tashqarida (shu jumladan, transport qatnaydigan yoʻlning qisman kengaytirilgan joyida) yoki koʻchaning oʻzida (transport qatnaydigan yoʻlning belgilar bilan koʻrsatilgan qismida) tashkil qilinishi mumkin.
Mehmonlar uchun moʻljallangan avtomobillar toʻxtash joyi — turar-joy zonalariga tashrif buyuruvchilarning avtomobillari turishi uchun moʻljallangan ochiq maydonchalar.
Garajlar — avtomobillar uzoq muddat saqlanishi, joylashtirilishi, ularga texnik xizmat koʻrsatish uchun moʻljallangan binolar.
Avtomobillar turish joyi-garajlar — yuvish joylari, koʻrikdan oʻtkazish chuqurlari va estakada kabi oddiy qurilmalardan murakkabroq texnik xizmat koʻrsatish jihozlari boʻlmagan va avtomobillarni saqlanishi, turishi uchun moʻljallangan bino va inshootlar. Avtomobillar turish joyi-garajlar toʻliq yoki qisman tashqi toʻsiqqa ega boʻlishi mumkin.
TXS — avtomobillarga texnik xizmat koʻrsatish stansiyasi.
AYOQS, AGQS, AGTKS — suyuq motor yoqilgʻisida, suyuq va siqilgan uglevodorodli gazda ishlovchi avtomobillarga yoqilgʻi quyish stansiyalari.
Aholi punktlararo hududlar — aholi punktlari chegarasidan tashqaridagi ikki va undan ortiq aholi punkti oʻrtasidagi hududlar.
Ishlab chiqarish va boshqa turdagi obyektlarning muhitni muhofaza qilish funksiyalarini bajaruvchi sanitariya-himoya zonalari — amaldagi qonunchilikka muvofiq, obyektning atrof-muhitga zararli taʼsirining xususiyati va darajasiga bogʻliq ravishda, sanitariya-himoya zonasi belgilanishi va tashkil qilinishi zarur boʻlgan va shaharning turar-joy qismini sanoat korxonasi, shuningdek boshqa obyektlardan ajratib turuvchi maxsus vazifalar uchun moʻljallangan, shu jumladan maxsus vazifalarni bajaruvchi daraxtzorlari mavjud boʻlgan hudud.
II. SHAHAR VA QISHLOQ AHOLI PUNKTLARI HUDUDINI RIVOJLANTIRISH VA QURILISHINI REJALASHTIRISH PRINSIPLARI
Aholini joylashtirish tizimida shahar va qishloq aholi punktlarining joylashuvi
4. Shahar va qishloq aholi punktlari umumrespublika miqyosidagi joylashtirish tizimi va uning tarkibiga kiruvchi viloyatlar, tumanlar, qishloq xoʻjalik korxonalarining joylashtirish tizimlari, shuningdek mintaqaviy joylashtirish tizimlarining tarkibiy qismlari sifatida loyihalashtirilishi lozim.
Bunda joylashtirish tizimlari uchun yagona boʻlgan ijtimoiy, ishlab chiqarish, muhandislik-transport va boshqa infratuzilmalar, shuningdek joylashtirish tizimlarining markazi yoki kichik markazi vazifasini bajaruvchi aholi punktining taʼsir doirasidagi istiqbolli rivojlanayotgan mehnat, madaniy-maishiy va rekratsion aloqalar shakllanishini hisobga olish zarur.
5*. Turli hududiy darajalar uchun joylashtirish tizimlari markazi vazifasini bajaruvchi-aholi punktlarini taʼsir doiralari Oʻzbekiston Respublikasi hududidagi joylashtirishning Bosh sxemasi, Oʻzbekiston Respublikasi, Qoraqalpogʻiston Respublikasi, viloyatlar va tumanlar (tumanlar guruhi) hududini rejalashtirish sxema va loyihalarining maʼlumotlari asosida qabul qilinishi lozim.
Barcha tizimlar uchun aholi, ishlab chiqarish va tabiiy sharoitlar hududlarni funksional makon sifatida tashkil etishni kompleks ravishda boshqaradigan asosiy resurs omillar sifatida xizmat qilishlari lozim.
5.1. Aholi punktlari tizimining shakllanish xususiyatlari Respublikaning turli mintaqalarida aholi joylashuvi rivojlanishining tarixan shakllanganligi va tabiiy sharoitlari bilan belgilanadi:
aholisi zich joylashgan va yaxshi rivojlangan urbanistik tuzilmalar hamda aholining keng diapazonli joylashuviga ega, avvaldan oʻzlashtirilganligi va aholi punktlari taqsimlanishining nisbatan bir tekisda boʻlgan hududlari (Toshkent, Samarqand, Buxoro viloyatlari, Fargʻona vodiysi va boshq.);
qulay tabiiy-iqlimiy mintaqalar va kommunikatsion karkaslar boʻgʻinida jamlangan mayda aholi punktlaridan iborat Xorazm va Qoraqalpogʻistondagi qadimdan sugʻorilib kelinuvchi hududlar;
Fargʻona vodiysining markaziy qismi, Qarshi, Jizzax choʻllari va Mirzachoʻldagi qishloq va shahar aholi punktlari ancha tarqoq joylashgan yangi sugʻoriladigan yerlar;
daryolarining vohalarida katta boʻlmagan qishloq aholi punktlari joylashgan togʻli hududlar;
kichik qishloq aholi punktlari va yaylovlarga ega boʻlgan dasht-choʻl hududlar.
5.2. Qadimdan sugʻoriladigan hududlardagi loyihalashtirish ishlarida qishloq aglomeratsiyalari, yaʼni bir nechta qishloq aholi punktlarining bitta aholi punktiga qoʻshilib ketishi boʻyicha shakllangan dastlabki shartlar hisobga olinishi zarur.
Sanoati va shaharlari jadal rivojlangan mintaqalarda shahar aglomeratsiyalarining shakllanish tendensiyalarini hisobga olish lozim. Shaharlar tarkibiga qoʻshilib ketgan qishloqlarni ham kiritish zarur.
5.3. Joylashtirish tizimini shakllantirish joylashtirishning bosh sxemasi (JBS), hududiy tashkillashtirishning kompleks bosh sxemasi (HTKBS) tomonidan belgilanishi, bu tizimlarni detallashtirish esa — viloyat va tumanlarni rejalashtirish sxemalari va loyihalarida aks etishi lozim.
Ushbu ishlanmalar asosida shahar va posyolkalarining bosh rejalari ishlab chiqilishi lozim. Shahar aholi punktlarining bosh rejasi ishlab chiqilishidan 5 yildan ortiq vaqt ilgari bajarilgan muayyan hududning sxemasi va loyihasi mavjud boʻlgan taqdirda, rejalashtirayotgan tashkilotlar, vazirliklar va idoralar, ilmiy tadqiqot va loyiha institutlarining maʼlumotlari asosida uning istiqbolli rivojlanishini aniqlashtirib olish zarur.
5.4. Aholi punktlarini loyihalashtirishda ularning joylashtirish tizimidagi bugungi kundagi va kelajakda tutadigan oʻrnini hisobga olish lozim. Ana shu tizim asosida mazkur aholi punktlarining yuksakroq darajadagi joylashtirish tizimi markazlari hamda loyihalashtirilayotgan aholi punktlarning taʼsir zonasiga kiradigan manzilgoh va hududlar bilan ishlab chiqarish, mehnat, madaniy-maishiy va rekratsion aloqalarining rivojlanishi belgilanishi zarur.
Turli darajadagi joylashtirish tizimlari markazlari vazifasini bajaradigan aholi punktlarining taʼsir zonalarining oʻlchamlari tumanlarni rejalashtirish sxemalari va loyihalari boʻyicha ishlanmalar asosida qabul qilinishi lozim.
5.5. Shahar va qishloq aholi punktlarini rejalashtirish loyihalarini ishlab chiqishda ularning buysunganligi, maʼmuriy-xoʻjalik ahamiyati, joylashtirish tizimlarida tutgan oʻrni va ahamiyati hisobga olinishi lozim:
mintaqaviy markaz — Toshkent;
viloyatlararo submintaqaviy markazlar;
GSNM markazi hisoblangan viloyatlar markazlari;
shaharlar, shahar va qishloq posyolkalari — mahalliy joylashtirish tizimlari markazi hisoblangan qishloq maʼmuriy tumanlarining markazlari;
shaharlar, shahar va qishloq posyolkalari — dam olish markazlari, sanoat va transport markazlari, shuningdek qishloq posyolkalari — joylashtirishning mahalliy tizimlari tarkibiga kiruvchi va joylashtirishning dastlabki boʻgʻini hisoblanuvchi qishloq xoʻjalik korxonalarining markaziy posyolkalari.
5.6. Shaharlar — GSNM markazlarida markaz aholisidan tashqari butun guruh tizimi aholisiga ham xizmat koʻrsatadigan yirik sanoat korxonalari, transport obyektlari va ijtimoiy-madaniy-maishiy muassasalarni joylashtirish lozim.
Joylashtirishning mahalliy tizimi markazida qishloq xoʻjalik mahsulotlari qayta ishlanishini taʼminlaydigan va mazkur tuman, GSNM markazlarida joylashgan korxonalar filiallari, shuningdek joylashtirishning mahalliy tizimi aholisiga ijtimoiy-madaniy-maishiy xizmat koʻrsatuvchi muassasalar ehtiyojini qondirishga xizmat qiladigan sanoat korxonalari joylashtirilishi lozim.
Qishloq xoʻjalik korxonalarining markaziy posyolkalarida ishlab chiqarish-taʼmirlash va xoʻjaliklarning ombor obyektlarini hamda qishloq xoʻjalik korxonasining butun aholisiga mavsumiy xizmat koʻrsatadigan muassasalarni joylashtirish lozim, bu yerda shuningdek, agrosanoat kompleksi korxonalari va GSNM markazlari hamda mahalliy joylashtirish tizimlarida joylashgan korxonalarning filiallari ham joylashishi mumkin.
5.7. Mahalliy joylashtirish tizimlari uchun markaz bilan ijtimoiy-madaniy-maishiy aloqa bogʻlashni 1,5 soatlik, GSNM markazlari, viloyatlararo va mintaqaviy markazlar uchun esa — 2 soatlik qatnash masofasida oʻrnatish tavsiya etiladi.
Qatnaladigan mehnat migratsion aloqalar: mahalliy tizimlar uchun 45 daqiqadan, GSNM uchun 60 daqiqadan oshmasligini hisobga olgan holda tashkil qilinishi lozim.
5.8. Sugʻoriladigan mintaqada aholi punktlari tarmogʻining oʻta zich boʻlgan sharoitida aholi sonini hisoblashda tizimlarning markazlaridagi boshqa aholi punktlari bilan har kungi mehnat aloqalarini hisobga olish zarur. Joylashtirishning mahalliy tizimlari markazlari uchun taxminiy hisob-kitob qilishda ishga kelayotganlar sonini shahar aholisini tashkil etadigan guruh sonining 5 — 15 % atrofida, GSNM markazlari uchun esa 5 — 10 % miqdorida qabul qilish tavsiya etiladi.
Shahar, shahar posyolkasining meʼmoriy — rejaviy tuzilmasini hal qilishda yondosh qishloq posyolkalari bilan oʻzaro aloqalarni hisobga olish, qishloq aholi punktlari tuzilmasini hal qilishda esa ularning qishloq aglomeratsiyasiga qoʻshilib ketishini nazarda tutish zarur.
5.9. Manzilgohlarning istiqbolli rivojlanishi quyidagi viloyatlararo joylashtirish tizimlarini shakllantirishga asoslanishi lozim:
Toshkent (Toshkent, Sirdaryo viloyatlari);
Fargʻona (Andijon, Namangan va Fargʻona viloyatlari);
Buxoro (Buxoro va Navoiy viloyatlari);
Samarqand (Samarqand va Jizzax viloyatlari);
Qashqadaryo (Qashqadaryo va Surxondaryo viloyatlari);
Quyi Amudaryo (Qoraqalpogʻiston va Xorazm viloyati).
Viloyatlararo tizimlarning markazlarida (Toshkent, Fargʻona, Buxoro, Samarqand, Qarshi va Nukus shaharlarida) loyihalashtirish ishlari bajarishda butun mintaqaga xizmat koʻrsatadigan ilm-fan, madaniyat markazlari, oliy oʻquv yurtlari, xoʻjalik tashkilotlari, aksionerlik jamiyatlari, trestlar, banklar barpo etish koʻzda tutilishi lozim.
6*. Joylashtirish tizimlari markazlari boʻlgan oʻta yirik, yirik va katta shaharlar hududini rivojlantirish va qurilishini rejalashtirish loyihalarini shahar bilan yagona xoʻjalik-iqtisodiy, muhandislik-texnik, tabiiy-ekologik va shaharsozlik-rejalashtirish majmuasini hosil qiluvchi shahar atroflari hududi bilan birgalikda koʻrib chiqish kerak.
Oʻta yirik, yirik va katta shaharlarga yondosh hududlar qishloq xoʻjalik yer-mulklari, landshaftli-rekratsion zonalar, kichik aholi punktlari va boshqa obyektlarni oʻz ichiga oluvchi koʻkalamzorlashtirilgan mintaqa sifatida rejalashtirilishi kerak.
Shu bilan birga, mos tarzda, mehnat zaxiralarini hisoblash va shahar kichik tizimlarining rivojlanish koʻrsatkichlarini aniqlash markaz-shahar atrofidagi aholi punktlar bilan har kungi mehnat va madaniy-maishiy aloqalarni hisobga olingan holda, 16-ilovaga muvofiq mehnat resurslari balansi asosida amalga oshirilishi kerak.
7. Aholi punktlari hududining rivojlanishi va qurilishini rejalashtirish loyihalarini meʼyorlanuvchi rivojlanish koʻrsatkichlarini tanlashni aniqlashga imkon beruvchi loyihadan avvalgi ilmiy-tadqiqot ishlari asosida amalga oshirish maqsadga muvofiq boʻladi.
8*. Shahar va qishloq aholi punktlari hisoblangan muddat uchun aholining loyihaviy soniga bogʻliq ravishda 1-jadvalga muvofiq guruhlarga boʻlinadi, bunda bosh rejalar ishlab chiqish boʻyicha qurilishning birinchi navbati 5 — 7 yil, hisobiy muddati esa — 20 — 25 yil qilib belgilanadi.
| 1-jadval* | |||
| Aholi punktlari guruhlari | Aholi, ming kishi | ||
| Shaharlar | Shahar posyolkalari | Qishloq aholi punktlari | |
| Oʻta yirik | 1000 dan ortiq | - | |
| Yirik | 250 dan 1000 gacha | 10 dan ortiq | 5 dan ortiq |
| Katta | 100 dan 250 gacha | 5 dan 10 gacha | 3 dan 5 gacha |
| Oʻrta | 50 dan 100 gacha | 3 dan 5 gacha | 1 dan 3 gacha |
| Kichik | 50 gacha | 3 gacha | 1 gacha |
Izoh*: 1. Shaharlar va shahar posyolkalarining bosh rejalari tasdiqlanganidan keyin har 10 yilda korrektura qilinishi lozim.
2. Aholi soni 250 mingdan ortiq boʻlgan shaharlar uchun loyihalar 2 bosqichda ishlab chiqish tavsiya etiladi:
shahar va uning atrofi zonasi bosh rejasining texnik — iqtisodiy asoslanishi (TIA);
shahar bosh rejasi loyihasi.
3. Shaharlar, shahar posyolkalari va qishloq aholi punktlaridagi aholining hisoblangan soni 20,0 ming kishigacha boʻlsa, u holda bosh rejalarni batafsil rejalashtirish loyihasi bilan birga qoʻshib ishlash tavsiya etiladi.
4. Shaharning istiqbolli rivojlanishi uchun (30 — 40 yil) nazarda tutilgan zaxira hududlari shahar chegara chizigʻiga kiritilgan boʻlishi va shaharning kelgusidagi ehtiyojlari uchun foydalanilishi lozim.
9.* Aholining loyihaviy muddat uchun hisoblangan soni aholi punktining istiqbolli rivojlanishi toʻgʻrisidagi maʼlumotlar asosida, aholining tabiiy va mexanik tarzda ortishi boʻyicha demografik prognoz va mayatnikli migratsiyani hisobga olingan holda aniqlanishi lozim.
10*. Shahar va qishloq aholi punktlari rivojlantirilishi uchun hudud meʼmoriy-rejaviy yechimlarning texnik-iqtisodiy, sanitariya-gigiyenik koʻrsatkichlar, yoqilgʻi-energetik, suv, hududiy zaxira lar, atrof muhit holatining variantlarini taqqoslash asosida, tabiiy va boshqa sharoitlarning kelajakdagi oʻzgarishi boʻyicha prognozlarni, ushbu hududlardan oqilona funksional foydalanish imkoniyatini hisobga olgan holda tanlanishi lozim.
Yangi shahar va boshqa aholi punktlarini qurish, mavjudlarini rekonstruksiya qilish uchun hududlarni tanlash aholining ishlash, yashash va dam olish joylarini oqilona joylashtirish imkoniyatlarini hisobga olgan holda, hududlarning tabiiy va boshqa sharoitlarini oʻrganish va tahlil qilish, variantlarning texnik iqtisodiy, sanitariya-gigiyenik va meʼmoriy-rejaviy koʻrsatkichlarini taqqoslash asosida amalga oshirish zarur.
Yangidan qurilayotgan sanoat korxonalari mehnatkashlarini joylashtirish uchun hudud tanlash ushbu korxonalar uchun hudud tanlash bilan bir vaqtda amalga oshirish zarur.
Yangidan qurilayotgan shahar va boshqa aholi punktlari uchun, hamda mavjudlarini rekonstruksiya qilish uchun hududlarni qishloq xoʻjalik maqsadida foydalanilmaydigan yoki qishloq xoʻjaligi uchun yaroqsiz boʻlgan yerlardan yoki qishloq xoʻjaligi uchun sifati yomon boʻlgan, foydalanilgan hollarda esa oʻzlashtirish uchun maxsus muhandislik tadbirlarini oʻtkazish talab etadigan yerlardan tanlash lozim.
Shahar va boshqa aholi punkti uchun belgilangan chegaralarda joylashgan, ammo qurilish obyektlari mavjud boʻlmagan yerlar birinchi navbatda oʻzlashtirilishi lozim.
Sugʻoriladigan va zaxi qochirilgan yerlar va shudgorlarda, koʻp yillik mevali daraxtlari va uzumzorlari bor boʻlgan yer maydonlarida, shuningdek suvni muhofazalovchi, himoya maqsadlarida oʻtqazilgan va boshqa turdagi oʻrmonlar bilan band yerlarda yangi shaharlarni va boshqa aholi punktlari, sanoat korxonalari, inshootlar, binolar va kommunikatsiyalarni joylashtirish, mavjudlarini rekonstruksiya qilishga faqat istisno tariqasida, koʻrsatilgan yerlarning Yer kodeksiga muvofiq isteʼmoldan chiqarilishi faqat Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi qarori boʻyicha amalga oshirilishini hisobga olgan holda, ruxsat etiladi.
Shaharlar va boshqa aholi punktlari hududlarida quriladigan, sanoat korxonalari, binolar va inshootlarning maydon oʻlchamlari minimal zarur kattalikda, imoratlar qurilishining zichlik meʼyorlariga rioya qilingan holda qabul qilinishi kerak.
Foydali qazilmalari mavjud maydonlarda imorat qurish uchun yer uchastkalarini ajratib berilishi davlat togʻ-kon nazorat organlari bilan kelishilgan holda amalga oshiriladi.
Binolar, inshootlar va kommunikatsiyalarni joylashtirish quyidagi hollarda ruxsat etilmaydi:
shaxtalar va foydali qazilmalarni boyitish kombinatlarining togʻ jinslari agʻdarmalari mavjud boʻlgan xavfli zonalarida;
oʻpirilishlar, qor koʻchkilari va sel oqimlari, suv omborlaridan favqulodda suv chiqarilishi va suv bosish xavfi mavjud boʻlgan zonalarda;
suv taʼminoti manbalari sanitariya muhofazasi doiralarining birinchi zonasida;
loyihalanayotgan obyektlar kurortlardagi davolash vositalarini ishlatish bilan bevosita bogʻliq boʻlmagan hollarda, kurortlar sanitariya muhofazasi doirasi zonasida;
himoya va sanitariya-gigiyenik funksiyalarni bajaruvchi va aholi dam oluvchi maskanlar hisoblangan oʻrmonlar, oʻrmonli parklar va boshqa daraxtzorlar egallagan shaharlarning yashil zonalari yerlarida;
sanitariya-gigiyenik xizmatlar koʻrsatuvchi tashkilotlar belgilagan muddatlari oʻtmagunga qadar organik va radiaktiv chiqindilar bilan ifloslangan yerlarda;
tabiiy majmualarga talofat yetkazishi yoki ilmiy va madaniy qiymatga ega boʻlgan tabiiy obyektlar saqlanishiga xavfi mavjud boʻlgan hollarda qoʻriqxonalar va ularning muhofaza qilinuvchi zonalarida bino, inshootlar hamda kommunikatsiyalarni joylashtirish taqiqlanadi.
yodgorliklarni saqlash boʻyicha tegishli tashkilotlarning ruxsatisiz binolar, inshootlar va kommunikatsiyalarni tarixiy va madaniy meros yodgorliklarini himoya qilish zonalarida joylashtirish taqiqlanadi;
koʻchmas tarixiy va madaniy yodgorliklarni buzish, koʻchirish, oʻzgartirish taqiqlanadi. Faqat alohida hollardagina Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi ruxsati bilan bu qoidaga oʻzgartirish kiritilishi mumkin.
11*. Hududlardan funksional foydalanish ustuvorligini hisobga olib, aholi punktining hududi turar-joy, ishlab chiqarish va landshaft-rekreatsiya qismlarga boʻlinadi.
Turar-joy hududi turar-joy fondi, jamoat bino va inshootlari, shu jumladan ilmiy-tadqiqot institutlari va ularning majmualari, koʻchalar, maydonlar, parklar va boshqa umumiy foydalanish joylari, shuningdek, sanitariya-ihota zonalarini yaratishni talab etmaydigan baʼzi kommunal va sanoat obyektlarini joylashtirish uchun moʻljallangan.
Ishlab chiqarish hududi sanoat korxonalari va ular bilan bogʻliq boʻlgan ilmiy muassasalarning tajriba ishlab chiqarish obyektlari bilan birgalikdagi majmualari, kommunal-ombor obyektlari, tashqi transport inshootlari, shahardan tashqari va shahar atrofi avtomobil yoʻllarini, muhandislik inshootlari va tarmoqlarini, shuningdek, ishchilarga xizmat koʻrsatish muassasalari va korxonalarini joylashtirish uchun moʻljallangan.
Qishloq aholi punktlaridagi ishlab chiqarish hududi qishloq xoʻjalik mashinalarini taʼmirlash ustaxonalari va garajlari, urugʻ va oʻgʻit omborlari, qishloq xoʻjalik mahsulotlari va chorva yemlari omborlari, chorvachilik fermalari hamda qishloq xoʻjalik mahsulotlarini qayta ishlash va saqlashga moʻljallangan obyektlarni joylashtirish uchun moʻljallangan.
Landshaft — rekreatsiya hududi koʻkalamzorlashtirilgan va suv bilan taʼminlangan ochiq umumiy foydalanish maydonlari tizimidan, shuningdek, koʻchatzor va sanitariya-ihota zonalaridan iborat boʻladi.
Mazkur hududlar chegarasida turli funksional maqsadli zonalar ajratiladi: turar-joy qurilishi, jamoatchilik markazlari, sanoat va kommunal-ombor, ilmiy va ilmiy-ishlab chiqarish, tashqi transport, ommaviy dam olish va kurort zonalari, muhofaza etiladigan landshaftlar va boshqalar.
12*. Shahar va qishloq aholi punktlari rejaviy tuzilmasini funksional zonalarning ixcham joylashuvi va oʻzaro aloqalarini, hududning oqilona boʻlinishi, hududdan uning shaharsozlik qimmatliligiga bogʻliq holda samarali foydalanish, meʼmoriy-shaharsozlik anʼanalari, tabiiy-iqlimiy, landshaft, milliy-maishiy va boshqa hududiy xususiyatlarni birgalikda hisobga olish, atrof muhitni, madaniy meros obyektlarini va fuqaro muhofazasi talablarining texnik-muhandislik tadbirlarini taʼminlagan holda shakllantirish lozim.
13*. Har bir qishloq xoʻjaligi korxonasi va qishloq fuqarolari yigʻini hududining rejalashtirish va rivojlantirish loyihasi SHNQ 2.07.04-06 “Qishloq xoʻjaligi korxonalari hududlarini meʼmoriy-rejaviy tashkillashtirish” meʼyoriy hujjatiga muvofiq ishlab chiqilishi lozim.
III. SHAHAR AHOLI PUNKTLARINING TURAR-JOY HUDUDLARI
Rejaviy tuzilmasi
14*. Shahar aholi punktlarining turar-joy hududini rejalashtirish tuzilmasini jamoat markazlari, turar-joy binolari qurilishi, koʻcha-yoʻl tarmogʻi, koʻkalamzorlashtirilgan umumiy foydalanish hududlari, mehnat qilish joylari zonalarining oʻzaro bogʻliq joylashuvini hisobga olgan holda, shuningdek aholi punktining kattaligi va hududining tabiiy xususiyatlariga asoslangan holda, uning umumiy rejaviy tuzilmasiga bogʻlab shakllantirish kerak.
Aholi istiqomat qiluvchi turar-joy hududiga boʻlgan ehtiyojni oldindan aniqlash uchun 1000 kishiga moʻljallangan yiriklashtirilgan koʻrsatkichlarni qabul qilish kerak: turar-joy binolari qurilishining oʻrtacha qavatliligi 3 qavatgacha boʻlgan shaharlarda — yer uchastkalarisiz imorat qurish uchun 10 — 15 ga va yer uchastkalari bilan imorat qurish uchun 20 — 25 ga; 4 dan 9 qavatgacha — 8 ga.
Favqulodda tabiiy-iqlimiy sharoitlarga ega boʻlgan hududlar (choʻl, togʻli joylar) uchun mazkur koʻrsatkichlar 30 % gacha oʻzgartirilishi mumkin.
Izoh*: Yirik va katta shaharlarda aholi istiqomat qiladigan turar-joy hududini maydoni 2500 ga dan ortiq boʻlmagan tumanlarga magistrallar yoki eni kamida 60 m boʻlgan yashil koʻchatzorlar bilan ajratib boʻlish tavsiya etiladi.
15*. Shahar aholi punktlarida aholi istiqomat qiluvchi turar-joy hududlarining quyidagi tuzilmaviy elementlarini shakllantirish lozim:
odatda, 60 dan 100 gektargacha maydonni egallaydigan va ushbu hududda piyoda qatnashning 500 m gacha masofasida joylashgan kundalik xizmat koʻrsatish muassasalari mavjud boʻlgan va transport koʻchalari va yoʻllar bilan ajratilmagan magistrallararo hudud yoki mavze;
hududida bir nechta mavze yoki dahalar va piyoda qatnashning 1500 metrlik masofasida jamoat markazi joylashgan, 500 gektargacha maydonni egallaydigan turar-joy tumani;
aholi istiqomat qiluvchi hududning eng yirik tarkibiy qismi boʻlib, 2 — 4 ming ga maydonga ega boʻlgan rejalashtirish tumani hisoblanadi, odatda, faqat yirik va oʻta yirik shaharlarda shakllanadi va oʻz tarkibiga bir necha turar-joy tumanlari va jamoat markazlariga oladi.
Jamoat markazlari
16. Oʻta yirik, yirik va katta shaharlar jamoat markazlari tizimi tarkibiga umumshahar markazi, rejalashtirish tumanlarining markazlari, turar-joy tumanlarining markazlari, mahalliy markazlar (jumladan mavze, mahalla markazlari), birlamchi xizmat koʻrsatish markazlari, dam olish zonalarining markazlari, savdo-transport markazlari, shuningdek ixtisoslashgan markazlar (oʻquv, tibbiy, sport markazlari va boshqalar) kiradi.
Yirik va katta shaharlarda barpo etiladigan maʼmuriy tumanlar markazlari rejalashtirish yoki turar-joy tumanlarining markazlari bilan qoʻshilishi lozim.
Tarixiy shaharlarda umumshahar markazi oldindan paydo boʻlgan tarixiy muhit yaxlitligini taʼminlash sharti bilan shakllantirilishi kerak.
17*. Boʻlaklangan turar-joy hududlari tuzilmasiga ega boʻlgan yirik va katta shaharlarda umumshahar markazlariga shahar ahamiyatidagi kichik markazlar qoʻshilishi kerak. Oʻrta va kichik shaharlarda, odatda, yagona umumshahar markazi shakllanib, unga turar-joy hududlarining mahalliy markazlari qoʻshiladi (mavze yoki mahalla markazlari).
18. Aholiga xizmat koʻrsatish markazlari tizimini shakllantirishda turli darajadagi markazlarning oʻzaro taʼsirini va 2-jadvalga muvofiq hisobiy xizmat koʻrsatish doirasidagi aholi sonini hisobga olish lozim.
| 2-jadval* | |||||
| Shahar aholi punktlarining turlari | Jamoat markazi va u xizmat koʻrsatuvchi aholi soni, ming kishi | ||||
| Umumshahar markazi | Rejalashtirish tumani markazi, 100 — 300 | Turar-joy tumani markazi, 25 — 80 | Mahalliy xizmat koʻrsatish markazi (mavze), 5 — 15 | Birlamchi turar-joy birligi markazi (mahalla), 1 — 3 | |
| Yirik | +* | + | + | + | + |
| Katta | +* | + | + | + | |
| Oʻrta | +** | + | + | ||
| Kichik | +** | + | |||
| Shahar posyolkalari | + | + | |||
| Shahar aholi punkti ichida turli darajadagi markazlarning xizmat koʻrsatish boʻyicha hisobiy radiuslari | Piyoda-transportda yetib olish, 45 daqiqagacha | Piyoda-transportda yetib olish, 45 daqiqagacha | 800 — 1500 m, piyoda yetib olish — 15 — 20 daqiqa | 500 m gacha, piyoda yetib olish — 5 — 10 daqiqa | 150 — 300 m, piyoda yetib olish — 1,5 — 5 daqiqa |
Izoh: 1.* — 1,5 — 2,0 soatlik transport qatnovi doirasidagi shahar atrofida istiqomat qiluvchi aholining 10 % ga xizmat koʻrsatishni hisobga olgan holda.
2** — 45 — 60 daqiqalik transport qatnovi doirasidagi shahar atrofida istiqomat qiluvchi aholining 20 % ga xizmat koʻrsatishni hisobga olgan holda.
3. Choʻl va togʻli hududlarda joylashgan shahar aholi punktlari uchun shu markazlardagi piyoda qatnovlari 20 — 25 % ga oʻzgartirilishi mumkin.
19*. Qurilishning 1-navbati uchun jamoat markazlari uchastkalarining taxminiy solishtirma maydonlarini quyidagicha qabul qilish mumkin:
umumshahar markazlari uchun — kishi boshiga 5 — 7 m2;
turar-joy tumanlari (umumiy foydalanish uchun moʻljallangan koʻkalamlashtirilgan maydonlar va koʻcha tarmogʻisiz) uchun — kishi boshiga — 3-4 m2.
19.1. Ijtimoiy-amaliy obyektlar qurilishi uchun moʻljallangan funksional zonalarda sogʻliqni saqlash, madaniyat, savdo, umumiy ovqatlanish, ijtimoiy va kommunal-maishiy soha hamda tadbirkorlik faoliyatiga oid obyektlar; oliy va oʻrta kasbiy taʼlim, maʼmuriy obyektlar, ilmiy-tadqiqot muassasalari, ibodatxona binolari, avtomobil transporti toʻxtash joylari, amaliy, moliyaviy muassasalar va fuqarolarning hayotiy faoliyatini taʼminlash bilan bogʻliq boʻlgan boshqa obyektlarni joylashtirish koʻzda tutiladi.
Ijtimoiy-amaliy binolar mavjud zonalarda fuqarolarning vaqtincha yashashi uchun moʻljallangan mehmonxonalar va boshqa shunga oʻxshash obyektlar; ushbu zonalar hududida joylashgan oʻquv yurtlarida oʻqiyotgan shaxslar istiqomat qilishi uchun moʻljallangan yotoqxonalar, shuningdek yer osti yoki koʻp qavatli garajlar, umumiy ovqatlanish, savdo obyektlarini joylashtirishga ruxsat etiladi.
19.2. Koʻp funksiyali ijtimoiy-amaliy binolari mavjud zonalarda ushbu funksiyalarni amalga oshirishga toʻsqinlik qilmaydigan hajmda koʻp xonadonli turar-joy imoratlarini joylashtirishga ham ruxsat etiladi.
Izohlar: 1. Ijtimoiy-amaliy binolari mavjud zonalarni shaharlarning markaziy qismlarida amaliy, moliyaviy va ijtimoiy faollik markazlari sifatida magistral koʻchalarga, jamoat-transport tugunlariga, sanoat korxonalari va boshqa ommaviy qatnaluvchi obyektlarga tutashgan hududlarda shakllantirish lozim.
Shaharlarning ijtimoiy-amaliy zonalari, joylashayotgan obyektlar tarkibi va binolarning turlari boʻyicha koʻp funksiyali (umumshahar va tuman) va maxsus jamoat binolari jamlangan zonalarga ajratilishi mumkin.
2. Koʻp funksiyali (umumshahar va tuman) zonalar minimal oʻlchamli yer uchastkalarida joylashgan keng tarkibli funksiyalarga ega ijtimoiy markazlar shakllanishi uchun moʻljallangan boʻlib, ularda, asosan, savdo va umumiy ovqatlanish korxonalari, boshqaruv, biznes, fan, madaniyat va boshqa shahar hamda tuman ahamiyatiga molik obyektlar, xizmat koʻrsatish sohasining zarur muassasalari boʻlgan turar-joy binolari, shuningdek katta yer uchastkalari talab qilmaydigan (odatda, 1,0 ga dan katta boʻlmagan) va sanitariya-himoya zonasining kengligi 25 m dan ortiq boʻlmagan korxonalar va boshqa obyektlar joylashtiriladi.
3. Umumshahar ahamiyatiga ega koʻp funksiyali zonalar tarkibida umumshahar markazi yadrosi, tarixiy qurilmalar zonasi, shu jumladan, uning alohida shakllangan qurilmalarining morfoturlarini ajratish mumkin.
Tarixiy shaharlarda umumshahar markazi yadrosini shakllangan tarixiy muhit yaxlitligini taʼminlash talablarini hisobga olgan holda, tarixiy qurilmalar zonasi chegarasida toʻliq yoki qisman shakllantirishga ruxsat etiladi. Bunda muhitning kompleks funksionalligini taʼminlash maqsadida, tarixiy jamoat imoratlari bilan bir qatorda, turar-joy binolarini ham saqlash, tiklash va rivojlantirish lozim.
Tarixiy zonadagi turar-joy binolarining turlari va qavatliligi tarixiy shahar rivojlanishining funksional va meʼmoriy-makoniy xususiyatlarini, uning tarixiy-madaniy anʼanalarini aniqlash va mavjud binolarning rekonstruksiyasiga, shu jumladan, yer usti va yer osti sathlarini foydalanish boʻyicha reglamentlarga qoʻyilgan talablar va tavsiyalarni belgilab beruvchi tarixiy-shaharsozlik tadqiqotlarga asoslangan holda ishlab chiqilgan loyihada belgilanadi.
4. Maxsus ijtimoiy soha obyektlari zonasi shahar chegarasi hamda uning tashqarisida joylashgan maʼmuriy, tibbiy, ilmiy, oʻquv, savdo (shu jumladan yarmarka va buyum bozorlari), koʻrgazmalar, sport va boshqa obyektlarni oʻz ichiga olgan shahar ahamiyatiga ega ixtisoslashgan markazlar sifatida shakllantiriladi.
Koʻrsatilgan zonalarni joylashtirishda ularning faoliyat koʻrsatishi xususiyatlari, maydonga boʻlgan ehtiyojlari, katta sigʻimga ega avtotoʻxtash joylarini tashkil etish zaruriyati, rivojlangan transport va muhandislik infratuzilmasini yaratilishi, shuningdek atrof muhitga va yondosh bino, inshootlarga taʼsir darajasi hisobga olinishi kerak.
5. Koʻp funksiyali qurama zonalar shaharlarning shakllangan qismlarida, odatda, tarkibida ijtimoiy-amaliy va ishlab chiqarish bino va inshootlarining ulushi koʻp boʻlgan dahalardan tashkil topadi.
Bu zonalar tarkibida ishlab chiqarish jarayonida yongʻin chiqishdan xavfsiz va portlash xavfi boʻlmagan; shovqin, tebranish, elektromagnitli va ionlovchi nurlanishni, atmosfera havosini, yer usti va yer osti suvlari ifloslanishini vujudga keltirmaydigan; turar-joy va jamoat binolari uchun belgilangan meʼyorlardan oshmaydigan, kengligi 50 m dan ortiq boʻlgan sanitariya-himoya zonalarini talab qilmaydigan; temir yoʻlning kirish yoʻllari, shuningdek yuk avtomobillarining katta oqimini (bir kecha-kunduzda bir yoʻnalishga 50 dan ortiq boʻlmagan) talab qilmaydigan turar-joy va jamoat binolari, fan va ilmiy xizmat koʻrsatish muassasalari, oʻquv yurtlari, biznes obyektlari, sanoat korxonalari va boshqa ishlab chiqarish obyektlarini (odatda, uchastka maydoni 5 ga dan katta boʻlmagan) joylashtirishga ruxsat etiladi.
Aralash zonalarda shakllanib ulgurgan turar-joy va ishlab chiqarish bino va inshootlarini rekonstruksiya qilishda korxonalarning atrof-muhitga zararli taʼsirini bartaraf qilish (texnologiyalarni oʻzgartirishni orqali zararsiz jarayonlarga oʻtish, quvvatlarni kamaytirish, korxona yoki alohidagi ishlab chiqarish ixtisosini oʻzgartirish yoki uni aralash zona chegarasidan sanoat zonasiga oʻtkazish) nazarda tutilishi lozim.
Aralash xususiyatga ega turar-joy — ishlab chiqarish zonalari uchun shaharlarda maydoni — 10 ga, qishloq aholi punktlari uchun — 3 ga dan kam boʻlmagan hududlar ajratilishi mumkin.
19.3. Hovlili turar-joy binolariga ega boʻlgan kichik shaharlar va posyolkalar hududlarida, shuningdek qishloq aholi punktlaridagi turar-joy zonalarida qishloq xoʻjalik mahsulotlarini qayta ishlovchi kichik korxonalar, shuningdek boshqa ishlab chiqarish obyektlarini tashkil etishga ruxsat etiladi.
Qishloq aholi punktlarida, sanitariya-epidemiologik nazorat organlari bilan kelishgan holda, aralash zonalar tarkibida kengligi 50 m dan ortiq boʻlgan sanitariya-himoya zonasi tashkil etilishi talab qilinmaydigan kichik korxonalar, mini-fermalar va boshqa qishloq xoʻjalik obyektlarini joylashtirishga yoʻl qoʻyiladi.
Turar-joy binolari joylashgan funksional zonalarda turar-joy binolarining har xil turlari (koʻp qavatli koʻp xonadonli, oʻrta va kam qavatli binolar, alohida turuvchi va yoki birlashtirilgan shaxsiy turar-joy uylari ham qoʻshib hisoblanadi); qoʻshib qurilgan yonida qurilgan aholiga ijtimoiy-madaniy va madaniy-maishiy xizmat koʻrsatish obyektlari; fuqarolarga tegishli yengil avtomashinalar uchun garajlar va avtotoʻxtash joylari; ibodatxona obyektlari joylashtiriladi.
Toʻy tantanalari, marosimlar va boshqa madaniy-maishiy tadbirlarni (aholiga zararli taʼsir koʻrsatuvchi — shovqin, tebranish va h.k.) oʻtkazish uchun moʻljallangan yangi yopiq binolar hamda ayvonlarni joylashtirishga, shuningdek mavjudlarini qayta qurib, oʻzgartirishga yoʻl qoʻyilmaydi.
Uchastka maydoni, odatda 0,5 ga dan ortiq boʻlmagan, ushbu obyektlar oʻrnatilgan uchastka chegaralaridan tashqaridagi atrof-muhitga zararli (shovqin, tebranish, magnit maydoni, radiatsiya taʼsiri, yer, havo, suv ifloslanishi va boshqa zararli taʼsirlarni qoʻshib hisoblaganda) taʼsir koʻrsatmaydigan, ijtimoiy-amaliy va maishiy ahamiyatga ega alohida turuvchi obyektlar, shuningdek kichik ishlab chiqarish korxonalarini joylashtirishga yoʻl quyiladi.
Atrof-muhitning ifloslanishi manbai hisoblanmaydigan obyektlar uchun sanitariya-himoya zonalarning oʻlchami 25 m dan kam boʻlmasligi lozim.
Izoh. Aholi istiqomat qiluvchi zona chegarasida joylashgan dala-hovli hududlari ham turar-joy zonalarining tarkibiga kiritiladi. Bu zonalarga aloqador ijtimoiy, transport va muhandislik infratuzilmalarning rivojlanishi kelgusida doimiy istiqomat qiluvchilarni taʼminlovchi hajmlarda nazarda tutilishi lozim.
Turar-joy qurilishi
20*. Istiqomat qilish muhiti deganida, chegarasi doirasida insonning kundalik madaniy-maishiy ehtiyojlari qondiriladigan turar-joy birligi (xonadon), uy, uning atrofidagi boshqa turar-joy va jamoat binolari, umumiy foydalanish uchun moʻljallangan koʻkalamlashtirilgan hududlarning oʻzaro bogʻlangan hududiy va hajm-makon birligi deb qaralishi lozim.
Turar-joy tumanlari va mavzelarining hududlarini qurilish loyihalarini tuzishda, turar-joy tuzilmalarining tarkibi va sigʻimini hisoblashda, turar-joy qurilishining qavatliligi, turar-joy binolari va xonadonlar turini tanlashda tadqiqotlar yordamida aniqlanadigan aholining ijtimoiy-demografik xususiyatlarini hisobga olish lozim.
20.1. Turar-joy qurilishi zonalarining rejaviy tuzilmasi hududlarning shaharsozlik va tabiiy xususiyatlari hisobga olib, aholi istiqomat qiluvchi hududlarni zonalash va rejaviy tuzilmasi bilan bogʻlagan holda yaxlit tarzda shakllantirilishi lozim. Bunda sanitariya-gigiyenik meʼyorlar va xavfsizlik talablariga muvofiq turar-joy zonalarida joylashtirishga ruxsat etilgan turar-joy, jamoat bino va inshootlari, yoʻl-koʻcha tarmogʻi, koʻkalamlashtirilgan umumiy foydalanish hududlari, shuningdek boshqa obyektlarning oʻzaro bogʻliq holda joylashishini nazarda tutish lozim.
20.2. Turar-joy hududlarining oʻlchamlarini aniqlashda turar-joy dasturlarining bosqichlar boʻyicha amalga oshirilishidan kelib chiqish zarur.
Turar-joy fondi va uning tuzilmasi aholining oilaviy tarkibi, uning daromad darajasi, har bir oilani alohida xonadon yoki uy bilan taʼminlash zaruriyatidan kelib chiqqan holda mavjud va istiqboldagi uy-joy bilan taʼminlanganligi, shuningdek avtomobillar sonining prognozli darajasi toʻgʻrisidagi aniq va prognoz maʼlumotlar tahlili asosida aniqlanadi. Davlat va boshqa turar-joy fondi uchun esa, qonunchilikda belgilangan turar-joy maydonining ijtimoiy meʼyorlarini hisobga olgan holda amalga oshiriladi.
Izoh. Yiriklashtirilgan koʻrsatkichlar oʻrtacha turar-joy taʼminotining kishi boshiga 20 m2 hisobida keltirilgan.
Turar-joy taʼminotining hisobiy meʼyorlarini, hududlar, aglomeratsiyalar, shaharlarning qurilish quvvatlarini hisobga olgan holda, mintaqaviy shaharsozlik meʼyorlarida aniqlashtirish tavsiya etiladi.
20.3. Turar-joy zonalarining hududlari turar-joy tuzilmalarining quyidagi funksional-rejaviy koʻrinishida tashkil etiladi:
mavze yoki magistrallararo (hudud) — hududiy oʻlchamlari, odatda, 5 gektardan 60 gektargacha boʻlgan qizil chiziqlar chegarasi yoki boshqa chegaralardagi qurilmalarning asosiy rejaviy elementi;
mavze yoki magistrallararo (hudud)larda hududni chegaralovchi rejaga muvofiq alohida uylar (uy xoʻjaliklari) yoki turar-joy guruhlari uchun turar-joy qurilmalari uchun yer uchastkalari ajratilishi mumkin.
Turar-joy tumani — aholiga davriy xizmat koʻrsatishga moʻljallangan umumiy markazga ega boʻlgan mavze (daha)lar guruhi sifatida shakllangan boʻlib, odatda, shahardagi magistral koʻchalar, temir yoʻl izlari, tabiiy hududlar (daryo, oʻrmon va h.k.) bilan cheklangan hududlar chegarasida tashkil topadi.
Izohlar: 1. Turar-joy tumani, mikrotuman (mavze, mahalla) hududlarni rejalashtirish hujjatlari boʻyicha obyektlar hisoblanadi.
2. Mavze (daha) hududining bir qismini egallagan ayrim hududlar uchastkalarida hududlarni rejalashtirish boʻyicha hujjatlarni ishlab chiqishda joylashtirilayotgan obyektlarning atrofdagi qurilmalar bilan mosligini va aholiga ijtimoiy va madaniy-maishiy xizmat koʻrsatishning mavze (daha) uchun boʻlgan talab darajasini toʻliq taʼminlash zarur.
3. Mavze (daha)larning turar-joy zonalarida umumiy makon (hovli) bilan birlashtirilgan turar-joy binolarining guruhlari hududida tranzit oʻtish yoʻlaklarini qurishga yoʻl qoʻyilmaydi.
20.4. Turar-joy binolari qurilgan zonalarni rejaviy tashkillashtirishda ulardagi binolarning turlari, qavatliligi va zichligi, hamda tarixiy-madaniy, tabiiy-iqlimiy va boshqa mahalliy xususiyatlar boʻyicha tabaqalashtirishni nazarda tutish zarur.
Turar-joy binolarining turlari va qavatliligi turar-joy muhiti shakllanishi boʻyicha ijtimoiy-demografik, meʼmoriy-kompozitsion, milliy-maishiy, sanitariya-gigiyenik va boshqa talablarga, shuningdek muhandislik infratuzilmasining rivojlanish va yongʻin xavfsizligini taʼminlash imkoniyatlariga muvofiq ravishda belgilanadi.
Turar-joy zonalari tarkibiga quyidagilar kiritilishi mumkin:
koʻp qavatli (9 qavatli va undan yuqori), koʻp xonadonli turar-joy binolari zonasi;
oʻrta qavatli (4 — 8 qavatli, mansarda qavatini ham hisoblaganda), koʻp xonadonli turar-joy binolari zonasi;
kam qavatli (mansarda qavatini ham qoʻshganda 4 qavatgacha) koʻp xona-donli, yonida yer uchastkalari boʻlgan birlashtirilgan turar-joy binolari zonasi;
shaxsiy turar-joy binolari (alohida qurilgan va/yoki birlashtirilgan) zonasi.
Kam sonli xalqlar (elatlar) zich joylashgan tumanlarda turar-joy zonalarini tashkil etishda va uy-joy binolari turlarini tanlashda aholining tarixiy shakllangan turmush tarzini hisobga olish zarur.
Keyingi tahrirga qarang.
20.5. Turar-joy binolari qurilishining hisobiy koʻrsatkichlari shakllangan va prognozlangan ijtimoiy-demografik vaziyatni, shuningdek Respublikaning tegishli vazirliklari va idoralari maʼlumotlariga boʻyicha aholi daromadlarini hisobga olgan holda ishlab chiqilishi zarur.
Turar-joy bilan taʼminlanganlik boʻyicha oʻrtacha hisobiy koʻrsatkich qulaylikning turli darajasiga ega turar-joy uylari va xonadonlarning oʻzaro nisbatiga bogʻliq boʻladi.
Zarur maʼlumotlar boʻlmagan holatlarda qulaylik darajasi boʻyicha 1 va 2-turlardagi turar-joy binolari va xonadonlar uchun kishi boshiga — 20 — 30 m2, 3 va 4-turlari uchun esa — 50 m2 qabul qilinadi.
20.6. Shaxsiy turar-joy binolari yer uchastkalarining oʻlchamlarini belgilashda turli shaharlardagi shaharsozlikka oid vaziyat, turar-joy binolarining turlari, turar-joy binolari qurilishi (muhiti)ning shakllanish jihatlari, uning shahar tuzilmasida joylashish sharoitlarini hisobga olish lozim.
Shaharsozlik boʻyicha hududiy meʼyorlarda, yerdan foydalanish va binolar qurilishini amalga oshirish boʻyicha qoidalarda kam qavatli binolarning asosiy turlari aniqlashtirilishi va ularning har biri uchun tegishli shaharsozlik talablari belgilanishi mumkin.
Xususan, katta, yirik va eng yirik shaharlardagi shaxsiy turar-joy qurilmalariga qarashli yer uchastkalaridan xoʻjalik maqsadida foydalanishga cheklovlar koʻzda tutilishi tavsiya etiladi.
Kichik va oʻrta shaharlarning chekka tumanlarida uy hayvonlari va parrandalar boqishga ruxsat etilgan hovlili shaxsiy turar-joy qurishga ruxsat etiladi.
20.7. Turar-joy binolarini rekonstruksiya qilishda, odatda, mavjud kapital turar-joy va jamoat binolari saqlanishi va yangilanishi zarur.
Ushbu meʼyorlar va qoidalarning sanitariya-gigiyenik, yongʻinga qarshi, konstruktiv, qurilish va boshqa talablariga rioya qilgan holda yangi binolar va inshootlar qurilishiga, mavjud turar-joy va jamoat binolarining pastki qavatlaridan funksional foydalanishni oʻzgartirilishiga, binolar ustiga yangi qavat solinishiga, mansarda qavatlari qurishga, yer usti va yer osti makonlaridan foydalanishga yoʻl qoʻyiladi.
20.8. Koʻp xonadonli binolardagi turar-joy xonadonlari mulkdorlari (shirkat aʼzolari)ning umumiy tasarrufida boʻlgan koʻp xonadonli turar-joy binolari (kondominiumlari)ga qarashli yer uchastkalarining chegaralari hamda oʻlchamlari, qonunchilik va meʼyoriy huquqiy hujjatlarni hisobga olgan holda, rejalashtirish hujjatlarida belgilanadi.
Uy (xonadon) qoshidagi yer uchastkasining oʻlchami aholining demografik tuzilmasini hisobga olgan holda, uy turi va boshqa mahalliy xususiyatlarga bogʻliq ravishda shaharsozlik meʼyorlari va yerdan foydalanish qonunchilik hujjatlari asosida belgilanadi.
Yakka tartibda amalga oshiriladigan turar-joy qurilishi va shaxsiy yordamchi xoʻjaliklar uchun yer uchastkalarining chegaraviy joiz oʻlchamlari oʻz oʻzini boshqarish mahalliy organlari tomonidan belgilanadi (15-ilovaga qaralsin).
Koʻp xonadonli turar-joy binolarida istiqomat qiluvchilar uchun chorva va parranda boqishga moʻljallangan xoʻjalik qurilmalari uchun yer uchastkasi turar-joy zonasining tashqarisida ajratib berilishi mumkin;
Shaxsiy yordamchi xoʻjaligida faoliyat yuritish uchun, yer uchastkasining belgilangan maksimal meʼyoriga yetmaydigan qismini turar-joy zona tashqarisidan ajratib berishga ruxsat etiladi; koʻp xonadonli turar-joy binolari uchun qishloq xoʻjaligi mahsulotlarini saqlashga moʻljallangan alohida turuvchi jamoaviy yer osti (yer usti) omborlarni tashkil qilishga ruxsat etiladi, ushbu qurilmalarning maydoni shaharsozlik normalariga, bu kabi normalar boʻlmagan holat-larda esa — loyiha topshirigʻiga asosan belgilanadi.
21*. Turar-joy binolari qurilishini amalga oshirishda shaharsozlik, demografik, tabiiy-iqlimiy va boshqa sharoitlarga muvofiq holda turar-joy binolarining quyidagi turlari qoʻllanishi kerak: kam qavatli, hovlili, kam qavatli zich, oʻrta qavatli (4-5 qavat), baland qavatli (9 — 12 — 16 qavat).
Binolar turini tanlashda qoʻshimcha hududlarga boʻlgan ehtiyojlarning oldini oluvchi yoki ushbu ehtiyojlarni qisqartiruvchi eng samarali yer zaxiralaridan foydalanishni koʻzda tutish zarur.
21.1. Turar-joy binolari, turar-joy va jamoat, shuningdek sanoat binolari oʻrtasidagi masofalar quyosh nurining tushishi (insolyatsiya) va yoritilganlikni hisoblashlar asosida, asosiy turar-joy binolari va xonadonlari yonidagi hovlilarning koʻrinishi chegaralari, shuningdek yongʻinga qarshi talablarga muvofiq tarzda qabul qilinishi zarur (1-ilova).
Keyingi tahrirga qarang.
Koʻp xonadonli turar-joy uylarining uzun tomonlari oʻrtasidagi masofalar (xonalarning yaqqol koʻrinmaslik talablaridan kelib chiqqan holda) quyidagicha qabul qilinishi lozim:
Keyingi tahrirga qarang.
balandligi 2-3 qavat boʻlgan turar-joy uylari uchun — 15 m kam boʻlmagan;
Keyingi tahrirga qarang.
4-5 qavatlilar uchun — 25 — 30 m kam boʻlmagan;
Keyingi tahrirga qarang.
yashash xonalarida derazalari boʻlgan ushbu binolarning uzun tomonlari va yon tomonlari uchun — 10 m dan kam boʻlmagan.
Keyingi tahrirga qarang.
9 va undan koʻproq qavatli binolar uchun uzun tomonlari oʻrtasidagi masofa — 40 — 45 m dan kam boʻlmagan;
Keyingi tahrirga qarang.
yashash xonalarida derazalari boʻlgan ushbu binolarning yon tomonlari uchun — 20 — 25 m dan kam boʻlmagan.
Keyingi tahrirga qarang.
Izoh. Rekonstruksiya va boshqa murakkab shaharsozlik sharoitlarda koʻrsatilgan masofalar insolyatsiya, yoritilganlik meʼyorlari, yongʻinga qarshi talablarga, shuningdek turar-joy xonalari (istiqomat xonalari va oshxonalari) derazalaridan yaqqol koʻrinmaslikni taʼminlanishiga rioya qilgan holda qisqartirilishi mumkin.
Keyingi tahrirga qarang.
Zilzilaligi 8 ball va undan yuqori boʻlgan maydonlarda turar-joy binolarining uzun tomonlari orasidagi masofalar eng katta bino ikki baravar balandligidan kam boʻlmasligi zarur.
Keyingi tahrirga qarang.
Izoh. Mavjud mavzelarning koʻp xonadonli binolari oraligʻida, maxsus bino va inshootlardan (sport maydonlari, bolalar oʻyin maydonchalari, kiyim-kechak quritish maydonchalari, avtomobillarning vaqtinchalik toʻxtash joylari) tashqari, har qanday boshqa maqsadli obyektlarni joylashtirishga yoʻl qoʻyilmaydi.
Keyingi tahrirga qarang.
Shaxsiy turar-joy binolari va bogʻ-dala hovli qurilmalari joylashgan tumanlarda turar-joy binolari (xonalar, oshxonalar va ayvonlar) derazalaridan qoʻshni yer uchastkalarida joylashgan uy va xoʻjalik binolari devorlarigacha boʻlgan masofa 6 m dan kam boʻlmasligi (yaqqol koʻrmaslik talablarini, shuningdek qoʻshni yer uchastkalarini pana qilmaslik talablariga rioya qilgan holda) zarur, hayvonlar va parrandalar boqiladigan saroylargacha masofa esa sanitariya-gigiyenik talablarga muvofiq aniqlanadi.
Uchastka chegarasidan boʻlgan masofa quyidagilardan kam boʻlmasligi zarur: turar-joy binosi devorigacha 3 m, xoʻjalik binolarigacha — 1 m.
Markazlashgan kanalizatsiya tarmogʻi boʻlmagan holatlarda, hojatxonadan qoʻshni bino devorigacha masofa 12 m dan, suv taʼminoti manbai (quduq)gacha esa — 25 m dan kam boʻlmagan tarzda qabul qilinishi lozim.
Izoh. Chegaradosh tomorqalardagi turar-joy binolari, shuningdek xoʻjalik qurilmalarini, uy egalarining oʻzaro kelishuviga binoan, yongʻin xavfsizligi va zilzilabardoshlik talablarini hisobga olgan holda, birlashtirishga ruxsat etiladi.
21.2. Ijtimoiy-amaliy va aralash zonalarda joylashgan ishlab chiqarish obyektlari uchastkalari chegarasidan turar-joy va jamoat binolarigacha, shuningdek maktabgacha va umumtaʼlim, sogʻliqni saqlash va dam olish muassasalari uchastkalarining chegaralarigacha boʻlgan masofa 50 m dan kam boʻlmagan holda qabul qilinishi zarur.
21.3. Shaharlarning shaxsiy turar-joy binolari joylashgan tumanlarida turar-joy zonalari chegarasida joylashtiriladigan omborxona guruhlarining har qaysisi 30 blokdan ortiq boʻlmasligi zarur.
Chorva va parrandalar uchun qurilmalar, sanitariya-gigiyenik talablarni hisobga olgan holda, turar-joy xonalari derazalaridan quyidagi masofalardan kam boʻlmasligini nazarda tutish lozim: bitta yoki qoʻshaloq qurilmalar — 10 metrdan, 8 ta blokgacha — 25 metrdan, 8 ta dan 30 ta gacha boʻlgan bloklarda — 50 metrdan kam boʻlmasligi kerak.
21.4. Koʻp xonadonli binolari mavjud turar-joy zonalarida mavzening koʻkalamlashtirilgan hududlari maydonlari (maktab va maktabgacha bolalar muassasalari uchastkalarini hisoblamaganda), odatda, mavze hududi maydonining 25 foizidan kam boʻlmasligi zarur.
Kiyim-kechak quritish maydonchalaridan boʻlgan masofa meʼyorlanmaydi; axlat toʻplagichlar maydonchalaridan turar-joy binolari, fizkultura maydonchalari, bolalar oʻynaydigan va katta yoshdagilar dam olish maydonchalari, shuningdek, maktabgacha taʼlim muassasalari, davolash muassasalari va ovqatlanish muassasalarigacha boʻlgan masofa 25 metrdan kam boʻlmagan holda, xoʻjalik maydonchalaridan turar-joy binosining eng uzoq kirish joyigacha esa 100 metrdan ortiq boʻlmagan (axlat tortadigan quvuri boʻlgan uylar uchun) va 50 m (axlat tortadigan quvuri boʻlmagan uylar uchun) masofani qabul qilish lozim.
Izohlar: 1. Chang boʻronlari muntazam sodir boʻladigan tumanlarda xoʻjalik maqsadlari uchun yopiq inshootlar qurish shartida, binolar 9 va undan yuqori qavatli boʻlgan holatlarda bolalar maydonchalari, katta yoshdagi aholi dam olish va fizkultura mashgʻulotlari oʻtkazish maydonchalari egallab turgan hududlar maydonini 50 foizgacha qisqartirishga ruxsat etiladi.
2. Koʻkalamlashtirilgan hududlarning ayrim uchastkalari maydoniga dam olish va bolalar maydonchalari, piyodalar uchun yoʻlkalar, ularning maydoni uchastka umumiy maydonining 30 % dan ortiq boʻlmaslik shartida kiritiladi.
22. Baland qavatli turar-joy binolarining (9 — 12 qavatli) qurilishi tegishli asoslanishlar bilan bajarilishi kerak.
Zichligi yuqori boʻlishi bilan birga qavatlar sonini cheklash sharti mavjud boʻlgan barcha shaharsozlik vaziyatlarida kam qavatli turar-joy binolarini zich tarzda qurilishi maqsadga muvofiq boʻladi.
Kam qavatli va tomorqali turar-joy binolari oʻrta va kichik shaharlar uchun qurilishning asosiy turi sifatida qoʻllanilishi mumkin.
Hovli (tomorqa) yer uchastkalarining oʻlchamlari shaharsozlik vaziyati xususiyatlariga bogʻliq holda 300 — 600 m2 tashkil etadi.
Katta va yirik shaharlarda qurilishlarning asosiy turi sifatida oʻrta qavatli turar-joy binolarini qurish qoʻllanilishi lozim.
23*. Turar-joy tumanlari va mavzelar hududida turar-joy fondining hisobiy zichligi 3 va 4-jadvallarga muvofiq qabul qilinishi lozim.
Hududlarning ekologik ahvolini baholash mezonlariga muvofiq aniqlangan ekologik ofatlar va favqulodda ekologik vaziyatlar zonalarida atrof-muhit muhofazasi boʻyicha zarur tadbirlarni oʻtkazmasdan turar-joy binolarining mavjud zichligini oshirishga yoʻl qoʻyilmaydi.
|
3-jadval | |||||||||||
|
Mavze hududi uchun umumiy maydoni 1 ga turar-joy fondining zichligi, m2 | |||||||||||
|
Turar-joy uylari qavatliligi |
Yer uchastkalari boʻlgan turar-joy uylari |
Koʻp xonadonli turar-joy uylari | |||||||||
|
1-2 hovlili |
2 blokli |
2 |
3 |
4 |
5 |
6 |
7 |
8 |
9 |
12 | |
|
Turar-joy fondining zichligi, kamida |
1200 |
1800 |
2200 |
3900 |
4200 |
4800 |
5100 |
5400 |
5700 |
6300 |
6700 |
Izohlar: 1. Shahar aholi punktlarining hududida qurilish va qayta qurish amalga oshirilayotganda turar-joy fondining zichligi tegishli asoslash bilan oʻzgartirilishi mumkin.
2. Turli xil qavatli binolar qurilishlarida turar-joy fondining zichligi oʻrta garmonik formulaga koʻra qabul qilinishi kerak:
bu yerda a1, a2, a3 — loyihada qabul qilingan qavatlilikdagi turar-joy uylarining umumiy maydoni, mavzening barcha turar-joy uylari umumiy maydonidan foizlarda;
n1, n2, n3 — turar-joy fondining qabul qilingan binolar qavatliligiga bogʻliq boʻlgan, 3-jadvaldan aniqlanadigan zichligi, m2/ga.
3. Bir mavze uchun belgilangan sonidan kamroq aholisi boʻlgan aholi punktlarida turar-joy fondining zichligini aniqlashda xizmat koʻrsatish muassasalari va korxonalari, shuningdek, umuman aholi punkti uchun moʻljallangan yashil oʻsimliklar bilan band boʻlgan yer uchastkalari hisobga olinmaydi.
|
4-jadval | |||||||||||
|
Turar-joy tumani hududi uchun umumiy maydoni 1 ga teng turar-joy fondining zichligi, m2 | |||||||||||
|
Turar-joy uylari qavatliligi |
Yer uchastkalari boʻlgan turar-joy uylari |
Koʻp xonadonli turar-joy uylari | |||||||||
|
1-2 hovlili |
2 blokli |
2 |
3 |
4 |
5 |
6 |
7 |
8 |
9 |
12 | |
|
Turar-joy fondining zichligi, kamida |
700 |
1200 |
2200 |
2600 |
2800 |
3100 |
3200 |
3400 |
3500 |
3700 |
3900 |
Izohlar: 1. Turar-joy fondining zichligini hisoblashda turar-joy rayonining maydonidan unda joylashgan xizmat koʻrsatish muassasalari va korxonalari, avtomobillarga texnik xizmat koʻrsatish korxonalari va boshqa umumshahar ahamiyatidagi obyektlarning uchastkalari chiqarib tashlanadi.
2. Turar-joy tumanini magistral koʻchalar chegaralab turgan hollarda turar-joy tumanining maydoniga uni chegaralaydigan magistral koʻchalarning yarim eni kiritiladi.
24*. Oldindan tarkib topgan kapital turar-joy qurilishi ustivor boʻlgan tumanlarni qayta qurishda tayanch qurilmaning buzilishi hajmi hudud rivojlanishining shaharsozlik sharoitlaridan kelib chiqib, hisoblab aniqlanadi.
Tarixiy qurilmalar zonalarida mansard qavatlarni qurish tarixiy muhitning umumiy uslub birligiga, tarixiy va madaniy yodgorliklarning tarixiy shakllangan landshaft koʻrinishlarini saqlashga rioya qilgan holda yoʻl qoʻyiladi.
25*. Turar-joy qurilishini shakllantirishda ijtimoiy xizmat koʻrsatish obyektlari majmuasi bilan birlashtiriluvchi turar-joy birliklari — mahallalarni ajratish kerak.
“Mahalla markazi” turidagi birlamchi xizmat koʻrsatish blokining taxminiy tarkibi loyihalashtirish topshirigʻi bilan aniqlanadi.
Izoh: “Mahalla markazlari” da yangi ayvonlar, shuningdek, toʻy tantanalarini, marosimlarni va boshqa madaniy-maishiy tadbirlarni (shovqin, tebranish va h.k. kabi aholiga zararli taʼsir koʻrsatuvchi) oʻtkazish uchun moʻljallangan mavjudlarining ixtisosligini oʻzgartirishga yoʻl qoʻyilmaydi. Bu maqsadlar uchun turar-joy binolari atrofidagi muhitni shovqin va tebranishdan saqlovchi, shovqinni izolyatsiya qiluvchi maxsus qurilish materiallari va konstruksiyalari bilan qurilgan yopiq binolar, shuningdek, yoz paytida binolarda sunʼiy iqlim hosil qilish va havoni sovutish tizimlari moʻljallanishi mumkin.
Mahalla markazlarni va guzarlarni turar-joy binolari atrofidagi muhitga zararli shovqin taʼsiridan mustasno qilish uchun turar-joy binolaridan hisoblangan masofada joylashtirish zarur.
26*. Turar-joy va jamoat binolari orasidagi masofalar sifatida quyosh tushishi va yoritish, asosiy turar-joy binolari va xonadonlar yonidagi hovlilarning koʻrinish chegaralanishi normalari, shuningdek yongʻinga qarshi talablar kabilarga muvofiq keladigan eng kam masofalar qabul qilinishi lozim (1-ilova). Turar-joy va jamoat binolarini joylashtirish va moʻljallash, turar-joy binolariga 22-martdan 22-sentabrgacha boʻlgan davrda kuniga 2,5 soat davomida, yotoqxona, oʻyin va bolalar maktabgacha tarbiya muassasalarida 3 soat davomida uzluksiz quyosh tushib turishini taʼminlashi kerak.
Qayta qurish sharoitida xonalarga quyosh tushishi vaqti 0,5 soatga qisqarishi mumkin.
Izoh. Tomorqa uchastkalari boʻlgan shaxsiy qurilish tumanlari qurilishlarida quyidagi talablar qondirilishi lozim:
1. Har qanday bino qurilishi qoʻshni uchastka egalari bilan kelishilishi.
2. Turar-joy uyi va xoʻjalik binolarining qoʻshni uchastkalardan koʻrinish panaligi taʼminlanishi.
3. Oʻz hududidan muhandislik tarmoqlarini kiritish.
4. Piyoda-transport va muhandislik aloqalari, shuningdek umumiy foydalanish koʻkalamzorlarining saqlanishini taʼminlash.
5. Qoʻshnining turar-joy uyiga quyosh tushishi normalarini taʼminlash.
27. Tez, toʻxtovsiz harakat mavjud va yoʻl harakati boshqariladigan magistral koʻchalarning qizil chizigʻidan uzoqlik masofasi shovqin darajasiga qarab QMQ 2.01.08-96 “Shovqindan saqlanish”ga muvofiq qabul qilinishi lozim.
28. Birinchi qavatida xonadonlar boʻlgan turar-joy uylarini turar-joy koʻchalarining qizil chizigʻidan kamida 3 m uzoqlikda joylashtirish lozim.
Qizil chiziq boʻyicha ichiga jamoat xonalari qurilgan yoki ular qoʻshib qurilgan turar-joy uylarini joylashtirish mumkin.
29. Mavzelar va dahalar hududiga transportda kirib borish, mavzelar hududida joylashgan turar-joy uylari guruhlariga, xizmat koʻrsatish muassasalari va korxonalariga kirib borish yoʻllari, garajlar va avtomobillarni toʻxtash joylarini joylashtirish 155-band koʻrsatmalariga muvofiq koʻzda tutilishi kerak.
Kirish yoʻllari SHNQ 2.07.02-07 “Insonlarning hayoti va faoliyati muhitini nogironlar ehtiyojlari va aholining kam harakatlanuvchi guruhlarini hisobga olgan holda loyihalash” talablariga javob berishi kerak.
30. Magistrallararo hudud (mavze)ni loyihalashda turli maqsadlardagi umumiy foydalanish maydonchalarini joylashtirishni koʻzda tutish lozim, ularning oʻlchamlari va ulardan turar-joy va jamoat binolarigacha boʻlgan masofalar 5-jadvalga koʻra qabul qilinishi kerak.
| 5-jadval | ||
| Maydonchalar | Maydonchalar nisbiy oʻlchamlari, m2/kishi | Maydonchalardan turar-joy va jamoat binolarigacha masofalar |
| Maktabgacha va kichik maktab yoshidagi bolalar oʻyini uchun | 0,7 | 12 |
| Kattalar dam olishi uchun | 0,1 | 10 |
| Jismoniy tarbiya mashgʻulotlari uchun | 2,0 | 10 — 40 |
| Xoʻjalik maqsadlari uchun | 0,3 | 20* |
| Avtomashinalar toʻxtash joylari | 0,8 | 44-jadvalga koʻra |
Izohlar: 1. *Kir quritish maydonchalarigacha boʻlgan masofa normalanmaydi.
2. Axlat yigʻish maydonchalaridan jismoniy tarbiya maydonchalarigacha boʻlgan masofa kamida 20 m deb qabul qilinishi lozim.
3. It sayr qildirish maydonchalaridan turar-joy va jamoat binolarigacha masofa — kamida 40 m.
IV. QISHLOQ AHOLI PUNKTLARINING TURAR-JOY HUDUDLARI
Rejaviy tuzilma
31. Aholi joylashgan hududning kattaligi, aholi soni, oilaning oʻrtacha kattaligi, tomorqa uchastkalarining maydoni, qishloq aholi punktining rejaviy tuzilmasi kattaligi va xususiyatlari, landshaft — iqlim sharoitlari turiga bogʻliq holda qabul qilinishi lozim.
Dastlabki hisob-kitoblar uchun aholi joylashgan hududning kattaligi qoʻllanilgan qurilish turlariga qarab 6-jadval boʻyicha aniqlanishi mumkin.
|
|
|
6-jadval |
|
Qurilish turi |
Aholi joylashgan hudud | |
|
m2/kishi |
kishi/ga | |
|
1-2-xonadonli, tomorqali uylar, m2: |
||
|
2500 |
210 — 240 |
17 — 15 |
|
2000 |
260 — 280 |
21 — 18 |
|
1500 |
390 — 460 |
26 — 22 |
|
1200 |
330 — 390 |
30 — 26 |
|
1000 |
280 — 330 |
36 — 31 |
|
800 |
480 — 560 |
40 — 36 |
|
600 |
580 — 670 |
48 — 41 |
Izoh. Kichik koʻrsatkichlar choʻl-sahro mintaqalar uchun tavsiya etiladi.
Jamoat markazlari
32. Qishloq aholi punktlari jamoat markazlarining tizimini tumanlarni rejalashtirish sxemalari va loyihalari hamda qishloq xoʻjaligi korxonalari hududining meʼmoriy-rejaviy tashkillashtirilishi sxemalari bilan uygʻunlashtirgan holda, SHNQ 2.07.04-06 “Qishloq xoʻjaligi korxonalari hududlarini meʼmoriy rejalashtirish tashkil qilish”ga muvofiq, quyidagi tarkibda ishlab chiqish lozim:
qishloq aholi punktining jamoat markazi;
mahalla markazlari.
Qishloq joylashtirish tizimi markazlari rolini bajaradigan qishloq aholi punktlaridagi jamoat markazi aholi punktlararo xizmat koʻrsatish markazi vazifasini ham bajaradi.
33. Jamoat markazlarining tuzilishi va tarkibi qishloq aholi punktining kattaligi, uning xizmat koʻrsatish tizimidagi roli, shuningdek, qishloq aholi punktining rejaviy tuzilmasi xususiyatlariga muvofiq aniqlanishi lozim.
Xizmat koʻrsatish obyektlarining hisob koʻrsatkichlari VII boʻlimga muvofiq qabul qilinishi lozim.
34*. Uzunchoq yoki boʻlingan shaklga ega qishloq aholi punktlarida, hisob-kitoblarga muvofiq, qoʻshimcha ravishda xizmat koʻrsatish kichik markazlarini koʻzda tutish mumkin.
Yiriklashtirilgan koʻrsatkichlar uchun jamoat markazining hududiy kattaligi (park va tekis sirtdagi sport inshootlarisiz) kishi boshiga 8 — 12 m2 hisobidan aniqlanishi kerak (kattaroq koʻrsatkichlar — kichik aholi punktlari uchun).
35*. Jamoat markazining rejaviy hal etilishi tejamkorligini oshirish uchun markazning qurilmalarida binolarning yiriklashtirilgan guruhli turlaridan foydalanish lozim.
Nogironlar va aholining kam harakatlanuvchi guruhlarining turar-joy hududida boʻlishi uchun qulay sharoitlarni yaratishda SHNQ 2.07.02-07 “Insonlarning hayoti va faoliyati muhitini nogironlar ehtiyojlari va aholining kam harakatlanuvchi guruhlarini hisobga olgan holda loyihalash” talablarini amal qilish lozim.
Turar-joy qurilishi
36*. Turar-joy hududining asosiy tarkibiy qismlari sifatida quyidagilar qabul qilinishi kerak:
oʻlchami Oʻzbekiston Respublikasi Yer kodeksiga asoslangan loyiha topshirigʻi bilan aniqlanadigan hovlili uy;
bir necha turar-joy guruhlaridan tarkib topgan, “mahalla” koʻrinishida shakllanadigan turar-joy majmuasi.
Qishloq aholi punktlari turar-joy qurilishi qismlarining tarkibi, oʻlchamlari va meʼmoriy-rejaviy tashkil etilishi oilalarning oʻzaro qoʻshnichilik muloqotiga oid funksional-maishiy jarayonlar bilan belgilab beriladi.
Nogironlar va aholining kam harakatlanuvchi guruhlarining istiqomati uchun qulay sharoitlarni taʼminlovchi elementlar SHNQ 2.07.02-07 “Insonlarning hayoti va faoliyati muhitini nogironlar ehtiyojlari va aholining kam harakatlanuvchi guruhlarini hisobga olgan holda loyihalash”ga muvofiq aniqlanadi.
37. Turar-joy majmualarining jamoatchilik hududlari kattaligini 7-jadval boʻyicha qabul qilish lozim.
| 7-jadval | ||
| Hudud vazifasi | 1 kishilik norma, m2 | |
| Choʻl-sahro mintaqasidagi vohalar | Tekislik va togʻoldi vohalar | |
| Koʻp vazifali bolalar oʻyin maydonlari | 1,5 | 2,0 — 2,5 |
| Kattalar dam olishi uchun maydonchalar | 1,0 | 1,0 — 1,5 |
| Turar-joy majmuasi jamoat markazi (mahalla) uchun uchastkalar | 0,5 | 1,0 |
38. Qishloq aholi punktining aholi joylashgan hududini bir sutkada 20 mingdan ortiq avtomobil qatnovchi I-toifali avtomobil yoʻllari kesib oʻtmasligi, shuningdek, II va III toifali yoʻllar hamda qishloq xoʻjaligi mashinalari tranzit oʻtishi va mol haydab oʻtish uchun moʻljallangan yoʻllar ham kesib oʻtmasligi lozim.
39. Qishloq aholi punktlarining qurilishi uchun asosan hovli turidagi kam qavatli 1-2 xonadonli turar-joy uylari koʻzda tutilishi lozim.
40*. Tomorqali uchastkaning rejaviy tuzilishi oila rivojlanishi va uning tuzilishi oʻzgarishlarini hisobga olib, turar-joy uylari va xoʻjalik binolarining kelajakdagi oʻsish imkoniyatini taʼminlashi lozim. Hayvonlar va parrandalar uchun moʻljallangan qurilmalardan turar-joyning istiqomat xonalari oynalarigacha masofa 15 m dan kam boʻlmasligi lozim. Ushbu oraliq sanitariya-gigiyena talablariga bogʻliq ravishda kamaytirilishi mumkin.
V. ISHLAB CHIQARISH HUDUDLARI
41. Shahar aholi punktlarining ishlab chiqarish hududlari sanoat korxonalarini umumiy ishlab chiqarish infratuzilmasi va yordamchi ishlab chiqarishlar asosida birlashtiradigan ishlab chiqarish zonalari koʻrinishida shakllantirish lozim.
Ishlab chiqarish zonalari ishlab chiqarish-texnologik, transport, sanitariya-gigiyenik va funksional talablarga muvofiq holda mehnatkashlarning umumiy soni 30 ming kishi boʻlganda shakllan-tirilishi zarur. Mehnatkashlarning koʻproq soni uchun tegishli asoslar boʻlganda yoʻl qoʻyilishi mumkin.
42*. Sanoat zonalarining rejalashtirilishi va qurilishi loyihalari va sxemalarida tegishli ishlab chiqarish sohalarining istiqbolli rivojlanishi boʻyicha prognozlarni hisobga olgan holda ularning rivojlanishi navbatliligini koʻzda tutish kerak.
42.1. Ishlab chiqarish qurilishi funksional zonalari, muhandislik va transport infratuzilmalari tarkibiga quyidagilarni kiritish mumkin:
kommunal zonalar — kommunal va omborxona obyektlari, uy-joy-kommunal xoʻjaligi obyektlari, transport obyektlari, ulgurji savdo obyektlari joylashgan zonalar;
sanoat zonalari — atrof-muhitga taʼsir meʼyorlari har xil boʻlgan ishlab chiqarish obyektlari, shuningdek temir yoʻlning kirish yoʻllari joylashgan va odatda, eni 50 metrdan katta boʻlgan sanitariya-himoya zonalari tashkil etilishini talab qiladigan zonalar;
ishlab chiqarishning boshqa turlariga oid, muhandislik va transport infratuzilmalari (ilmiy-ishlab chiqarish zonalari, texnoparklar).
Ishlab chiqarish zonalarida ushbu zonada joylashgan korxonalarga xizmat koʻrsatuvchi avariya-qutqaruv xizmati obyektlarining binolari va inshootlari, zona hududida joylashgan obyektlar faoliyatini taʼminlash bilan bogʻliq boʻlgan muhandislik va transport infratuzilmalari obyektlari, ishlab chiqarishda band boʻlgan aholiga xizmat koʻrsatuvchi obyektlarni va boshqa turdagi obyektlarni joylashtirishga ruxsat etiladi.
Izohlar: 1. Ishlab chiqarish zonalari hududida korxonalar va boshqa obyektlarni joylashtirish va qayta tiklashda ulardan foydalanish jarayoni xavfsizligini taʼminlovchi choralarni nazarda tutish, shuningdek, korxonalarning birontasida avariya sodir boʻlgan holda tevarak-atrofdagi tutashgan joylardagi aholini xavfli taʼsiridan himoya qilishni va boshqa korxonalarning ishlash xavfsizligini taʼminlash boʻyicha choralarni nazarda tutish lozim.
Ishlab chiqarish va boshqa obyektlarning xavflilik darajasi texnik reglamentlarga muvofiq qonunlarda oʻrnatilgan tartib boʻyicha aniqlanadi.
2. Tarixiy va madaniy yodgorliklari hisoblanuvchi va ishlab chiqarish korxonalarini rekonstruksiya qilishda tarixiy merosni saqlashga qaratilgan choralarni koʻzda tutmoq zarur.
42.2. Ishlab chiqarish bino va inshootlari mavjud funksional zonalar va korxonalarning sanitariya-himoya zonalari chegaralarida ishlab chiqarish bilan bogʻliq boʻlmagan turar-joy uylari, mehmonxonalar, yotoqxonalar, bogʻ-dala hovli qurilmalarini, maktabgacha va umumtaʼlim muassasalari, sport inshootlari, boshqa jamoat binolarini joylashtirishga yoʻl qoʻyilmaydi.
Turar-joy va sanoat zonalarini, turar-joy hududlari va sanoat korxonalarini navbatma-navbat joylashtirishiga ham yoʻl qoʻyilmaydi.
Sanitariya-himoya zonalari rekreatsiya maqsadlari va qishloq xoʻjalik mahsulotlarini ishlab chiqarish uchun foydalanilmasligi lozim.
Izoh. Korxonalarning sanitariya-himoya zonalari uchastkalari korxonalar hududi tarkibiga qoʻshilmaydi va shu zonalar hududida qurilishiga ruxsat etilgan obyektlarni joylashtirishga yoʻl qoʻyiladi.
Korxonalarga tutash joylardagi ifloslangan hududlarning atrof-muhiti muhofazasi bilan bogʻliq boʻlgan sogʻlomlashtirish, sanitariya-gigiyenik, hamda qurilish ishlariga oid boshqa tadbirlar, shuningdek sanitariya-himoya zonasining obodonlashtirilishi atrof-muhitga zararli tashlanmalar (chiqindilar) chiqaruvchi korxonalar hisobidan amalga oshiriladi.
42.3. Shaharlarning ishlab chiqarish zonasi tarkibida sanoat korxonalari, jumladan, ishlab chiqarishning sanitariya tasnifiga bogʻliq holda joylashgan togʻ-kon, kimyo va metallurgiya sanoati korxonalarini joylashtirish uchun moʻljallangan sanoat zonasi, ilmiy-ishlab chiqarish zonasi va kommunal-omborxona zonalari shakllanishi mumkin.
Sanitariya-himoya zonasi 100 metrdan kam boʻlgan oziq-ovqat, tibbiy, farmatsevtika va sanoatning boshqa sohalariga mansub korxonalarni zararli ishlab chiqarish hisoblanuvchi metallurgiya, kimyo, neft kimyosi va sanoatning shunga oʻxshash tarmoqlari hududida, shuningdek sanitariya-himoya zonalarida joylashtirmaslik lozim.
42.4. Sanoat zonalarini funksional-rejaviy tashkil etish mavzelar (qizil chiziqlar chegarasida) koʻrinishida boʻlib, ularning ichidagi asosiy va yordamchi ishlab chiqarish korxonalari oʻzlarining joylashishi, yuk oboroti va transport turi, shuningdek qurilish navbatiga qarab hamda sanitariya-gigiyenik va yongʻinga qarshi talablarni hisobga olgan holda joylashtirilishi nazarda tutiladi.
Togʻ-kon sanoati (ochiq konlar, toʻplangan togʻ jinslari, shlak-toʻplagichlar va h.k.) bilan bogʻliq hududlar shahar (posyolka) hududlari chegarasidan tashqarida, ulardan sanitariya-himoya zonalarini va shamol yoʻnalishini hisobga olgan holda joylashtirilishi zarur.
Izoh. Sanoat korxonasi uchastkasining meʼyoriy oʻlchami uning qurilmalari maydonining amaldagi meʼyoriy zichligi koʻrsatkichi nisbatiga teng qilib qabul qilinadi.
42.5. Korxonalar va boshqa obyektlarni joylashtirishda ekologik meʼyorlar va qoidalarni, shuningdek yer osti suvlarini muhofaza qilish toʻgʻrisidagi nizom talablarini hisobga olgan holda yerlarning, yer usti va yer osti suvlarining, hovuzlar suv yigʻgichlari yuzalarining, atmosfera havosining ifloslanishiga yoʻl qoʻymaslik boʻyicha choralarni nazarda tutish lozim.
42.6. Sanitariya-himoya zonalarining oʻlchamlari korxonalar, inshootlar va boshqa obyektlarning sanitariya tasnifini hisobga olgan holda belgilanadi.
Sanitariya-himoya zonasi kengligining yetarliligini sanoat korxonalari chiqindilari tarkibidagi zararli moddalarning atmosferaga tarqalish hisobi bilan, shuningdek ushbu meʼyorlarning 1 qismi talablarini hisobga olgan holda tasdiqlash zarur.
42.7. Portlovchi moddalar va ular asosida ishlangan mahsulotlar (tashkilotlar, qurol-yarogʻ omborxonalari, bazalar, PM omborxonalari) tayyorlovchi va saqlovchi obyektlar uchun taqiqlangan (xavfli) zonalarni va maydonlarni nazarda tutish lozim.
Bu zonalar va maydonlarning oʻlchamlari koʻrsatilgan obyektlar tasarrufida turgan ijro etuvchi hokimiyat tashkilotlarining maxsus meʼyoriy hujjatlarida belgilanadi.
Taqiqlangan (xavfli) zonalarni turar-joy, jamoat va ishlab chiqarish binolari va inshootlari bilan qurish taqiqlanadi.
Ayrim zaruriy hollarda binolar, inshootlar va boshqa obyektlarning taqiqlangan (xavfli) zona hududida qurilishi bu zona yoki ishlab chiqarish tasarrufida turgan tashkilot bilan kelishilgan holda amalga oshirilishi mumkin.
42.8. Ilmiy-ishlab chiqarish zonalari tarkibida ilmiy va ilmiy xizmat koʻrsatish muassasalarini tajribaviy ishlab chiqarishlar va ular bilan bogʻliq boʻlgan oliy va oʻrta oʻquv yurtlarini, mehmonxonalarni, xizmat koʻrsatish muassasalari va korxonalarini, shuningdek muhandislik va transport kommunikatsiyalarini va inshootlarini joylashtirish zarur.
Ilmiy-ishlab chiqarish zonalari tarkibi va ayrim ITI va tajribaviy ishlab chiqarishlarning joylashishi talablari atrof-muhitga taʼmiri omillarini hisobga olgan holda aniqlash lozim.
Ilmiy ishlab chiqarish zonalarida sanitariya-himoya zonasi 50 metrdan ortiq kenglikni talab qilmaydigan tajribaviy ishlab chiqarishni joylashtirishda qurilmalarning aralash zonasi turida shakllantirilgan turar-joy binolarini joylashtirishga yoʻl qoʻyiladi.
42.9. Ilmiy muassasalarning yer uchastkalarining oʻlchamlari (binolarning har qavatdagi 1000 m2 umumiy maydoniga), gektar (ga) hisobida ortigʻi bilan quyidagicha qabul qilish zarur:
tabiiy va texnikaviy fanlar — 0,12 — 0,17
ijtimoiy fanlar — 0,08 — 0,1
Izohlar: 1. Bu koʻrsatkichlar alohida sharoitlar va ishlash tartibini talab qiluvchi obyektlarga (botanika bogʻlariga, observatoriyalarga, elementar zarrachalarni tezlashgichlariga va boshqalarga) joriy etilmaydi.
2. Keltirilgan meʼyorlarga tajriba maydonlari, poligonlar, zaxira hududlari, sanitariya-himoya zonalari kirmaydi.
3. Koʻrsatkichlarning kichigi eng yirik va yirik shaharlar uchun va qayta tiklash sharoitlari uchun qabul qilish lozim.
42.10. Ilmiy muassasalar uchastkalari ichida binolar, maydonlar, koʻkalamzorlar, yoʻllar, yoʻlaklar va avtotoʻxtash joylari bilan egallangan hududlar ajratiladi. Bunda binolar va inshootlar uchastka maydonining 50 foizdan ortiq boʻlmagan, sport maydonchalari va koʻkalamlashtirilgan hududlar 10 foizdan kam boʻlmagan, yoʻllar va yoʻlaklar 15 foizdan 25 foizgacha hududni egallashlari kerak.
Avtotoʻxtash joylariga boʻlgan talab ilmiy muassasalar binolari tasarrufidagi umumiy maydonning 1 avtomobilga 25 m2 boʻlgan meʼyordan kelib chiqib, bitta avtomobil uchun uchastka maydoni 25 m2 ga teng qilib qabul qilinadi.
42.11. Kommunal-omborxona zonalarida (maydonlarida) oziq-ovqat (oziq-ovqat, goʻsht va sut) sanoatini, umumtovar (oziq-ovqat va oziq-ovqatdan tashqari), ixtisoslashgan omborxonalarni (muzxona, kartoshka, sabzavot, meva saqlanadigan joy), shahar aholisiga kommunal, transport va maishiy xizmat koʻrsatish korxonalarni joylashtirish zarur.
42.12. Omborxonalarni joylashtirishda yer osti boʻshliqlaridan maksimal tarzda foydalanish kerak.
Ishlatib boʻlingan togʻ-kon yer osti lahimlari va yer osti uchastkalarida obyektlarni joylashtirishga yaroqli boʻlgan joylar mavjud boʻlgan taqdirda tashqi taʼsirlarga chidamliligi va ishlashining ishonchliligini taʼminlanishini talab qiluvchi oziq-ovqat va sanoat tovarlar zarur hujjatlar saqlanadigan joylar, taqsimlovchi muzxonalar va boshqa obyektlar qurilishini amalga oshirishga yoʻl qoʻyiladi.
Obyektlarni joylashtirish foydali qazilmalarni qazib olish bilan bogʻliq boʻlmagan yer osti makonlaridan foydalanish maqsadidagi aniq belgilangan meʼyoriy hujjatlar talablariga muvofiq amalga oshirish zarur.
42.13. Aholi punktlariga xizmat koʻrsatish uchun moʻljallangan omborxonalar binolarining maydoni va hajmi, ularning yer uchastkalari oʻlchamlari shaharsozlik meʼyorlari yoki hisoblash asosida aniqlanadi.
Kartoshka, sabzavot va meva saqlanadigan joylarning sanitariya-himoya zonasi oʻlchamlari 50 metrdan kam boʻlmagan holda qabul qilish lozim.
42.14. Qishloq xoʻjalik ishlab chiqarishini tashkil etishda turar-joy va ijtimoiy-amaliy zonalarini ishlab chiqarish majmualarining salbiy taʼsiridan, shuningdek, bu majmualarning oʻzlarini, agar ular oziq-ovqat mahsulotlarini ishlab chiqarish bilan bogʻliq boʻlsa, boshqa ishlab chiqarish, transport va kommunal inshootlari ifloslanishidan va zararli taʼsiridan himoya qilish boʻyicha choralarni nazarda tutish zarur.
Yer tuprogʻi, yer usti va yer osti suvlari, yuzaki suv toʻplanadigan joylar, suv havzalari va atmosfera havosi ifloslanishiga yoʻl qoʻymaslik choralari sanitariya meʼyorlariga muvofiq boʻlishi kerak.
42.15. Shaharning sanoat zonasi (tumani) loyihaviy rejasida fuqaro muhofazasining muhandislik-texnik tadbirlari boʻlimi SHNK 1.03.11-07 “Oʻzbekiston Respublikasida shaharlar va boshqa aholi punktlarining bosh rejasida fuqaro muhofazasining muhandislik-texnik tadbirlari boʻlimining tarkibi, ishlab chiqish tartibi, tegishli idoralar bilan kelishish va tasdiqlashga doir yoʻriqnoma” muvofiq ishlab chiqish zarur.
43*. Ayrim yangi sanoat korxonalarini sanoat va turar-joy qurilishini joylashtirish uchun qulay sharoitga ega kichik va oʻrta shaharlarda yoki yangi barpo etiladigan shahar aholi punktlarida joylashtirish koʻzda tutilishi kerak.
Yirik shaharlarda yangi sanoat korxonalari va boshqa shahar ahamiyatidagi obyektlar qurilishi cheklanadi, sanoat zonalarini qayta qurishda texnologik boʻgʻimlari va yopiq (chiqindisiz) majmualar qismlari sifatida zarur boʻlgan korxonalar va obyektlar bundan mustasno.
Madaniy meros obyektlariga ega Toshkent shahri, shaharsozlik faoliyati alohida tartibga solinuvchi obyektlarga kiritilgan aholi punktlarida yangi sanoat korxonalari, tajriba bazalari, transport va ombor korxonalarining qurilishi va bu turdagi mavjud korxonalarning yangi qurilish hisobidan kengaytirilishi taqiqlanadi, Oʻzbekiston Respublikasi hukumatining tegishli qarorlarida maxsus belgilangan hollar, kommunal maqsadlardagi korxonalar va obyektlar, shuningdek, turar-joy fuqaro qurilishi ehtiyojlarini qondiruvchi obyektlar bundan mustasno.
44. Yangi va qayta qurilayotgan ishlab chiqarish zonalari tarkibida imkoni boricha tabiiy zaxira lar, xom ashyo, materiallarning toʻliq va majmuiy ishlatilishini taʼminlovchi, atrof muhitga zararli taʼsiri boʻlmagan yoki ancha kamaytirilgan ishlab chiqarishlarning majmualari shakllanishini koʻzda tutish lozim.
45. Aholi punktlarining yangi ishlab chiqarish zonalarini joylashtirish va amaldagilarini rivojlantirish uchun joy tanlashda quyidagilarni hisobga olish lozim: geologik sharoitlar; seysmik mikrorayonlashtirish, yer osti chuchuk suvlarining tozaligini himoya etish zonalari, moʻljaldagi korxonalar va ishlab chiqarishlarning tusi va turlari; aholi punktining umumiy rejaviy tuzilmasiga muvofiqligi; transport xizmat koʻrsatishining qulayligi; mavjud korxonalar bilan ishlab chiqarish va texnologik aloqalarning oqilona tashkil etilishi; texnik-iqtisodiy, sanitariya-gigiyenik koʻrsatkichlar, yoqilgʻi-energetik, suv va hududiy zaxiralar, atrof muhit holatining meʼmoriy-rejaviy yechimlari turlarini qiyoslash asosida oqilona funksional foydalanish; tabiiy va boshqa sharoitlarning kelajakdagi oʻzgarishi taxminlari.
46. Mavjud korxonalar tarkibida boshqa yoʻnalishdagi yangi ishlab chiqarishlar va kichik korxonalarni joylashtirish ularning sanitariya zarar darajasi asosiy ishlab chiqarish sanitariya zarar darajasidan oshib ketmaganda va ekologik sharoit yomonlashuviga olib kelmaganda mumkin boʻladi.
Mavjud korxonalar tarkibida boshqa yoʻnalishdagi yangi ishlab chiqarishlar va kichik korxonalarni joylashtirish arxitektura, sanitariya inspeksiyasi va tabiatni muhofaza etish idoralari, shuningdek, aholi punktining bosh rejasini ishlab chiquvchi bilan kelishilishi lozim.
Sanoat zonalari
47. Sanoat korxonalari, odatda, sanoat zonalari hududida, umumiy yordamchi ishlab chiqarishlari yoki infratuzilma obyektlari boʻlgan korxonalar guruhlari tarkibida, qishloq aholi punktlarida esa ishlab chiqarish zonalari tarkibida, ularning oʻzaro taʼsirini hisobga olib joylashtirish lozim.
48. Sanoat zonalarini joylashtirishda mehnatkashlarning yoʻl vaqtlari eng kam boʻlishi uchun ularning turar-joy rayonlari bilan oqilona oʻzaro taʼsirini taʼminlash kerak.
Sanoat zonalari hududlarining oʻlchamlari va foydalanish intensivligi darajasi ularning aholi punkti tuzilishida joylashuvi sharoitlariga va uning hududidagi turli uchastkalar shaharsozlik qiymatiga bogʻliq holda, korxonalarning sohaviy xususiyatlari, ularning joylashuviga sanitariya-gigiyenik va yongʻinga qarshi talablarni, yuk aylanishi va transport turlari, shuningdek, qurilish navbatlarini hisobga olib, ixcham joylashuv va yer osti maydonlaridan foydalanishni koʻzda tutib, qabul qilinishi lozim.
Bunda korxonalar xodimlariga va sanoat zonasi atrofida joylashgan obod hudud aholisiga barcha turdagi xizmat koʻrsatishning oʻzaro bogʻliq tizimini shakllantirish lozim.
49. Sanoat korxonalari va boshqa ishlab chiqarish obyektlarining maydonlari, xizmat koʻrsatish muassasalari va korxonalari egallagan hudud, odatda, sanoat zonasi hududidan kamida 70 % ni tashkil etishi kerak.
Izoh. Sanoat zonasi hududining egallanganligi foizlarda aniqlanadi, u sanoat korxonalari va ular bilan bogʻliq obyektlarning tegishli chegaralar ichidagi maydonlari, shuningdek, xizmat koʻrsatish muassasalari, jumladan, temir yoʻl bekatlari egallagan maydon kiritilgandagi yigʻindisining aholi punktining bosh rejasida belgilangan sanoat zonasining umumiy hududiga nisbatan belgilanadi. Egallangan hududlarga korxona maydonidagi loyihalashtirish topshirigʻiga muvofiq belgilangan zaxira uchastkalari kirishi kerak.
50. Sanoat korxonalari uchun uchastkalar maydonlarining dastlabki hisoblanishi texnik-iqtisodiy asoslashlar yoki amaldagi oʻxshash korxonalar boʻyicha nisbiy koʻrsatkichlar qoʻllanib oʻtkazilgan texnik-iqtisodiy hisoblar bilan belgilanadi.
Sanoat korxonalariga ajratiladigan uchastkalar maydoni bu korxonalarni rejalashtirish loyihalari bilan, sanoat korxonalari bosh rejalarini ishlab chiqishga qoʻyiladigan talablarga muvofiq belgilanadi.
51*. Turar-joy hudud ichida atrof muhit ifloslanishi manbai boʻlmaydigan; nisbatan koʻp mehnat talab etadigan va kam zaxira talab etadigan, yongʻindan xavfsiz va portlashdan xavfsiz ishlab chiqarish jarayonli; belgilangan normalardan ortiq shovqin bermaydigan; kirib borish temir yoʻllarini talab etmaydigan sanoat korxonalarini joylashtirishga yoʻl qoʻyiladi. Bunda sanoat korxonasi uchastkasi chegaralaridan turar-joy uylari, bolalar maktabgacha tarbiya muassasalarigacha, umumtaʼlim maktablari, sogʻliqni saqlash va dam olish muassasalarigacha boʻlgan masofa kamida 50 m deb qabul qilinishi kerak.
Turar-joy qurilishi doirasida joylashgan korxonaning atrof muhitga zararli taʼsirini yoʻq qilish imkoni boʻlmaganda korxonaning quvvatini kamaytirish, uning sohasini oʻzgartirish yoki uni turar-joy qurilishidan tashqariga oʻtkazilishi koʻzda tutilishi lozim.
52. Sanitariya-himoya zonalari zararli chiqindilarni tozalash va zararsizlantirish hamda shovqin darajasini pasaytirishga oid barcha texnik va texnologik choralar koʻrilganidan soʻng zararli moddalar konsentratsiyasining va shovqinning aholi joylashgan hududda yoʻl qoʻyiladigan eng yuqori darajalari taʼminlanmaydigan holda koʻzda tutilishi kerak.
Bunday zonalarning oʻlchamlari korxonalar chiqindilarida boʻlgan zararli moddalarning atmosfera havosidagi konsentratsiyasini hisoblash Metodikasi OND-86 ga muvofiq holda, shuningdek, shovqindan himoya talablar va boshqa talablarni hisobga olib belgilanishi kerak.
53*. Sanitariya-himoya zonasida turar-joy uylari, bolalarning maktabgacha tarbiya muassasalari, umumtaʼlim maktablari, sogʻliq saqlash va dam olish muassasalari, sport inshootlari, bogʻlar, parklar, bogʻdorchilik shirkatlari joylashtirilishiga yoʻl qoʻyilmaydi.
54. Sanitariya-himoya zonalarining eng kam koʻkalamzorlashtirish maydoni bu hududda paydo boʻluvchi chiqindilar turini hisobga olib, hisoblash yoʻli bilan belgilanishi lozim.
Hisob-kitoblar uchun maʼlumotlar boʻlmaganda eng kam koʻkalamzorlashtirish maydoni zonaning eniga bogʻliq holda, foiz bilan qabul qilinadi:
|
300 m gacha |
— |
60 |
|
301 — 1000 m |
— |
50 |
|
1001 — 3000 m |
— |
40 |
Aholi joylashgan hudud tomonidan eni kamida 50 m li, zona eni 100 m gacha boʻlganda esa kamida 20 m li daraxt-butazor boʻlishi koʻzda tutiladi.
55. Korxonalarning axlatxonalari, shagʻal va shox-shabba saqlanadigan joylari, sarqit va chiqindi oʻralarini qurishga faqat bu chiqindilarni qayta ishlash mumkin boʻlmaganda yoʻl qoʻyiladi, bunda sanoat rayonlari va tarmoqlari uchun odatda markazlashgan (guruhli) axlatxonalar qurish koʻzda tutiladi. Ular uchun uchastkalar korxonalardan hamda yer osti suvlarining sanitariya himoyasi zonalarining II mintaqasidan tashqarida ajratiladi, bunda ifloslantiruvchi moddalarning tuproqqa va sizot suvlariga tushishiga yoʻl qoʻymaydigan choralar koʻrilishi hamda tegishli nazorat idoralari tasdiqlagan sanitariya normalari va xavfsizlik qoidalariga rioya qilinishi lozim.
Koʻmir, slanets, margimush, qoʻrgʻoshin, simob va boshqa yonuvchi hamda zaharli moddalar boʻlgan axlatxonalar turar-joy va jamoat binolari va inshootlaridan hisoblab aniqlangan va sanitariya-epidemiologik xizmat idoralari bilan kelishilgan masofada joylashtirilishi lozim.
Kommunal-ombor zonalari
56*. Kommunal-ombor zonalari hududida: oziq-ovqat sanoati korxonalari; umumtovar (oziq-ovqat va nooziq-ovqat) va ixtisoslashgan omborlar (sovutgichlar, kartoshka, sabzavot va meva omborlari), kommunal transport va aholiga maishiy xizmat koʻrsatish korxonalari joylashtirilishi kerak.
Aholiga kundalik bevosita xizmat koʻrsatish bilan bogʻliq boʻlmagan omborlar majmua tizimini, odatda, aholi punktlaridan tashqarida transport tugunlariga, tashqi, asosan, temir yoʻl transport tarmogʻiga yaqin joyda shakllantirish lozim.
Aholi punktlari va ularning yashil zonalaridan tashqarida, shahar atrofining ayrim ajratilgan ombor rayonlarida sanitariya talablari, yongʻinga qarshi va maxsus qoidalarga rioya qilgan holda davlat zaxiralari omborlari, neft va neft mahsulotlarining 1-guruh omborlari, neft va neft mahsulotlarining tushirib-ortish omborlari, suyultirilgan gaz omborlari, kuchli taʼsir qiladigan zaharli moddalarning tayanch omborlari, oziq-ovqat, yem-xashak va sanoat xom ashyolari, tayanch omborlari, portlovchi moddalar omborlari oʻrmon va qurilish ashyolarining tayanch omborlari alohida joylashtirish koʻzda tutiladi.
57. Kichik shaharlar va qishloq aholi punktlari uchun bir guruh aholi punktlariga xizmat koʻrsatuvchi markazlashtirilgan omborlar koʻzda tutilib, bunday omborlar koʻproq tuman markazlarida yoki bekat yonidagi aholi punktlarda joylashtiriladi.
58. Oʻta yirik, yirik va katta shaharlarda kommunal-ombor zonalarini alohida-alohida, turar-joy va sanoat rayonlari bilan transport aloqalarini taʼminlashni hisobga olib joylashtirish kerak.
Kommunal-ombor zonalaridagi ombor obyektlari va kommunal korxonalar ixtisoslashgan guruhlar qolida, asosan birlashgan koʻp qavatli uylarda hamda tovarlarni saqlashga qoʻyiladigan talablarga rioya qilib, ularning oʻzaro taʼsirini hisobga olib joylashtirilishi kerak.
59*. Aholi punktlarini qayta qurishda turar-joy hududida joylashgan hamda sanitariya va yongʻinga qarshi normalar talablariga, shuningdek, turar-joy tumanining rejaviy tuzilmasiga javob bermaydigan ombor va kommunal obyektlar kommunal-ombor zonalariga koʻchirilishi kerak.
60. Omborlar va bazalar joylashuvi uchun ajratiladigan uchastkalar maydonini hisoblash texnik-iqtisodiy asoslash yoki amaldagi oʻxshash korxonalarga oid texnik-iqtisodiy hisoblar bilan belgilanadi.
Aholiga xizmat koʻrsatish uchun moʻljallangan kommunal-ombor zonalari yer uchastkalarining maydoni oʻta yirik va yirik shaharlarda koʻp qavatli omborlar qurilishini hisobga olib bir kishiga 2 m2 va boshqa shahar aholi punktlarida 2,5 m2 deb olinishi mumkin. Umumtovar va ixtisoslashgan omborlar uchastkalarining taxminiy oʻlchamlarini 10-ilovaga koʻra qabul qilish tavsiya etiladi.
61. Qishloq aholi punktlarining ishlab chiqarish zonalarida, ularning ishlab chiqarish ixtisosiga muvofiq, qishloq xoʻjalik korxonalarini hamda qishloq xoʻjalik mahsulotlarini birlamchi, toʻliq va majmuiy qayta ishlash korxonalar guruhlari yoki ayrim kichik korxonalarni joylashtirish lozim.
Demografik tarkibi, bandlik darajasi, mahalliy anʼanalarni hisobga olgan holda qishloq aholi punktlarida ham doimiy, ham mavsumiy tusdagi sanoat korxonalarining ixtisoslashgan filiallarini koʻzda tutish kerak.
62. Qishloq xoʻjalik va boshqa qayta ishlash korxonalari, binolar va inshootlarni qishloq aholi punktlarining ishlab chiqarish zonasida joylashtirishda ularning orasida texnologik loyihalashning sanitariya, veterinar va yongʻinga qarshi talablari va normalaridan kelib chiqib, shuningdek, SHNQ 2.07.04-06 “Qishloq xoʻjalik korxonalari hududlarini meʼmoriy rejalashtirish va tashkil qilish” ni hisobga olib, yoʻl qoʻyiladigan eng kichik masofalar belgilanishi zarur.
63. Qishloq aholi punktlarining ishlab chiqarish zonalariga kiruvchi elektr uzatish, aloqa tarmoqlari va mahalliy ahamiyatdagi boshqa simli inshootlari almashlab ekish dalalari chetidan, yoʻllar yoqalarida, oʻrmon yoʻllari, mavjud trassalar boʻylab, tegishli meʼyoriy va qonuniy hujjatlar bilan belgilangan masofalarda, qishloq xoʻjalik ekinzorlari bilan band boʻlmagan joylardan kommunikatsiyalargacha bemalol yeta olish taʼminlanib joylashtirilishi lozim.
64*. Qishloq aholi punktlarining ishlab chiqarish zonasi, odatda, umumiy tarmoq temir yoki avtomobil yoʻllari bilan ayrim uchastkalarga boʻlinmasligi kerak.
Qishloq aholi punktlari ishlab chiqarish zonalarining ajratilgan uchastkalarida sanitariya-himoya zonalari hisob boʻyicha 300 m dan ortiq boʻlgan korxonalar va obyektlarni joylashtirish kerak.
64.1. Chorvachilik majmualari va fermalari hududida hamda ularning sanitariya-himoya zonalarida qishloq xoʻjalik mahsulotlarini qayta ishlovchi korxonalarni, ovqatlanish obyektlarini va ularga tenglashtirilgan obyektlarni joylashtirishga yoʻl qoʻyilmaydi.
64.2. Qishloq xoʻjalik korxonalarini va boshqa obyektlarni joylashtirishda tuproqning, yer usti va yer osti suvlarining, yuzaki suv toʻplash joylarining suv havzalari va atmosfera havosining ifloslanishiga qarshi choralarni nazarda tutish zarur.
VI. LANDSHAFT-REKREATSIYA HUDUDLARI
Mintaqaviy rekreatsion tizimlar
65*. Rekreatsiya hududlarining rivojlanishini aholi punktlari tizimlarining rejaviy tuzilmasidan, mavjud tabiiy zaxiralardan oqilona foydalanishdan kelib chiqib, ularni oʻzlashtirish muddatlariga bogʻliq boʻlmagan holda koʻzda tutish lozim.
Badiiy va maʼnaviy qiymatga molik, tabiiy manzaralari saqlanganligi darajasi yuqori boʻlgan hududlarda milliy va tabiiy parklar barpo etish lozim. Milliy va tabiiy parklarning meʼmoriy-hajmiy tuzilmasi ularning hududidan ilmiy, madaniy-maʼrifiy va dam olish maqsadlarida foydalanishni koʻzda tutishi lozim va odatda, tarkibida qoʻriqxona-rekreatsiya, rekreatsiya va xoʻjalik zonalari ajratiladi.
66. Rekreatsiya maqsadlari uchun hudud tanlash, rekreatsiya hududini funksional zonalashtirish va meʼmoriy-rejaviy tashkil etish uchun asos boʻluvchi tabiiy zaxiralarni majmuiy baholash asosida oʻtkazilishi kerak. Baholash kurort zaxiralari, manzaralar, sanitariya-gigiyenik xususiyatlar, muhandislik-qurilish sharoitlari, hududlarning mavjud foydalanilishini tahlil qilish asosida amalga oshiriladi.
Rekreatsiya hududlarining chegaralari quyidagilarni: tabiiy toʻsiqlar (togʻ tizmalari, daryolar, koʻllar va hokazo); davlat tabiiy parklarini, qoʻriqxonalar zonalarini, zakazniklarni tashkil etish uchun yaroqli tabiiy hududlarning kiritilishini hisobga olib belgilanadi.
Rekreatsiya hududlariga boʻlgan ehtiyoj hisoblari va turli rekreatsiya zonalarida bir dam oluvchi uchun maydon normasi 8-jadval boʻyicha qabul qilinishi lozim.
|
|
|
8-jadval |
|
Rekreatsiya hududlarining turlari |
Aholi punktlari tizimidagi bir kishiga maydon normasi, m2 |
Turli rekreatsiya zonalarida bir dam oluvchiga maydon normasi, m2 |
|
Uzoq muddatli dam olish zonalari va markazlari |
0,8 — 1 / 0,2-0,3 |
200 — 400 / 150 — 300 |
|
Qisqa muddatli dam olish zonalari va markazlari |
10 — 12 / 2-3 |
100 — 150 / 50 — 100 |
Izohlar: 1. “/” belgisi kasrni bildiradi, masalan:
|
0,8 — 1 / 0,2 — 0,3 = |
0,8 — 1 | |
|
0,2 — 0,3 |
||
2. Kasr suratida togʻ va togʻ oldi hududlari uchun, maxrajida suv havzalari yonidagi tekislik hududlari uchun normalar keltirilgan.
67. Kam suvli hududlarda dam olish joylarini tashkil etish uchun mavjud suv omborlarining sohillaridan foydalanish, shuningdek dam olishda foydalanish uchun sunʼiy havzalar yaratish lozim. Ular aholi punktlari tizimlarining asosiy shaharlari-markazlaridan 10 — 15 km doirasida joylashtirilishi kerak.
Sunʼiy havzalar sohillarida dam olish zonalarining tuzilishi shu obyektlardan foydalanish talablariga javob berishi va yerning rekultivatsiyasi, sayoz joy-lar va botqoqliklarni yoʻq qilish, suv havzalarini obodonlashtirish va tabiiy muhitni asrash tadbirlarini amalga oshirishni koʻzda tutishi lozim.
68. Tabiiy va sunʼiy suv havzalari asosida joylashtiriladigan plyajlar maydoni bir kishiga 5 m2 hisobidan, ixtisoslashtirilgan muolaja plyajlari hududining kattaligi bir kishiga kamida 8 m2 hisobidan qabul qilinishi kerak.
Plyajlarda bir yoʻla mijozlarning soni plyajlarning bir vaqtning oʻzida xizmati koeffitsiyentlarini hisobga olib hisoblanadi:
|
sanatoriylar |
— |
0,6 |
— 0,8; |
|
dam olish muassasalari |
— |
0,7 |
— 0,9; |
|
salomatlik oromgohlari |
— |
0,2 |
— 0,4; |
|
mustaqil dam oluvchilar |
— |
0,5. |
Sohillarda tashkil etiladigan plyajlar sigʻimini oshirishga suv almashuvi shartlariga rioya qilgan holda sunʼiy burunlar, qoʻltiqlar va yarim orollarni tashkil etish yoʻli bilan erishiladi.
69. Har qanday turdagi rekreatsiya muassasalar uchastkalari chegarasidan:
turar-joy uylarigacha — kamida 500 m, qayta qurish sharoitida — kamida 100 m;
kommunal xoʻjalik muassasalari va obyektlari, bazalar, omborlar va hokazolargacha — kamida 500 m;
I, II, III toifadagi avtomobil yoʻllarigacha — kamida 500 m, IV toifa — kamida 200 m;
bogʻdorchilik shirkatlari va dala hovlilargacha — 300 m masofa boʻlishi kerak.
Izoh. Murakkab relyef sharoitlarida koʻrsatilgan masofalar loyihalash topshirigʻiga muvofiq qisqartiriladi.
70. Togʻli rekreatsion tumanlarning funksional tuzilishi muayyan tabiiy-shaharsozlik vaziyati, tik zonalashtirish va hokazolar, shuningdek, hududdan foydalanishning moʻljaldagi yoʻnalishi va 2-ilovani hisobga olgan holda barpo etilishi kerak.
Togʻ sharoitlarida dam olish joylarini barpo etishda funksional zonalar hududlari va yoʻl qoʻyiladigan rekreatsion yuklamasi nisbatining taxminiy koʻrsatkichlari 9-jadval boʻyicha qabul qilinishi kerak.
|
|
|
9-jadval* |
|
Zonalar |
Maydonning nisbiy salmogʻi, % |
Rekreatsion yuklamalar, kishi/ga |
|
Rekreatsiya inshootlari |
2 — 5 |
400 gacha |
|
Togʻ-sport |
15 — 20 |
2 — 20 |
|
Sayyohlik va landshaftli-yoʻnalish yoʻlaklari: oʻzlashtirilgan landshaft |
10 — 20 |
22 — 50 |
|
Tabiiy landshaftlar |
50 — 70 |
0,3 — 3 |
|
Qoʻriqxonalar, zakazniklar |
30 gacha |
0,1-0,2 |
71*. Rekreatsiya joylarining hududida barcha dam oluvchilarning, jumladan, nogironlar va aholining kam harakatlanuvchi guruhlari, shuningdek, doimiy aholining ehtiyojlarini qondiruvchi hamda ochiq va yopiq elementlardan iborat madaniy-maishiy xizmat koʻrsatish muassasalari tizimini shakllantirish koʻzda tutilishi lozim.
Yopiq tarmoq muntazam dam olish muassasalarida tashkil etilib, sanatoriylar, dam olish muassasalari va mehmonxonalarini loyihalashtirish talablariga muvofiq hisoblanadi.
Rekreatsiya hududlaridagi ochiq xizmat koʻrsatish tarmogʻini 10-jadvalga koʻra loyihalashtirish lozim.
| 10-jadval* | ||
| Madaniy-maishiy xizmat koʻrsatish turlari | Oʻlchov birligi | 1000 dam oluvchi uchun meʼyoriy koʻrsatkich |
| 1 | 2 | 3 |
| Umumiy ovqatlanish korxonalari: kafe va tamaddixona | oʻtirish joyi | 28 |
| oshxonalar | -”- | 40 |
| restoranlar | -“- | 12 |
| Mustaqil ovqat tayyorlash oʻchogʻi | dona | 10 |
| Doʻkonlar: Oziq-ovqatlar | ish joyi | 1 — 1,5 |
| Sanoat mollari | -”- | 0,5 — 0,8 |
| Prokat (ijara) punkti | -“- | 0,2 |
| Kinomaydonchalar | tomosha joyi | 20 |
| Raqs maydonchalari | m2 | 20 — 25 |
| Sport maydonchalari | m2 | 3800 — 4000 |
| Qayiq stansiyalari | qayiq soni | 15 — 20 |
| Hovuzlar | m2 suv sathi | 300 |
| Velo- va changʻi stansiyalari | joy | 200 |
| Avto toʻxtash joylari Umumiy foydalanish | Avtomobil | 20 — 25 |
| plyajlari | ga | 0,8 — 1,0 |
| Akvatoriyalar | ga | 1,0-2,0 |
Izoh. Xizmat koʻrsatish tizimining har bir boʻgʻini rekreatsiya yuklamasi oʻzgarishlariga moslanishi lozim: xizmat koʻrsatish markazlari, tarmoqlari — mavsumiy, mahalliy elementlar — haftalik; obyektlarning maydalangan tarmogʻi — kundalik.
72. Rereatsiya hududlarida aholi punktlari tizimining asosiy magistrallari bilan qulay aloqalari boʻlgan yagona transport va piyoda yoʻllar tizimini yaratish kerak.
Yoʻl trassalari asosiy dam olish oqimlarini taqsimlovchi bosh yoʻllar va ayrim rekreatsiya muassasalariga xizmat koʻrsatuvchi mahalliy yoʻllarga boʻlinishi lozim.
Tranzit transport avtomobil va temir yoʻllari dam olish joylarini kesib oʻtmay, ularning yaqinidan oʻtishi shart. Dam olish hududidan transport magistrallarining oʻtkazilishi majburiy boʻlganda uni chuqurlashtirishni yoki yer osti oʻtishlari va osma koʻpriklar qurilishini koʻzda tutish lozim.
73. Dam olish hududi ancha katta boʻlganda chegaralangan harakat tezligi boʻlgan ichki avtomobil yoʻllarini va yoʻl-soʻqmoq tarmogʻini koʻzda tutish kerak, bunda yoʻl qismlari quyidagi kenglikda boʻladi, m: shosse yoʻllari — 9; bosh yoʻlkalar — 7; bosh yoʻllar — 5; ikkinchi darajali xiyobonlar — 2,0 — 2,5; soʻqmoqlar — 1,2 — 2,0.
Shahar va shahar atrofi rekreatsiya zonalari
74*. Shahar aholi punktlari landshaft-rekreatsiya tizimini shahar atrofi hududlarining rejaviy tuzilmasi yechimi bilan uygʻunlikda loyihalashtirish kerak.
Shahar atrofi rekreatsiya zonalariga transportda yetib olish vaqti 2,5 soatdan oshmasligi kerak.
75*. Shahar atrofi landshaftli-rekreatsiya zonasi ichida quyidagilar joylashtiriladi:
shahar tashqarisidagi parklar, bogʻlar, koʻchatzor va daraxtzorlarning boshqa turlari;
dam olish uylari, pansionatlar, motel va kempinglar, plyajlar, jismoniy tarbiya va sport inshootlari, sayyohlik, ov va baliqchilik bazalari, sport-sogʻlomlashtirish oromgohlari va bolalar maktabgacha tarbiya muassasalarining dala hovli bogʻlari;
davolash-muolaja muassasalari (tegishli tabiiy-davolash omillari mavjud boʻlganda);
qariyalar va nogironlar uchun internat-uylar;
jamoaviy bogʻlar va dala hovli-bogʻlar.
75.1. Rekreatsiyaga oid funksional zonalar tarkibiga dam olish, turizm, jismoniy tarbiya va sport mashgʻulotlari uchun moʻljallangan daraxtzorlar, xiyobonlar, parklar, shahar bogʻlari, hovuzlar, koʻllar, suv omborlari, plyajlar egallagan hududlarni kiritish mumkin.
75.2. Shaharlar va qishloq aholi punktlari chizigʻi ichida alohida ahamiyatga ega tabiatni muhofaza qiluvchi, ilmiy, tarixiy-madaniy, estetik, dam olish, sogʻlomlashtirish va boshqa alohida qiymatga ega boʻlgan yer uchastkalarini oʻzida mujassam etgan alohida muhofazalanuvchi tabiat hududlari zonalarini ajratish mumkin.
75.3. Rekreatsiya zonalari va alohida muhofazalanuvchi tabiiy zonalar hududlarida dam olish, sogʻlomlashtirish va tabiatni muhofaza qilishga oid obyektlarini ishlatish bilan bevosita bogʻliq boʻlmagan sanoat, kommunal-omborxona va boshqa obyektlarning yangisini qurish va mavjudlarini kengaytirish taqiqlanadi.
75.4. Jamoat transportida (transportni kutish vaqtini hisoblamaganda) shahar va tuman parklariga yetib olish vaqti 20 daqiqadan oshmasligi zarur.
75.5. Dam olish ahamiyatiga ega zonalari tarkibida hayvonot bogʻlarini joylashtirish koʻzda tutish lozim. Hayvonot bogʻlarining chegaralaridan turar-joy va jamoat binolarigacha boʻlgan masofa mahalliy sogʻliqni saqlash idoralari bilan kelishilgan holda, shamol yoʻnalishini hisobga olib 100 m dan kam boʻlmagan (shamolga roʻpara tomondan va shamolga teskari tomondan ikki marta koʻp) miqdorda belgilanadi.
75.6. Parklar va bogʻlarni joylashtirishda mavjud oʻsimlikli va suv havzali uchastkalarni imkoni boricha saqlash zarur.
Parklar, bogʻlar va xiyobonlar hududining maydonlariga hisobida kamida quyidagicha qabul qilish lozim: shahar parklari — 1 5, rejaviy tumanlar parklari — 10, turar-joy tumanlari bogʻlari — 3, xiyobonlar — 0,5. Qayta tiklash sharoitlarida koʻrsatilgan elementlarning maydonini kamaytirishga yoʻl qoʻyiladi.
75.7. Dam olish ahamiyatiga ega zonalarda joylashgan aholining qisqa muddatli ommaviy dam olish obyektlarini joylashtiruv tartibi bu zonalariga jamoat transportida yetib olishni hisobga olib, odatda, koʻpi bilan 1,5 soatni nazarda tutish zarur.
75.8. Qisqa muddatda ommaviy dam olish obyektlari keyingi hollarda dam olish zonalari hududlarining oʻlchamlari 1 dam oluvchiga kamida 500 — 1000 m2 hisobidan kelib chiqib qabul qilish lozim, shu jumladan faol dam olish turlari uchun uning koʻp foydalanadigan qismi bitta dam oluvchiga kamida 100 m2 tashkil etishi kerak. Qisqa muddatli dam olish zonasining ayrim uchastkalarining maydonini kamida 50 ga, choʻl va yarim choʻl joylarda kamida 30 ga miqdorida qabul qilish zarur.
75.9. Alohida muhofazalanadigan tabiat hududlari tarkibida tabiiy shifobaxsh omillarga, eng qulay mikroiqlimiy, landshaft va sanitariya-gigiyenik sharoitlarga ega boʻlgan yerlarda davolash-sogʻlomlashtirish uchastkalarini ajratish mumkin. Kurortlar hududlarida kurort zonasini shakllantiruvchi sanatoriy-kurort va sogʻlomlashtirish muassasalarini, dam olish va turizm muassasalarini, davolanuvchilar va dam oluvchilarga xizmat koʻrsatish muassasalari va korxonalari, kurort parklarini va boshqa umumiy foydalanish yashil hududlarni, plyajlarni joylashtirish lozim.
75.10. Kurort zonalarining umumiy foydalanish yashil hududlarining oʻlchamlari sanatoriy-kurort va sogʻlomlashtirish muassasalarida bitta joy uchun 100 m2 hisobidan kelib chiqqan holda aniqlanadi.
Izohlar: 1. Landshaft-rekreatsiya zonasi doirasida shahar atrofi va qishloq xoʻjaligiga xizmat koʻrsatuvchi binolar va inshootlar; shahar aholi punktiga temir yoʻl va avtomobil yetib borish yoʻllari; elektr uzatish liniyalari va kichik stansiyalari joylashtirilishi mumkin.
2. Landshaft-rekreatsiya zonasida uning ekologik, sanitariya-gigiyenik va dam olish vazifalarini bajarishiga salbiy taʼsir qiluvchi xoʻjalik faoliyati taqiqlanadi.
3. Choʻl joylardagi kurort zonalarida umumiy foydalanishga moʻljallangan koʻkalamlashtirilgan hududlar 50 % dan oshmagan miqdorga kamaytirishga yoʻl qoʻyiladi.
76*. Aholining har xil turdagi va shakllardagi dam olishga boʻlgan meʼyoriy ehtiyojining meʼyoriy hisobi 11-jadvalga koʻra qabul qilish hisoblash tavsiya etiladi.
|
|
11-jadval | |||
|
Joylashtirish shart-vaziyatlari va tabiiy dam olish zaxiralari |
Dam oluvchilarning taqsimlanishi |
Shahar toifasi va dam oluvchilarning taxminiy taqsimoti | ||
|
oʻta yirik va yirik |
katta va oʻrta |
kichik | ||
|
Qulay: shaharda, 20 va undan ortiq |
Tashqariga chiqadi |
20 — 30 / 10 — 20 |
15 — 25 / 10 — 15 |
5 — 10 / 0 |
|
shahar atrofida, 70 va koʻproq |
Shaharda qoladi |
40 — 30 / 50 — 40 |
45 — 35 / 50 — 45 |
55 — 50 / 55 — 50 |
|
Nisbatan qulay: shaharda, 5 — 10 |
Tashqariga chiqadi |
15 — 25 / 5 — 15 |
15 — 20 / 5 — 10 |
0 — 5 / 0 |
|
shahar atrofi zonasida, 15 — 45 |
Shaharda qoladi |
45 — 35 / 55 — 45 |
50 — 40 / 55 — 50 |
60 — 55 / 60 |
|
Noqulay: shaharda, 0 — 3 |
Tashqariga chiqadi |
5 — 10 / 0 — 5 |
0 — 5 / 0 |
0 / 0 |
|
shahar atrofi zonasida, 0 — 10 |
Shaharda qoladi |
55 — 50 / 60 — 55 |
60 — 55 / 60 |
60 / 60 |
Izohlar: 1. “/” belgisi kasrni bildiradi, masalan:
| 20 — 30 / 10 — 20 yoki | 20 — 30 | |
| 10 — 20 | ||
2. Jadvalda yozgi yakshanba kunlari qisqa muddatga dam oluvchi shaharliklar taqsimotining shahar aholisi soniga nisbatan foizlardagi farqlama hisob koʻrsatkichlari berilgan.
3. Surat va maxrajda dam oluvchilarning tarkibi kam va seraholi shaharlar uchun dam oluvchilar koʻrsatkichlari keltirilgan.
4. Shahar tashqarisidagi rekreatsiya hududlari uchun dam oluvchilar almashish koeffitsiyentini — 1, shahar ichida — 2 deb olish kerak.
5. Bir vaqtda dam oluvchi shahar va qishloq aholisi sonining nisbatini mavsumdan qatʼi nazar 6:1 deb olish tavsiya etiladi.
77. Shahar va qishloq aholi punktlarida, odatda, koʻkalamzorlashtirilgan hududlar va boshqa ochiq maydonlarning uzluksiz tizimini koʻzda tutish zarur.
Shahar va qishloq aholi punktlari aholi joylashgan hududida joylashadigan umumiy foydalanish koʻkalamzor hududlari: parklar, bogʻlar, xiyobonlar, sayr koʻchalarining maydonini 83-84 va 86-87 bandlar talablariga muvofiq olinishi kerak.
78. Umumiy foydalanish koʻkalamzor hududlarining bir vaqtdagi mijozlari soni hisobi odam/ga quyidagilardan oshmasligi lozim:
shahar parklari uchun — 150 — 200;
turar-joy tumanlari parki uchun — 100;
dam olish zonalari parklari va gidroparklar uchun — 50 — 70;
sunʼiy oʻrmonzorlar va tabiiy manzara uchastkalari uchun — 1 — 10.
79. Oʻta yirik, yirik va katta shaharlarda, kichik shahar va qishloq aholi punktlari — tuman markazlarida, shahar va tuman miqyosidagi parklar bilan bir qatorda, shuningdek, qishloqlararo zonalar va qisqa muddatli dam olish markazlarida ixtisoslashtirilgan bolalar parklari (sport, koʻrgazma, hayvonot va boshqa) va botanika bogʻlari joylashtirilishi mumkin, ularning kattaligi loyihalashtirish topshirigʻiga binoan olinishi lozim.
Shahar aholi punktlari koʻkalamzorlari
80*. Shahar aholi punktlaridagi turar-joy hududlarining yashil koʻchatzorlarini loyihalashtirish ularning hududlari rivojlanishi va qurilishini rejalashtirish loyihalarining meʼmoriy-rejaviy va muhandislik masalalarining butun majmuini hisobga olgan holda, boshqa hududlar va shahar atrofi zonalarining koʻkalamzorlashtirilishining yechimlari bilan uygʻunlikda amalga oshirilishi kerak.
Yashil koʻkalamzorlarning quyidagi tasnifiga rioya qilish lozim:
umumiy foydalanish koʻkalamzorlari;
foydalanishi cheklangan koʻkalamzorlar;
maxsus maqsadli koʻkalamzorlar.
81*. Qulay va cheklangan-qulay sharoitlarda joylashgan oʻta yirik, yirik va katta shaharlarda bulvarlar va sugʻorish kanallari yoqasidagi koʻkalamlashgan hududlar bilan yagona tizimga birlashgan shahar, tuman parklari va turar-joy tumani bogʻlari koʻrinishidagi umumiy foydalanish koʻkalamzorlarining rivojlangan tizimini yaratish lozim.
Noqulay landshaft-iqlim sharoitlarida xiyobonlar sonini, piyoda yoʻlaklar va bulvarlar uzunligini oshirish yoʻli bilan parklar maydonini kamaytirishga yoʻl qoʻyiladi.
81.1. Kurort zonalarida va dam olish zonalarida joylashgan plyajlar hududining oʻlchamlari bitta mijoz uchun m2 hisobida kamida quyidagicha qabul qilish zarur:
daryo va koʻl..................................8
daryo va koʻl (bolalar uchun).......4
Qishloq xoʻjaligi uchun foydalanishga yaroqli boʻlgan yerlardagi kurort zonasi tashqarisida joylashgan daryo va koʻl plyajlari oʻlchamlari bitta mijoz uchun 5 m2 hisobidan kelib chiqib qabul qilish lozim.
Harakati cheklangan davolanuvchilar uchun maxsus davolash plyajlari hududining oʻlchamlari bitta mijoz uchun 8 — 12 m2 hisobidan kelib chiqib qabul qilinadi.
81.2. Yangi loyihalanayotgan sanatoriy-kurort va sogʻlomlashtirish muassasalari yer uchastkalari chegarasidan boʻlgan masofa m hisobida kamida quyidagicha qabul qilish zarur:
turar-joy va jamoat qurilmalarigacha (kurort va dam zonasiga xizmat koʻrsatishga aloqador boʻlmagan), kommunal xoʻjalik obyektlari va omborxonalargacha (qayta tiklash sharoitida kamida 100 m)...........................500
umumiy tarmoqdagi temir yoʻllarigacha.......................500
toifali avtomobil yoʻllarigacha:
IA, IB…..................................500
IV, II, III.................................300
IV...........................................200
V..........................................50
bogʻ-dala hovli qurilmalarigacha ..............................................300.
Davlat mahalliy va oʻzgacha toifadagi alohida muhofazalanadigan tabiat hududlari qonun yoʻli bilan aniqlanadi.
Alohida muhofazalanadigan tabiat hududlarining oʻlchamlari va foydalanish tartibi qonun yoʻli bilan belgilanadi.
Parklar, oʻrmonli parklar, shahar oʻrmonlari hududida bir vaqtdagi mijozlar hisobiy soni, odam/ga tarzida, koʻpi bilan quyidagicha qabul qilish lozim:
shahar parklari uchun............100
dam olish zonasi parklari uchun..........................................70
kurort parklari uchun...........50
oʻrmon parklari uchun (oʻtloq parklari, suvli parklar) ...................................................10
shahar oʻrmonlari uchun….....1 — 3.
Mijozlar soni bir vaqtning oʻzida 10 — 15 odam/ga boʻlganda ularning harakatini tashkil etish uchun soʻqmoq-yoʻl tarmogʻini, oʻrmon yalangliklari chekkalarida esa tuproqni himoyalovchi koʻchatlarni ekishni; mijozlar soni bir vaqtning oʻzida 50 odam/ga va undan ortiq boʻlganda oʻrmon landshaftini parkka aylantirish choralarini nazarda tutish kerak.
81.3. Shahar va tuman ahamiyatiga ega parklari boʻlgan oʻta yirik va katta shaharlarda oʻlchamlari loyiha topshirigʻi boʻyicha qabul qilinishi zarur boʻlgan ixtisoslashgan bolalar sport, koʻrgazma, zoologiya va boshqa parklar, botanika bogʻlari nazarda tutish kerak.
Bolalar parkining taxminiy oʻlchamlari maydonchalarni va sport inshootlarini ham qoʻshganda 0,5 m2/odam hisobidan qabul qilishga yoʻl qoʻyiladi.
81.4. Estetik va madaniy qimmatga ega yuqori darajada saqlangan tabiiy landshaftlar hududlarida milliy va tabiat parklarni shakllantirish zarur.
81.5. Milliy va tabiat parklarini meʼmoriy-hajmiy tashkil etishda ularning hududlarini, odatda, qoʻriqxona, qoʻriqxona-rekreatsiya, rekreatsiya va xoʻjalik zonalariga ajratish bilan birga ilmiy, madaniy-maʼrifiy va rekreatsiya maqsadlarida foydalanishni nazarda tutish lozim.
Parklar va bogʻlarni joylashtirishda mavjud daraxtzorlar va suv havzalarini imkoni boricha saqlab qolish zarur.
82. Shahar aholi punktlari kattaligini va koʻkalamzorlar maydoni normasini 12-jadval maʼlumotlariga koʻra qabul qilish tavsiya etiladi.
83*. Turli tabiat sharoitlari hisobga olingan shahar aholi punktlarining har xil turlaridagi qurilish elementlari boʻyicha umumiy foydalanish koʻkalamzorlari normasini hisoblash va taqsimlashda 13-jadval maʼlumotlaridan foydalanish lozim.
|
|
|
|
12-jadval |
|
Shahar aholi punktlari turlari |
Nisbiy maydoni, m2/kishi, yashil koʻchatzorlarni yaratishning turli sharoitlarida | ||
|
Qulay (tekislik va togʻoldi vohalari) |
Cheklangan qulay (choʻl-sahro vohalari qoʻriq yerlar) |
Noqulay (choʻl-sahrolar) | |
|
Oʻta yirik, yirik va katta |
17 — 19 |
13 — 15 |
- |
|
Oʻrta |
14 — 16 |
11 — 13 |
8 — 10 |
|
Kichik |
11 — 13 |
8 — 10 |
4 — 6 |
| 13-jadval* | ||||||||
| Umumiy foydalanish koʻkalamzorlari turlari | Koʻkalamzorlar nisbiy maydoni, m2/kishi, turli landshaft-iqlim sharoitlarida joylashgan turli kattalikdagi shaharlar uchun (16 m2/kishi turar-joy bilan taʼminlash normasida) | |||||||
| Oʻta yirik, yirik va katta | oʻrta | kichik | ||||||
| Tekislik va togʻoldi vohalari | Choʻl-sahro vohalari, qoʻriq yerlar | Tekislik va togʻoldi vohalari | Choʻl-sahro vohalari, qoʻriq yerlar | Choʻl-sahrolar | Tekislik va togʻoldi vohalari | Choʻl-sahro vohalari, qoʻriq yerlar | Choʻl-sahrolar | |
| Shahar parklari | 4 | 3 | 5 | 4 | 3-4 | 6 | 5 | 2-3 |
| Tuman parklari | 4 | 3 | - | - | - | - | - | - |
| Xiyobon va sayrgohlar | 2 | 2-3 | 2 | 1-2 | 1 gacha | 2-3 | 1-2 | 1 gacha |
| Jami | 10 | 8-9 | 7 | 5-6 | 4-5 | 8-9 | 6-7 | 3-4 |
| Turar-joy tumanlaridagi bogʻlari | 4-5 | 3 | 4-5 | 3-4 | 2-3 | - | - | - |
| Mavzelardagi umumiy foydalanish koʻkalamzorlari | 3-4 | 2-3 | 3-4 | 2-3 | 2 | 3-4 | 2-3 | 1-2 |
| Jami | 7 — 9 | 5-6 | 7 — 9 | 5 — 7 | 4-5 | 3-4 | 2-3 | 1-2 |
| Hammasi boʻlib | 17 — 19 | 13 — 15 | 14 — 16 | 11 — 13 | 8 — 10 | 11 — 13 | 8 — 10 | 4 — 6 |
Izohlar: 1. Toshkent shahrida koʻkalamzorlar tizimini loyihalashtirishda Toshkent shahri uchun ishlab chiqilgan va belgilangan tartibda tasdiqlangan shaharsozlik normalari va qoidalaridan foydalanish lozim.
| 14-jadval* | |
| Loyihalash sharoitlari | Yoʻl qoʻyiladigan aniqlashlar turi |
| Shahar aholi punkti hududida qurilishga yaroqsiz va koʻkalamzorlashtirishni talab etuvchi katta maydonli uchastkalar mavjudligi (oqava anhorlar oʻzanlari, jarlik va boshqalar). | Noqulay koʻkalamzorlashtiriluvchi hududlarning bu uchastkalarga intilgan aholining dam olishini tashkil etish maqsadida haqiqiy maydoni oshirilishi mumkin. (shahar aholi punkti uchun oʻrtacha yetishish yaqinligida). |
| Shahar aholi punktlari hududida choʻmilish va suv sporti uchun yaroqli katta havzalar mavjudligi | Havzalar maydoni shahar aholi punkti hududlari balansida alohida hisobga olinishi kerak. Umumiy foydalanish koʻkalamzorlari maydonini 1-2 m2/kishigacha oshirish mumkin. Plyajlar, qayiq stansiyalari va shunga oʻxshashlarni tashkil etish uchun |
| Shahar aholi punktlarining qurilishi ichida umumiy koʻkalamzorlashtirish normasini oshiruvchi maydoni katta koʻkalamzorlashtiriladigan sanitariya-himoya zonalari va maxsus maqsadli va cheklangan foydalanish koʻkalamzorlarning mavjudligi | Maxsus maqsadli va cheklangan foydalanish koʻkalamzorlarining taxminan ikki marta ortiq maydoni aholining dam olishi uchun qoʻllanishi sharti bilan 20 % gacha kamaytirish mumkin.. |
| Oʻta murakkab topografik sharoitlar (kuchli kesishgan relyef, nihoyatda katta qiyaliklar va shunga oʻxshash) | Tik yon bagʻirlar, yer toʻldirish yoki oʻralar barpo etish zarurligida maydonini 10 — 20 % gacha oshirish mumkin; tayanch devorlari barpo etilganda maydoni 10 — 20 % ga qisqaradi.. |
| Shaxsiy uchastkalarda yoki xonadon yonida bogʻchasi bilan turar-joy binolarining yuqori nisbiy ulushi | Umumiy foydalanish koʻkalamzorlari normasini 30 — 40 % gacha kamaytirish mumkin |
84. Mavzedagi koʻkalamzorlarni 15-jadval boʻyicha loyihalashtirish lozim.
| 15-jadval | |||
| Mavzelardagi umumiy foydalanish koʻkalamzorlari elementlari | Maydonlari, m2/kishi, koʻkalamzorlarni yaratish sharoitlariga bogʻliq | ||
| Qulay (tekislik va togʻoldi vohalari) | Cheklangan qulay (choʻl-sahro vohalari, qoʻriq yerlar) | Noqulay (choʻl-sahrolar) | |
| Mavzelardagi bogʻlar, xiyobonlar | 1 | - | - |
| Turar-joy uylari guruhlari va mahalla markazlari qoshidagi bogʻlar | 1 — 1,5 | 1 — 1,5 | 1 |
| Asosiy piyoda yoʻnalishlaridagi yoʻlaklar | 1 — 1,5 | 1 — 1,5 | 0-1 |
| Jami | 3-4 | 2-3 | 1-2 |
Qishloq aholi punktlari koʻkalamzorlari
85. Qishloq aholi punktlaridagi koʻkalamzorlarni loyihalashda tabiiy-iqlim sharoitlarini hududning rejaviy tuzilmasi va ularni oqilona joylashtirishni taʼminlash bilan uygʻunlikda hisobga olish lozim.
Umumiy foydalanish koʻkalamzorlashtirishining normalarini 16-jadval boʻyicha qabul qilish kerak.
|
|
|
|
|
|
16-jadval* |
|
Aholi punktining turi |
Umumiy foydalanish koʻkalamzor normalari, m2/kishi, qishloq aholi punktlari aholisi intiluvchi aholi bilan birgalikda soni, kishi, boʻlganda | ||||
|
500 gacha |
501 — 1000 |
1001 — 2000 |
2001 — 5000 |
5000 va undan ortiq | |
|
Xoʻjalikning yordamchi posyolkasi |
10 — 12 |
8 — 10 |
6 — 8 |
4 — 6 |
- |
|
Xoʻjalikning markaziy qoʻrgʻoni |
- |
12 — 15 |
8 — 10 |
6-6 |
4 — 6 |
|
Qishloq aholi punktlari — joylashtirish tizimlaridagi xizmat koʻrsatish markazlari |
- |
- |
10 — 12 |
8 — 10 |
6 — 8 |
Izohlar*: 1. Xizmat koʻrsatish markazlariga intiluvchi aholi sonini har bir muayyan holda mahalliy sharoitga qarab aniqlash kerak. Loyihalashtirilayotgan qishloq aholi punktining hisobdagi aholi sonini aniqlash uchun uning aholisi soniga u xizmat koʻrsatish markazi vazifasini bajaradigan qishloq aholi punktlari aholisidan 10 % qoʻshish kerak boʻladi.
2. 1-raqam — sahrodagi vohalarda koʻkalamzorlashtirish normasi, 2-raqam — tekislik va togʻoldi vohalarida.
86*. Parklarni mahalliy (xoʻjalik ichidagi, xoʻjaliklararo va hokazo) joylashtirish tizimlarida xizmat koʻrsatish markazlari vazifasini bajaradigan qishloq aholi punktlarida loyihalashtirish kerak.
Parkdagi turli zonalar tarkibi va kattaligi loyihalash topshirigʻiga va SHNQ 2.07.02-07 “Insonlarning hayoti va faoliyati muhitini nogironlar ehtiyojlari va aholining kam harakatlanuvchi guruhlarini hisobga olgan holda loyihalash”ga koʻra belgilanadi.
87*. Qishloq aholi punktlarini loyihalashda koʻkalamzorlar normasi elementlar boʻyicha qayta taqsimlanishi mumkin. Koʻkalamzorlardan oqilona foydalanish maqsadida ularni markazni shakllantiruvchi jamoat binolari oldidagi xiyobonlarda, turar-joy guruhlari va tuzilmalari markazlarida joylashtiriladi.
88*. Bulvarlarni (sayr koʻchalarini), odatda, asosiy piyoda harakati yoʻnalishlarida barpo etish koʻzda tutilishi kerak.
89*. Kuchli shamollar, chang toʻzonlari, garmsellar va hokazolarga moyil sahro va qoʻriq yer hududlarida loyihalashtiriladigan qishloq aholi punktlari uchun shamolning ustivor yoʻnalishi tomonidan 50 m kenglikdagi ihota daraxtzorlari barpo etilishi koʻzda tutilishi zarur; bunday ihotani yaratish mumkin boʻlmaganda iqlimning salbiy omillarini yumshatuvchi maxsus rejalashtirish usullari va bino turlarini ishlab chiqishni koʻzda tutish kerak.
90. Aholi punktlarining binolari va inshootlaridan hamda muhandislik obodonlashtirish obyektlaridan buta va daraxtlargacha boʻlgan masofani 17-jadvalga koʻra qabul qilish lozim.
91. Choʻl va dasht rayonlarida joylashgan aholi punktlari uchun shamollarning ustivor yoʻnalishini hisobga olib, 304-bandga muvofiq sanitariya-himoya ihota daraxtzorlarini koʻzda tutish lozim boʻladi.
|
|
|
17-jadval |
|
Muhandislik obodonlashtirish binosi, obyekti, inshooti |
Bino, obyekt, inshootdan oʻqqacha masofalar, m | |
|
daraxt poyasi |
buta poyasi | |
|
Bino va inshootning tashqi devori |
5 |
1,5 |
|
Tramvay yoʻlining cheti |
5 |
3 |
|
Trotuar va bogʻ yoʻlkasi cheti |
0,7 |
0,5 |
|
Koʻcha qatnov qismining cheti, yoʻl yoqasining mustahkam cheti yoki ariq qirgʻogʻi |
2 |
1 |
|
Yoritish tarmogʻi, tramvay ustuni va tayanchi, koʻprik tayanchi, estakada |
4 |
- |
|
Pogʻona yonbagʻri asosi va boshqa |
1 |
0,5 |
|
Tayanch devorining asosi yoki ichki qirrasi |
3 |
1 |
|
Yer osti tarmoqlari: gazoprovod, oqava, isitish tarmogʻi (kanal, tonnelning devori yoki kanalsiz oʻtkazishda qobigʻi) |
1,5 |
- |
|
vodoprovod, drenaj |
2 |
- |
|
kuchlanish kabeli, aloqa kabeli |
2 |
0,7 |
Izohlar*: 1. Keltirilgan normalar shox-shabbasi 5 m gacha boʻlgan daraxtlarga tegishli boʻlib, kattaroq daraxtlar uchun oshirilishi mumkin.
2. Elektr uzatish havo liniyalaridan daraxtlargacha boʻlgan masofani elektr qurilmalarni tashkil qilish qoidalariga belgilash zarur.
3. Binolar yonida ekiladigan daraxtlar SHNK 2.08.01-05 “Turar-joy uylari” va SHNK 2.08.02-07 “Jamoat binolari va inshootlari”ga muvofiq turar-joy va jamoat imoratlarining quyosh tushishi va yoritilishiga toʻsqinlik qilmasligi kerak.
92.* Shahar atrofi va landshaftli-rekreatsiya zonalarini rejalashtirishda X va XI boʻlim tavsiyalariga muvofiq hududni muhandislik tayyorlash va tabiatni muhofaza qilish boʻyicha tadbirlar majmuasini oʻtkazish koʻzda tutish zarur.
93.* Shahar aholi punktlari shahar atrofi zonalarida shahar va qishloq aholi punktlari guruhini ekish materiallari bilan taʼminlashni hisobga olib daraxt va buta oʻsimliklarining hamda gul-oranjereya xoʻjaliklari koʻchatxonalarini tashkil etish lozim. Koʻchatxonalarning maydoni va soni loyihalashtirish topshirigʻiga koʻra belgilanishi lozim.
Koʻchatxonalar maydoni aholining umumiy foydalanish koʻkalamzor hududlari bilan taʼminlanganligi darajasi, sanitariya-ihota zonalari kattaligi, jamoa bogʻlari va dala hovlili posyolkalarining rivojlanishiga qarab 3 — 5 m2/kishi hisobidan qabul qilinishi tavsiya etiladi.
Gul — oranjeriya xoʻjaliklarining umumiy maydonini 0,4 m2/kishi hisobidan qabul qilish.
93.1. Ommaviy tarzda qisqa muddatli dam olish uchun moʻljallangan zonalarini sanatoriylardan, bolalar va oʻsmirlar uchun dam olish oromgohlaridan, maktabgacha sanatoriya-sogʻlomlashtirish muassasalaridan, bogʻdorchilik shirkatlaridan, umumtarmoq avtomobil yoʻllaridan kamida 500 m, dam olish uylaridan esa kamida 300 m masofada joylashtirish zarur.
93.2. Oʻrmon parklari, dam olish zonalari va kurort zonalari chegarasida avtomobillar toʻxtash joyi oʻlchamlari loyiha topshirigʻiga asosan, agar maʼlumotlar yoʻq boʻlsa, u holda 9-ilova boʻyicha aniqlanadi.
93.3. Kurort zonasi tabiiy davolash omillariga, hamda eng qulay mikroiqlim, landshaft va sanitariya-gigiyenik sharoitlarga ega boʻlgan hududlarda joylashishi kerak. Uning ichida sanatoriya-kurort va sogʻlomlashtirish muassasalarini, dam olish va turizm muassasalarini, umumkurort markazini, kurort parklarini va boshqa umumiy foydalanish koʻkalamzor hududlarni, plyajlarni oʻz ichiga olgan davolanuvchilarga va dam oluvchilarga xizmat koʻrsatish muassasalari va korxonalar shakllantirilgan jamoat markazlarini joylashtirish lozim.
93.4. Kurort zonasi uchun hududida ruxsat etilgan darajadagi shovqin boʻlgan uzoq muddatli sanatoriy-kurort muassasalarini va eng kamida 100 m koʻkalamzor zonasi bilan kattalar uchun muassasalardan alohida ajratilgan bolalar sanatoriya-kurort va sogʻlomlashtirish muassasalarini joylashtirishni; davolanuvchilarga va dam oluvchilarga xizmat koʻrsatish bilan bogʻliq boʻlmagan sanoat va kommunal-omborxona obyektlarini, turar-joy va jamoat binolarini olib chiqishni; transport harakatini va toʻgʻri oʻtuvchi transport oqimini mustasno qilishni nazarda tutish zarur.
Sanatoriya-kurort va sogʻlomlashtirish muassasalarining xizmat koʻrsatuvchi xodimlari yashaydigan turar-joy binolarini kurort zonalaridan tashqari, ishlash joyigacha borish uchun zarur boʻlgan vaqti sarfi 30 daqiqa atrofida boʻlishini taʼminlashni nazarda tutish lozim.
93.5. Kurort zonasi chegarasida joylashgan bir xildagi va ixtisosligi boʻyicha yaqin boʻlgan sanatoriya-kurort va sogʻlomlashtirish muassasalarini, odatda, tibbiy, madaniy-maishiy va xoʻjalik boʻyicha xizmat markazini taʼminlovchi va yagona meʼmoriy-hajmiy yechimga ega boʻlgan majmualarga birlashtirish zarur.
VII. XIZMAT KOʻRSATISH MUASSASALARI VA KORXONALARI
Madaniy-maishiy xizmat koʻrsatish korxona va muassasalari
94.* Xizmat koʻrsatish muassasalari va korxonalari ularning turar-joy va ish joylariga yaqinligi hamda jamoat yoʻlovchi transporti tarmogʻi bilan uygʻunlikdagi xizmat koʻrsatish markazlarini shakllantirishni hisobga olgan holda joylashtiriladi.
Xizmat koʻrsatish muassasalari va korxonalarining sigʻimini aholi madaniy-maishiy ehtiyojlarini qondirishning real imkoniyatlarini hisobga olib hisoblash kerak. Hisoblar uchun ijtimoiy meʼyoriy taʼminlanishning koʻrsatkichlaridan foydalanish lozim.
Xizmat koʻrsatish muassasa va korxonalari yer uchastkalarining maydonlari 3-ilovada berilgan.
Izohlar:1. Xizmat koʻrsatish muassasalari va korxonalarini hisoblashning meʼyoriy koʻrsatkichlari muayyan sharoitlar uchun loyihalash topshirigʻiga koʻra aniqlanishi kerak.
2. Keltirilgan hisob normalari oliy oʻquv yurtlari, sanoat korxonalari va boshqa mehnat qilish joylari hududidagi xizmat koʻrsatish muassasalari va korxonalarini loyihalashtirishga tegishli emas.
3. Mazkur boʻlimda koʻrsatilmagan xizmat koʻrsatish muassasalari va korxonalarining joylashuvi, sigʻimi va yer uchastkalari maydoni loyihalashtirish topshirigʻiga koʻra aniqlanishi kerak.
4. Tarixiy va kurort aholi punktlarining xizmat koʻrsatish tarmoqlarini hisoblashda dam olishga va davolanishga keluvchi sayyohlarning sonini hisobga olish lozim.
95.* Turar-joy binolari qurilgan hududlarda joylashtiriladigan ommaviy madaniy-maishiy xizmat koʻrsatish muassasalari 18-jadvalga muvofiq xizmat koʻrsatish doiralaridagi piyoda yetib borish yaqinligida boʻlishi kerak va bunda SHNK 2.07.02-07 “Insonlarning hayoti va faoliyati muhitini nogironlar ehtiyojlari va aholining kam harakatlanuvchi guruhlarini hisobga olgan holda loyihalash” talablarini ham hisobga olish zarur.
Qishloq joylarda yakka-yakka joylashgan ommaviy talabga ega xizmat koʻrsatish obyektlarini markaz hisoblangan aholi punktlarida, ularga 30-daqiqalik transport yaqinligida joylashgan aholi punktlarida istiqomat qiluvchi aholi intilishini ham hisobga olib joylashtirish kerak.
| 18-jadval* | ||
| Muassasalar va korxonalar | Xizmat koʻrsatish radiusi, m | |
| shahar | qishloq | |
| Umumiy turdagi bolalar maktabgacha muassasalari | 300 | 500 |
| Xuddi shunday, kam zichlikda 1-2-qavatli turar-joy binolarida | 500 | 750 |
| Umumtaʼlim oʻquv yurtlari: I bosqich — boshlangʻich sinflar | 300 — 500 | 500 — 750 |
| II bosqich — V — IX sinflar | 500 — 750 | 750 — 2000 |
| Hordiq va jismoniy-sogʻlomlashtirish faoliyati uchun moʻljallangan binolar | 200 — 500 | |
| Mahalla markazlari (jamoat idoralari, yashash joyi yonidagi hordiq joylari) | 150 — 300 | 300 — 750 |
| Savdo, umumiy ovqatlanish va maishiy xizmat korxonalari: Mahalliy ahamiyatga ega markazlar kundalik qatnov | 300 — 500 | 500 — 2000 |
| Davriy qatnov (jumladan nooziq-ovqat doʻkonlari, bozorlar) | 1000 — 1500 | transport bilan 30 daqiqa |
| Dorixonalar, sut oshxonasi tarqatish punktlari, aloqa boʻlimlari, bank filiallari | 500 | 2000 gacha (yoki transport bilan 30 daqiqa) |
| Shu kabi, kam zichlikda 1-2-qavatli qurilmalarda | 600 — 800 | |
| Poliklinikalar va filiallari (qishloq joylarda: ambulatoriyalar, feldsher-akusher punktlari) | 800 — 1500 | |
| Tuman ahamiyatidagi jismoniy-sport markazlari | 1000 — 1500 | transport bilan 30 — 40 daqiqa |
Izohlar:* 1. Koʻrsatilgan xizmat koʻrsatish radiuslari bolalarning maxsus va sogʻlomlashtirish muassasalari, bolalar yasli-bogʻchalari va ixtisoslashtirilgan taʼlim maktablari (tillar, matematika va boshqalar), gimnaziyalar, litseylar va hokazolarga tegishli emas.
2. Choʻl va yarim choʻl zonasidagi, shuningdek, murakkab relyefdagi qurilishda piyoda yaqinlikning yetishish radiuslarini 20 — 30 % ga kamaytirish mumkin
96. Xizmat koʻrsatish muassasalari va korxonalarining binolari va yer uchastkalari chegarasidan koʻchalarning qizil chiziqlari va boshqa binolargacha eng kam masofalari 19-jadval* boʻyicha olinishi kerak.
| 19-jadval* | ||||
| Xizmat koʻrsatish muassasa va korxonalarining binolari (yer uchastkalari) | Xizmat koʻrsatish muassasa va korxonalarining binolari (yer uchastkalari)dan masofa, m | |||
| qizil chiziqqacha | Turar-joy uylar devorigacha | Umumtaʼlim maktab, bolalar maktabgacha va davolash muassasalari binolarigacha | ||
| shaharlarda | qishloq aholi punktlarida | |||
| Maktabgacha taʼlim muassasalari, umumtaʼlim maktablari (bino devorlari) | 25 | 10 | Quyosh tushishi va yoritish normalariga koʻra | Quyosh tushishi va yoritish normalariga koʻra |
| Ikkilamchi xom ashyo qabul punktlari | - | - | 20* | 50 |
| Qabristonlar: anʼanaviy dafn va krematoriylar | 6 | 6 | 100* OʻzR San N va Q № 0227-07 | 100* OʻzR San N va Q № 0227-07300 |
| krematsiyadan soʻng dafn etish | 6 | 6 | 50 | 50 |
* — eshiklar va derazalari bilan.
Izohlar:* 1. Yangi joylashtiriladigan poliklinikalar, dispanserlar, shifoxonalarning uchastkalarini qizil chiziqdan kamida 6 m masofada joylashtirish kerak
2. Anʼanaviy dafn qabristonining yopilganidan 25 yildan soʻng turar-joy qurilishigacha masofalari 50 m gacha qisqartirilishi mumkin, tarixiy dafnlardan turar-joy va jamoat binolarigacha masofalar loyihalashtirish topshirigʻiga koʻra aniqlanishi kerak. (OʻzR San N va Q №0227-07)
3. Ikkilamchi xom ashyo qabul punktlari yashil koʻchatzorlar bilan chegaralanishi kerak.
4. Shifoxonalarning yer uchastkalarida xoʻjalik zonasiga hamda davolash (yuqumlilar uchun alohida) va patologo-anatomik korpuslarga alohida kirib borishlar koʻzda tutilishi lozim
97.* Bolalar maktabgacha tarbiya muassasalarining sigʻimlarini mahalliy xalq taʼlimi idoralari belgilaydigan bolalarning ushbu muassasalar bilan qamrab olinishi koʻrsatkichlari, sogʻlomlashtirish va maxsus muassasalar uchun esa sogʻliq saqlash idoralari belgilaydigan koʻrsatkichlarga muvofiq hisoblanishi lozim. Taxminiy hisoblar uchun 20-jadval maʼlumotlaridan foydalanish mumkin.
Bolalar maktabgacha tarbiya muassasalarining tarmogʻiga, shuningdek, idoralarga qarashli muassasalar, shirkat va xususiy yasli-bogʻchalar ham kirishi mumkin.
| 20-jadval* | ||||
| Shaharsozlik sharoitlarining turlari | Muassasalarning taʼminlanganlik darajasi, maktabgacha yoshidagi bolalarning qamrovi foizi | |||
| umumiy turdagi | sogʻlomlashtirish | maxsuslashtirilgan | jami | |
| Sanoat shaharlari va sanoat-aholi joylashgan tumanlar, yangi qurilish turar-joy tumanlari | 70 | 8 | 2 | 80 |
| Tarixiy shakllangan binolar (eski shahar), kam qavatli shaxsiy turar-joy imoratli tumanlari | 50 | 8 | 2 | 60 |
| Qishloq aholi punktlari | 40 | 5 — 10 | 5 — 10 | 45 — 55 |
Izohlar: 1. Yangi qurilgan aholi punktlarida demografik maʼlumotlar boʻlmaganda oʻxshash maʼlumotlar boʻyicha qabul qilish mumkin.
2. Yopiq hovuzlar 100 joydan ortiq boʻlgan sigʻimdagi muassasalarda yoki 300 m yaqinlikdagi bolalar muassasalari guruhi uchun koʻzda tutilishi kerak.
3. Yer uchastkalarining maydoni 1 joy hisobidan qabul qilinishi kerak, m2:
100 joygacha — 40
100 joydan 320 joygacha — 35
360 va undan koʻp joyli majmualarda — 30.
Rekonstruksiya sharoitida uchastkalar maydoni 25 % ga, relyefda va yangi oʻzlashtirilayotgan hududlarda joylashganda — 15 — 20 % ga kamaytirilishi mumkin
4. Yasli yoshidagi bolalarning guruh maydonchasi maydoni 1 joyga 7,5 m2 hisobidan qabul qilish kerak.
5. Maktabgacha yoshdagi bolalarning oʻyin maydonchalarini umumiy turdagi bolalar muassasasi uchastkasidan tashqarida joylashtirish mumkin.
98. Sogʻlomlashtirish va maxsus bolalar muassasalari sogʻliq saqlash idoralarining topshirigʻi boʻyicha joylashtiriladi.
Umumtaʼlim maktablari va maktab-internatlar
99*. Maktablar, gimnaziyalar, litseylar, kollejlarning har xil turlari va hokazolarni ichiga oluvchi umumtaʼlim oʻquv yurtlari bolalarning u yoki bu taʼlim bosqichi oʻquv muassasalari bilan qamrab olinishi koʻrsatkichlari asosida hisoblanishi kerak. Umumtaʼlim maktablari, oʻquv-ishlab chiqarish kombinatlari, maktab-internatlardagi joylar soni va yer uchastkalarining kattaligi 21-jadvalga koʻra olinishi kerak.
Keyingi tahrirga qarang.
99.1. Umumtaʼlim maktablari sinflarining meʼyoriy toʻlaligi koʻpi bilan 35 oʻquvchidan (kelajakda esa koʻpi bilan 30 oʻquvchidan) iborat boʻlgan 9 yillik maktab oʻqitishiga umumtaʼlim maktablari, oʻquv-ishlab chiqarish kombinatlari, maktab-internatlardagi joylar soni va yer uchastkalarining kattaligi 21-jadval* va MKM-01-04* “Obsheobrazovatelnie shkoli i shkoli-internati”, SHNQ 4.13.51-04 “Obsheobrazovatelnie shkoli i prishkolnie internati”.
Keyingi tahrirga qarang.
100. Umumtaʼlim ixtisoslashtirilgan maktablar (matematika, tillar), gimnaziyalar, litseylar, kollejlar, shuningdek, shirkat va xususiy oʻquv muassasalarining sigʻimlari joylarning umumiy soni hisobidan, ularni joylashtirish esa loyihalashtirish topshirigʻi boʻyicha qabul qilinadi.
| 21-jadval* | |||
| Joylashtirish | Muassasalar | Hisob koʻrsatkichi, bir smenada oʻqiganda qamrab olish foizi | Moʻljaliy hajm va 1 oʻquvchiga yer uchastka maydoni, m2 |
| Turar-joy qurilishi (mavze, daha, mahalla, qishloq aholi punkti) | Boshlangʻich maktab (I — IV s.) | 100 | 40 dan 400 gacha — 50 400 dan 500 gacha — 60 500 dan 600 gacha — 50 600 dan 800 gacha — 40 800 dan 100 gacha — 33 1000 dan 1200 gacha — 21 200 dan 300 gacha — 70 300 dan 500 gacha — 65 |
| Asosiy maktab (V — IX c.) | 100 | ||
| Turar-joy tumani, rejalashtirish tumani, shahar, boshqa aholi punktlari | Maktablararo oʻquv-ishlab chiqarish kombinatlari | Loyihalash topshirigʻi boʻyicha | |
| Xoʻjaliklararo markaz, tuman markazlari | Maktab-internatlar | Loyihalash topshirigʻi boʻyicha (umumtaʼlim maktablari boʻyicha umumiy hisob normasi hisobida) |
Keyingi tahrirga qarang.
Izohlar: 1. Olti yoshli va IX-sinfni tamomlagan bolalarning taʼlim bilan qamrab olinishi, shuningdek, maktablararo oʻquv-ishlab chiqarish kombinatlari bilan qamrab olinishi xalq taʼlimi idoralarining topshirigʻi boʻyicha, kasb taʼlimiga talablarning xususiyatini hisobga olib qabul qilish kerak.
2. Yer uchastkalarining maydoni qayta qurish sharoitida, qiyaligi 20% dan ortiq boʻlgan relyefda qurilishda, shuningdek noqulay tuproqdagi qiyin koʻkalamzorlashtiriladigan hududlarda 20 % ga qisqartirilishi mumkin; qishloq joylarida tajriba uchastkalarini, issiqxonalar va hokazolarni joylashtirishda loyiha topshirigʻi boʻyicha orttirilishi mumkin.
3. Maktablarning sport zonalari mavzening jismoniy tarbiya-sogʻlomlashtirish majmuasi bilan birlashtirilishi mumkin.
4. Ixtisoslashtirilgan maktablar, maktablararo oʻquv-ishlab chiqarish kombinatlarining yer uchastkalari loyihalash topshiriqlariga koʻra qabul qilinishi lozim.
100.1. Maktablarga yetib borish meʼyorlarini taʼminlashning iloji boʻlmaganda maktab-internatlar va maktab qoshida internatlar (yotoqxonalar) tashkil etish zarur.
Maktab-internatlar va maktab yonidagi internatlar hajmi aniq sharoitlar boʻyicha loyihalash topshirigʻida belgilanadi.
100.2. Kvartal ichi qurilishi sharoitida yashil daraxtzorlar oʻtqazishni hisobga olib maktab binosini kvartal ichi yoʻlagidan 6 m gacha masofada joylashtirishga yoʻl qoʻyiladi.
100.3. Maktabni kapital taʼmirlashda va qayta qurishda mavjud binolarni saqlash va moslashtirish sababini asoslashni tuzish, oʻquvchilar soni esa ularning sigʻimligini hisobga olgan holda aniqlash, qurilishga ajratilgan hududning cheklanganlik sharoitida esa sport maydonchalarini va koʻkalamzorlarini kichraytirish hisobidan maktab binolari uchastkalarini 20 % ortiq boʻlmagan holda va loyihalash topshirigʻiga muvofiq qisqartirishga yoʻl qoʻyiladi.
100.4. Shahar posyolkalari maktablari uchun mahalliy sharoitdan kelib chiqqan holda oʻgʻil bolalar va qiz bolalar uchun hovlida qoʻl yuvish joyi boʻlgan va alohida turgan oʻrali hojatxonalarni nazarda tutish mumkin.
Ovqatlanish bloki, axborot resurslari markazi va faollar zali binolarining soddalashgan tarkibini, nazarda tutishga ruxsat etiladi, katta boʻlmagan sport zalli maktablar uchun esa yoʻriqchi va anjomlar xonalarini qoʻshishga yoʻl qoʻyiladi.
100.5. Maktabdan tashqari muassasalar sigʻimi 22-jadvalga koʻra hisoblanishi kerak; oʻzlashtirish navbati va uchastkalar maydoni mahalliy sharoitlarga koʻra qabul qilinishi kerak.
Maktabdan tashqari muassasalarni bolalarga asosan turar-joyiga piyoda yaqinlikda xizmat koʻrsatishni hisobga olib joylashtirish kerak. Yirik maktablar negizida bolalar madaniy-hordiq va jismoniy-sogʻlomlashtirish markazlarini yaratish kerak.
| 22-jadval | ||
| Muassasalar, oʻlchov birligi | Hisob normasi | Uchastka oʻlchamlari |
| Barcha maktabdan tashqari muassasalar, qamrovi oʻquvchilarning umumiy sonidan foizda, | 10 — 15 | |
| jumladan: sanʼat maktablari (musiqa, badiiy, raqs) | 2,7 — 3,5 | 1 joyga 40 — 50 m2 |
| bolalar-oʻsmirlar sport maktablari | 2,3 — 3,5 | -“- 50 — 70 |
| Hordiq maktablari (turli toʻgaraklar va klub birlashmalari) | 3,3 — 6,0 | obyektga -”- 60 — 90 |
| Yosh texniklar stansiyalari | 0,9-1,0 | obyektga 0,8 — 1,5 ga |
| Yosh tabiiyotchilar stansiyalari | 0,4-0,5 | -“- 1,0 — 3,0 |
| Yosh sayyohlar stansiyalari | 0,4-0,5 | -“- 0,3 — 0,8 |
Yosh texniklar, sayyohlar va tabiatchilar stansiyalari, odatda, shahar ahamiyatidagi bolalar hordiq markazlari tarkibida joylashtiriladi.
Qishloq joylarida maktabdan tashqari muassasalar elementlari aholi punktlarining maktablari va klublari tarkibida koʻzda tutilishi lozim. Markaziy aholi punktlarida aholi punktlari guruhi hisobidan bolalar hordiq markazlari koʻzda tutilishi kerak.
Davolash-profilaktika muassasalari
102. Davolash-profilaktik muassasalari sigʻimi va uchastkalari kattaligining meʼyoriy hisob koʻrsatkichlari sogʻliq saqlash idoralari maʼlumotlarga koʻra aniqlanishi kerak. Moʻljal hisob koʻrsatkichlari 23-jadval* boʻyicha qabul qilinishi kerak. Aholi punktlari uchun punktlararo aloqalarni hisobga olgan holda shifoxona va poliklinikalar uchun farqlama hisob koʻrsatkichlari 24-jadvalda keltirilgan.
| 23-jadval* | ||||
| Joylashuvi | Muassasalar | Oʻlchov birligi | 1000 kishiga soni | Yer uchastkalari kattaligi, ga |
| 1 | 2 | 3 | 4 | 5 |
| Daha, mavze, magistrallararo hudud | Dorixonalar (V — VIII toifa) | obyekt | 5 — 10 ming kishi | 0,2-0,3 yoki ichiga qurilgan |
| Sut tarqatish punktlari | obyekt | -”- | -”- | |
| Tibbiy punkt, shifokor pediatriya punkti (poliklinika, ambulatoriya filiali) | topshiriq boʻyicha | 3 — 5 ming kishi | -”- | |
| Turar-joy tumani | Umumiy yoʻnalish poliklinikalari, | smenada qatnov | 26 | obyekt uchun 0,3 — 0,5 |
| jumladan: kattalar uchun | 13 | 0,2-0,3 | ||
| bolalar uchun | 13 | |||
| Dorixonalar (I — IV toifa) | obyekt | 20 — 40 ming kishi | ||
| Shaxsiy davolash muassasalari | -//- | topshiriq boʻyicha | 0,3 — 0,5 yoki ichiga qurilgan | |
| Shahar (maʼmuriy tuman), boshqa aholi punktlari | Ixtisoslashtirilgan va statsionardagi poliklinikalar, dispanserlar (statsionarsiz) | smenada qatnov | 7 — 12 (topshiriq boʻyicha) | 0,3 — 0,5 |
| Dorixonalar (1-II toifa) | obyekt | topshiriq boʻyicha | 0,2-0,3 | |
| Barcha tur statsionarlari, jumladan: | koyka | 15 — 12 | statsionar sigʻimliligi (joylarda) 1 karavotga m2 50 — 300 m2 100 — 200 m2 150 — 150 m2 300 — 400 — 125m2 500 — 600 — 100 m2 800 — 1000 va undan koʻp — 80 m2 | |
| kattalar uchun (jumladan tugʻruqxonalar) | -//- | 9 —14 | tugʻruqxonalar uchun 0,7 koeffitsiyenti | |
| bolalar uchun | -”- | 6 — 11 | bolalar statsionarlari uchun 1,5 koeffitsiyenti | |
| Bolalar sut oshxonalari | porsiyalar soni | 120 — 150 | 0,15 | |
| Qon quyish stansiyalari | obyekt | 50 ming kishi va undan ortiq | topshiriq boʻyicha (0,4 — 1,0) | |
| Sanitariya-epidemiologik muassasalari (shaharSES, tumanSES) | hudud birligiga obyekt | topshiriq boʻyicha | -“- (1,0 — 2,5) | |
| San-maorif uyi | -//- | -”- | -”- (0,5 — 1,0) | |
| Tez tibbiy yordam stansiyasi (podstansiyasi) | avtomashina | maxsus transportda 10 daq, | topshiriq boʻyicha, lekin kamida 0,1 | |
| -”-, qishloq aholi punkti uchun | -“- | 10 ming kishi maxsus transportda 30 daq, | -”- | |
| Feldsher-akusherlik punkti | -“- | 5 — 10 ming kishi aholi punktiga | -//- | |
| Qishloq shifokor ambulatoriyasi | -“- | xoʻjalik, aholi punktlari guruhiga | topshiriq boʻyicha, lekin kamida 0,05 |
Izohlar*: 1. Shirkat va xususiy sogʻliq saqlash muassasalarini mahalliy sharoitlarga koʻra davlat muassasalariga qoʻshimcha qabul qilish kerak.
2. Qishloq aholiga xizmat koʻrsatish uchun mahalliy, tuman va viloyat shifoxonalarining joylashtirish tizimiga kiruvchi aholiga xizmat koʻrsatish hisobidan tegishli hajmini SHNQ 2.07.04-06 “Qishloq xoʻjaligi korxonalari hududlarini rejalashtirish va tashkil qilish” koʻzda tutish lozim.
3. Bir yer uchastkasida bir necha statsionar joylashganda uchastkaning umumiy maydonini umumiy hajmi boʻyicha olish kerak. Oʻta yirik va yirik shaharlarda qayta qurish rayonlarida, shuningdek relyefda koʻkalamzorlashtirish va qurilishga toʻsqinlik qiluvchi noqulay tuproq sharoitlarida shifoxonalar yer uchastkalari maydonini 20 — 25 % ga kamaytirish mumkin.
Shahar atrofi zonalarida joylashtiriladigan shifoxonalarning uchastkalari maydoni ortishi mumkin: yuqumli va onkologik — 15 % ga, sil va ruhiy — 20 % ga; kattalar uchun tiklash davolanishi — 20 %, bolalar uchun esa 40 % ga; tugʻruqxonalarning yer uchastkasi maydoni 0,7 koeffitsiyentli statsionar meʼyorlari boʻyicha qabul qilish lozim.
4. Barcha turdagi profilaktoriylarni loyihalash topshirigʻiga koʻra qabul qilish kerak (taxminan 1 ming xodimlarga 8 joy).
5. 400 koykagacha sigʻimi boʻlgan kasalxonalarning yer uchastkalari tegishli oʻlchamlari tegishli ravishda asoslanganda 50 % dan ortiq boʻlmagan miqdorga kattalashtirish mumkin.
6. Statsionar va poliklinika (dispanser) yer uchastkalari oʻlchamlari bitta davolash-profilaktika qilish muassasasiga birlashtirilganda tegishli meʼyorlar bilan aniqlanadi va keyin jamlanadi.
7. Shaxsiy davolash muassasalari yer uchastkalari oʻlchamlari davlat davolash-profilaktika muassasalari meʼyorlari boʻyicha aniqlanadi.
8. Shahar chekka chizigʻi ichida joylashgan sanatoriy-profilaktoriylarning yer uchastkalari oʻlchamlarini kamaytirishga yoʻl qoʻyiladi, ammo 10 % dan ortiq boʻlmagan miqdorga kamaytirish mumkin.
9. Yangi shaharlar qurilishida sogʻliqni saqlash muassasalarining hisob muddatida nazarda tutilgan meʼyorlar chegarasida, tegishli sogʻliqni saqlash idoralari bergan loyihalash topshirigʻiga binoan kattalar va bolalar uchun poliklinikalar, tugʻruqxonalar va bolalar kasalxonalarining birinchi navbatda qurilishi nazarda tutish lozim.
10. Davolash-profilaktika muassasalarining joylashuvi, hisob meʼyorlari va yer uchastkasi oʻlchamlari San PiN 0231-07, “Sanitarnie normi i pravila proyektirovaniya, i stroitelstva i ekspluatatsii lechebno-profilakticheskix uchrejdeniy”, SHNK 4.13.08-06 “Spetsializirovannie bolnitsi”, 4.13.09-06 “Stansii skoroy i neotlojnoy meditsinskoy pomoshi” boʻyicha qabul qilinadi.
|
|
|
|
|
24-jadval |
|
Muassasalar, oʻlchov birligi |
Hisob koʻrsatkichlari | |||
|
Viloyat markazi, mintaqaviy joylashtirish tizimi markazi |
Shahar (boshqa aholi punktlari), mahalliy joylashtirish tizimi markazi |
Viloyatga qarashli shahar (boshqa aholi punktlari) |
Tumanga qarashlili shahar (boshqa aholi punktlari) | |
|
Barcha turdagi statsionarlar, 1 ming kishiga joy soni, |
24,81 |
19,47 |
19,47 |
15,53 |
|
jumladan: kattalar uchun |
14,0 |
12,0 |
12,0 |
8,79 |
|
bolalar uchun |
10,81 |
7,47 |
7,47 |
6,74 |
|
Poliklinikalar, smenada qatnovchilar soni, |
38,0 |
35,5 |
35,0 |
33,0 |
|
jumladan: kattalar uchun |
19,0 |
17,5 |
17,5 |
16,5 |
|
bolalar uchun |
19,0 |
18,0 |
17,5 |
16,5 |
Turli toifa dorixonalari xizmat koʻrsatiladigan aholi soni hisobidan 25-jadvalga koʻra olinishi kerak.
|
|
|
25-jadval |
|
Dorixonalar toifalari |
Xizmat koʻrsatiladigan aholi soni, ming kishi. |
Uchastkalar maydoni, obyektga gekt. |
|
VIII |
1 — 2,5 |
|
|
VII |
2,5 — 4,0 |
0,2 |
|
VI |
4 — 6 |
|
|
V |
6 — 8 |
|
|
IV |
8 — 10 |
0,25 |
|
III |
10 — 14 |
|
|
II |
14 — 18 |
0,3 |
|
1 |
18 — 25 |
Izoh. II — VIII toifa dorixonalar turar-joy uylarning 1-qavatidagi ichki xonalarda joylashishi mumkin.
102.1. Davolash muassasalarini tasdiqlash bosh reja va aholi punktining mukammal rejasiga muvofiq uning aholi joylashgan, koʻkalamlashtirilgan yoki shahar atrofi funksional zonalarining sanitariya-gigiyenik talablari boʻyicha eng qulay boʻlgan yerlariga joylashtirish zarur.
102.2. Yirik ixtisoslashgan kasalxonalar (ruhiy, sil kasalligi, yuqumli kasallik, onkologik, teri-tanosil kasalligi va boshqalar) yoki majmualar aholi joylashgan hududdan kamida 500 m masofani saqlagan holda imkoni boricha koʻkalamlashgan massivlari bor boʻlgan shahar atrofi zonasida yoki chekka yerlarda joylashtirish lozim.
102.3. Uchastka tanlashda atrofdagi sanitariya holatni va shamolning ustivor yoʻnalishini hisobga olish zarur.
Kasalxona muassasalarini avval axlatxona, axlat va najaslardan tozalash maydonlari, mol-hayvonlar koʻmilgan joylar, qabristonlar va h.k., shuningdek, organik, kimyoviy va boshqa chiqindilar uchun foydalanadigan uchastkalarda joylashtirish qatʼiyan man etiladi.
102.4. Davolash muassasasi hududidan shahar ahamiyatiga ega magistral muhandislik kommunikatsiyalarini (suv taʼminoti, oqova, issiqlik taʼminoti, elektr taʼminoti) oʻtkazishga yoʻl qoʻyilmaydi.
Aholi punktining turar-joy zonasiga kasalxona va homiladorlarga tibbiy yordam koʻrsatuvchi muassasalarni joylashtirishda davolash-profilaktika muassasalari binolarining qavatliligini hisobga olgan holda davolash va palatali binolari qurilmalar qizil chizigʻidan 30 m dan va turar-joylardan 30 — 50 m yaqin boʻlmagan holda joylashtirish lozim.
102.5. Davolash muassasalari hududlariga qattiq qoplamali qulay kirish yoʻllarini qurish zarur. Ichki oʻtish yoʻllari va piyodalar yoʻlaklari ham shunga oʻxshash qattiq qoplamaga ega boʻlishi kerak.
Kasalxona uchastkasida davolash binolari va boshqa binolar oraligʻidagi sanitariya uzilishlar quyosh tushishi, yoritish, shamollatish, shovqindan va changdan himoya qilishning va h.k. optimal sharoitlarini taʼminlash zarur. Aholining kasalxona bilan qulay transport aloqasini nazarda tutish lozim.
Davolash muassasalari binolari olti qavatdan yuqori qilib loyihalamaslik zarur. Aholisi 10 ming kishi va undan koʻp boʻlgan shaharlarda poliklinikalar moʻljallanishi lozim.
Palatali boʻlimlari boʻlgan kasalxona binolaridan, tugʻruqxonalar binolaridan va statsionarli dispanserlardan qurilmalar qizil chizigʻigacha, shuningdek turar-joy uylarigacha boʻlgan masofa kamida 30 m, kasalxona davolash-diagnostika binolaridan, shuningdek poliklinikalar, ayollar maslahatxonalari va statsionarsiz dispanserlardan esa kamida 15 m masofada boʻlishi zarur.
102.6. Kasalxonalar va statsionarli dispanserlar uchastkalaridagi qurilish zichligi 12 — 15 % atrofida boʻlishi kerak. Qolgan hududlar obodonlashtirilgan va koʻkalamzorlashtirilgan boʻlishi zarur. Koʻkalamzor va maysazorlarga ajratilgan maydon uchastka umumiy maydonining kamida 60% tashkil etishi lozim. Bogʻ-park zonasining maydoni bir koykaga kamida 25 m2 boʻlishi kerak. Kasalxonalar va poliklinikalar uchastkalarining perimetri boʻylab eni, mos ravishda, 10 va 15 m boʻlgan ikki qator qilib oʻtkazilgan yuqori tanali daraxtlarni va butazorlarni nazarda tutish lozim.
Jismoniy tarbiya-sport inshootlari
103. Jismoniy tarbiya-sport inshootlari aholi punktlarining barcha turar-joy hududlarida, shuningdek, shahar atrofidagi yashil zonalarda joylashtirilishi kerak. Jismoniy tarbiya-sport inshootlari joylashuvi, moʻljallangan hisob koʻrsatkichlari, uchastkalarining maydoni 26-jadvalda keltirilgan. Tarmoqning hisob koʻrsatkichlari mahalliy sharoitlar xususiyatlarini hisobga olib amalga oshirilishi kerak.
| 26-jadval | ||||
| Joylashuvi | Inshootlar | Oʻlchov birligi | 1000 kishiga hisob koʻrsatkichi | Yer uchastkalari oʻlchami |
| Mavze, kvartal, mahalla, turar-joy majmuasi) | Bolalar oʻyinlari, sport oʻyinlari va jismoniy tarbiya-sport mashgʻulotlari maydonchalari | ga | 0,31 | |
| jumladan: maktabgacha yoshidagi bolalar uchun | 0,05 | |||
| kichik yoshdagi oʻquvchilar uchun | 0,06 | |||
| katta yoshdagi oʻquvchilar va kattalar uchun | 0,2 | |||
| Kattalar va bolalarning jismoniy tarbiya-sport va sogʻlomlashtirish mashgʻulotlari uchun xonalar | pol maydoni,m2 | 40 — 60 | loyihalash topshirigʻi boʻyicha | |
| Turar-joy tumani markazi — sport inshootlari yoki sport markazi zonasi | Jismoniy-sport inshootlari majmui | ga | 0,2-0,3 | |
| Sportzallar | pol maydoni, m2 | 20 — 40 | loyihal. topshirigʻi boʻyicha | |
| Hovuzlar: Yopiq | m2 suv yuzasi | 10 — 15 | -“- | |
| Ochiq | - “ - | 15 — 20 | -“- | |
| Umumshahar markazi — sport inshootlari zonasi | Jismoniy-sport inshootlari majmui | ga | 0,15 — 0,25 | |
| Sportzallar | pol maydoni, m2 | 40 | loyihal. topshirigʻi boʻyicha | |
| Hovuzlar: Yopiq | m2 suv yuzasi | 10 — 15 | -“- | |
| Ochiq | -“- | 15 — 20 | -“- |
Izohlar: 1. Dahalar va mavzelardagi katta yoshdagi oʻquvchilar va kattalar sport maydonchalari maktablarning sport maydonlari bilan birgalikda joylashtirilish lozim.
2. 10 ming kishigacha boʻlgan aholi punktlarida jismoniy-sport maydonchalari majmui hududini 1 ming kishiga 0,5 ga hisobidan olish kerak; markaz qishloq aholi punktlarida — 1 ming markaz punkti aholisiga 0,55 ga va intiluvchi aholiga 0,25 ga; xoʻjalikning yordamchi va boshqa aholi punktlarida — 1 ming kishiga 0,3 ga. Sport zallari va hovuzlarning hisobiy kattaliklarini loyihalashtirish topshiriqlariga koʻra qabul qilish kerak.
104. Madaniyat va sanʼat muassasalarini, odatda, ularning ijtimoiy-shaharsozlik ahamiyatini va jamoat markazining meʼmoriy qiyofasini shakllantirishdagi rolini hisobga olib, jamoat markazlarida joylashtirish kerak.
Ularning joylashuvi, hisobiy koʻrsatkichlari va uchastka maydonlari 27-jadvalga muvofiq qabul qilinadi.
| 27-jadval | ||||||
| Muassasalar | Oʻlchov birligi | 1000 kishiga hisobiy koʻrsatkichi | Yer uchastkalarining kattaligi | |||
| Jami | Jumladan | |||||
| mikrotuman (mavze) | Turar-joy tumani markazi | Shahar, rejalashtirish rayoni markazi | ||||
| 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 |
| Madaniy-ommaviy ishlar va hordiq olish uchun xonalar | pol maydoni, m2 | 30 — 60 | 30 — 60 | Uy, mahalla va bolalar-oʻsmirlar klubida 1 mijoz joyiga 5 — 7 m2 yoki obyekt uchun 0,6 — 1,0 ga | ||
| Klublar | Mijoz joyi / zaldagi joy soni | 50 — 80/35 | 25 — 30/20 | 25 — 50/15 | ||
| Kinoteatrlar (videozallar, videomajmua) | 25 — 30 | 10 — 15 | 15 | 1 joyga 5 m2 | ||
| Oʻyin attraksion va oʻyin avtomatlari zallari | 2-3 | topshiriq boʻyicha | ichiga qurilgan, yopiq maydonlarda, yozgi xonalarda, yigʻma inshootlarda | |||
| Teatrlar | 4 — 6 | 4 — 6 | loyihalash topshirigʻi boʻyicha (1 joyga 13 — 20 m2 yoki obyektga 1,0 — 1,7 ga) | |||
| Konsert zallari | -“- | 3-4 | 3-4 | -“- | ||
| Sirklar | -“- | 3 — 5 | 3 — 5 | -“- | ||
| Raqs zallari, diskotekalar | pol maydoni, m2 | 3 — 5 | 3 — 5 | Loyihalash topshirigʻi boʻyicha (1 joyga 6 — 12 m2) | ||
| Lektoriylar | joy | 1,5 — 2 | 1,5 – 2 | loyihalash topshirigʻi boʻyicha (1 joyga 6 — 12 m2) | ||
| Universal sport-tomosha zallar (arenalar), jumladan sunʼiy muzli | -“- | 5 — 8 | 5 — 8 | 0,8 — 2 ga na obyekt | ||
| Ommaviy kutubxonalar | saqlash birl./ kitobxon joyi | 3 — 1,5/2-3 | 1,5 — 2/1,0 | 1,5 — 2,5/ 1,0 — 2,0 | 0,15 — 0,3 ga na obyekt | |
| Qoʻshimcha holda markaziy shahar kutubxonasida, shahar aholisi uchun, ming kishi: 50 dan 100 gacha | -“- | 0,3/0,3 | ||||
| 100 dan | -“- | 0,2/0,2 | topshiriq boʻyicha | |||
| Koʻrgazma zallari, muzeylar | obyekt | topshiriq boʻyicha | loyihalash topshirigʻi boʻyicha obyekt uchun 0,5 — 1,2 ga | |||
Izohlar: 1. Normalarning eng kam qiymati oʻta yirik shaharlar uchun olinishi kerak. Yangi quriladigan shaharlar uchun hisobiy hajmini eng katta, uchastkalar maydonini esa eng kam koʻrsatkichlardan olish kerak.
2. Mavsumiy tomosha inshootlarining hajmlari (yozgi kinolar, konsert va teatr zallari, sirklar) loyihalash topshiriqlariga koʻra statsionar inshootlar hisobiy normalaridan tashqari qabul qilinishi kerak.
3. Tuman va shahar ahamiyatidagi jamoat markazlari ichida madaniy muassasalar joylashganida umumiy yer uchastkasining oʻlchamini 25 — 30 % ga kamaytirish kerak.
4. Markaziy shahar kutubxonalari uchun hisob normalari punktlararo vazifalari hisobidan mahalliy sharoitlarga koʻra (loyihalash topshiriqlari boʻyicha) aniqlanishi kerak.
105. 10 ming kishigacha boʻlgan aholi punktlarida klublarning hajmi va uchastkalarini punktlararo vazifalari hisobidan (30-daqiqalik yaqinligida) mahalliy sharoitlarga koʻra (loyihalash topshiriqlari boʻyicha) aniqlanishi kerak. Moʻljal hisoblari uchun qabul qilish mumkin:
|
aholi punkt |
— |
mijoz joylari, |
|
ming kishi |
soni | |
|
1,0 gacha |
300 | |
|
1 dan 2,0 gacha |
250 — 200 | |
|
2 dan 5,0 gacha |
200 — 190 | |
|
5 dan 10,0 gacha |
190 — 140 | |
|
10 dan 20,0 |
140 — 80 |
106. Qishloq aholi punktlarida kutubxonalarni, odatda, klublar tarkibida, loyihalash topshiriqlariga koʻra joylashtirish kerak; taxminiy hisobiy koʻrsatkichi — 30-daqiqalik yaqinlikda 1 ming kishiga 3 — 5 ming saqlash birligi va 2 — 5 oʻquvchi joyi (kichik aholi punktlari uchun kattaroq hisobiy koʻrsatkichi olinsin).
Savdo, umumiy ovqatlanish va maishiy xizmat koʻrsatish korxonalari
107. Savdo, umumiy ovqatlanish va maishiy xizmat koʻrsatish korxonalarining hisob koʻrsatkichlari va uchastka oʻlchamlari 28-jadval* boʻyicha olinishi lozim. Savdo-maishiy xizmat koʻrsatish korxonalar tarmogʻiga turli idoralarga qarashli, shu jumladan davlat va xususiy korxonalar kiradi. Hisobiy koʻrsatkichlar belgilangan tartibda mahalliy sharoitlarni hisobga olinib aniqlanishi kerak.
Savdo, umumiy ovqatlanish va maishiy xizmat koʻrsatish korxonalarini, odatda, majmualarga birlashtirib, ulardan foydalanish tezligiga qarab shahar va qishloq aholi punktlari tarkibiy qismlari jamoat markazlari ichida joylashtirish kerak.
| 28-jadval* | ||||
| Korxonalar, oʻlchov birligi | Shahar aholi punktlari | Qishloq aholi punktlari | Yer uchastkalari maydoni | |
| Jami | jumladan turar-joy zonalarida kundalik xizmat | |||
| 1 | 2 | 3 | 4 | 5 |
| Doʻkonlar, 1000 kishiga m2 savdo mayd. | 200 — 280 | 250 — 300 | Savdo korxonalari, savdo mayd. m2, 100 m2 savd. may.ga uchastka maydoni: 250 gacha — 0,08 ga 250 dan 650 gacha — 0,08 ga 650 dan 1500 gacha — 0,05 ga 1500 dan 3500 gacha — 03-0,02 ga Mahalliy ahamiyatdagi savdo markazlari, xizmat koʻrsatilayotgan aholi soniga nisbatan, ming kishi: 4 dan 6 gacha — 0,4-0,6 ga 6 dan 10 gacha — 0,6-0,8 ga 10 dan 15 gacha — 0,8-1,1 ga 15 dan 20 gacha — 1,1-1,3 ga Qishloq aholi punktlari va kichik shaharlar savdo markazlari, aholisi soni, ming kishi: 1 gacha — 0,1-0,2 ga 1 dan 3 gacha — 0,2 — 0,4 ga 3 dan 4 gacha — 0,4 — 0,6 ga 5 dan 6 gacha — 0,6 — 1,0 ga 7 dan 10 gacha — 1,0 — 1,2 ga | |
| jumladan: oziq-ovqat mollari | 80 — 100 | 70 | 90 — 100 | |
| nooziq-ovqat mollari | 120 — 180 | 30 | 160 — 200 | |
| Bozor majmualari, 1ming kishi, m2 savd.may./savd. joyi | 20 — 40/4 — 7 | 12 — 18/2-3 | topshiriq boʻyicha | Bozor majmuasining savdo maydonida, m2 600 gacha — 1 m2 savd.may.ga 14 m2 600 dan 3000gacha — -“- 10 m2 3000 dan ortiq — -“- 6 — 8 m2 |
| Mavsumiy bozor savdosi,. m2 savdo maydoni | topshiriq boʻyicha (asos. hajmidan 50 — 100 %) | topshiriq boʻyicha (asosiy hajmidan 50 — 100 %) | topshiriq boʻyicha (asosiy hajmidan 50 — 100 %) | |
| Umumiy ovqatlanish korxonalari, 1 ming kishiga | 25 — 40 | 6-8 | 20 — 30 | Joy sonida, 100 joyga ga 50 gacha — 0,2 — 0,25 ga 50 dan 150 gacha — 0,2-0,15 ga 150 dan ortiq — 0,1 ga |
| Ovqatlanish korxonalarining mavsumiy joylari | topshiriq boʻyicha (30 — 60 % asosiy hajmidan) | topshiriq boʻyicha (asosiy hajmidan 50 — 100 %) | topshiriq boʻyicha (asosiy hajmidan 50 — 100 %) | |
| Kulinariya doʻkonlari,1 ming kishiga 1 m2 savd.mayd. | 6 | 3 | - | |
| Maishiy xizmat koʻrsatish korxonalari, 1 ming kishiga 1 ish joyi, | 7 — 9 | 2 | 5— 7 | 10 ish joyi uchun, korxonalar quvvati ish joylari hisobida 10 — 50 — 0,1-0,2 ga 50 — 150 — 0,05 — 0,08 ga 150 dan ortiq — 0,03-0,04 ga 0,5 — 1,2 ga |
| jumladan: bevosita xizmat koʻrsatish | 3 — 5 | 2 | 3 — 4 | |
| buyurtmalarni markazlashtirilgan bajarish ishlab chiqarish korxonalari | 4 | 2-3 | ||
| Kommunal xizmat koʻrsatish korxonalari: Kir yuvish korxonalari, 1 ming kishiga smenasiga kg kiyim-choyshab, | 70 — 120 | 30 — 40 | ||
| jumladan: oʻz-oʻziga xizmat koʻrsatish kirxonalari, obyekt | 10 | 10 | 10 — 20 | 0,1-0,2 ga 1 obyektga |
| Kir yuvish fabrikalari | 60 — 110 | 20 | 0,5 — 1,0 ga 1 obyektga | |
| Kimyoviy tozalash korxonalari, 1000 kishiga smenasiga kg buyum, | 10 | 2,5 — 3,5 | ||
| jumladan: oʻz-oʻziga xizmat koʻrsatish | 4 | 1 — 1,2 | 0,1-0,2 ga 1 obyektga | |
| Kimyo tozalash fabrikalari | 6 | 1,5 — 2,3 | 0,5 — 1,0 ga 1 obyektga | |
| Hammom, 1000 kishiga joy | 5 | 7 | 0,2 — 0,4 ga 1 obyektga | |
Izohlar:* 1. Nooziq-ovqat mollari doʻkonlarini hisoblash normasiga 1 ming kishiga 10 m2 savdo maydoni hisobidan vositachilik doʻkonlari kiradi.
2. Buyurtmalar doʻkonlari, shirkat va xususiy doʻkonlarni loyihalash topshirigʻi boʻyicha hisob normasiga qoʻshimcha qabul qilish kerak (taxminan 1 ming kishiga 5 — 10 m2).
3. Bogʻdorchilik shirkatlari posyolkalarida ming kishiga 50 — 80 m2 hisobidan oziq-ovqat doʻkonlarini koʻzda tutish kerak.
4. Sanoat korxonalarida oziq-ovqat mollari buyurtmalarini berish punktlarini koʻzda tutish kerak, 1 ming xodimga m2 ish maydoni: 60 — korxona turar-joy hududidan uzoqda joylashganida; 36 — korxona turar-joy hududi yonida joylashganida; 24 — korxona turar-joy hududi ichida joylashganida. Hisob koʻrsatkichlari va joylashuvi loyihalash topshiriqlari boʻyicha qabul qilinadi.
5. Sayyohlik markazlari va kurort aholi punktlari shaharlarida savdo-maishiy korxonalar hajmini keladigan vaqtincha aholini va mavsumiy kengayish imkonlarini hisobga olib qabul qilish kerak.
6. Ishlab chiqarish korxonalari, oʻquv yurtlarida, muassasalar va tashkilotlarda ovqatlanish korxonalarining hajmini idora normalari boʻyicha hisoblash kerak (eng koʻp kishilik smenadagi 1 ming xodimga taxminan 200 joy).
7. Umumiy ovqatlanishning tayyorlov korxonalarini mahalliy sharoitlari boʻyicha hisoblash kerak — moʻljalda 1 ming kishiga sutkasiga 300 kg.
8. Yirik va oʻta yirik shaharlar ommaviy dam olish zonalari uchun umumiy ovqatlanish korxonalarining hajmi 1 ming kishiga 1,1 — 1,8 joy hisobidan qabul qilinishi lozim (doimiy va mavsumiy foydalanish joylari nisbati mahalliy sharoitlarga koʻra loyihalash topshirigʻi boʻyicha qabul qilinishi kerak).
9. Ishlab chiqarish korxonalari va boshqa mehnat qilish joylari uchun maishiy xizmat koʻrsatish korxonalari hisob koʻrsatkichi loyihalash topshirigʻi boʻyicha qabul qilinishi kerak.
10. Savdo korxonalari muhandislik tizimlari va kommunikatsiyalari bilan mustaqil taʼminlanganda, shuningdek ularning hududida yordamchi bino va inshootlar joylashganda uchastka maydoni 30 — 50 % ga oshirilishi mumkin (loyihalash topshirigʻi boʻyicha).
11. Kirxona-fabrikalarni hisoblash koʻrsatkichi smenada 40 kg gacha ijtimoiy boʻlimga xizmat koʻrsatishni hisobga olib berilgan.
12. Hammomlarni hisoblash koʻrsatkichi aholi joylashgan turar-joy fondi boʻlgan joylarda 1 ming kishiga 3 joygacha kamaytirilishi mumkin.
107.1. Bozor majmualarini, doʻkonlarini va imoratlarini shahar va qishloq aholi punktlari aholisiga bir xil xizmat koʻrsatishni taʼminlashni hamda qulay transport aloqalari bilan bogʻlashni hisobga olib joylashtirish zarur.
107.2. Shaharlar va qishloq aholi punktlarining bosh rejasini loyihalashda va qayta tiklashda Oʻzbekiston Respublikasi Davlat arxitektura va qurilish qoʻmitasining 2008-yil 2-yanvar 1-son buyrugʻi bilan tasdiqlangan “Oʻzbekiston Respublikasi shaharlari va qishloq aholi punktlarida bozorlarni loyihalashtirish boʻyicha tavsiyanomalar” talablariga amal qilish lozim.
107.3. Katta boʻlmagan bozorlar mahsulotlarni bevosita isteʼmolchilarga chakanalab sotishni hisobga olgan holda shaharning markaziy tumanlariga joylashtirish tavsiya etiladi.
Quvvat 10 — 30 savdo oʻrniga ega boʻlgan juda kichik bozorlarni (bozor pavilyonlarini) mahalla markazlariga va aholisi 5 ming kishigacha boʻlgan aholi punktlarida joylashtirish zarur.
Quvvati 50 — 100 savdo oʻrniga ega boʻlgan va toʻrt xil savdodan (qishloq xoʻjalik mahsuloti boʻlgan dehqon; oziq-ovqat mahsulotlari; sanoat mollari va xoʻjalik mollari) tashkil topgan mikrotumanlarda 2 km gacha va aholisi 5 mingdan 25 minggacha boʻlgan turar-joy massivlarida ajratilgan holda alohida-alohida joylashtirish lozim.
Quvvati 150 — 400 savdo oʻrni va 5 — 7 km xizmat koʻrsatish radiusiga ega 100 — 150 ming kishiga moʻljallangan bozor birlashmalari va bozor majmualarini (qishloq xoʻjalik mahsulotlari boʻlgan dehqon; oziq-ovqat; buyum; xoʻjalik mollari) ajratilgan holda alohida-alohida joylashtirish zarur.
107.4. Qishloq xoʻjalik mahsulotlarini sotish joylarini ekologik va gigiyenik mulohazasiga koʻra yopiq maydonchalarda va rastalarda, qolganlarini esa pavilyonlarda joylashtirish lozim.
Dehqon bozorlari sotish rastalari sanoat tovarlari va xoʻjalik mollari magazinlari bilan toʻldirilishi hamda ular orqali asosiy va ikkinchi darajali magistral koʻchalar oʻtkazish yoʻl qoʻyilmaydi. Kichik va oʻrta bozorlarda sanoat tovarlari uchun alohida sotish oʻrinlarini joylashtirishga yoʻl qoʻyiladi.
107.5. Quvvati 600 — 1200 savdo oʻrniga ega katta dehqon va buyum bozorlarini katta shaharlarda joylashtirish zarur.
Zarur qurilish materiallarini, avtomobil ehtiyot qismlarini, parrandalarni sotish boʻyicha ixtisoslashgan aralash oʻrtacha bozorlarni shahar chekkasiga joylashtirishga yoʻl qoʻyiladi.
Avtomobillarni, qurilish materiallarini, hayvonlarni sotish boʻyicha katta bozorlar shahar aholisi joylashgan hududdan tashqarida, ikkinchi darajali kirish yoʻllaridagi alohida hududlarga joylashtirish lozim.
Maʼmuriy-xoʻjalik va kommunal muassasalar
108.* Boshqarish, moliya tashkilotlari va muassasalari hamda aloqa korxonalari, odatda, shaharlar, rejalashtirish, turar-joy va sanoat rayonlarining jamoat markazlarida joylashtirilishi kerak.
Mazkur muassasalar yer uchastkalarining hisob koʻrsatkichlari va oʻlchamlari 29-jadvalga koʻra olinishi lozim.
109. Kommunal xoʻjalik korxonalari yer uchastkalarining joylashuvi, hisob koʻrsatkichlari va oʻlchamlarini 30-jadval boʻyicha qabul qilish lozim.
| 29-jadval | ||
| Muassasalar va korxonalar, oʻlchov birligi | Hisob normasi | Yer uchastkalari maydoni |
| Boshqarish tashkilotlari va muassasalari, obyekt (jumladan tuman va shahar hokimiyatlari, boshqa muassasalari) | loyihalash topshirigʻi boʻyicha | 1 xodimga, m2: 44 — 18,5 — 3 — 5 qavatli binolarda 13 — 11 — 9 — 12 -“- 10 — 16 -“- Posyolka va qishloq yigʻinida 1 xodimga, m2: 60 — 40 — 3 qavatgacha binolarda |
| Turar-joy tuzilmasining mahalla markazi, obyekt | 1,5 — 3,0 ming kishiga | 0,6 — 0,9 ga obyekt uchun |
| Kasaba qoʻmitalari uylari, obyekt | topshiriq boʻyicha | 0,3 — 0,6 ga |
| Militsiya va davlat avtonazorati boʻlimlari, obyekt | -“- | shahar ahamiyatidagi obyektga 0,35 — 0,5 ga tuman ahamiyatidagi obyektga 0,2 — 0,4 ga |
| Loyiha tashkilotlari | -“- | 1 xodimga, m2, qurilish qavatliligida 30 — 15 — 2 — 5 9,5 — 8,5 — 9 — 12 7 — 16 va undan ortiq |
| Tuman (shahar) xalq sudlari, ish joyi | 30 ming kishiga 1 sudya | obyekt uchun ga, sudyalar sonida 0,15 — 1 0,3 — 5 0,4 — 10 0,5 — 25 |
| Viloyat sudlari, ish joyi | viloyatda 60 ming kishiga 1 sud aʼzosi | |
| Yuridik maslahatxonalari, ish joyi | 10 ming kishiga 1 yurist-advokat | |
| Notarial idora, ish joyi | 30 ming kishiga 1 notarius. | |
| Aloqa boʻlimi, obyekt (jumladan yirik yetkazish aloqa boʻlimlari, aloqa tarmoqlari, pochtamtlari, matbuot agentliklari, telegraflar, telefon stansiyalar, radio va televideniye obyektlari va boshqalar) | Aloqa Vazirligi normalari va qoidalari boʻyicha | Shahar aholi punktlari uchun, guruhi: IV-V (9 ming kishigacha) — 0,07-0,08 ga III-IV (9 — 18) — 0,09 — 0,1 ga II-III ( 20 — 25) — 0,11-0,12 ga qishloq aholi punktlari uchun, guruhi: V-VI (0,5 — 2,0 ming kishi) — 0,3 — 0,35 ga III-IV (2 — 6 ming kishi) — 0,4 — 0,45 ga |
| Bank boʻlimlari, ish yurituvchi gʻaznalar | 10 — 30 ming kishiga 1 gʻazna | obyekt uchun: 2 gʻazna — 0,2 ga 7 gʻazna — 0,5 ga |
| Jamgʻarmabank boʻlimlari va filiallari, ish yurituvchi joy: shahar aholi punktlarida | 2-3 ming kishiga 1 ish. joy (oyna) | 3 ish. joyga — 0,05 ga |
| qishloq aholi punktlarida | 2-3 ming kishiga 1 ish. joy (oyna) | 20 ish. joyga — 0,4 ga |
| 30-jadval | ||
| Muassasalar va korxonalar, oʻlchov birligi | Hisoblangan koʻrsatkichi | Uchastkalar maydoni |
| Turar-joy foydalanish tashkilotlari, obyekt: mavze | 10 — 20 ming kishiga 1 obyekt | 0,3 ga |
| turar-joy tumani | 30 — 80 ming kishiga 1 obyekt | 0,6 — 1,0 ga |
| Ikkilamchi xom ashyo punkti, obyekt | 6 — 10 ming kishiga 1 obyekt | 0,01 ga |
| Shahar muhandislik xizmatlari binolari, obyektlar (jumladan, sanitariya, shahar irrigatsiyasi, shahar koʻkalam.xoʻjaligi) | loyihalash topshirigʻi boʻyicha | 0,2 — 1,5 ga |
| Yongʻin depolari, ming kishi aholisi boʻlgan punktlarda oʻt oʻchiruvchi avtomobillar soni: 1 gacha | 1 | 0,6 — 0,8 ga — obyekt uchun |
| 1 dan 5 gacha | 1 — 5 ming kishiga | 0,8 — 1,2 -“- |
| 5 dan 20 gacha | 1 -“- 5 -“- | 1,2 — 1,5 -“- |
| 21 dan 50 gacha | 1 -“- 5 -“- | 1,5 — 3 -“- |
| 51 dan 100 gacha | 1 -“- 6 -“- | -“- -“- |
| 101 dan 200 gacha | 1 -“- 7 -“- | -“- -“- |
| 201 dan 500 gacha | 1 -“- 8 -“- | -“- -“- |
| 500 dan ortiq | loyihalash topshirigʻi boʻyicha | |
| Mehmonxonalar, 1 ming kishiga joylar: | Mehmonxona sigʻimi, joy, maydoni — 1 joyga m2 | |
| kichik va oʻrta shaharlar uchun | 6 — 10 | 25 dan 100 gacha — 55 |
| katta va yirik shaharlar uchun | 10 — 15 | 100 dan 500 gacha — 30 500 dan 1000 gacha — 20 |
| Jamoat hojatxonalari | 1 ming kishiga 1 jihoz | |
| Dafn qilish xizmati idorasi | loyihalash topshirigʻi boʻyicha | |
| Motam-marosimlarini oʻtkazish uyi | shu kabi | |
| Anʼanaviy dafn etish qabristoni | -“- | 1 ming kishiga 0,24 ga |
| Krematsiyadan soʻnggi qutiga dafn qilish qabristoni | -“- | 1 ming kishiga 0,02 ga |
Izoh. Aholisi 250 ming kishi va undan ortiq boʻlgan maʼmuriy tumanlarga boʻlingan shaharlarda shahar xizmatlari uchastkalarining eng katta normasidan 40 % miqdorda yer uchastkalari boʻlgan tuman muhandislik xizmatlarini koʻzda tutish kerak.
Oʻt oʻchirish depolarini yongʻin muhofazasi hududiy idoralari topshirigʻi bilan hisoblash va joylashtirish kerak. Hisob koʻrsatkichlarini 30-jadval boʻyicha olish kerak. Xizmat koʻrsatish doirasini umumiy foydalanish yoʻllari boʻyicha oʻlchab 3000 m deb olish kerak.
Umumiy turdagi mehmonxonalar va motellarni loyihalash topshirigʻi boʻyicha hisoblash va joylashtirish kerak.
Sanatoriy-kurort va salomatlik muassasalari
110. Sanatoriy-kurort, sogʻlomlashtirish, dam olish va sayyohlik muassasalarining sigʻimi tegishli idoralar bergan maʼlumotlar asosida va loyihalash topshirigʻi boʻyicha hisoblanadi.
Moʻljaliy koʻrsatkichlar 31-jadval boʻyicha olinishi zarur.
| 31-jadval | ||||
| Muassasalar | Oʻlchov birligi | Hisob koʻrsatkichi | Muassasa sigʻimi, joy, yer uchastkasi maydoni, 1 joyga m2 | |
| Doimiy joylar | Mavsumiy joylar | |||
| 1 | 2 | 3 | 4 | 5 |
| Sanatoriylar jumladan kasalliklar: sil boʻlmagan nafas olish aʼzolari | 000 kishi/joy: | Sogʻliq saqlash idoralari topshirigʻi boʻyicha 0,43 (0,25) | 500 gacha — 150 sigʻimi 1000 joydan ortiq sanatoriy majmualari — 120 | |
| qon aylanishi aʼzolari | -”- | 0,64 | ||
| hazm qilish aʼzolari | -“- | 0,58 (0,11) | ||
| harakat aʼzolari | -“- | 0,36 (0,14) | ||
| asab tizimi | // | 0,32 (0,08) | ||
| bod | -//- | 0,15 | ||
| buyrak | -”- | 0,08 (0,02) | ||
| ginekologik | “ | 0,17 | ||
| Sil sanatoriylari | “ | 0,64 (0,36) | ||
| Maktabgacha tarbiya muassasalari dala hovlilari | “ | loyihalash topsh. boʻyicha | 120 — 140 | |
| Bolalar salomatlik oromgohlari | “ | 8 | 30 | 150 — 200 |
| Sport-salomatlik oromgohlari | “ | 10 | 15 — 20 | 150 — 200 |
| Dam olish bazalari, pansionatlar | “ | 8-9 | 10 | 120 — 130 |
| shu jumladan bolalar bilan | “ | (5) | (7) | 140 — 150 |
| Sayyohlik bazalari | “ | 5 | 5 — 9 | 70 — 100 |
| Kempinglar | “ | - | 5 — 9 | 130 — 150 |
| Kurort mehmonxonalari | “ | loyihalash topsh.boʻyicha | 65 — 75 | |
| Sayyohlik mehmonxonalari | “ | -”- | 50 — 75 | |
Izohlar: 1. Sanatoriylar uchun qavs ichida bolalar uchun maʼlumotlar berilgan; dam olish uylari va pansionatlar uchun qavs ichida — bolali oilalar uchun.
2. Sanatoriylar qisqa muddatli va uzoq dam olish zonalari ichida joylashganda masofalarni taʼminlash lozim:
ommaviy dam olish zonalari, bolalar oromgohlari, maktabgacha muassasalar chorbogʻlari, kempinglar va motellargacha — 500 m;
dam olish uylari, sayyohlik bazalarigacha — 300 m.
3. Sanatoriy-kurort va dam olish muassasalari uchastkalari chegarasigacha 1 va II toifa temir va avtomobil yoʻllaridan masofa — 300 m, lekin avtomobil yoʻllarigacha 20 daqiqalik piyoda yurishdan oshmasin.
4. Aholi punktlari turar-joy uylari va sanoat korxonalarigacha masofa — sanitariya-epidemiologik stansiyalar talablariga koʻra;
5. Muassasalar uchastkasi maydonlarini mahalliy sharoitlarga koʻra ularning yozgi kengayishini hisobga olib qabul qilish kerak.
6. Ovchilik va baliqchilik bazalari mahalliy sharoitlarga koʻra joylashtiriladi (loyihalash topshirigʻi boʻyicha).
7. Dam oluvchilar uchun madaniy-maishiy xizmat koʻrsatish elementlarini hisoblash obyektlarning vazifa maqsadlari va mavsumiy inshootlar yozgi kengayishi va foydalanishiga talablarni hisobga olib idora SHNK 2.07.02-07 “Insonlarning hayoti va faoliyati muhitini nogironlar ehtiyojlari va aholining kam harakatlanuvchi guruhlarini hisobga olgan holda loyihalash” normalari boʻyicha hisoblash kerak.
111. Sanatoriy-kurort, salomatlik, dam olish va sayyohlik muassasalari uchun joy tanlashda quyidagilarni hisobga olish kerak:
tabiiy davolash omillari (sanatoriy-kurort muassasalari uchun);
tabiiy sharoitlar xususiyatlari, jumladan madaniy omillar, shuningdek, sayyohlik va sayr uchun qiziq boʻlgan obyektlar mavjudligi; sanitariya-gigiyenik sharoitlar; ijtimoiy infratuzilmaning zarur qismlari bilan taʼminlash talablari.
Oliy va oʻrta maxsus oʻquv yurtlari
112*. Oliy, oʻrta maxsus va kasb-hunar oʻquv yurtlari aholi punktlarida maxsus ishlanmalar boʻyicha tegishli vazirliklar va idoralar topshirigʻiga koʻra joylashtiriladi.
Oʻquv yurtlarining oʻqituvchilar va xizmat koʻrsatish xodimlari shahar tashkil etuvchi guruhga kiradi.
112.1. Oʻqitish muddati 3-yillik boʻlgan oʻrta maxsus va kasb-hunar oʻquv yurtlari 9-yillik umumtaʼlim maktablarini tugatgan oʻquvchilarning oʻrta taʼlimini tugatishi bilan bir vaqtning oʻzida akademik litseylarda ixtisoslashgan, chuqurlashtirilgan taʼlimni va har xil yoʻnalishdagi kollejlarda kasb-hunar taʼlimini olishga moʻljallangan.
112.2. Oʻrta maxsus oʻquv yurtlaridagi oʻrinlarning hisobiy soni umumtaʼlim maktablarining 9-sinfini tugatgan oʻquvchilarni 100 % qamrab olishga boʻlgan kelajakdagi talablarga muvofiq mos kelishi zarur. Birinchi navbatda kamida 75 % qamrab olishni nazarda tutish lozim (demografik holatni hisobga olib, 15 — 17 yoshli oʻsmirlarni qamrab olishni hisoblaganda).
Oʻquv yurtlarining oʻqituvchilar va xizmat koʻrsatish xodimlari shahar tashkil etuvchi guruhga kiradi.
Hisoblashlarda IKN-1-05 “Sredniye spetsialnie uchebnie zavedeniya — akademicheskiye litsei i professionalnie kolledji” va SHNK 4.13.52-04 “Akademicheskiye litsei i professionalnie kolledji” meʼyoriy hujjatlariga amal qilish zarur.
113*. Turli yoʻnalishdagi oʻquv yurtlari uchun yer uchastkalari maydoni oʻquvchi va talabalar soniga bogʻliq holda 32-jadvalda keltirilgan. Oʻrta maxsus oʻquv yurtlari, akademik litseylar va kasb-hunar kollejlarining uchastkalari qayta qurish zonalari sharoitida 20 % ga, oliy oʻquv yurtlari, asosan, gumanitar yoʻnalishdagi — 30 — 40 % ga kamaytirilishi mumkin.
Qishloq xoʻjaligi yoʻnalishidagi kollejlarning oʻquv xoʻjaliklari (tajriba uchastkalari) oʻquv binolaridan uzoqda va 50 ga gacha, lekin kamida 20 ga maydonda joylashtirish mumkin.
|
|
|
32-jadval* |
|
Oʻquv yurtlari |
Oʻquvchilar soni, kishi |
1 oʻquvchiga moʻljaliy uchastka maydoni, m2 |
|
Oʻrta maxsus oʻquv yurtlari, shu jumladan: |
||
|
Akademik litseylar |
360, 450 540 720, 810 900 |
90 60 50 44 |
|
Kasb-hunar kollejlari, yoʻnalishi: sanoat, transport, aloqa |
360 450 540 720 900 |
100 74 67 67 67 |
|
qurilish, kommunal xoʻjalik |
360 450 540 720 900 |
100 71 67 67 67 |
|
tibbiyot |
360 450 540 720 900 |
110 85 75 63 63 |
|
pedagogika va ijtimoiy-iqtisodiy |
360 450 540 720 900 |
130 90 70 64 64 |
|
xizmat koʻrsatish |
360 450 540 720 900 |
135 100 85 85 83 |
|
qishloq xoʻjaligi |
360 450 540 720 900 |
130 110 100 84 77 |
|
Oliy oʻquv yurtlari: Oʻquv zonasi: universitetlar, texnik institutlar |
- |
40 — 70 |
|
qishloq xoʻjaligi |
- |
50 — 70 |
|
tibbiy, farmatsevtik iqtisodiy, pedagogik, |
- |
30 — 50 |
|
madaniyat, sanʼat, arxitektura |
- |
20 — 40 |
|
malaka oshirish institutlari |
Yoʻnalishiga muvofiq, K=0,5 |
|
|
Sport zonasi |
10 — 20 | |
|
Talabalar yotoqxonalari zonasi |
15 — 30 |
Izohlar*: 1. Yer uchastkalar maydoni maxsus zonalar uchun zarur maydonsiz (poligonlar, qishloq xoʻjaligi dalalari va boshqalar) keltirilib, ularning oʻlchami loyihalash topshirigʻiga koʻra belgilanadi.
2. Oʻquv zallarida oʻquvchilar yakka tartibdagi mashgʻulotlari uchun kompyuterlar bilan jihozlangan axborot markazlarining alohida xonalarini nazarda tutish zarur.
3. Oʻrta maxsus oʻquv yurtlarining sigʻimliligi va hududlarining umumiy maydoni hududlarining umumiy maydoni IKN-1-05 “Sredniye spetsialnie uchebnie zavedeniya — akademicheskiye litsei i professionalnie kolledji”ga muvofiq qabul qilingan.
Internat-uylar hamda qariyalar va nogironlar uchun maxsus yashash uylari
114. Qariyalar, urush va mehnat faxriylari, kursi-aravada harakatlanuvchi nogironlar uchun internat-uylar sigʻimini hisoblash ijtimoiy taʼminot idoralari maʼlumotlari, fiziologik nuqtai nazarda zaif boʻlgan nogironlar va ruhiy xasta (psixonevrologik) bemorlar uchun internat-uylar — sogʻliq saqlash idoralari maʼlumotlari asosida olib borilishi kerak.
Muassasalarning sigʻimi, joylashuvi va uchastkalar oʻlchami loyihalash topshiriqlari bilan belgilanadi.
Moʻljaliy hisob koʻrsatkichlari va uchastka oʻlchamlari 33-jadval boʻyicha qabul qilinadi.
| 33-jadval | |||
| Muassasalar | Hisob koʻrsatkichi | Yer uchastkalari oʻlchami | Izoh |
| Qariyalar, urush va mehnat faxriylari uchun internat-uylar, pullik pansionatlar, 1 kishiga joy (60 yoshdan) | 15 — 20 | Internat sigʻimida, joylari: 50 — 1 joyga 200 m2 gacha 100 — 200 — 1 joyga 150 m2gacha 200 — 300 — 1 joyga 100 m2 | Aholi joylashgan hududlarda, yashil zonalarda, shahar atrofi zonalarida joylashadi. Uchastkalar maydonini 20 % gacha qisqartirish mumkin: parklar, yashil zonalar yonida, korxonalar sanatoriy-profilaktoriylarida joylashganda; shuningdek qurish sharoitida, choʻl zonasidagi qurilishda |
| Jismoniy zaif katta yoshdagi nogironlar uchun internat-uylar, 1 kishiga joy (18 yoshdan) Bolalar internat-uylari, 1 kishiga joy (4 — 17 yoshda) | 2 | sigʻimida, joylari: 200 gacha — 1 joy uchun 150 m2 200 dan 300 gacha — 1 joyga 100 m2 | |
| Psixonevrologik internatlar, 1 kishiga joy (18 yoshdan) | 1,5 — 3 | sigʻimida, joylari: 200 gacha — 1 joyga 150 m2 200 dan 300 gacha — 1 joyga 100 m2 | Asosan shahar atrofi zonalarida joylashadi |
| Maxsus uy-joylar va xonadonlar guruhlari: | Turar-joy hududlaridagi aholi istiqomat qiluvchi joylarda joylashtirilishi kerak | ||
| urush va mehnat faxriylari va yakka qariyalar uchun, 1 kishiga joy (60 yoshdan) kursi-aravada oʻtiruvchi nogironlar va ularning oilasi uchun, ming kishiga, butun aholidan, joy | 60 | ||
| 0,5 |
Aholi punktlariaro xizmat koʻrsatish
115. Joylashtirish tizimlari shahar markazlarida xizmat koʻrsatish muassasalari va korxonalari hajmini hisoblashda ularning taʼsir doirasida joylashgan kichik shahar va qishloq punktlaridan moyil aholini qoʻshimcha hisobga olish kerak:
oʻta yirik, yirik yoki katta shaharda — 2 soatgacha;
kichik va oʻrta shaharda — 1 soatgacha.
Moʻljaliy hisoblar uchun 34-jadval maʼlumotlaridan foydalanish mumkin.
|
|
|
|
34-jadval |
|
Xizmat koʻrsatish muassasalari va korxonalari nomi |
Oʻlchov birligi |
Joylashtirish tizimi 1000 kishiga normasi | |
|
mahalliy joylashtirish tizimi markazi |
mintaqaviy joylashtirish tizimi markazi | ||
|
1 |
2 |
3 |
4 |
|
Doʻkonlar: oziq-ovqat |
savdo mayd. m2 |
5 |
2 |
|
nooziq-ovqat |
-”- |
8 |
4 |
|
Umumiy ovqatlanish korxonalari |
joy |
6 |
3 |
|
Konsert zallari |
-“- |
0,8 |
0,5 |
|
Teatrlar |
-“- |
1,0 |
0,5 |
|
Sirklar |
-“- |
1,0 |
1,0 |
|
Universal sport-tomosha zallari |
-“- |
2,0 |
2,0 |
|
Klublar, madaniyat uylari va saroylari |
-“- |
1,0 |
0,5 |
|
Kutubxonalar |
ming jild |
0,5 |
0,3 |
|
Kinoteatrlar |
joy |
1,0 |
0,5 |
|
Dorixonalar |
obyekt |
+ |
+ |
|
Poliklinikalar: |
smenada qatnov soni |
1,0 |
1,0 |
|
bolalar uchun | |||
|
kattalar uchun |
-”- |
2,0 |
1,0 |
|
Shifoxonalar: |
karavot |
24-jadvaldagi meʼyorlarda hisobga olingan |
24-jadvaldagi meʼyorlarda hisobga olingan |
|
bolalar uchun | |||
|
kattalar uchun |
-”- | ||
|
Tez yordam stansiyasi |
avtoyoʻl |
0,1 |
|
|
Sanitariya-epid. stansiyalar |
obyekt |
1,0 |
|
|
Maʼrifat uylari |
joy |
0,3 |
|
|
hammomlar |
-“- |
0,2 |
|
|
Maishiy xizmat koʻrsatish korxonalari: |
ish joyi |
0,5 |
|
|
bevosita xizmat koʻrsatish | |||
|
ishlab chiqarish korxonalari |
-”- |
4,0 |
0,5 |
|
buyurtmalarni markazlashtirib bajarish: |
smenada quruq buyum, kg |
30 |
|
|
Kir yuvish fabrikasi | |||
|
Kimyoviy tozalash fabrikasi |
smenada tozalanadigan buyum, kg |
1,5 |
|
|
Qariyalar, mehnat va urush faxriylari uchun internat-uylar (60 yoshdan) |
joylar |
2,5 |
|
|
Bolalar internat-uylari (4 — 17 yosh) |
-“- |
1,0 |
|
|
Psixonevrologik internatlar (18 yoshdan) |
-“- |
1,0 |
|
|
Vetshifoxona, vetbaklaboratoriyasi bilan birgalikda |
obyekt |
1,0 |
|
VIII. TRANSPORT VA KOʻCHA-YOʻL TARMOQLARI
116. Aholi punktlari koʻchalari, ommaviy yoʻlovchi transporti, tashqi transport inshootlari, transport vositalariga xizmat koʻrsatish inshootlari tarmoqlarini joylashtirish tizimida eng kam vaqt va iqtisodiy sarflar bilan yuk va yoʻlovchilarni tashish imkonini taʼminlaydigan yagona tizim shaklida koʻzda tutish lozim.
117.* Aholi punktining transport tizimini loyihalashda uning bosqichma-bosqich, transport tizimining yaxlitligini va aholi punkti rivojlanishining har bir bosqichida kutiladigan transport va yoʻlovchilar oqimlarini oʻtkazishni taʼminlaydigan rivojlanishini koʻzda tutish mumkin.
Qabul qilingan transport tizimi tubdan qayta qurilmaganda ham aholi punktining hisob muddatidan keyingi oʻsishi imkonini taʼminlashi kerak.
118. Transport tizimi kelajakdagi koʻcha harakati oqimlari va yoʻlovchilar oqimlari haqidagi hisob maʼlumotlari asosida loyihalanishi kerak.
119*. 100 ming kishidan ortiq shahar aholi punktlari uchun koʻcha harakati oqimlari va yoʻlovchilar oqimlari miqdori hisoblar asosida aniqlanadi.
Magistrallar sxemasini tanlash, koʻchalar oʻlchamini va koʻndalang kesimi elementlarini belgilash, ommaviy yoʻlovchilar transporti umumiy sxemasini va ayrim turlarini tanlash turlarini taqqoslash asosida oʻtkazilishi kerak.
120*. Koʻcha harakati oqimlari, avtomobil saqlash joylari soni, shuningdek, shaharga boshqa aholi punktlaridan kelayotgan avtomobillar sonini mahalliy davlat idoralari maʼlumotiga koʻra hisoblanishi lozim.
Aholisi 100 ming kishidan ortiq boʻlgan shahar aholi punktlarida yuk avtomobillari soni va ularning koʻchalarda harakatining koʻpligi hisoblanib belgilanadi.
Kamroq aholisi boʻlgan shahar aholi punktlari uchun yuk avtomobillari soni 1000 kishiga 25 — 40 avtomobil normasidan kelib chiqib belgilanadi.
121*. Yashash joyidan ish joyigacha borish uchun sarflanadigan vaqt 90% mehnatkashlar uchun (bir tomonga) quyidagidan oshmasligi zarur, daq;
qishloq aholi punktlari uchun — 30;
soni quyidagicha boʻlgan shahar aholi punktlari uchun:
100 ming kishigacha — 30;
101 dan 250 ming kishigacha — 35;
251 dan 500 ming kishigacha — 40;
501 dan 1000 ming kishigacha — 45.
1000 ming kishidan ortiq boʻlgan shahar aholi punktlari va aglomeratsiyalar uchun eng koʻp vaqt sarflari 55 daqiqagacha boʻlishi kerak.
Tashqi transport
122*. Temir yoʻl, avtomobil va havo transportining yoʻlovchi vokzallarini aholi punktining markazi bilan, vokzallararo, turar-joy va sanoat zonalari bilan va tashqi avtomobil yoʻllari bilan transport aloqalarini taʼminlagan holda joylashtirish kerak.
Aeroportlarida yoʻlovchi oʻtishi yiliga 2 mln. dan oshadigan shahar aholi punktlarida, shuningdek, joylashtirish tizimlari markazlarida aeroportlar birlashmasini barpo etganda, aerovokzallar qurilishini koʻzda tutish lozim.
123. Temir yoʻl umumiy tarmogʻining yangi sortlovchi bekatlarini shahar aholi punktlaridan tashqarida, yangi texnik yoʻlovchi bekatlari, zaxiradagi koʻchma tarkib korxonalari, yuk bekatlari, konteyner maydonchalari va yuklar uzoq saqlanadigan yangi ombor binolari — aholi joylashgan hudud tashqarisida joylashtirish lozim.
Aholi joylashgan hududlar ichida boʻlgan yuk bekatlari hududida joylashgan uzoq vaqt saqlanadigan taxlanmaydigan yuklar omborlari va maydonchalari kommunal-ombor zonalariga koʻchirilishi lozim.
124. Yirik va oʻta yirik shahar atroflari zonalarida tranzit poyezdlarni oʻtkazish uchun aylanma temir yoʻllar koʻzda tutilib, ularda umumtarmoq ahamiyatidagi sortlovchi va yuk bekatlarini joylashtirish lozim.
Texnik-iqtisodiy asoslari boʻlganda temir yoʻllardan shahar ichi va shahar atrofidagi aloqalardan foydalanish koʻzda tutiladi.
125*. Temir yoʻllarning har xil sathlarda kesishuvini I, II toifadagi yoʻllar uchun — aholi punktlaridan tashqarida, III, IV toifadagi yoʻllar uchun — aholi joylashgan hududlardan tashqarida koʻzda tutilishi kerak.
Aholi punktlarining hududida temir yoʻllarning koʻchalar va avtomobil yoʻllari, shuningdek ommaviy elektr yoʻlovchi transporti yoʻnalishlari bilan bir sathda kesishuvlari SHNQ 2.05.02-07 “Avtomobil yoʻllari” va QMQ 2.05.09-97 “Tramvay va trolleybus yoʻnalishlari” talablariga muvofiq koʻzda tutiladi.
126*. Turar-joy qurilmalari temir yoʻldan, chetki temir yoʻl oʻqidan boshlab, 100 m kenglikdagi sanitariya-himoya zonasi bilan ajratilishi kerak. QMQ 2.01.08-96 “Shovqindan himoyalanish” talablariga muvofiq maxsus shovqindan himoya tadbirlari taʼminlanganda sanitariya-himoya zonasining eni koʻpi bilan 50 m ga kamaytirilishi mumkin.
Saralovchi bekatlardan turar-joy qurilmalarigacha masofalar yuk aylanishi, tashiladigan yuklarning portlash xavfi, shuningdek, yoʻl quyiladigan shovqin va vibratsiyalar darajasini hisobga olgan holda hisoblash asosida qabul qilinadi.
Temir yoʻldan bogʻ uchastkalarigacha boʻlgan sanitariya-himoya zonasining eni kamida 50 m boʻlishi kerak.
127. Sanitariya-himoya zonasida, temir yoʻl tarmoqlanishidan tashqarida avtomobil yoʻllari, garajlar, avtomobillar toʻxtash joylari, avtomobillarga xizmat koʻrsatish korxonalari, omborlar va kommunal-maishiy muassasalarini joylashtirish mumkin. Sanitariya-himoya zonasi maydonining kamida 50 % koʻkalamzorlashtirilishi kerak.
128*. Umumiy tarmoqning I, II va III toifadagi avtomobil yoʻllari, aholi punktlarini aylanib oʻtadigan qilib loyihalash zarur.
Ushbu yoʻllar yer toʻshamasi yoqasidan qurilmalargacha masofalar yer yoni konsentratsiyalarni (RD 118.0027714. 19-92 “Tabiat muhofazasi. Tabiiy muhitni ifloslantiruvchi chiqindilarni tashlash va axlatlarni joylashtirish uchun toʻlovlarni belgilash boʻyicha uslubiy koʻrsatmalar”, Oʻzbekiston Respublikasi Davtabiatqoʻmitasi; “Avtomobil transportidan zararli moddalar chiqarilishini hisoblash boʻyicha uslubiy koʻrsatmalar”, A.I.Voyeykov nomli GGO, 1984) va shovqin darajalarini (mazkur hujjatning “Shovqin, vibratsiyalar, elektromagnit maydonlar va radiatsiyadan saqlanish” boʻlimi), hisoblash asosida olinishi kerak, lekin u kamida: qurilmalar chizigʻigacha — 100 m, bogʻdorchilik shirkatlarigacha — 50 m, III toifali yoʻllar uchun muvofiq ravishda 50 va 25 m ga teng qabul qilinishi lozim.
Qurilishlarni avtomobillar shovqini va chiqindi gazlaridan saqlash uchun yoʻl yoqalab kamida 10 m kenglikdagi daraxtzor yaratilishi koʻzda tutiladi.
Umumiy tarmoq yoʻllari aholi punktlari orqali oʻtganda ularni shahar yoki qishloq koʻchalari deb hisoblab, ushbu normalar talablarini hisobga olib loyihalashtirish zarur.
129*. Aerodromlar va vertolyot-dromlarni QMQ 2.05.08-97 “Aero-dromlar”ga muvofiq aholi joylashgan hudud va aholining ommaviy dam olish zonalaridan uchishlarning xavfsizligini va aholi joylashgan hudud uchun sanitariya normalari bilan belgilangan mumkin boʻlgan aviatsiya shovqini va elektromagnit nurlanishi darajalarini taʼminlaydigan masofada joylashtirish lozim.
Koʻrsatilgan talablarga, shuningdek amaldagi aeroportlar zonasida yangi aholi joylashgan hududlarni va ommaviy dam olish zonalarini joylashtirishda ham rioya qilish lozim.
130. Aerodromlar chegaralaridan aholi joylashgan hududgacha masofalar, ularning kelajakdagi rivojlanishini koʻzda tutib, 35-jadval boʻyicha qabul qilinishi kerak.
|
|
|
35-jadval | |||||
|
Aerodrom uchish-qoʻnish yoʻli oʻqining aholi joylashgan hududga nisbatan yoʻnalishi |
Samolyotlarning aholi joylashgan hududga nisbatan trassa yoʻllari |
Aerodrom toifasiga bogʻliq masofa, km | |||||
|
A |
B |
V |
G |
D |
E | ||
|
kesib oʻtadi |
kesib oʻtadi |
30 |
30 |
20 |
10 |
5 |
5 |
|
kesib oʻtadi |
kesib oʻtmaydi |
17 |
15 |
15 |
- |
- |
- |
|
kesib oʻtmaydi |
kesib oʻtmaydi |
6 |
6 |
6 |
5 |
2 |
1 |
Izohlar*. 1. Aerodrom toifasi fuqarolik aviatsiyasi aerodromlarini texnologik loyihalash normalariga muvofiq belgilanadi.
Yangi loyihalanayotgan zavod aerodromlarini aholi punktlarining aholi joylashgan hududidan kamida 6 km masofada joylashtirish mumkin, bunda uchish-qoʻnish yoʻllari oʻqining yoʻnalishlari va samolyotlar uchishlarining trassa yoʻllari aholi joylashgan hududni kesib oʻtmay, uning chegarasidan kamida 6 km chetroqda oʻtishi kerak boʻladi.
2. Mavjud aholi joylashgan qurilmalarning aerodrom uchish-qoʻnish oʻqidagi shovqin taʼsiri zonasiga tushgan hollarda, ularda Yangi aholi joylashgan hududlarning rivojlanishi taqiqlanadi.
131. Uchishlarning xavfsizligini taʼminlash maqsadida aerodromlar rayonlarida obyektlarning joylashuvi aerodromlar qarashli boʻlgan korxonalar va tashkilotlar bilan kelishilishi kerak (7-ilova).
132. Daryo portlari aholi joylashgan hududdan tashqarida, turar-joy qurilmalaridan kamida 100 m masofada joylashtirilishi kerak.
Yangi daryo portlarining ixtisoslashgan rayonlari chegarasidan turar-joy qurilmalarigacha masofalar olinishi kamida:
qayta yuklash va chang qiluvchi yuklarni saqlash joylari chegarasidan — 300 m;
yengil yonuvchan va yonilgʻi suyuqlik sigʻimlari va quyish-olish qurilmalari boʻlgan omborlardan, toifasiga qarab quyidagicha belgilanadi:
|
I |
— |
200 m |
|
II va III |
— |
100 m |
Izohlar: 1. Daryo portlari hududida suvga tushish yoʻllari va oʻt oʻchirish mashinalarining suv olishi maydonchalarini koʻzda tutish lozim.
2. Kichik yuk aylanishi boʻlgan portlarda yoʻlovchi va yuk tashish tumanlarini bir yoʻlovchi-yuk tashuvchi tumanga birlashtirish mumkin.
133. Yuk tumanlarining sohil kengligi quyidagilardan oshmasligi kerak:
daryo portlari uchun — 300 m, pristanlar uchun — 150 m, ommaviy yuklarni qayta yuklash va navigatsiyalararo saqlash uchun moʻljallangan ixtisoslashgan daryo portlari uchun — 400 m.
Tegishli asoslashda hududning mazkurning eni oshirilishi mumkin.
134*. Tez yonuvchan va yonilgʻi suyuqliklar omborlarini daryo porti tumanlari xoʻjalik-ichimlik suvini olish filtrlari, turar-joy qurilmalari, aholi ommaviy oromgohlari, pristanlar, daryo vokzallari, kemalar turish joylari, gidroelektrostansiyalar, sanoat korxonalari va koʻpriklardan kamida 500 m quyiroqda joylashtirish zarur.
Ularning bu obyektlardan teparoqda, I toifa omborlari uchun kamida 5000 m, II va III toifadagilar uchun esa — 3000 m masofada joylashuviga yoʻl qoʻyiladi.
135. Sohil bazalari hamda sport klublari va ayrim fuqarolarga tegishli kichik kemalar turish joylari shahar atrofida, aholi punktlarida esa aholi joylashgan hudud va ommaviy dam olish zonalaridan tashqarida joylashtirilishi kerak.
Koʻcha-yoʻl tarmogʻi
136. Aholi punktlari koʻchalari tizimining rejaviy yechimlari aholi punktlarining barcha funksional zonalari orasida qulay aloqalar, markaziy va tarixiy zonalaridan avtomobillar tranzit oqimlarini chetlatish, yuk va yengil avtomobillar oqimlari ajratilishini taʼminlashi lozim. Koʻcha tarmogʻi shaharga tashqi avtomobil yoʻllaridan qulay kirishni taʼminlashi kerak.
137. Magistral koʻcha tarmogʻining oʻrtacha zichligi aholi punkti qurilmalari hududida koʻrilayotgan hududning chegarasidan oʻtuvchi koʻchalar uzunligini hisobga olib, 2,2 — 2,4 km/km2 doirasida boʻlishi kerak.
138. Qayta qurilayotgan aholi punktlari markaziy qismlarining kapital binolar qurilgan koʻchalarning qatnov qismi tor boʻlganda, parallel koʻchalar orasida masofa 350 m dan oshmaganda, bir tomonlama harakat koʻzda tutiladi.
Qayta qurish sharoitida faqat ommaviy yoʻlovchi transporti va piyodalarni oʻtkazish moʻljallangan koʻchalarni ham barpo etish mumkin.
139*. Koʻchalar va yoʻllar toifalari harakati intensivligi, transport qatnovining tezligi va tarkibi, shuningdek funksional vazifasiga muvofiq qabul qilinadi.
Aholi punktlari koʻcha-yoʻl tarmogʻining tasnifi va asosiy taʼriflari 36 va 37-jadvalda berilgan.
Reja va koʻndalang kesimi elementlari SHNQ 2.05.02-07 “Avtomobil yoʻllari”ga muvofiq qoʻllaniladi.
Murakkab relyef yoki qayta qurish sharoitida harakatning hisoblangan tezligini pasaytirish va shahar koʻcha va yoʻllari rejasi va koʻndalang kesimi taʼrifini 38-jadvalga koʻra olish mumkin boʻladi.
Qishloq aholi punktlari koʻcha va yoʻllari tasnifini 39-jadvalga muvofiq olish kerak.
140*. Turli transport vositalari harakatining intensivligini hisoblashda ularni quyidagi koeffitsiyentlarni qoʻllash bilan bir hisob avtomobiliga keltirish lozim:
|
yengil avtomobillar |
— |
1 |
|
yuk avtomobillari, yuk koʻtarishi, t: | ||
|
2,0 gacha |
— |
1,5 |
|
2,0 dan 5 gacha |
— |
2,0 |
|
5 dan 8 gacha |
— |
2,5 |
|
8 dan ortiq |
— |
3,5 |
|
avtopoyezdlar — SHNQ 2.05.02-07 “Avtomobil yoʻllari”ga muvofiq | ||
|
avtobuslar |
— |
2,5 |
|
trolleybuslar |
— |
3,0 |
|
ulama avtobuslar i trolleybuslar, | ||
|
tramvaylar |
— |
4,0 |
|
mototsikl, mopedlar |
— |
0,5 |
141. Koʻcha qatnov qismida bir harakat yoʻlagining transport vositalarini oʻtkazish imkoniyati transport turlari, harakatning hisoblangan tezligi, uzunasiga qiyaligi, harakat yoʻllari soni, transport vositalari bir harakat yoʻlagidan ikkinchisiga chap yoki oʻng burilish uchun oʻtishi tezligiga bogʻliq hisoblanadi.
Ilk hisob-kitoblar uchun koʻcha qatnov qismi bir yoʻlagining oʻtkazish imkoniyatlari turli sathlarda kesishganda — 1200 — 1500 keltirilgan avt/soat,
bir sathida — 750 — 850 keltirilgan avt/soat miqdorida qabul qilinadi.
Izoh: Bir sathda kesishishda oʻtkazish imkoniyatlari svetoforlar bilan boshqariladigan chorrahalar uchun chap yoqlama harakat boʻlmaganda aniqlangan. Chorrahada chap yoqlama harakat boʻlganda harakat yoʻlagining oʻtkazish imkoniyati chap yoqlama harakat intensivligiga muvofiq holda pasayadi.
| 36-jadval | |
| Koʻchalar va yoʻllar toifalari | Koʻchalar va yoʻllarning asosiy vazifalari |
| 1 | 2 |
| I. Shahar ahamiyatidagi magistral koʻchalar: | |
| toʻxtovsiz harakat | Aholi punktining ichidagi funksional zonalararo aloqalar, tashqi avtomobil yoʻllari bilan aloqalar. Transportning barcha turlarini oʻtkazish. harakati toʻxtovsiz. Magistral koʻchalar bilan turli sathlarda kesishish. |
| tartibga solinadigan harakat | Aholi punkti rejaviy karkas oʻqini hosil qiladi. Tartibga solinadigan magistrallar boʻylab aholi punkti rivojlanadi, ularda ommaviy qatnov obyektlari joylashadi, ommaviy yoʻlovchi transporti, yengil avtomobillar va piyodalarning kuchli harakati boʻladi. |
| II. Tuman ahamiyatidagi magistral koʻchalar | Tumanlarning asosiy oʻqlari. Boshqa magistral koʻchalarga chiqish. Barcha transport turlarining oʻtishi. |
| III. Mahalliy ahamiyatga ega koʻchalar: | |
| turar-joy qurilishidagi koʻchalar | Turar-joy tumanlarining ichida transport va piyoda aloqalar. Magistral koʻchalarga chiqish. Yengil, maxsus va rayonga xizmat koʻrsatuvchi yuk transportining oʻtishi. |
| ishlab chiqarish va kommunal-ombor zonalarida koʻchalar | Ishlab chiqarish va kommunal-ombor zonalari ichida transport aloqalar. Yengil, yuk va maxsus transportning oʻtishi. |
| dahalardagi tor koʻchalar | Transport vositalarining turar-joy binolari va qurilish obyektlariga borishi. Yengil, maxsus va xizmat koʻrsatuvchi yuk transportining oʻtishi. |
142. Toʻxtovsiz harakat magistrallari va yuk yoʻllari yengil va yuk avtomobillarining katta oqimlari oʻtishiga moʻljallangan. Ularni qurish zarurati koʻcha harakati oqimlarini hisoblash bilan asoslanadi.
143. Aholi punktlarida toʻxtovsiz harakat magistral koʻchalari eng kuchli transport oqimlari yoʻnalishlarida koʻzda tutish kerak. Toʻxtovsiz harakat magistrallari yoʻlini aholi punkti markazidan chetda loyihalashtirish zarur.
144. Toʻxtovsiz harakat magistrallarida markaziy qatnov qismlari va bir tomonlama harakatli mahalliy oʻtishlarning barpo etilishini koʻzda tutish kerak.
Toʻxtovsiz harakat magistrallari oʻtishlarining eni aholi punkti ichida koʻpi bilan 11,25 m, aholi punktidan tashqarida — 7,5 m ni tashkil etadi.
Izoh. Qurilib boʻlgan hudud sharoitida mahalliy oʻtishlar eni 10 m gacha kamaytirilishi mumkin.
| 37-jadval | |||||||||
| Koʻchalar toifasi | Harakatning hisob tezligi km/s | Harakat yoʻlagining eni, m | Harakat yoʻlagining soni | Qizil chiziqlardagi eng katta eni, m | Trotuarning eng katta eni, m | Tarhdagi egrilikning eng kichik radiusi, m | Uzunasiga eng katta nishablik, % | Vertikal egrilarning eng kichik radiuslari, m | |
| qavariq | botiq | ||||||||
| I. Umumshahar ahamiyatidagi magistral koʻchalar: | 100 | 3,75 | 6 — 8 | - | 4,5 | 500 | 50 | 6000 | 1500 |
| toʻxtovsiz harakat | |||||||||
| tartibga solinuvchi harakat | 80 | 3,75 | 4 — 8 | 60 | 4,5 | 400 | 50 | 6000 | 1500 |
| II. Tuman ahamiyatidagi magistral koʻchalar | 60 | 3,75 | 3-4 | 45 | 3,0 | 250 | 60 | 4000 | 1000 |
| III. Mahalliy ahamiyatga ega koʻchalar: | 40 | 3,5 | 2-3 | 25 | 2,25 | 125 | 80 | 500 | 250 |
| turar-joy qurilishida | |||||||||
| ishlab chiqarish va kommunal-ombor zonalarda | 60 | 3,5 | 2 — 4 | 35 | 1,5 | 250 | 50 | 4000 | 1000 |
| 38-jadval | |||||||
| Koʻchalar toifasi | Harakatning hisob tezligi km/s | Harakat yoʻlagining eni, m | Harakat yoʻlagining soni | Tarhdagi egrilikning eng kichik radiusi, m | Uzunasiga eng katta nishablik, % | Tik egriliklarning eng kichik radiuslari, m | |
| Qavariq | Botiq | ||||||
| I. Umumshahar ahamiyatidagi magistral koʻchalar: toʻxtovsiz harakat | 60 | 3,5 | 4 — 8 | 250 | 60 | 4000 | 1000 |
| tartibga solinuvchi harakat | 60 | 3,5 | 4 — 8 | 125 | 60 | 2000 | 500 |
| II. Tuman ahamiyatidagi magistral koʻchalar | 40 | 3,5 | 2 — 4 | 50 | 70 | 1000 | 250 |
| III. Mahalliy ahamiyatdagi koʻchalar: turar-joy qurilmalarida | 40 | 3,5 | 2-3 | 125 | 80 | 500 | 250 |
| ishlab chiqarish va kommunal-ombor zonalarda | 40 | 3,5 | 2 — 4 | 50 | 70 | 500 | 250 |
| 39-jadval | |||||
| Qishloq aholi punktlari koʻchalari toifalari | Asosiy vazifasi | Harakatning hisob tezligi. km/soat | Harakat yoʻlining eni, m | Harakat yoʻli soni | Trotuar piyodalar qismi eni, m |
| Posyolka yoʻli | Qishloq aholi punktining umum tarmoq tashqi yoʻllari bilan aloqasi | 60 | 3,5 | 2 | - |
| Bosh koʻchasi | turar-joy hududlarining jamoat markazi, tashqi yoʻllar bilan aloqasi | 40 | 3,5 | 2-3 | 1,5 — 2,25 |
| Turar-joy qurilmalaridagi koʻchalar: | |||||
| asosiy | obod hudud ichida bosh koʻchasi bilan aloqa | 40 | 3,0 | 2 | 1,0 — 1,5 |
| ikkinchi darajali | Asosiy turar-joy koʻchalarning aloqalari | 30 | 3,0 | 2 | 1,0 |
| tor koʻchalar | Koʻcha bilan mahalla ichidagi uylar aloqasi | 30 | 3,0 | 2 | - |
| Poda haydash yoʻllari | Poda haydab oʻtish uchun | - | 3 | 1 | - |
145. Toʻxtovsiz harakat magistrallari qatnov qismi chetidan turar-joy qurilmalarigacha masofani kamida 50 m deb olish lozim. Shovqin pasaytiruvchi qurilmalardan foydalanganda bu masofa 25 m gacha kamaytirilishi mumkin.
146. Toʻxtovsiz harakat magistrallari markaziy qatnov qismlarining boshqa umumshahar ahamiyatidagi magistrallar va yoʻllar bilan, shuningdek temir yoʻllar bilan barcha kesishuvlari turli sathlarda, kamida 1500 — 2000 m masofada joylashishi kerak.
147. Umumshahar ahamiyatidagi harakati tartibga solinadigan magistral koʻchalarning boshqa transport yoʻllari bilan kesishuvi odatda bir sathda koʻzda tutiladi. Tegishli texnik-iqtisodik asoslash boʻlganda bu kesishuvlarda turli sathlardagi chorrahalar ham qurilishi mumkin.
148. Umumshahar ahamiyatidagi magistral koʻchalarning boshqa koʻchalar bilan kesishuvi bir-biridan kamida 500 m masofada boʻlishi mumkin. Tor koʻchalar umumshahar ahamiyatidagi magistral koʻchalarga chorrahadan kamida 100 m masofada tutashuvi mumkin.
149. Tartibga solinadigan harakat chorrahalariga yaqin yoʻl qatnov qismini toʻxtash chizigʻidan kamida 50 m masofadan 1-2 harakat yoʻliga kengaytirish zarur.
150*. Koʻcha va yoʻl chorrahalarida, shuningdek, piyodalarning oʻtish joylarida koʻrinish uchburchaklarini koʻzda tutish lozim.
Teng yonli “transport-transport” koʻrinish uchburchagi tomonlarining oʻlchami transportning tezligi 40, 60 va 80 km/soat boʻlganda mos holda kamida, m: doirasida doimiy va koʻchma buyumlar (doʻkonlar, reklama furgonlari, kichik meʼmoriy shakllar), jumladan, daraxtlar va 0,5 m dan baland butalar joylashuvi man etilgan zona uchun: 15, 30 va 45; binolar va boshqa kapital inshootlar joylashuvi taqiqlangan zona uchun — 25, 40 va 65.
“Piyoda-transport” toʻgʻri burchakli koʻrinish uchburchagi tomonlari oʻlchamlarini transport tezligi 40 km/soat boʻlganda 8x40, 60 km/soat boʻlganda esa — 10x50 m qilib olinishi kerak.
151*. Aholi punktlari koʻcha-yoʻllarining yer toʻshamasi yon-atrof hududning va tayanch imoratlarning balandlik qiymatlarini hisobga olib loyihalanishi kerak.
Yer toʻshamasi va yoʻl qoplamalarining konstruksiyalarini SHMQ 2.05.02-07 “Avtomobil yoʻllari”ga muvofiq loyihalashtirish kerak.
152. Transportning bir tomonlama bir yoki ikki yoʻlli harakati boʻlgan koʻcha va yoʻllarning qatnov qismi 750 m gacha boʻlgan radiusli gorizontal egriliklar uchastkalarida 40-jadvalga muvofiq kengaytirilishi kerak.
|
|
40-jadval |
|
Radiuslar, m |
Har bir harakat yoʻliga kengayish, m |
|
551 dan 750 gacha |
0,2 |
|
401 “ 550 “ |
0,25 |
|
301 “ 400 “ |
0,3 |
|
201 “ 300 “ |
0,35 |
|
151 “ 200 “ |
0,6 |
|
91 “ 150 “ |
0,7 |
|
51 “ 90 “ |
0,8 |
153*. Ikki tasmali yoʻllarning uzunasiga nishabi 40 % dan ortiq va uzunligi 300 m dan ortiq boʻlgan uchastkalardagi koʻtarilishlarda qoʻshimcha yoʻlakni koʻzda tutish lozim.
Ikki tasmali yoʻldan oʻtish va unga qaytish uzunligi kamida 70 m boʻlishi kerak.
154. Berk koʻchalar qatnov qismlarini aylanish radiusi kamida 15 m boʻlgan maydonchalar yoki 20 x 20 m oʻlchamli aylanish maydonchalari bilan tugashi lozim. Aylanish maydonchalarida ommaviy transport oxirgi punktlari va avtotransport toʻxtash joylarini tashkil etish mumkin emas.
155. Mikrotuman, (mavze) va dahalar hududiga kirib borishlar, shuningdek, binolarga toʻppa-toʻgʻri boradigan oʻtish yoʻllari bir-biridan kamida 300 m masofada, qayta qurilayotgan tumanlardagi perimetrik qurilmalarda — kamida 180 m masofada koʻzda tutilishi kerak.
Tor koʻchalar va piyoda yoʻlaklar turar-joy va jamoat binolari devorlaridan kamida 5 m uzoqda joylashtirilishi lozim.
156. Koʻp qavatli qurilmalar zonasida 3 ming kishidan ortiq aholisi boʻlgan turar-joy binolari guruhiga olib boruvchi eni 5,5 m ikki harakat yoʻlagi va eni 1,5 m trotuarlari boʻlgan tor koʻchalar qabul qilinishi lozim.
Bir tomonlama halqa transport harakati boʻlgan va uzunligi koʻpi bilan 300 m boʻlgan tor koʻchalarning trotuarlari boʻlgan holda eni 3,5 m bir harakat yoʻlagi qilib qabul qilinishiga yoʻl qoʻyilmaydi. Bir yoʻlakli tor koʻchalarda koʻpi bilan 100 m oraliq bilan eni 6 m va uzunligi 15 m boʻlgan ayrilish maydonchalarini koʻzda tutish zarur.
157. Uzunligi 150 m dan oshmagan boshi berk tor koʻchalar trotuar bilan birlashtirilgan holda, kamida eni 3,5 m qilib qabul qilinishi, boshi berk tor koʻchalar oʻlchamlari 12x12 m boʻlgan aylanish maydonchalari yoki yoʻl oʻqi boʻyicha kamida 20 m radiusli halqa bilan tugashi zarur.
158. Turar-joy va jamoat binolariga oʻt oʻchirish mashinalarining yetish yoʻllarini 1-ilovaga muvofiq loyihalash kerak.
159. Koʻcha va yoʻllar qatnov qismlarining qayrilishi radiuslari trotuarlar va ajratuvchi yoʻllar chetidan kamida 15 m deb olinishi kerak. Qayta qurilayotgan shaharlarda oldindan shakllangan qurilishda ushbu radiusni 5 m gacha kamaytirishga yoʻl qoʻyiladi.
160. Toʻxtovsiz harakat magistrallarida eni 4 m li markaziy ajratuvchi yoʻllar koʻzda tutiladi. Ajratuvchi toʻsin (ihota toʻsigʻi) boʻlgan markaziy ajratish yoʻlning eni toʻxtovsiz harakat magistrallarida 2 m gacha kamaytirilishi mumkin.
Eni 5 m dan kam boʻlgan markaziy ajratish yoʻlida harakat xavfsizligini taʼminlashga aloqasi boʻlmagan inshootlarni oʻrnatish mumkin emas.
161. Trotuarlar piyoda qatnov qismining eni piyoda harakatning 0,75 m boʻlgan bir yoʻl qatoriga qoldiqsiz barobarligida qabul qilinishi lozim. Trotuarlar piyoda qismi eniga doʻkoncha, toʻxtash bekatlari, oʻrindiqlar va hokazolarni joylashtirish uchun zarur maydonlar kiritilmaydi. Trotuarlarning eni 37, 38 va 39-jadvallarga muvofiq olinishi kerak. Asoslashlari boʻlganda trotuar eni oshirilishi mumkin, lekin ikki barobarigacha boʻlgan miqdorda.
Qayta qurish sharoitida bir qavatli qurilishda turar-joy koʻchalari va tor koʻchalarning koʻndalang kesimida trotuarni bino poydevori boʻylab ketgan yoʻlak bilan qoʻshib yuborishga yoʻl qoʻyiladi.
Koʻcha qatnov qismidan piyoda oʻtishlarning eni kamida 4 m qabul qilinishi kerak.
162. Qizil chiziqlar yoqalab joylashgan trotuarlarda harakat yoʻlagini oʻtkazish imkoniyati 700 piyoda/soat, koʻcha qatnov qismidan bir sathdagi piyoda oʻtishda — 1200 piyoda/soat, yer osti piyoda oʻtishlarda — 1500 piyoda/soat miqdorida qabul qilinadi.
163*. Trotuarlarning uzunasiga nishabligi ularning nishabli qismi uzunligi 30 m dan oshmaganda koʻpi bilan 60 %, togʻ sharoitlarida esa — koʻpi bilan 80 % boʻlishi mumkin.
Katta nishablarda va ular uzun boʻlganda zinalar qurish koʻzda tutilishi lozim. Trotuarlar bolalar va nogironlar aravachalarining harakatini SHNQ 2.07.02.07 — “Insonlarning hayoti va faoliyati muhitini nogironlar ehtiyojlari va aholining kam harakatlanuvchi guruhlarini hisobga olgan holda loyihalash” talablariga muvofiq taʼminlashi zarur.
164. Toʻxtovsiz harakat magistrallarining markaziy qatnov qismlaridan piyoda oʻtishlarni odatda turli sathlarda barpo etish lozim.
165. Piyoda yer osti yoʻlaklarning eng kam eni 3 m, bir tomonlama zinalar eni — 2,25 m (yer osti yoʻlakning ikkala oxirida har birining eni 2,25 m boʻlgan ikkita zina qurilishi sharti bilan) qabul qilinadi. Barcha piyoda yoʻlaklarda bolalar va nogironlar uchun eni kamida 1 m boʻlgan tushish joylari koʻzda tutilishi lozim.
Piyoda yer osti yoʻlaklarida madaniy-maishiy xizmat koʻrsatish obyektlarini joylashtirish yongʻin xavfsizligi qoidalariga qatʼiy rioya qilgan holda va Oʻzbekiston Respublikasi IIV YOMB va MXX bilan kelishilgan holda yoʻl qoʻyiladi.
166. Tuman ahamiyatidagi magistral koʻchalarda, ajratish yoʻllari bilan ajratilgan velosiped yoʻlaklarini koʻzda tutish mumkin. Aholining ommaviy dam olishi zonalarida va boshqa koʻkalamzorlashtirilgan hududlarda velosiped yoʻlaklari boshqa koʻcha, yoʻllar va piyoda harakatidan alohida qilib koʻzda tutilishi kerak. Velosiped yoʻlaklari bir tomonlama va ikki tomonlama harakatli qilib barpo etiladi, bunda veloyoʻlak chetidan eng kam xavfsizlik masofasi, m:
yoʻl qatnov qismigacha, transport inshootlari tayanchlari, daraxtlargacha — 0,75;
trotuarlargacha — 0,50;
avtomobillar toʻxtash joylari va ommaviy transport bekatlarigacha — 1,50 m boʻlishi kerak.
Izoh. Koʻchalarning qatnov qismi chetidan velosiped tasmalarini juft chiziq bilan koʻrsatib barpo etish mumkin. Velosiped yoʻlagining eni transport oqimi yoʻnalishidagi harakatda kamida 1,2 m va qarama-qarshi harakatda kamida 1,5 m boʻlishi kerak. Trotuar yonida barpo etiladigan velosiped tasmasining eni kamida 1,0 m boʻlishi kerak. Velosiped yoʻlining chetidan xavfsizlik masofasi kamida, oʻtish yoʻligacha — 1,0 m, trotuargacha — 0,5 m boʻlishi kerak.
167. Turar-joy, jamoat va dam olish hududlarida mexanik boʻlgan nogironlar aravachalari oʻta oladigan piyoda yoʻllar koʻzda tutilishi kerak.
Ommaviy yoʻlovchilar transporti
168. Aholisi 100 ming kishidan koʻp boʻlgan shahar aholi punktlari uchun ommaviy yoʻlovchi transporti turlari va yoʻnalishlari hisoblar asosida tanlanadi.
Qurilishning birinchi navbatidagi moʻljaliy hisoblar uchun transport harakati birligini 100 dan 250 gacha ming kishi aholisi boʻlgan shahar aholi punktlari uchun 300 — 350 ta, 250 — 500 ming kishi aholisi uchun — yiliga bir kishiga 350 — 425 safar deb qabul qilish kerak. Hisoblash muddatiga transport harakati kattaligini mos ravishda bir yilda kishiga 350 — 425 va 425 — 470 safar deb qabul qilinadi.
169. Aholisi 10 ming kishigacha boʻlgan va hovlisi boʻlgan yakka tartibdagi imoratlari mavjud aholi punktlarida yashash joylaridan ishxonagacha masofa 1500 m dan oshmaganda, shahar ichi ommaviy yoʻlovchi transporti koʻzda tutilmasligi mumkin.
170. Qurilgan hududlarda yer usti ommaviy yoʻlovchi transporti yoʻnalishlarining zichligi yoʻlovchi oqimlarining intensivligiga bogʻliq holda, odatda, 1,5 — 2,5 km/km2 qabul qilinadi. Yirik va oʻta yirik shaharlarning markaziy tumanlarida bu tarmoqning zichligini 4,5 km/km2 gacha oshirish mumkin.
171. Ommaviy yoʻlovchi transporti oddiy turlarining tashish imkoniyatlari yoʻlovchi salonining boʻsh maydoni toʻlishi 4 kishi/m2, tezyurar turlari uchun — 3 kishi/m2 normasi bilan aniqlanadi.
Ommaviy yoʻlovchi transporti har xil turlarining qatnov tezligi va tashish imkoniyatlari 41-jadvalga muvofiq olinishi kerak.
|
|
|
41-jadval |
|
Transport |
Oʻrtacha qatnov tezligi, km/s |
Transport yoʻnalishining bir tomonga tashish imkoniyati, km/s |
|
Avtobuslar sigʻimi: 60 gacha yoʻlovchi |
18 — 20 |
3-4 |
|
60 dan ortiq yoʻlovchi |
18 — 20 |
5-6 |
|
Avtobus-tezyurarlar |
20 — 25 |
8 — 10 |
|
Trolleybuslar |
18 |
4 — 6 |
|
Tramvay sigʻimi: 120 gacha yoʻlovchi |
18 — 20 |
6 — 8 |
|
120 dan ortiq yoʻlovchi |
18 — 20 |
9 — 12 |
|
Tezyurar tramvay sigʻimi: 120 gacha yoʻlovchi |
25 — 30 |
12 — 20 |
|
120 dan ortiq yoʻlovchi |
25 — 30 |
20 — 24 |
|
Metropoliten, poyezdlar tarkibi: |
||
|
5 vagon |
40 — 45 |
25 — 30 |
|
8 vagon |
40 — 45 |
45 — 50 |
|
Elektrlashtirilgan temir yoʻl |
50 — 60 |
35 — 60 |
|
Monorels yoʻl |
60 — 70 |
10 — 30 |
172*. Yashash joyi yoki ishxonadan ommaviy yoʻlovchi transportining eng yaqin bekatigacha piyoda yetishning uzoqligi 400 m dan oshmasligi kerak. Oʻta yirik, yirik va katta shaharlarning yakka tartibdagi imoratlari mavjud hududlarda bu kattalik 600 m gacha, oʻrta va kichik shaharlarda esa — 800 m gacha oshirilishi mumkin.
Oʻta yirik va yirik shaharlarning umumshahar markazida ommaviy yoʻlovchi transporti bekatlarigacha piyoda yetishning uzoqligi 250 m, ommaviy dam olish va sport zonalarida — 800 m dan oshmasligi kerak..
Murakkab relyef sharoitida bu miqdor bosib oʻtiladigan past-balandlikning 10 metri uchun 50 m ga qisqartirilishi kerak.
172.1. Qariyalar va nogironlar uchun xonadonlari boʻlgan maxsus turar-joy uylarining nogironlar uchun moʻljallanganlari ekologik jihatdan qulay sharoitli (zararli shovqin taʼsiri boʻlgan va tabiat muhiti ifloslangan zonalar tashqarisida), ommaviy transport bekatlariga va ijtimoiy infratuzilmalar elementlariga qulay yetishishini koʻpi bilan 150 — 200 m qilib hisobga olgan holda qabul qilish lozim.
173. Shahar transportining yer usti turlari uchun bekatlar orasidagi masofa 600 m dan, tezyurar yoʻnalish avtobuslari uchun 800 — 1200 m dan, metropoliten uchun 1000 — 2000 m dan, elektr temir yoʻl uchun 1500 — 2000 m dan oshmasligi kerak.
174. Toʻxtovsiz harakat magistrallarida ommaviy yoʻlovchi transportining yoʻnalishlarini tashkil etish faqat mahalliy tor koʻchalar boʻyicha ruxsat etiladi. Markaziy qatnov qismlaridan esa tezyurar avtobuslar yoʻnalishlarini faqat bekatlari markaziy qatnov qismlaridan chetda, harakat tezlashuvi va pasayishi uchun oʻtish yoʻllari boʻlgan maxsus choʻntaklarda barpo etilganida tashkil etish mumkin. Yoʻllarning eni 42-jadval boʻyicha olinishi kerak. Harakatning tezlashuvi va pasayishi uchun yoʻllarni asosiy qatnov qismlaridan eni kamida 0,75 m boʻlgan ayiruvchi chiziq yoki belgi bilan ajratish zarur.
|
|
|
|
42-jadval |
|
Boʻylama nishablik, % |
Oʻtish-tezlik yoʻlining uzunligi, m |
Tezlikni oshirish va pasaytirish yoʻlining uzunligi,m | |
|
tezlashish uchun |
pasaytirish uchun | ||
|
- 40 |
140 |
110 |
80 |
|
- 20 |
160 |
105 |
80 |
|
0 |
180 |
100 |
80 |
|
+ 20 |
200 |
95 |
80 |
|
+ 40 |
230 |
90 |
80 |
175. Tramvay yoʻllari asosan alohida toʻshamada joylashtirilishi kerak. Ikki yoʻlli alohida tramvay toʻshamasining eni butun tramvay yoʻnalishi davomida maydonchalarini hisobga olganda kamida 10 m, bir yoʻlli — 3,8 m deb qabul qilinishi kerak.
Tramvayga chiqish maydonchasining uzunligi poyezdning hisob uzunligidan 5 m ortiq, eni esa kamida 1,5 m kattalikda qabul qilinishi kerak.
176. Avtobus va trolleybuslarning toʻxtash joylarini chorrahadan soʻng kamida 20 m masofada joylashtirish lozim.
Bir tomonga yoʻnalishlarning toʻxtash joylarini chorrahaning bir tarafida, mayda donaboy sotish uchun koʻpi bilan 3,0 m2 maydonli savdo pavilyoni joylashishi ehtimolini hisobga olib joylashtirilishi zarur.
Bir chiqish maydonchasining uzunligini bir tomonga yoʻnalishlar uchun 20 m, bir necha tomon yoʻnalishlari uchun 30 m va undan ortiq deb qabul qilish kerak. Chiqish maydonchalarining eng kam eni 1,5 m boʻlishi lozim.
Toʻxtash va chiqish maydonchalari koʻcha qatnov qismini toraytirish hisobiga qurilishiga yoʻl qoʻyilmaydi.
Ommaviy transportning toʻxtash joylari SHNQ 2.07.02.07 — “Insonlarning hayoti va faoliyati muhitini nogironlar ehtiyojlari va aholining kam harakatlanuvchi guruhlarini hisobga olgan holda loyihalash” 3.23 va 3.24 punktlari talablariga muvofiq loyihalanishi kerak.
177. Oʻta yirik va yirik shaharlarda shahar transportining oxirgi bekatlarini tashkil etish uchun nozimlar doʻkonchalari, haydovchilar uchun dam olish xonalari, koʻchma tarkibining vaqtincha turishi uchun maydonchalar va chiqish maydonchalari bilan jihozlangan, maydoni 1 — 1,5 ga boʻlgan maxsus maydonchalar koʻzda tutilishi kerak. Bunday oxirgi bekatlarda shahar ommaviy yoʻlovchi transportining kamida 90% yoʻnalishlari tamomlanishi kerak.
178. Sayoz sathda joylashgan metropoliten yoʻllari boʻylab (yer sirtidan rels tepasigacha koʻpi bilan 12 m) eni odatda 40 m boʻlgan texnik zona koʻzda tutilib, uning ichida kapital bino, inshootlarning qurilishi va yer osti muhandislik tarmoqlarining joylashtirilishiga metropolitenni loyihalashtiruvchi tashkilot bilan kelishilgan holda yoʻl qoʻyiladi.
Avtomobillar va boshqa transport vositalariga xizmat koʻrsatish boʻyicha inshootlar va korxonalar
179*. Fuqarolarga tegishli 100 % avtomobillarni doimiy saqlash joylarini ularning egalari yashash joyidan koʻpi bilan 800 m masofada koʻzda tutish lozim. Qayta qurish joylari va shaharlarning tarixiy zonalarida bu masofa 1500 m gacha oshirilishi mumkin. Nogironlarga qarashli transport vositalarini saqlash uchun boks turidagi garajlar nogiron yashash joyidan koʻpi bilan 200 m piyoda yetish masofasida koʻzda tutilishi kerak.
Nogironlar uchun mashinalar toʻxtash joylari SHNQ 2.07.02.07- “Insonlarning hayoti va faoliyati muhitini nogironlar ehtiyojlari va aholining kam harakatlanuvchi guruhlarini hisobga olgan holda loyihalash” 3.25 va 3.26 punktlari talablariga muvofiq loyihalanishi kerak.
Keyingi tahrirga qarang.
180. Saqlashni tashkil etish uchun qurilishning birinchi navbatida kutilgan avtomobillar sonini ochiq toʻxtash joylarida joylashtirishga zarur boʻlgan hududni ajratish kerak. Hisob muddatida va undan keyingi davrda hisob muddatiga kutiladigan avtomobillar sonini joylashtirish uchun yetarli boʻlgan sigʻimdagi yer osti va koʻp qavatli garajlar ajratilgan hududda koʻzda tutiladi.
Nogironlar (mavze) loyihasida majburiy tartibda joriy avtomobillashtirish darajasi va mazkur normalar talablarini hisobga olgan holda avtomobillarni saqlash joylari koʻzda tutilishi kerak.
Mikrotumanda (mavzeda) joylashtirilgan garaj va avtotoʻxtash joylarining hududlari mikro tumanning (mavzening) zichligiga kiradi. Qayta qurilayotgan shaharlarda shaxsiy transportni toʻxtatish saqlash masalalarini hal etish uchun maxsus loyihalar bajarilishi kerak.
181. Yengil avtomobillar garaji va avtotoʻxtash joylari yer uchastkalarining maydonlarini ularning qavatliligiga bogʻliq holda bir mashina-joy uchun m2 da olish kerak:
|
garajlar uchun: 1-qavatli |
— |
30 |
|
2-qavatli |
— |
20 |
|
3-qavatli |
— |
14 |
|
4-qavatli |
— |
12 |
|
5-qavatli |
— |
10 |
|
yer usti toʻxtash joylari uchun |
— |
25 |
|
koʻkalamzorlarni hisobga olgan holda yer usti toʻxtash | ||
|
joylari uchun |
— |
35 |
182*. Garajlarga kirish va ulardan chiqishgacha eng kam masofalar: magistral koʻchalar chorrahalaridan — 50 m, mahalliy ahamiyatidagi koʻchalardan — 20 m, ommaviy yoʻlovchi transporti bekatlaridan — 3 m boʻlishi kerak.
Yer osti garajlariga kirish va ulardan chiqishlar turar-joy, jamoat binolari derazalaridan hamda bolalar va davolash muassasalari uchastkalaridan kamida 15 m uzoqlikda boʻlishi kerak.
Yer osti garajlarining shamollatish shaxtalari QMQ 2.04.05-97 “Isitish, shamollatish va konditsionirlash”ga muvofiq koʻzda tutilishi kerak.
Nogironlarning transport vositalarini saqlash uchun toʻxtash joylari-garajlari yashash joylaridan uzogʻi bilan 20 m masofada joylashtirish zarur.
183*. Turar-joy uylari yonida yengil avtomobillarning vaqtincha saqlash ochiq toʻxtash joylari fuqarolarga tegishli avtomobillar sonining 15 % hisobidan koʻzda tutilishi kerak.
Jamoat va dam olish markazlarida toʻxtash joylari hisoblanishining normalari 43-jadvalga koʻra qabul qilinishi kerak.
43-jadval | |||
Repeatsiya hududlari, oromgoh obyektlari, bino va inshootlar | Hisob birligi | Hisob birligiga mashina-joylar soni | |
hisob muddati | 1 navbat | ||
1 | 2 | 3 | 4 |
Binolar va inshootlar: | 100 ishlovchiga | 7 — 14 | 4 — 7 |
Maʼmuriy-xoʻjalik muassasalari | |||
Ilmiy va loyiha tashkilotlari, oliy va oʻrta maxsus oʻquv yurtlari | 100 ishlovchiga | 7 — 11 | 4-5 |
Sanoat korxonalari | ikki tutash smenada 100 ishlovchiga | 5 — 7 | 3-4 |
Shifoxonalar | 100 karavot | 2 — 4 | 1-2 |
Poliklinikalar | 100 qatnov | 1-2 | 1-2 |
sigʻimi 500 dan ziyod kishilik boʻlgan minbarli sport binolari va inshootlari | 100 oʻrin | 2 — 4 | 1-2 |
Teatrlar, sirklar, kinoteatrlar, konsert zallari, muzeylar, koʻrgazmalar | 100 joy yoki bir vaqtda keluvchilar | 7 — 11 | 4-5 |
Madaniyat va istiroqat bogʻlari | 100 bir vaqtda keluvchilar | 4-5 | 2-3 |
Savdo maydoni 200 m2 dan ziyod boʻlgan savdo markazlari, univermaglar, doʻkonlar | 100 m2 savdo maydoni | 4-5 | 2-3 |
Bozorlar | 50 savdo joylari | 14 — 18 | 7 — 9 |
Umumshahar ahamiyatidagi restoranlar va kafelar | 100 joy | 7 — 11 | 4-5 |
Oliy darajadagi mehmonxonalar | 100 joy | 7 — 11 | 4-5 |
Boshqa mehmonxonalar | 100 joy | 4-5 | 2-3 |
Barcha tur transportining vokzallari | tigʻiz paytida 100 olis va yaqinga qatnovchi yoʻlovchilar | 7 — 11 | 4-5 |
Tezyurar yoʻlovchi transportining oxirgi (periferiya, chetdagi) va zona bekatlari | tigʻiz paytida 100 yoʻlovchi | 4 — 7 | 2 — 4 |
Dam olish hududlari va oromgoh obyektlari: Dam olish zonalarida plyajlar va parklar | 100 bir vaqtda keluvchilar | 5 — 14 | 3 — 7 |
Oʻrmon-parklar va qoʻriqxonalar | -”- | 5 — 7 | 2 — 4 |
Qisqa muddatli dam olish bazalari (sport, changʻi, baliq ovlash, ovchilik bazalari va boshqalar) | -“- | 7 — 11 | 4-5 |
Moʻjaz flotning sohil bazalari | -“- | 7 — 11 | 4-5 |
Dam olish uylari va sanatoriylar, sanatoriy-profilaktoriylar va sayyohlik bazalari | 100 dam oluvchi va xizmat koʻrsatuvchi xodimlar | 2 — 4 | 1-2 |
Mehmonxonalar (sayyohlik va kurort mehmonxonalari) | -”- | 2 — 5 | 2-3 |
Motellar va kempinglar | -“- | hisob sigʻimi boʻyicha | hisob sigʻimi boʻyicha |
Dam olish zonalarida umumiy ovqatlanish, savdo va kommunal-maishiy xizmat koʻrsatish korxonalari | Zallarda 100 joy yoki bir vaqtdagi keluvchilar va xodimlar | 5 — 7 | 2 — 4 |
Izoh*. Jamoat joylaridagi va toʻxtash joylaridagi joylar soni SHNQ 2.07.02.07- “Insonlarning hayoti va faoliyati muhitini nogironlar ehtiyojlari va aholining kam harakatlanuvchi guruhlarini hisobga olgan holda loyihalash” 3.26 punktiga muvofiq qabul qilinadi.
Keyingi tahrirga qarang.
184. Vaqtincha saqlash toʻxtash joylaridan vokzallar yoʻlovchi xonalari va temir yoʻl bekatlarigacha, savdo markazlari va univermaglargacha boʻlgan masofa koʻpi bilan 150 m, boshqa obyektlar uchun — koʻpi bilan 300 m boʻlishi kerak.
185*. Avtomobillarning vaqtincha va doimiy saqlash uchun moʻljallangan ochiq toʻxtash joylari va garajlari, texnik xizmat koʻrsatish stansiyalaridan turar-joy uylari va jamoat binolari derazalarigacha, bolalar va davolash muassasalari uchastkalarigacha boʻlgan masofalar kamida 44-jadvalda keltirilgan kabi qabul qilinishi kerak. Avtomobillar toʻxtash joylari uchun ochiq maydonchalar shunday yigʻib joylashtirilishi kerakki, ularning sigʻimi kamida 20 mashina-joy boʻlsin.
| 44-jadval | ||||||||
| Masofalar hisoblanadigan binolar | Masofa, m | |||||||
| Yer usti, yer usti-yer osti garajlari va ochiq maydonchalar yengil avtomobillarning soni uchun | Texnik xizmat koʻrsatish stansiyalari, postlar soni uchun | |||||||
| 10 gacha | 11 — 50 | 51 — 100 | 101 — 300 | 300 dan ziyod | 10 gacha | 11 — 30 | 30 dan ziyod | |
| Turar-joy uylari: | ||||||||
| old tomonidan | 12 | 15 | 25 | 35 | 50 | 15 | 25 | 50 |
| derazasiz yon tomonidan | 12 | 10 | 15 | 25 | 35 | |||
| Jamoat binolari | 10 | 10 | 15 | 25 | 25 | 15 | 20 | 20 |
| Maktablar va bolalarning bogʻcha-yaslisi | 15 | 25 | 25 | 50 | x | 50 | x | x |
| Statsionar turidagi davolash muassasalari | 25 | 50 | x | x | x | 50 | x | x |
Izohlar: 1. X — Davlat sanitariya nazorati idoralari bilan kelishilgan holda aniqlanadi
2. I va II daraja yongʻinga bardosh beruvchi garajlar uchun ularda binolar va uchastkalar tarafiga ochiladigan derazalar va kirishlar boʻlmaganda 25 % ga qisqartirishga ruxsat beriladi.
186*. Texnik xizmat koʻrsatish stansiyalarini 200 yengil avtomashinaga 1 post hisobidan, ularning yer uchastkasi maydonini (ga) stansiya uchun quyidagicha qabul qilib loyihalash zarur:
| — | 0,3 — 0,5 | |||||
| 10 post uchun | — | 1,0 | ||||
| 15 | “ | “ | — | 1,5 | ||
| 25 | “ | “ | — | 2,0 | ||
| 40 | “ | “ | — | 3,5 | ||
186.1. TXS (texnik xizmat koʻrsatish stansiyasi) shahar (posyolka) bosh rejasi asosida, markaziy va bosh koʻchalarda barpo etishni taqiqlangan holda magistral koʻchalar boʻylab bir-biridan kamida 1,5 — 2,0 km masofada joylashtirish zarur.
Yirik TXS shaharlar va posyolkalarning kommunal-ombor va sanoat zonalarida joylashishi kerak.
TXS ichki rejasini shunday yechish kerakki, unda TXS bokslaridan chiqishga yoki postlar soniga bogʻliq boʻlmagan holda ularning magistral koʻchalar tomonidan koʻrinishiga yoʻl qoʻyilmasligi kerak.
186.2. Shaxsiy turar-joy qurilmalari hududlarida va shahar (posyolka)ning hududida TXS joylashtirishda sanitariya-gigiyenik normalariga, ekologik va yongʻinga qarshi talablariga rioya qilish lozim.
186.3. Har xil turdagi mashinalarni yuvish qurilmalarini joylashtirishda ham yuqoridagilarga oʻxshash talablarga rioya etish zarur.
Yuvish qurilmalari uchun maydonlar 1 mashinaga 30 — 35 m2 oʻlchamda qabul qilinadi.
187*. Aholi punktlarida avtomobillarga yonilgʻi quyish stansiyalarini (AYOQS) turar-joy va jamoat qurilmalari dahalaridan rejaviy ajratilgan yer uchastkalarida, umumiy ehtiyojni hisobga olib aholi punktining avtomobillashuvi darajasi, harakat intensivligi va isteʼmol talabiga bogʻliq holda joylashtirish kerak. Muayyan joylashuv uchun AYOQS turini tanlash uning quvvati va texnologik yechimlariga bogʻliq holda, 4-ilovada keltirilgan tasnifga koʻra, shuningdek, shaharsozlik cheklovlar va tabiat muhofazasiga oid qonunchilik talablarini hisobga olib oʻtkazilishi kerak.
AYOQS lar sanitariya-gigiyenik, iqtisodiy, yongʻinga qarshi va boshqa meʼyoriy talablarga rioya qilish sharti bilan haydovchilar va transport vositalariga servis xizmat koʻrsatish: chakana savdo, tez ovqatlanish, avtomobillarga texnik xizmat koʻrsatish, yuvish va moylash xonalari va alohida obyektlari boʻlgan avtoyonilgʻi quyish majmualari (AYOQM) kabi loyihalanishi ham mumkin.
Bu obyektlarning tarkibi va ularning joylashuviga talablar yongʻin nazorati idoralari bilan kelishilgan loyihalash topshirigʻiga koʻra qabul qilinishi kerak.
188. AYOQS 1200 yengil avtomobilga bir yonilgʻi-quyish kolonkasi hisobidan loyihalashtirilish kerak. AYOQS qurilishi uchun yer uchastkasi maydoni (ga) quyidagicha qabul qilinadi:
|
2 kolonka uchun |
— |
0,1 | |
|
5 |
“ “ |
— |
0.2 |
|
7 |
“ “ |
— |
0,3 |
|
9 |
“ “ |
— |
0,35 |
|
11 |
“ “ |
— |
0,4 |
189. Transport vositalariga xizmat koʻrsatish punktlari boʻlgan AYOQS (avtomobillarga texnik xizmat koʻrsatish, yuvish, moylash) faqat sanoat va kommunal-ombor zonalari koʻcha-yoʻllari boʻylab, ularning hududida va aholi punktlaridan chiqishda joylashtirilishi lozim. Bu AYOQS larni aholi joylashgan hududlar va dam olish zonalari ichida joylashtirish taqiqlanadi. Transport vositalariga texnik xizmat koʻrsatish punktlari boʻlmagan AYOQS larni joylashtirishga talablar ham xuddi shunday qabul qilinishi kerak.
190*. AYOQS lar: yirik shaharlarda umumshahar va rayon ahamiyatidagi magistral koʻchalar boʻylab, oʻrta va kichik shaharlarda — magistral koʻcha-yoʻllar boʻylab, shuningdek, sanoat va kommunal-ombor zonalari koʻchalari boʻylab va ularning hududlarida transport harakati yoʻnalishlaridan, shuningdek yoqilgʻining xili va tavsifiga bogʻliq boʻlmagan holda bir-biridan kamida 2,5 — 3,0 km masofada joylashtirilishi kerak.
AYOQS yoki AGQS larni qayta tiklashda ushbu obyektlarni loyihalashdagi amaldagi normalar hisobga olinishi zarur.
Amaldagi yongʻinga qarshi va sanitariya-ekologik normalarga rioya qilish imkoni boʻlmagan hollarda shahar (posyolka) chegarasida tegishli hudud ajratilishi bilan obyekt yopilishi lozim.
AYOQS (AGQS) atrofidagi yongʻinga qarshi sanitariya-himoya zonasi qandaydir boshqa inshootlar barpo etish huquqi boʻlmagan ushbu AYOQS (AGQS) egalar mablagʻlari hisobiga obodonlashtirilishi va koʻkalamzorlashtirilishi zarur.
AYOQS larni piyoda yurish koʻchalarida va kvartal (daha) ichi tor koʻchalarida joylashuvi taqiqlanadi.
191*. AYOQS qurilishi uchun ajratilgan yer uchastkalari koʻchalarning qizil chizigʻi orqasida yoki qisman ularning chegarasi ichida (agar shaharsozlik hujjatlarida bu hudud koʻcha oʻtish yoʻlining keyinchalik kengayishi koʻzda tutilmaganda) joylashtiriladi.
Qizil chiziqlar doirasida yer uchastkalarini ajratib, AYOQSlarni joylashtirish faqat vaqtincha, belgilangan tartibda kelishi va tasdiqlash sharti bilan ruxsat etiladi.
192*. AYOQS larni joylashtirish ularning qurilishi uchun tegishli shaharsozlik hujjatlari bilan koʻzda tutilgan yer uchastkalarida olib borilishi kerak.
Boshqa hollarda, bu hujjatlar boʻlmaganda yoki ularning amal qilish muddati tugaganda AYOQS yer uchastkasini tanlash va joylashuvini kelishish joriy qonunchilik talablariga muvofiq, belgilangan tartibda kelishilgan va tasdiqlangan obyektning joylashuvi shaharsozlik asoslanishi asosida amalga oshiriladi.
193*. AYOQS sigʻimlari yer osti yoki yer ustida joylashishi mumkin.
200 ming kishi va undan koʻp aholisi boʻlgan shaharlarning markaziy zich qurilgan hududlarida yangi AYOQS larning faqat kam quvvatli, “A” va “B” turdagi sigʻimlarning yer osti joylashuvidagi, texnik xizmat koʻrsatish punktlari boʻlmagan hamda qoʻllanishi mumkinligi belgilangan tartibda davlat nazorati idoralarining ekspert xulosasi bilan tasdiqlangan yongʻindan xavfsiz texnologiya va ekologik xavfsiz jihozlarni qoʻllagan holda (5 va 6-ilova) qurilishiga ruxsat etiladi.
Aholi punktlari ichida “V” turidagi AYOQS joylashtirilishida suyuq yonilgʻini saqlash uchun yer usti sigʻimlarining eng koʻp birgalikdagi hajmi qoʻllanishi mumkinligi belgilangan tartibda davlat nazorati idoralarining ekspert xulosasi bilan tasdiqlangan yongʻindan xavfsiz texnologik va ekologik xavfsiz jihozlarni qoʻllagan holda (5 va 6-ilova) 80 kub. m dan oshmasligi kerak. Bunda har bir sigʻimning alohida hajmi 20 kub. m dan oshmasligi kerak.
“A” va “B” turlardagi katta quvvatli AYOQS larni sanoat va kommunal zonalarida, obyektlarning sanitariya-himoya zonalarida ulardan foydalanishning qonunchilikda belgilangan tartibiga muvofiq joylashtirish lozim.
AYOQS inshootlaridagi portlashdan xavfli qurilmalar va ifloslanish manbalaridan eng yaqinidan — yer usti yonilgʻi sigʻimlari devori va yonilgʻi quyish kolonkalari (YOQK) korpusidan, texnologik quduqlar, yer osti sigʻimlarning nafas olish qurilmalaridan, avariyali sigʻimlar va tozalash inshootlarining tortib oluvchi shamollatish shaxtalari, yonilgʻini sigʻimlarga quyish tarmogʻidan:
turar-joy va jamoat binolarining tashqi devorlarigacha;
hovlili, dala hovli va bogʻ uylari, bolalar maktabgacha muassasalari, umumtaʼlim maktablari, statsionar davolash — profilaktik muassasalari, sanatoriylar, sanatoriy-profilaktoriylar, umumiy va maxsus turdagi internat-uylar, dam olish muassasalari, jismoniy-sport va jismoniy-salomatlik majmualari uchastkalarining chetigacha, shuningdek, oʻyin, jismoniy tarbiya va sport, dam olish maydonchalarigacha va kishilarning ommaviy yigʻilish joylarigacha boʻlgan masofalar SHNQ 2.09.20-08 “Avtomobillarga yoqilgʻi quyish stansiyalari” normativ hujjatiga binoan hisoblanadi.
“G” turdagi kichik va oʻrta quvvatli konteynerli AYOQSlarning qoʻllanishiga avtoxoʻjaliklar, sanoat korxonalar uchastkalarida sanitariya oraliqlari, yongʻinga qarshi masofalarga va tabiat muhofazasi qonunchiligi talablariga QMQ 2.09.14-97 “Neft va neft mahsulotlari omborlari”ga muvofiq rioya qilinganda yoʻl qoʻyiladi.
AYOQS dan yon-atrofdagi inshootlargacha boʻlgan sanitariya oraliqlarning kamaytirilishiga ushbu hududda kelib chiqishi geologik va texnogen kabi xavfli holatlar (tektonik, seysmik, oʻpirilish, sel, karst holatlari va yer usti shaklining boshqa oʻzgarishlari, sizot suvlar toshishi, toshqinlar) mavjud boʻlganda yoʻl quyilmaydi.
194*. Yangi AYOQS larni joylashtirish va mavjudlarini qayta qurish AYOQS inshootlaridan eng yaqindagisidan yaqin atrofdagi binolar, inshootlar va muhandislik tarmoqlarigacha boʻlgan masofa SHNQ 2.09.20-08 “Avtomobillarga yoqilgʻi quyish stansiyalari” normativ hujjatlarga muvofiq, sanitariya oraliqlari va yongʻinga qarshi masofalarga rioya qilib, yoʻl harakati xavfsizligi qoidalarini hisobga olib amalga oshirish zarur.
Avval amalda qoʻllanilgan SHNQ 2.07.01.03 “Shahar va qishloq aholi punktlari hududlarini rivojlantirish va qurilishini rejalashtirish”da keltirilgan 45 va 46-jadvallar shu munosabat bilan normativ hujjatdan chiqarilgan.
Izoh. sanoat, kommunal-ombor, ilmiy-ishlab chiqarish, avtotransport korxonalari, muassasalari va tashkilotlari hamda avtotransportga xizmat koʻrsatish korxonalarining uchastkalarida oʻz ehtiyojlari uchun joylashtiriladigan AYOQS inshootlaridan ushbu korxonalarning ishlab chiqarish, maʼmuriy va maishiy binolar, ombor binolari tashqi devorlarigacha masofalarni SHNQ 2.09.20-08 “Avtomobillarga yoqilgʻi quyish stansiyalari”ga olish kerak, lekin oziq-ovqat mahsulotlari va tibbiy preparatlar ishlab chiqarish korxonalari uchun masofalar alohida olinadi
194.1. AYOQS va AGQS hududiga uchastka tanlashda quyidagi talablarga amal qilish lozim:
shaharlar, aholi punktlari hududlarida, magistral va ikkinchi darajali koʻchalar boʻylab faqat I va II toifali koʻchma tarkibiga ega avtomobillarga yoqilgʻi quyish uchun moʻljallangan AYOQS (AGQS)larni joylashtirishga yoʻl qoʻyiladi;
sigʻimi 10 dan 40 m2 gacha boʻlgan rezervuarlari va soni 2 dan 4 gacha yoqilgʻi quyish kolonkalariga boʻlgan AYOQS (AGQS)lar oʻrtasidagi masofa 2,5 — 3,0 km dan kam boʻlmasligi zarur;
AYOQS uchastkasi chegarasidan turar-joy va jamoat binolari devorlarigacha uzilishlar kamida 25 m. AYOQS hududidagi portlash xavfi boʻlgan texnologik qurilmalar va jihozlardan jamoat va turar-joy binolari va inshootlari devorlarigacha boʻlgan uzilishlar esa SHNQ 2.9.20-08 “Avtomobillarga yoqilgʻi quyish stansiyalari” 3-ilova 1-jadvali talablariga muvofiq boʻlishi kerak.
Ushbu AYOQS lardagi yoqilgʻi saqlash rezervuarlari yer ostida joylashgan boʻlishi lozim;
Umumiy sigʻimi 60 m3 gacha boʻlgan yer ustidagi bir devorli rezervuarlari boʻlgan “A” turidagi konteynerli AYOQS lar va 100 m3 gacha boʻlgan yer ustidagi bir devorli rezervuarlari boʻlgan “A” turidagi modulli AYOQS lar aholi joylashgan hududlardan tashqarida, sanoat va omborxona zonalarida yoki shaharlar va aholi joylashtirish zarur;
ushbu AYOQS lardan unga tegishli boʻlmagan obyektlarigacha boʻlgan masofalar SHNQ 2.9.20-08 “Avtomobillarga yoqilgʻi quyish stansiyalari” 3-ilova 1-jadvaliga muvofiq qabul qilinishi lozim;
shaharlar va aholi soni 50 ming va undan ortiq boʻlgan yirik aholi punktlari hududlarida va chegarasida koʻp yoqilgʻi AYOQS larni joylashtirishga yoʻl qoʻyilmaydi;
AYOQS va AGQS hududlarini har xil turdagi oziq-ovqat va buyum magazinlari bilan birga qoʻshmaslik zarur. Obyekt hududi ichida yongʻinga qarshi normalarga rioya qilgan sharoitda mayda avtomobil ehtiyot qismlarini sotish boʻyicha katta boʻlmagan magazinlarni joylashtirishga yoʻl qoʻyiladi;
shaharning markaziy qismida VSN 01-89 boʻyicha koʻchma tarkibli III va IV toifali avtomobillarga yoqilgʻi quyish uchun AYOQS larni joylashtirmaslik lozim;
kichik aholi punktlarida va harakat intensivligi kichik boʻlgan yoʻllarda kichik AYOQS larni avtomobillarga texnik xizmat koʻrsatish bilan birlashtirilishini koʻzda tutishga yoʻl qoʻyiladi.
194.2. AYOQS larni yoʻllarning chorrahalarida burchakli qilib joylashtirishga ruxsat berilmaydi.
Shunday joylashtirish zaruriyati boʻlganda esa, AYOQS ga kirish va chiqish joylari chorraha qizil chiziqlari kesishgan joydan kamida 100 m narida joylashmogʻi lozim.
Avtomobil yoʻllarida yoqilgʻi quyish stansiyalarini yoʻlning ikkala tomoniga shunday joylashtirish kerakki, bunda kelayotgan va ketayotgan avtomobillarning harakati toʻxtamasligi zarur.
194.3. AGQS larni aholi joylashgan hududlarga joylashtirganda turar-joy va jamoat binolaridan boʻlgan masofa SHNQ 2.9.20-08 “Avtomobillarga yoqilgʻi quyish stansiyalari” 3-ilova 2-jadvali talablariga binoan qabul qilinadi. AGQS va qurilmalar orasidagi boʻsh joylar yongʻinga qarshi xavfsizlik talablari maysazorlar va qalin oʻtkazilmagan daraxtlarni qoʻllagan holda koʻkalamzorlashtirilishi lozim.
194.4. AYOQS larni joylashtirishda atrof-muhitning ekologik holatini hisobga olish zarur: avtotsisternalardan yoqilgʻini toʻkishdagi va avtomobillar bakiga yoqilgʻi quyishdagi taralar, shuningdek AYOQS hududi atmosfera yogʻinlari tufayli hosil boʻlgan neft mahsulotlari iflosliklari atrofdagi qurilmalarning ichki muhitiga kirmasligi zarur.
194.5. AYOQS va AGQS larni loyihalashda SHNQ 2.9.20-08 “Avtomobillarga yoqilgʻi quyish stansiyalari”ga qatʼiy rioya qilish kerak.
194.6. AYOQS va AGQS lar bosh rejalarini loyihalaganda ularni IIB YOXB, DSENM, Davlat yongʻin xavfsizligi nazorati, Davlat Tabiat qoʻmitasi, Toshkent shahri, Qoraqalpogʻiston Respublikasi va viloyatlar YOKXSHT (avtoyoʻl) idoralari bilan kelishiladi.
195*. AYOQS jihozlaridan atrof binolar va inshootlargacha tozalik oraliqlari oʻlchami atmosfera havosining kimyoviy va tovush ifloslanishi hisoblariga koʻra, lekin kamida 50 m belgilanadi. “A” va “B” turidagi kichik va oʻrta quvvatli AYOQS lar uchun bu jihozlardan xizmat koʻrsatilayotgan avtotransport vositalarigacha sanitariya oraliqlari belgilangan tartibda davlat nazorati idoralarining ekspert xulosasi bilan tasdiqlangan yongʻindan xavfsiz texnologik va ekologik xavfsiz jihozlarni qoʻllagan holda (5 va 6-ilova) kamaytirilishi mumkin, lekin kichik AYOQS uchun 25 m va oʻrta AYOQS uchun 40 m gacha. Bunda ifloslantiruvchi moddalar atmosfera havosiga chiqishining hisob koʻrsatkichlari uning negiz darajasini hisobga olgan holda gigiyenik meʼyorlari va ekologik xavfsizlik meʼyorlaridan oshmasligi kerak. Sanitariya oraliqlari kamaytirilishi davlat sanitariya-epidemiologik nazorati, davlat yongʻin xavfsizligi nazorati idoralari va Davlat Tabiat qoʻmitasi bilan belgilangan tartibda kelishiladi.
196*. Koʻcha-yoʻllarning boʻylama nishabi 40 % dan ortiq va rejada egrilik radiuslari 250 m dan kichik boʻlgan joylarida AYOQS joylashtirish mumkin emas. AYOQS yer usti inshootlari qatnov qismining chetigacha masofa SHNQ 2.9.20-08 “Avtomobillarga yoqilgʻi quyish stansiyalari” 3-ilova 1-jadvali talablariga mos ravishda qabul qilish lozim.
Har bir yoʻnalishda 1-2 harakat yoʻlakli yoʻllarda AYOQS ga kirish transport vositalari yigʻiladigan, asosiy harakat yoʻlagiga teng enli, eni 30 m teng qoʻshimcha yoʻlak barpo etilishi kerak, lekin u AYOQS ga kirishdan avval 50 m va undan chiqishda 15 m uzunlikda boʻlishi kerak. Oʻtish qismi asosiy enidan qoʻshimcha yigʻilish yoʻlagiga oʻtishning uzunligi kamida 15 m boʻlishi kerak. 1 harakat yoʻlagiga 300 avt/soatdan oshmaydigan harakat oqimi boʻlgan koʻchalarda joylashgan AYOQS lar uchun yigʻilish yoʻlagini kichik AYOQS larda 30 m va oʻrta AYOQS larda 40 m gacha qisqartirish mumkin.
197. AYOQS hududi qatnov qismidan xavfsizlik orolchasi bilan ajratiladi, uning eni transport toʻsigʻi, trotuar joylashuvining shartlariga koʻra belgilanadi. AYOQS hududiga kirish va chiqish alohida, har birining eni kamida 4,2 m va egrilik radiusi kamida 10 m boʻlishi lozim. Kirish va chiqish birga qurilganda, ular orasida eni kamida 1 m boʻlgan, qatnov qismidan 0,1 m koʻtarilgan xavfsizlik orolchasi koʻzda tutilishi kerak.
198. AYOQS va AYOQM hududlarida yonilgʻi sigʻimlarining yonida avtotsisternalar uchun ikki tomoni ochiq oʻtish bilan taʼminlangan quyish maydonchalari koʻzda tutilishi kerak.
199*. AYOQS hududidan kirish va chiqishdan eng kam masofalar:
magistral koʻcha bilan kesishish chorrahasigacha (uning qatnov qismining yaqinroq cheti) — 100 m;
mahalliy ahamiyatdagi koʻcha yoki tor koʻcha bilan chorrahagacha (uning qatnov qismining eng yaqin qismi) — 35 m;
ishlab chiqarish va turar-joy uylarining derazasi, umumtaʼlim maktablari, bolalar maktabgacha tarbiya va davolash muassasalari uchastkalari, dam olish maydonlarigacha — SHNQ 2.9.20-08 “Avtomobillarga yoqilgʻi quyish stansiyalari” 3-ilovadagi 1-jadvali talablariga mos holda qabul qilinadi.
200. 187 — 199-bandlarda bayon qilingan talablar ham yangi, ham qayta qurilayotgan AYQSH va AYOQM larga tegishli boʻladi.
201. Idora yengil va yuk avtomobillari, avtokorxona avtomobillari garajlari, tramvay va trolleybus depolari shaharlarning sanoat zonalarida joylashtirilishi kerak. Uchastkalarning tavsiya qilingan maydoni 47-jadvalda berilgan.
|
|
|
|
47-jadval |
|
Korxonalar |
Hisob birligi |
Obyektlar sigʻimi |
1 obyektga yer uchastkasi maydoni, ga |
|
Koʻchma tarkibga texnik xizmat koʻrsatish va joriy taʼmirlash ishlarining toʻla majmui bilan avtotransport korxonalar, avtobuslar uchun ochiq toʻxtash joyi bilan |
Avtobus |
100 200 300 500 |
1,6 3,2 4,8 8,0 |
|
Yuk avtomobillari uchun |
Avtomobil |
100 200 300 500 |
1,5 2,4 3,6 6,0 |
|
Yengil taksomotorlar uchun |
Taksomotor |
100 200 300 500 |
1,0 1,7 2,6 4,25 |
|
-”-, yengil avtomobillar uchun yopiq toʻxtash joyi bilan |
-“- |
300 500 |
1,2 1,6 |
|
Taʼmir ustaxonalarisiz tramvay deposi |
Vagon |
100 150 |
6,0 7,5 |
|
-”-, taʼmir ustaxonalari bilan |
-“- |
200 100 |
8,0 6,5 |
|
Trolleybus parklari |
Mashina |
100 200 |
3,5 6,0 |
Izoh. Yer uchastkalarini ajratish normalari qurilayotgan korxonalarni shaharning suv, isitish, elektr taʼminoti va oqova suvlar tarmoqlariga ulanishini koʻzda tutadi. Avtomobillarga yonilgʻi quyish shahar avtomobil yonilgʻi quyish shoxobchalarida amalga oshiriladi.
IX. MUHANDISLIK JIHOZLANISHI
202. Shahar va qishloq aholi punktlarida aholisi soni, iqlimiy, jugʻrofiy va boshqa sharoitlaridan qatʼiy nazar zarur sanitariya-gigiyenik sharoitlarni va aholining mehnati, maishiy turmushi va dam olishi uchun qulayliklarning yuksak darajasini taʼminlovchi muhandislik jihozlanish va obodonlashtirishni koʻzda tutish lozim.
Muhandislik jihozlanishi majmuiy tarzda, odatda, turar-joy, sanoat va boshqa tumanlarga xizmat koʻrsatish uchun suv taʼminoti, oqova tarmogʻi, elektr, issiqlik va gaz taʼminoti, aloqa va boshqa muhandislik tizimlarini mujassamlantirib loyihalanishi lozim. Tegishli texnik-iqtisodiy asoslanishda yaqindagi shahar va qishloq aholi punktlari ehtiyojlarini taʼminlash uchun tuman suv, issiqlik taʼminoti, oqova tarmogʻi tizimlari va boshqalar tuzilishini koʻzda tutish zarur.
203. Suv, issiqlik, gaz, elektr va b. taʼminoti manbalarini tanlash, belgilangan muddatlarda suv, elektr energiyasi, gaz va hokazolarning hisob miqdorini olish imkoniyatini tasdiqlaydigan manfaatdor tashkilotlar bilan kelishilgan boʻlishi kerak.
204. Suv taʼminoti va oqova tarmogʻi, issiqlik, gaz va elektr taʼminoti, aloqa tizimlari va boshqa tizimlarni hisoblash, jumladan, manbalar doirasi, inshootlar joylashuvi tegishli tizimlarni loyihalash boʻyicha QMQ boʻlimlari talabiga muvofiq boʻlishi kerak.
Suv taʼminoti va oqova tarmogʻi
205. Suvni tozalash stansiyalari uchun yer uchastkalari maydoni ularning unumiga qarab, ming m3/sut, loyihaga koʻra, lekin koʻpi bilan, ga:
|
0,8 gacha |
1 | |
|
0,8 dan 12 gacha |
2 | |
|
12 |
“ 32 “ |
3 |
|
32 |
“ 80 “ |
4 |
|
80 |
“ 125 “ |
5 |
|
125 |
“ 250 “ |
12 |
|
250 |
“ 400 “ |
18 |
|
400 |
“ 800 “ |
24 |
Izohlar: 1. Yer osti manbalaridan suv olish maydonlari gidrogeologik izlanishlar materiallariga koʻra hisoblar asosida olinadi.
2. Yer uchastka maydonlari keyinchalik ish chizmalariga koʻra aniqlanadi.
206. Oqova tarmogʻi tozalash inshootlari uchun yer uchastkalari maydoni 47-jadvalda koʻrsatilganidan ortiq qabul qilinmasligi lozim.
|
|
|
|
48-jadval |
|
Oqova tarmoq tozalash inshootlarining unumi, ming m3/sut |
Yer uchastkalari maydoni, ga | ||
|
Sunʼiy yaratilgan sharoitda oqovani qoʻshimcha tozalaydigan tozalash inshootlari |
Loyqa maydonlar |
Oqovalarni chuqur tozalash biologik hovuzlari | |
|
0,7 gacha |
0,5 |
0,2 |
|
|
0,7 dan 17gacha |
4 |
3 |
3 |
|
17 “40” |
6 |
9 |
6 |
|
40 “130” |
12 |
25 |
20 |
|
130 “175” |
14 |
30 |
30 |
|
175 “280” |
18 |
55 |
|
Izohlar: 1. Tabiiy yaratilgan sharoitlarda biologik tozalash inshootlarning maydoni hisoblarga koʻra olinishi kerak.
2. Unumdorligi 280 ming m3/sut dan ortiq tozalash inshootlari yer uchastkalari maydoni belgilangan tartibda ishlab chiqilgan loyihalar, oʻxshash inshootlar loyihalari yoki sanitariya-epidemiologik xizmat idoralari bilan kelishuvda ixtisoslashgan tashkilotlar maʼlumotiga koʻra olinishi kerak.
3. Mahalliy oqova tizimlari tozalash inshootlari yer uchastkalari maydoni zamin sharoitlari va oqova suvlar miqdoriga koʻra, lekin koʻpi bilan 0,25 ga, ularning sanitariya-himoya zonalari esa QMQ 2.04.03-97 “Oqova tarmogʻi. Tashqi tarmoq va inshootlar” talablariga muvofiq olinishi kerak.
4. Yer uchastkalari maydoni keyinchalik ishchi chizmalar boʻyicha aniqlanadi.
207. Markazlashtirilgan oqova tizimi boʻlmaganda barcha vaqtincha yechimlar markazlashgan oqovaning umumiy sxemasi qismlari boʻlishi kerak. Qoʻrgʻoncha qurilishda zamin sharoitlarini hisobga olib sep-tiklar qurilishi tavsiya etiladi yoki sanitariya-epidemiologik xizmatining mahalliy idoralari bilan kelishib oqova stansiyalari koʻzda tutilishi kerak. Oqova stansiyalari va ularning sanitariya-himoya zonalari uchun ajratiladigan yer uchastkalari oʻlchamlari 51-jadval boʻyicha va QMQ 2.04.03-97 “Oqova tarmogʻi. Tashqi tarmoq va inshootlar”ga muvofiq olinishi kerak.
208. Suv taʼminoti manbalari va suv quvurlari inshootlarining sanitariya muhofazasi va sanitariya-himoya zonalari QMQ 2.04.02-97 “Suv taʼminoti. Tashqi tarmoq va inshootlar”, oqova tarmoq inshootlaridan sanitariya-himoya zonalari esa QMQ 2.04.03-97 “Oqova tarmoq. Tashqi tarmoq va inshootlar” talablariga muvofiq qabul qilinishi kerak.
209. Aholi punktlarining bosh rejasi loyihasini tuzishda keltirilgan shakl boʻyicha suv balansi tuzilishi lozim. (47-jadval).
|
|
|
|
|
|
49-jadval | |
|
Isteʼmolchilar |
Sarflar, m3/sut | |||||
|
hisob muddati uchun |
qurilishning 1-navbati uchun | |||||
|
ichimlik suv |
texnik suv |
oqova |
ichimlik suv |
texnik suv |
oqova | |
|
Xoʻjalik-ichish ehtiyojlari: aholi |
+ |
+ |
+ |
+ | ||
|
hisobga olinmagan sarflar (20 %) |
+ |
+ |
+ |
+ |
+ |
+ |
|
Jami |
+ |
+ |
+ |
+ |
+ |
+ |
|
Sugʻorish: yoʻl qoplamasi |
- |
+ |
+ |
- |
+ |
+ |
|
koʻkalamzorlar: suv quvurlari tarmogʻidan |
+ |
+ |
+ |
- |
+ |
+ |
|
irrigatsiya tarmogʻidan |
- |
+ |
+ |
- |
+ |
+ |
|
Jami |
+ |
+ |
+ |
- |
+ |
+ |
|
Ishlab chiqarish ehtiyojlari |
+ |
+ |
- |
+ |
+ | |
|
sanoat sohalari boʻyicha: |
+ |
+ |
- |
+ |
+ | |
|
Jami |
+ |
+ |
- |
+ |
+ | |
|
Hammasi |
+ |
+ |
- |
+ |
+ | |
|
Sarfni qoplash boʻyicha takliflar |
||||||
Izohlar: 1. Aholining xoʻjalik-ichimlik ehtiyojlari uchun solishtirma suv isteʼmoli QMQ 2.04.02-97 “Suv taʼminoti. Tashqi tarmoq va inshootlar”ga muvofiq qabul qilinishi kerak.
2. Sanoat va qishloq xoʻjaligi korxonalarining ishlab chiqarish va xoʻjalik-ichimlik ehtiyojlari uchun sarflar tegishli soha loyiha tashkilotlari va bevosita faoliyat koʻrsatuvchi korxonalar maʼlumotlariga koʻra olinadi.
3. Mahalliy sanoat suv sarflari hisobga olinmagan sarflar bilan xoʻjalik-ichimlik ehtiyojlarga suvning jami sarfi 20 % miqdorida hisobga olinadi.
Sanitariya tozalash
210. Qattiq va suyuq maishiy axlatlarni zararsizlantirish usullarini texnik-iqtisodiy hisoblar, joyning tabiiy-iqtisodiy sharoitlari asosida, aholi punktlari guruhiga bogʻliq holda tanlash lozim. Yirik va oʻta yirik shaharlar uchun maishiy axlatlarni va tozalash inshootlari quyqalarini sanoat qayta ishlash korxonalarini koʻzda tutish tavsiya etiladi.
Maishiy axlatlar yigʻilishi normalarini 48-jadval tavsiyalariga muvofiq qabul qilish mumkin.
211. Maishiy axlatlarni tashish, zararsizlantirish va qayta ishlash korxonalari va inshootlarining hamda baʼzi oqova inshootlarining yer uchastkalari va sanitariya-himoya zonalari maydonini 49-jadval boʻyicha qabul qilish kerak.
| 50-jadval | ||
| Maishiy axlat | 1 kishiga yilda maishiy axlat miqdori | |
| kg | l | |
| Qattiq: suv taʼminoti, oqova, markaziy isitish, gaz bilan jihozlangan turar-joy uylaridan | 190 — 225 | 900 — 1000 |
| Boshqa turarjoy uylaridan | 300 — 450 | 110 — 1500 |
| Jamoat uylarini hisobga olib shahar boʻyicha umumiy miqdori | 280 — 300 | 1400 — 1500 |
| Hojatxonalardan suyugʻi (oqova boʻlmaganda) | - | 2000 — 3500 |
| Koʻcha, maydon va park qattiq qoplamalari 1 m2 dan supurindisi | 5 — 15 | 8 — 20 |
Izohlar: 1. Axlat yigʻilish normalarining kattaroq miqdorlari oʻta yirik va yirik shaharlar uchun olinishi kerak.
2. Yirik oʻlchamli maishiy axlatning yigʻilishi normalari qattiq maishiy axlatlar keltirilgan qiymatlarining tarkibida 5 % deb qabul qilish lozim.
|
|
|
|
51-jadval |
|
Korxonalar va inshootlar |
Oʻlchov birligi |
Yer uchastkalari maydoni, ga |
Sanitariya-himoya zonalari oʻlchami, m |
|
Maishiy axlatni sanoat asosida qayta ishlash va zararsizlantirish korxonalari, quvvati yilga ming tonna 100 gacha |
yiliga 1000 t. uchun ga |
0,05 |
300 |
|
100 dan ortiq |
-”- |
0,05 |
500 |
|
Yangi kompost omborlari |
- |
0,4 |
100 |
|
Qattiq maishiy axlatni yigʻish va saqlash poligoni |
- |
0,02 — 0,05 |
500 |
|
Kompostlash dalalari |
1 birl. uchun ga |
0,5 — 1,0 |
500 |
|
Assenizatsiya dalalari |
-”- |
2 — 4 |
1000 |
|
Oqova stansiyalari |
-//- |
0,2 |
30* |
|
Axlat qayta yuklash stansiyalari |
-//- |
0,2 |
100 |
|
Zararsizlantirilgan quyqani yigʻish va koʻmish dalalari (quruq modda boʻyicha) |
yiliga 1000 t. uchun ga |
0,05 |
300 |
Izoh. * — koʻrsatilgan masofa eng kam masofadir.
Elektr, issiqlik, sovuqlik va gaz taʼminoti, aloqa, radio va televideniye
212. Elektroenergiyasi sarfi, issiqlik, gaz va elektr taʼminoti manbai quvvatiga boʻlgan talab quyidagicha aniqlanadi:
sanoat va qishloq xoʻjalik korxonalari uchun — ishlayotgan korxonalar buyurtmalari, yangi, qayta qurilayotgan yoki oʻxshash korxonalar loyihalari, shuningdek mahalliy sharoitlarni hisobga olib yiriklashtirilgan koʻrsatkichlar boʻyicha;
xoʻjalik-maishiy va kommunal ehtiyojlar uchun QMQ 2.04.07-99 “Issiqlik tarmoqlari” va QMQ 2.04.08-96 “Gaz taʼminoti. Loyihalash normalari”ga muvofiq.
Elektr isteʼmolining yiriklashtirilgan koʻrsatkichlarini 52-jadvalga muvofiq qabul qilish mumkin.
|
|
|
52-jadval |
|
Aholi punktlarining obodonlashtirish darajasi |
Elektr isteʼmoli, 1 kishiga kVt.soat/yil |
Elektr eng koʻp yuklanishdan foydalanish, soat/yil |
|
Statsionar elektrplitalar bilan jihozlanmagan shaharlar: |
||
|
konditsionerlarsiz |
1700 |
5200 |
|
konditsionerli |
2000 |
5700 |
|
Statsionar elektrplitalar jihozli shaharlar (100 % qamrovi): |
||
|
konditsionerlarsiz |
2100 |
5300 |
|
konditsionerli |
2400 |
5800 |
|
Shahar posyolkalari va qishloq aholi punktlari (konditsionersiz) |
||
|
Statsionar elektrplita bilan jihozlanmagan |
950 |
4100 |
|
Statsionar elektrplitalar b-n jihozlangan: (100 % qamrovi) |
1350 |
4400 |
Izoh. Elektr isteʼmolining yirik koʻrsatkichlari katta shaharlar uchun keltirilgan. Ularni shaharlar guruhi koeffitsiyentlari bilan olish zarur:
|
Oʻta yirik |
1,2 |
|
Yirik |
1,1 |
|
Oʻrta |
0,9 |
|
Kichik |
0,8 |
Keltirilgan yiriklashtirilgan koʻrsatkichlar turar-joy va jamoatchilik binolari, kommunal — maishiy xizmat koʻrsatish korxonalari, tashqi yoritish, shahar transporti (metropolitensiz), suv tahminoti, suv chiqarish va issiqlik taʼminoti boʻyicha elektr taʼminotini koʻzda tutadi.
213*. Kuchlanishi 11 kV va undan yuqori boʻlgan havo elektr uzatish liniyalari aholi joylashgan hududdan tashqarida oʻtkazilishi lozim.
Oʻta yirik va yirik shaharlarning obod hududlarida pasaytiruvchi kichik stansiyalarga kuchlanishi 110 kV va undan yuqori elektr uzatish liniyalari kabel liniyalari orqali tegishli yoʻlaklar yaratish shartida oʻtkazilishi lozim.
Umumiy energetik tizimlarga kiruvchi elektr uzatish liniyalari sanoat zonalari hamda qishloq xoʻjalik korxonalari ishlab chiqarish zonalari hududida joylashuvi mumkin emas.
Shaharlarni qayta qurishda kuchlanishi 35 — 110 kV va undan yuqori boʻlgan elektr uzatish liniyalarini aholi joylashgan hududlardan tashqariga chiqarish yoki havo liniyalarini kabel liniyalariga almashtirish, boʻshagan hududlarda turar-joy va jamoatchilik binolarini qurish maqsadga muvofiq boʻlganda esa, mavjud chuqur kirishli pasaytiruvchi ochiq kichik stansiyalarini yopiqlari bilan almashtirishni koʻzda tutish lozim.
214. Shahar aholi punktlari aholi joylashgan hududida 4 qavatli va undan baland binolar qurilishi joylarida 20 kV gacha kuchlanishli elektr tarmoqlar, shuningdek, kurort majmualari hududida barcha kuchlanishlar tarmoqlari, odatda, kabel liniyalari bilan koʻzda tutilishi kerak.
Tashqi yoritish tarmogʻining havo liniyalariga yoʻl qoʻyiladi.
215. Transformator quvvati 16 ming kVa va yuqoriroq boʻlgan pasaytirish stansiyalari va aholi joylashgan hududlarda joylashtiriladigan havo liniyalarining kabellarga oʻtish punktlari, kurort majmualari hududida esa barcha transformator kichik stansiyalari va taqsimlash moslamalari yopiq turda boʻlishi lozim. Ushbu hududlarda ochiq kichik stansiyalarni qoʻllash loyihada asoslanishi lozim. Kichik stansiyalar va havo liniyalarining kabelga oʻtishi punktlariga kirishda kabel va havo liniyalari kirishi va chiqishi uchun texnik yoʻllar koʻzda tutilishi lozim.
216. Yopiq pasaytirish kichik stansiyalari hamda 110 — 220 kV kuchlanishli komplekt va taqsimlash moslamalari uchun yer maydoni 0,8 ga boʻlishi, havo liniyalarining kabel liniyalariga oʻtish punktlari maydoni esa 0,1 ga dan oshmasligi zarur.
217. Alohida turadigan taqsimlash punktlarini va har biri 1000 kVa quvvatiga ega boʻlgan koʻpi bilan 2 ta transformatorli 6 — 20 kV kuchlanishli kichik stansiyalarni joylashtirishda va shovqindan saqlash choralarini koʻrishda ularning turar-joy va jamoat binolaridan uzoqligi kamida 10 m, davolash profilaktika muassasalari binosigacha kamida 25 m boʻlishi lozim.
Taqsimlash punktlarini va 10 kV kuchlanishgacha metall transformator kichik stansiyalari atrofini toʻsiq bilan oʻrash lozim.
Maktablar va bolalar muassasalari hududlarida taqsimlash punktlari va transformator kichik stansiyalarini joylashtirish mumkin emas.
218. Aholi punktlarining issiqlik taʼminotini tasdiqlangan issiqlik taʼminoti sxemalariga muvofiq koʻzda tutish zarur.
Issiqlik va sovuq taʼminoti tizimlarini tanlashda asosiy taʼsir etuvchi omillarning barchasi, jumladan texnik-iqtisodiy, energetik, shaharsozlik, ijtimoiy va ekologik omillar hisobga olinishi zarur.
219. Bir va ikki qavatli qurilmalar hududlarida issiqlik taʼminoti sxemasi boʻlmaganda, markaziy issiqlik taʼminoti tizimlarini jamoat va turar-joy binolari guruhi uchun qozonxonalar shaklida koʻzda tutish mumkin.
Shahar aholi punktlarida tegishli texnik-iqtisodiy asoslash bilan QMQ 2.04.05-97 “Isitish, shamollatish va konditsionerlash” talablariga muvofiq markazlashtirilgan sovuq taʼminoti tizimlarini koʻzda tutish kerak.
220. Turar-joy hududlarida joylashtiriladigan alohida isitish qozonxonalari uchun yer maydoni oʻlchamlari 53-jadvalga muvofiq koʻzda tutilishi lozim.
|
|
|
53-jadval |
|
Issiqxonalarning issiqlik unumi, Gkal/soat (MVt) |
Issiqxonalar yer uchastkalarining maydoni, ga | |
|
qattiq yonilgʻida ishlaydigan |
gaz-mazut yonilgʻisida ishlaydigan | |
|
5 gacha (6 gacha ) |
0,7 |
0,7 |
|
5 dan 10 gacha (6 dan 12) |
1,0 |
1,0 |
|
10dan 50gacha (12 dan 58) |
2,0 |
1,5 |
|
50 “ 100 “ (58 “ 116 “) |
3,0 |
2,5 |
|
100 “ 200 “ (116 “ 233 “) |
3,7 |
3,0 |
|
200 “ 400 “ (233 “ 466 “) |
4,3 |
3,5 |
Izohlar: 1. Issiq suv isteʼmolchilarini bevosita suv olish orqali taʼminlovchi isitish qozonxonalari, shuningdek yonilgʻisi temir yoʻl orqali keltiriladigan qozonxonalar yer uchastkalari maydonini 20 % ga kengaytirish zarur.
2. Kul-shlak agʻdariladigan joylar aholi joylashgan hududdan tashqarida joylashtirilishi lozim.
3. Issiqxonalarning sanitariya-himoya zonalari oʻlchami amaldagi normalar bilan aniqlanadi.
221. Gaz toʻldiruvchi stansiyalar (GTS) yer uchastkalari maydoni ularning unumiga bogʻliq, loyihaga koʻra, lekin koʻpi bilan unumli stansiyalarga gektar hisobidan qabul qilinadi:
|
10 ming t/yil |
6 |
|
20 ming t/yil |
7 |
|
30 ming t/yil |
8 |
GTS dan turli maqsadli bino va inshootlargacha boʻlgan masofani QMQ 2.04.08-96 “Gaz taʼminoti. Loyihalash normalari”ga muvofiq qabul qilish lozim.
222. Gaz toʻldirish stansiyalari (GTS) va oraliq ballon omborlari yer uchastkalari maydonlari 0,6 ga dan oshmasligi lozim. Ulardan turli maqsadli bino va inshootlargacha boʻlgan masofani QMQ 02.04.08-96 “Gaz taʼminoti. Loyihalash normalari”ga muvofiq qabul qilish lozim.
223. Aloqa radioeshittirish va televideniye yongʻin va qoʻriqlash signalizatsiyasi muhandislik uskunalari tizimlarini dispetcherizatsiyalash korxonalari, bino va inshootlarini joylashtirish belgilangan tartibda tasdiqlangan meʼyoriy hujjatlar talablariga muvofiq amalga oshirilishi lozim.
Radio uylari va telemarkazlar binolarini joylashtirishda xalal beruvchi manbalardan minimal uzoqlashish talablari koʻrsatilgan 52-jadvalga amal qilish lozim.
|
|
|
54-jadval |
|
Xalal beruvchi manbalar |
Xalal beruvchi manbalardan eng kam masofa, m |
Izoh |
|
Tramvay va trolleybus liniyalari, avtomobil , shahar yoʻllari |
60 |
TM yoki RU studiya binosidan |
|
Temir yoʻllar, metropolitenning tashqi liniyalari |
100 |
obyekt chegarasigacha |
|
Tarkibida rentgen, elektr davolash xonalari, yuqori chastotali quritish va isitish boʻlgan korxonalar, ilmiy-tadqiqot, davolash-tibbiy va oʻquv muassasalari |
100 |
-”- |
|
RU va TM tarkibiga kirmaydigan sanoat korxonalari, yirik garajlar va avtobazalar. |
250 |
-“- |
|
RPS tarkibiga kirmaydigan barcha turdagi uzatuvchi radiostansiyalar |
1000 |
-“- |
|
Kuchlanishli elektr uzatish liniyalari: |
||
|
20 kV gacha |
400 |
-“- |
|
150 kV gacha |
700 |
-“- |
|
500 kV gacha |
1000 |
-“- |
Izoh. Xalal beruvchi manbalardan yoʻl qoʻyiladigan masofalar barcha toifa RU va TM qurilishi uchun tanlangan maydonlarda ularning qiymatiga yarasha aniqlanishi mumkin.
Muhandislik tarmoqlarining joylashuvi
224. Muhandislik tarmoqlari joylashuvi quyidagilarni taʼminlashi kerak:
ham yer usti, ham yer osti makonidan oqilona foydalanish;
qurilishning eng kam qiymati, muhandislik tarmoqlarining saqlanishi va ishonchli ishlashi, ulardan foydalanishning qulay va xavfsizligi;
transport harakati uchun eng kam toʻsqinlik, yoʻl qoplamalari va koʻkalamzorlarning saqlanishi, aholining normal turmush sharoiti.
225. Aholi punktining bosh rejasi qurilishning 1 navbati loyihasi, sanoat tarmogʻini rejalashtirish loyihasi turar-joy tumanining batafsil loyihasi va mikrotuman (mavze, daha) loyihasini ishlab chiqishda loyihalar tarkibiga kiruvchi muhandislik tarmoqlari sxemasida muhandislik tarmoqlari joylashadigan texnik zonalar quyidagi maqsadlarda koʻrsatilishi lozim:
magistral yoʻllar tizimi va muhandislik tarmoqlari tizimining rejaviy ajratilishi;
muhandislik tarmoqlarining qurilish va foydalanish sarflarining kamayishini taʼminlaydigan yuqori ixchamligi;
zarur yer osti makonini kelgusidagi yotqizishlar uchun zaxira qilish;
muhandislik tarmoqlari tizimini turar-joy tumani va mikrotuman (mavze, daha)ning meʼmoriy-rejaviy yechimi bilan uzviy bogʻlash;
koʻkalamzorlarni ham muhandislik tarmoqlarini qurish davrida, ham foydalanishda saqlab qolish.
226. Tarmoqlarni qurish xarajatlarini kamaytirish maqsadida magistrallararo hudud ichida texnik zonalarni joylashtirish ruxsat etiladi.
227. Muhandislik tarmoqlarining texnik zonalari odatda, butalar va yuzaki ildizli kam qimmatli daraxtlar oʻtkazilgan maydonlar shaklida joylashtiriladi. Texnik zonalarni trotuarlar bilan qoʻshib yuborishga ruxsat etiladi.
228. Texnik zonalar eni kelgusidagi yotqizishlar hisobga olingan muhandislik tarmoqlari miqdori bilan belgilanadi.
229. Mavze, daha tarmoqlari mavze (daha) qurilishining tashqi chetida emas, balki, quyidagi maqsadlarda qurilish ichida yuklanish oʻqlariga yaqinroq joylashtirilishi kerak:
mavze (daha) tarmoqlari uzunligini, shuningdek uylarga kirish va ulanishlarni qisqartirish;
issiq-sovuq punktlari, tortish va haydash stansiyalari, gaz taqsimlash punktlari, transformator kichik stansiyalari, telefon shkaflari va boshqalarni bitta binoda — maxsus muhandislik tarmogʻida joylashtirish uchun qulay sharoitlarni yuzaga keltirish;
mavze (daha) tarmoqlarini umumiy transheyalarda, binolar texnik yer osti va yertoʻlalarda joylashtirish uchun qulay sharoitlarni yuzaga keltirish;
tarmoqlardan foydalanish uchun sharoitlarni yaratish;
koʻchalarda mikrotuman (mavze) muhandislik tarmoqlari miqdorini, shahar muhandislik tarmoqlarini va koʻkalamzorlarni joylashtirish sharoitlarini yaxshilash maqsadlarida qisqartirish.
230. Mavze (daha) qurilmasini loyihalashda oqova, tarnovlar va drenajlarning aniq sxemasini qoʻyish imkonini, shuningdek binolar qurilishining mustaqil navbatini tuzish uchun muhandislik uskunalari (issiq-sovuq punktlari, nasos stansiyalari va boshqalar) va tarmoqlarning mikrotuman (mavze, daha)ga kirishlarini relyef boʻyicha past tomondan joylashtirish zarur.
231. Bevosita binolarga yondosh uchastkalarning obodonlashtirilishi yaxshilanishi uchun:
binolar ostidagi texnik boʻlimlar va yertoʻlalardan (seysmik hudud va tuproq turidan qatʼi nazar) tranzit issiqlik tarmoqlari va suv quvurlarini ajratilgan boʻlinmalarda joylashtirgan holda oʻtkazish uchun maksimal foydalanish;
issiqlik tarmogʻi va suv quvurlarining kirishi, shuningdek, oqova suvlarining chiqishi, asosan, binolarning yon chet qismidan oʻtkazilishi;
gaz quvurlarining kirishi binolarning hovli tomonidan oʻtkazilishi;
aloqa kabel tarmoqlari (quvurlarda) binolarning yon qoplamasi tagida, elektr kabellar — bevosita yon qoplamalar boʻylab joylashtirilishi;
muhandislik tarmoqlarining umumiy handaqda va zich qurilish rayonlarida, iqtisodiy asoslanganda esa — umumiy kollektorlarda yotqizilishini koʻzda tutish lozim.
Turar-joy binolari, maktablar va bolalar bogʻchalari yertoʻlalarida 0,4 6 va 10 kV kuchlanishli kabelli elektr liniyalarini oʻtkazish va past voltli shchitlarni oʻrnatish mumkin emas.
232. Murakkab zamin sharoitlarida (lyossli, choʻkuvchi, sizot suvlarining yuqori sathi) qurilish uchastkalarida va murakkab rejaviy sharoitlarda yer usti va yerdan koʻtarilgan issiqlik tarmoqlarini oʻtkazish mumkin.
233. Turar-joy hududlar ichida issiqlik tarmoqlarining kanalsiz yotqizilishi taqiqlanadi. Unga sanoat zonalari hududida uning yoʻllar qatnov qismlari va trotuarlardan tashqarida joylashuvi sharti bilan ruxsat beriladi.
234. Koʻchalarda va tor koʻchalarda texnik zonalarni joylashtirishda ularning yoʻnalishini hisobga olish kerak. Texnik zonalar, odatda, koʻchalarning janubiy va gʻarbiy tomonlarida joylashishi kerak, bu ularning boshqa tomonidan janub va gʻarbga qaratilgan binolar old qismiga soya tushishini taʼminlaydigan qalin koʻkalamzor yoʻllarini barpo etish imkonini beradi.
235. Mikrotuman (mavze) texnik zonalari sxemasini yechishda qiymati va issiqlik taʼminoti hamda relyef sharoitiga koʻra oqova tarmoqlarini “belgilovchi tarmoqlari” boʻladi.
236. Bir texnik zonada yotqizish chuqurligi va quvur materiallari taxminan bir xil quvurlar yotqizilishi kerak.
237. Muhandislik tarmoqlari joylashuvchi texnik zonalarda bu tarmoqlar kuzatuv quduqlari, kameralari va koverlaridan kamida 3 m masofada boʻlish sharti bilan piyoda yoʻlkalar, aholining mustaqil mashgʻulotlari uchun sport maydonchalari va bolalar maydonchalarini joylashtirish mumkin.
238. Mavzedagi yer osti muhandislik tarmoqlarining eng oqilona sxemasini tanlash tarmoqlarni yotqizishning turli variantlari texnik-iqtisodiy hisoblarni qiyoslash asosida aniqlanishi kerak.
Mikrotuman (mavze, daha) qurilmasi rejaviy yechimlari turlarining muhandislik tarmoqlari uzunligi va ixchamligi nuqtai nazaridan samaradorligi 1000 m2 umumiy maydondagi tarmoqlar zichligi koʻrsatkichlari bilan belgilanadi, ular odatda 55-jadvalda keltirilgan koʻrsatkichlardan oshmasligi lozim.
|
|
|
|
|
55-jadval | |
|
Muhandislik tarmoqlari va jihozlar qismlari |
oʻlchov birligi |
qurilish qavatliligi | |||
|
2 blok |
4 |
5 |
9 | ||
|
Suv quvurlari |
m |
106 |
36 |
34 |
36 |
|
Oqova tarmogʻi |
-“- |
123 |
46 |
40 |
28 |
|
Issiqlik tarmogʻi |
-“- |
90 |
31 |
25 |
20 |
|
Gaz quvurlari |
-“- |
108 |
36 |
30 |
20 |
|
Elektrkabel 10 kV |
-“- |
57 |
33 |
28 |
21 |
|
Elektrkabel 0,4 kV |
-“- |
- |
71 |
60 |
37 |
|
Tashqi yoritish: |
|||||
|
kabellar |
-“- |
- |
48 |
38 |
30 |
|
yoritkichlar |
sht |
3 |
1,5 |
1,3 |
1 |
|
Telefonlashtirish |
m |
105 |
42 |
35 |
28 |
|
Radiolashtirish |
-“- |
97 |
50 |
39 |
34 |
|
Irrigatsiya va tarnovlar |
-“- |
125 |
55 |
49 |
37 |
Izoh. 2 qavatli qurilgan mikro-tuman (mavze)da 0,4 kV va tashqi yoritish elektr liniyalari havo orqali oʻtkazish tartibida qabul qilinadi.
239. Yer osti tarmoqlarining koʻchaning koʻndalang kesimida joylashuvi ularning loyihalanayotgan tumanda transport va piyoda yer osti yoʻllar, estakadalar, metropoliten yoʻnalishlari va hokazolarni hisobga olib joylashuvi sxemalari asosida aniqlanadi.
Mikrotuman (mavze) muhandislik tarmoqlarini yangi turar-joy qurilishi hududlarida magistral koʻchalarning qizil chizigʻi ichida joylashtirish taqiqlanadi.
240. Umumshahar va tuman ahamiyatidagi magistral koʻchalarda bevosita koʻchaga xizmat koʻrsatuvchi va ularsiz shahar transportining normal ishlashi mumkin boʻlmagan tarmoqlarni (shahar elektr transporti kabeli, koʻcha yoritish kabeli, koʻcha harakatini tartibga solish kabeli, tarnovlar va hokazo), shuningdek, tranzit suv quvurlari, issiqlik tarmoqlari, gaz quvurlari, oqova suvi kollektorlari va maxsus maqsadli tarmoqlarni joylashtirish mumkin.
241. Koʻchaning koʻndalang kesimida yer osti muhandislik tarmoqlarini qizil chiziqdan taxminan quyidagi tartibda joylashtirish tavsiya etiladi: telefon kanal tarmogʻi, elektrokabellar, issiqlik tarmogʻi, gaz quvurlari, suv quvurlari, oqova tarmogʻi, tarnov; bunda tarmoqlarning tik holati ularga erkin ulanishni taʼminlashi kerak.
242. Yoritish kabellari yoritish ustunlari yonida transport kabellari esa (tramvay, trolleybus) koʻchaning qatnov qismi chetida yotqiziladi.
243. Oqova tarmogʻi va suv quvuri odatda koʻkalamzor zonasida joylashadi.
244. Kabel tarmoqlari, odatda, trotuarlardan birining tagida joylashishi kerak. Koʻchaning ikkinchi tomonidagi trotuar issiqlik tarmogʻini joylashtirish yoki kelgusidagi yotqizishlar uchun qoʻllanadi.
245. Issiqlik quvuri, suv quvuri va koʻp sonli kabellarni bir vaqtda yotqizishda, rivojlangan yer osti xoʻjaligi boʻlgan shahar magistrallarini qayta qurishda, koʻchaning koʻndalang kesimida tarmoqlarni alohida yotqizish uchun joy boʻlmaganda, magistral koʻchalar va temir yoʻllar bilan kesishganda muhandislik tarmoqlarini umumiy handaqlarda yotqizish koʻzda tutilishi kerak.
Transformator kichik stansiyalari va ATS lardan chiqishda, shuningdek koʻp sonli aloqa elektr kabellarini yotqizish moʻljallanayotgan koʻchalarda, odatda, kabel handaqlari loyihalanishi lozim.
Muhandislik tarmoqlarini bevosita tuproqda yotqizishda texnik jihatdan maqsadga muvofiq boʻlgan barcha holatlarda quvurlarni umumiy handaqda birgalikda yotqizishni koʻzda tutish lozim.
Yonuvchi suyuqliklar va gazlar quvurlari va kuchlanish kabellarini birgalikda yotqizish taqiqlanadi.
246. Muhandislik tarmoqlari orasida, shuningdek, ulardan binolar va inshootlar poydevorigacha masofalar bu tarmoqlardagi kameralar, quduqlar va boshqa qurilmalar oʻlchami va joylashuvi, montaj va taʼmir sharoitlaridan kelib chiqib eng kam miqdorda belgilanishi kerak.
247.* Eng yaqin yer osti muhandislik tarmoqlaridan bino va inshootlargacha tekis masofalar (yorugʻda) odatda koʻpi bilan 56-jadvalda koʻrsatilgandek qilinadi.
56 va 57-jadvaldagi masofalar inshootlar xavfsizligi va ishonchliligi talablarini taʼminlovchi tegishli texnik tadbirlar bajarilganida kamaytirilishi mumkin.
|
|
56-jadval | ||||||||
|
Muhandislik tarmoqlari |
Yer osti tarmoqlaridan tekis (yorugʻda) masofa | ||||||||
|
bino va inshootlar poydevorigacha |
korxona toʻsiqlari, estakadalar, aloqa tarmogʻi tayanchlari poydevorigacha |
chekka yoʻl oʻqigacha |
avtoyoʻllargacha |
havo liniyalari tayanch poydevorigacha | |||||
|
eni 1250 mm temir yoʻllar, kamida toʻshama va oʻra tagigacha handaq chuqurligi |
eni 750 mm temir yoʻllar va tramvay |
yoʻl cheti toshi, qatnov qismi cheti, yoʻl chetining mustahkamlangan chizigʻi |
handaq tashqi cheti yoki toʻshama cheti |
1 kV gacha va tashqi yoritish, tramvay va trolleybus aloqa tarmogʻi |
1 dan 35 kV gacha |
35 kV dan ortiq | |||
|
Suv quvuri va bosimli oqova |
5 |
3 |
4 |
2,8 |
2 |
1 |
1 |
2 |
3 |
|
Oʻzi oqar oqova va tarnovlar |
3 |
1,5 |
4 |
2,8 |
1,5 |
1 |
1 |
2 |
3 |
|
Drenajlar |
3 |
1 |
4 |
2,8 |
1,5 |
1 |
1 |
2 |
3 |
|
Yonuvchan gazlar quvurlari, bosimi, MPa (kgs/sm2): past, 0,005 gacha (0,05) |
2 |
1 |
3,75 |
2,8 |
1 |
1 |
1 |
5 |
10 |
|
oʻrta, 0,005 (0,05) dan ortiq 0,3 (3) gacha |
4 |
1 |
4,8 |
2,8 |
1,5 |
1 |
1 |
5 |
10 |
|
yuqori, 0,3 (3) dan ortiq 0,6 (6) gacha |
7 |
1 |
7,8 |
3,8 |
2,5 |
1 |
1 |
5 |
10 |
|
yuqori, 0,6 (6) dan ortiq 1,2 (12) gacha |
10 |
1 |
10,8 |
3,8 |
2,5 |
1 |
1 |
5 |
10 |
|
Issiqlik tarmogʻi (kanal, tonnel tashqi devoridan) |
2 |
1,5 |
4 |
2,8 |
1,5 |
1 |
1 |
2 |
3 |
|
Barcha kuchlanish kabellari va aloqa kabellari |
0,6 |
0,5 |
3,3 |
2,8 |
1,5 |
1 |
0,5 |
5 |
10 |
|
Kanallar, tonnellar |
2 |
1,5 |
4 |
2,8 |
1,5 |
1 |
1 |
2 |
3 |
|
Tashqi havo-axlat quvurlari |
2 |
1 |
3,8 |
2,8 |
1,5 |
1 |
1 |
3 |
5 |
Izohlar: 1. Tang sharoitlarda yuqori bosimli gaz quvurlaridan bino va inshootlargacha boʻlgan masofani “Gaz taʼminoti. Loyihalash meʼyorlari” 2.04.08-96 QMQ ga muvofiq qabul qilish lozim.
2. Agarda kanal tubi bino (inshoot) asosidan 0,5 m va undan ortiq balandlikda joylashgan boʻlsa issiqlik tarmoqlarini bino (inshoot) poydevoriga yaqin joylashtirishga ruxsat etiladi.
3. Jadvalda koʻrsatilgan kabellardan havo liniyalari tayanchlari poydevorigacha masofa eng kam boʻlib, kuchlanishli kabellardan masofaga tegishlidir. Aloqa kabellaridan masofa maxsus normalarga muvofiq qabul qilinadi.
4. 110 — 120 kV kuchlanishli kabellardan toʻsiqlar, korxonalar, estakadalar, kontakt tarmogʻi va aloqa liniyalari poydevorigacha boʻlgan masofa 1,5 m boʻlishi zarur.
5. Kuchlanishli kabellardan elektrlashgan temir yoʻl chizigʻigacha masofa kamida 10,75 m boʻlishli lozim.
6. Tarmoqlar liniyalar va inshootlar poydevori asosidan pastda joylashtirilganda jadvaldagi maofani tuproq turiga koʻra oshirish yoki poydevorni mustahkamlash zarur.
7. Yer osti muhandislik tarmoqlarini quvurlar tayanchlar va estakadalari, aloqa tarmogʻi poydevorlari doirasida joylashtirishga poydevorlar choʻkishi, tarmoqdagi avariyalarda tayanch va estakadalar poydevorlari shikastlanishi ehtimolini yoʻq qiluvchi choralarni amalga oshirish sharti bilan ruxsat etiladi. Suv darajasini pasaytirish orqali yotqizilishi lozim boʻlgan muhandislik tarmoqlarini joylashtirishda ulardan bino va inshootlargacha masofani tayanch tuproqlari mustahkamligining ehtimoliy buzilishi zonalarini hisobga olgan holda belgilash zarur.
8. Yer osti muhandislik tarmoqlaridan sugʻorish kanallarigacha (kanal qirgʻogʻigacha) boʻlgan masofani quyidagicha qabul qilish lozim: past va oʻrta bosimli gaz quvurlari, shuningdek suv quvurlari, kanalizatsiya, tarnovlar, suyuq yonilgʻi quvurlaridan — 1 m, yuqori bosimli — bosimi 0,6 MPa (6 kg s/sm2) gacha boʻlgan gaz quvurlari, issiqlik quvurlari, xoʻjalik-maishiy va yomgʻir oqovasidan — 2 m, kuchlanishli kabellar va aloqa kabellaridan — 1,5 m, koʻcha tarmogʻi sugʻorish kanallaridan bino va inshootlar poydevorlarigacha — 5 m.
9. Kamida 20 m chuqurlikda joylashgan metropoliten yer osti inshootlari temirbetonli yoki yopishtiriladigan gidroizolyatsiyali betonli qoplamalaridan tekislik boʻyicha suv, oqova tarmogʻi, issiqlik tarmogʻi uchun — 5 m, 10 kV gacha kuchlanishli kabellar uchun — 1 m, 10 kV dan yuqori kuchlanishli kabellar uchun — 3 m masofa boʻlishi lozim; yopishtiriladigan gidroizolyatsiyali qoplamalar qoʻllanganda ushbu inshootlardan masofani 8 metrgacha, oqova tarmoqlarigacha — 6 m qabul qilish lozim.
10. Suv quvurlari va oqova tarmoqlarini handaqli oʻtkazishda 1-turdagi tuproq sharoitlarida tarmoqlardan bino va inshootlar fundamentigacha gorizontal masofa kamida 5 m, II turdagi tuproq sharoitida quyidagi jadvaldagi kabi boʻlishi lozim:
|
Choʻkuvchi tuproq qalinligi, m |
Masofa, m, quvurlar diametri uchun, mm | ||
|
100 gacha |
100 dan 300 gacha |
300 dan ortiq | |
|
5 gacha |
choʻkmaydigan tuproqlar kabi | ||
|
5 dan 12 gacha |
5 |
7,5 |
10 |
|
12 dan ortiq |
7,5 |
10 |
15 |
II turdagi choʻkuvchanlikka ega tuproq sharoitida bino va inshootlarni qurishda tuproqning choʻkuvchanlik xossalari yoʻqotilganidan soʻng quvurlarning tashqi yuzasidan bino va inshootlar fundamentlari kesimigacha boʻlgan masofa choʻkuvchan boʻlmagan tuproqdagi singari qabul qilinadi.
Jadvaldagi masofalarga rioya etishning iloji boʻlmaganda quvurlar suv oʻtkazmaydigan kanallar, tunnellar va tagliklarda, favqulodda tushib qolgan suvlarni tekshirish quduqlariga chiqarib yuborish qurilmalari bilan yotqizilishi lozim.
11. Qurilish, jamoat markazlari, savdo majmualari, koʻchalar va yoʻllarni qayta qurishda binolar va tarmoqlardan foydalanish xavfsizligi va ishonchliligi talablarini taʼminlovchi tegishli texnik tadbirlar bajarilganda loyihalashtirilayotgan bino va inshootlar tagida mavjud muhandislik tarmoqlarini saqlab qolishga ruxsat etiladi.
248. Qoʻshni yer osti muhandislik tarmoqlari orasida tekis masofa ularning parallel joylashuvida, odatda, 55-jadvaldagilardan ortiq qabul qilinmaydi.
249. Muhandislik tarmoqlari oʻzaro kesishganda eng kam tik masofalar 56-jadval boʻyicha qabul qilinadi.
250. Issiqlik tarmogʻi kanali irrigatsiya tarmogʻi bilan kesishganda issiqlik taʼminoti va irrigatsiya loyihalarida issiqlik kanaliga suv hamda quyqa kirishini bartaraf etuvchi chora-tadbirlarni amalga oshirish koʻzda tutilishi lozim.
251. Gaz quvurlari turli maqsadli kanallar va tunnellar bilan kesishganda ularni ushbu qurilmalar ustida yoki ostida kanal yoki tunnelning tashqi devorlaridan ikki tomoniga 2 m chiqadigan gʻiloflarda joylashtirilishi lozim. Bosimi 0,6 MPa (6 kgs/sm2) gacha boʻlgan gaz quvurlarini turli maqsadli tunnellar orasidan gʻilofda oʻtkazishga ruxsat etiladi.
252. Quvurlarning temir yoʻl va tramvay yoʻllari, avtomobil yoʻllari bilan kesishishi, odatda, 90° burchakda koʻzda tutilishi lozim. Ayrim hollarda, tegishli tarzda asoslangan holda kesishish burchagini 45° gacha kamaytirish mumkin.
Gaz quvurlari va issiqlik tarmoqlaridan ostryaklar, krestovinalar uchi va soʻruvchi kabellarning relslarga ulanish joylarigacha boʻlgan masofa tramvay yoʻllari uchun — kamida 3 m, temir yoʻllar uchun — 10 m boʻlishi lozim.
253*. Bevosita yerga yotqiziladigan kabel liniyalarining elektrlashtirilgan relsli transport bilan kesishish joylari yoʻl oʻqiga nisbatan 75 — 90° burchak ostida koʻzda tutilishi lozim.
Kesishish joylari ostryaklar, krestovinalar oxiri va soʻruvchi kabellarning relslarga ulanish joylarigacha boʻlgan masofa tramvay yoʻllari uchun — kamida 3 m, temir yoʻllar uchun — 10 m boʻlishi lozim.
Kabel liniyasi havo liniyasiga oʻtgan taqdirda koʻtarma tagligi yoki temir yoʻl yoki avtomobil yoʻli toʻshamasi chetidan kamida 3,5 m yuzaga chiqishi lozim.
Temir yoʻl va tramvay yoʻllari bilan kesishish joylarida rels tagligi va telefon kanalizatsiyasi orasidagi tik masofa kamida 0,5 m boʻlishi lozim.
254*. Metropoliten inshootlarining muhandislik tarmoqlari bilan kesishishi 90° burchak ostida koʻzda tutilishi lozim, qayta qurish sharoitida kesishish burchagini 60° gacha kamaytirishga ruxsat etiladi.
Muhandislik tarmoqlarining metropoliten stansiya inshootlari bilan kesishishi mumkin emas.
Kesishish uchastkalarida quvurlar bir tomonga nishab boʻlishi va himoya konstruksiyalari (poʻlat gʻiloflar, monolit beton yoki temir-beton kanallar, handaqlar, tunnellar) ichida boʻlishi lozim. Metropoliten inshootlari tashqi qoplamasidan himoya konstruksiyalari oxirigacha masofa har bir tomonga kamida 10 m boʻlishi, qoplama yoki rels tagligi (yer usti liniyalarida) va himoya konstruksiyalarigacha tik masofa kamida 1 m boʻlishi lozim.
Gaz quvurlarini tonnellar tagida oʻtkazish mumkin emas.
Izoh: Metropoliten inshootlari bilan kesishish joylarida bosimli quvurlar poʻlatdan yasalgan va kesishish uchastkasining ikki tomonidan suv chiqarish qurilmali quduqlar hamda tirgak armatura oʻrnatilgan boʻlishi lozim.
255. Yer osti muhandislik tarmoqlari yoʻlovchilar oʻtish joylari bilan kesishganda quvurlarni tunnellar ostidan, elektr va aloqa kabellarini tunnellar ustidan oʻtkazish lozim.
256. Sanoat korxonalari va omborlarini taʼminlash uchun tez yonuvchi va yonilgʻi suyuqliklari, shuningdek suyultirilgan gaz quvurlarini obod hududdan oʻtkazishga ruxsat etilmaydi.
Magistral quvurlarni aholi punktlari hududidan tashqarida QMQ 2.05.06-96 “Magistral quvurlar”ga muvofiq yotqizish lozim. Aholi punktlari hududidan neft mahsulotlari quvurlarini oʻtkazishda QMQ 2.05.12-97 “Shaharlar va boshqa aholi punktlari hududidan oʻtkaziladigan neft mahsulotlari quvurlari” talablariga amal qilish lozim.
| 57-jadval | |||||||||||||
| Muhandislik tarmoqlari | Gorizontal boʻyicha masofa, m | ||||||||||||
| suv quvurigacha | oqova suv tarmoqqacha | drenaj va yomgʻir oqovasigacha | bosimli gaz quvurlarigacha, MPa (kgs/sm2) | barcha kuchlanishli kabellargacha | aloqa kabellarigacha | issiqlik tarmoqlarigacha | kanallar, tonnellargacha | tashqi havo axlat quvurlarigacha | |||||
| past 0,005 (0,05) gacha | oʻrta 0,005 (0,05) dan 0,3 (3) gacha | yuqori | kanal, tonnelning tashqi devori | kanalsiz yotqizish qobigʻi | |||||||||
| 0,3 (3) dan 0,6 (6) gacha | 0,6 (6) dan 1,2 (12) gacha | ||||||||||||
| 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 |
| Suv quvurlari | 1-izoh qar. | 2-izoh qar. | 1,5 | 1 | 1 | 1,5 | 2 | 0,5* | 0,5 | 1,5 | 1,5 | 1,5 | 1 |
| Maishiy oqova tarmogʻi | 2-izoh qar. | 0,4 | 0,4 | 1 | 1,5 | 2 | 5 | 0,5* | 0,5 | 1 | 1 | 1 | 1 |
| Yomgʻir oqova tarmogʻi | 1,5 | 0,4 | 0,4 | 1 | 1,5 | 2 | 5 | 0,5* | 0,5 | 1 | 1 | 1 | 1 |
| Bosimli gaz quvurlari, MPa (kgs/sm2): past 0,005 (0,05) gacha | 0,5 | 0,5 | 0,5 | 0,5 | 0,5 | 0,5 | 0,5 | 1 | 1 | 2 | 1 | 2 | 1 |
| oʻrta 0,005 (0,05) dan 0,3 (3) gacha | 0,8 | 0,8 | 0,8 | 0,5 | 0,5 | 0,5 | 0,5 | 1 | 1 | 2 | 1 | 2 | 1,5 |
| yuqori 0,3 (3) dan 0,6 (6) gacha | 1,5 | 2 | 2 | 0,5 | 0,5 | 0,5 | 0,5 | 1 | 1 | 2 | 1,5 | 2 | 2 |
| yuqori 0,6 (6) dan 1,2 (12) gacha | 2 | 5 | 5 | 0,5 | 0,5 | 0,5 | 0,5 | 2 | 1 | 4 | 2 | 4 | 2 |
| Barcha kuchlanishli kabellar | 0,5* | 0,5* | 0,5* | 1 | 1 | 1 | 2,0 | 0,1 — 0,5* | 0,5 | 2 | 2 | 2 | 1,5 |
| Aloqa kabellari | 0,5 | 0,5 | 1 | 1 | 1 | 1 | 1 | 0,5 | - | 1 | 1 | 1 | 1 |
| Issiqlik tarmoqlari: kanal, tonnelning tashqi devoridan | 1,5 | 1 | 1 | 2 | 2 | 2 | 4 | 2 | 1 | - | - | 2 | 1 |
| kanalsiz yotqizish qobigʻidan | 1,5 | 1 | 1 | 1 | 1 | 1,5 | 2 | 2 | 1 | - | - | 2 | 1 |
| Kanallar, tonnellar | 1,5 | 1 | 1 | 2 | 2 | 2 | 4 | 2 | 1 | 2 | 2 | - | 1 |
| Tashqi havo axlat quvurlari | 1 | 1 | 1 | 1 | 1,5 | 2 | 2 | 1,5 | 1 | 1 | 1 | 1 | - |
* — Elektr qurilmalar oʻrnatish qoidalari (PUE) talablariga muvofiq.
Izohlar: 1. Suv quvurlarining bir nechta liniyalarini parallel yotqizishda orasidagi masofa texnik va muhandis-geologik sharoitlariga bogʻliq QMQ 2.04.02-97 “Suv taʼminoti. Tashqi tarmoqlar va inshootlar”ga muvofiq olinishi kerak.
2. Maishiy oqova suv va xoʻjalik-ichish suv quvurining orasidagi eng kam masofa quyidagicha olinadi: temirbeton va asbestsement quvurlardan suv quvurigacha — 1,5 m; diametri 200 mm gacha boʻlgan choʻyan quvurlardan suv quvurigacha — 0,7 m; diametri 200 mm dan ortiq quvurlardan — 1 m; plastmassa suv quvurigacha — 0,7 m.
3. Gaz quvurlarini parallel yotqizishda — bir handaqqa ikki va undan koʻp gaz quvurlari bosimidan qatʼiy nazar, yonma-yon joylashtirilganda ular orasidagi masofa quyidagicha boʻlishi lozim: 300 mm diametrli quvurlar uchun 0,4 m va diametri 300 mm dan oshiq quvurlar uchun 0,5 m.
4. 55-jadvalda poʻlat gaz quvurlarigacha boʻlgan masofa koʻrsatilgan. Nometall gaz quvurlarini joylashtirish “Gaz taʼminoti. Loyihalash meʼyorlari” 2.04.08-96 QMQ ga muvofiq koʻriladi.
5. Quvurlar bilan quduq yoki kameraning tashqi devori oʻrtasidagi masofa — quvurlarning quduq (kamera) devoriga qarshi payvandlangan va yigʻma birikish joylari boʻlmagan holda kamida 0,15 m boʻlish zarur. Quduq va kameralarni, poʻlat quvurlardagi tutqich, dasta bilan aylanib oʻtishga ruxsat etiladi.
6. Muhandislik tarmoqlarini oqova bilan parallel oʻtkazishda oqova suv quvurini boshqa tarmoqda oʻrnatilgan quduq tubi betoni bilan monolitlashga ruxsat etiladi.
7. Boshqa inshootlarning quduq va kameralari, shuningdek umumiy handaqlar orqali har qanday muhandislik tarmoqlari kesib oʻtishiga ruxsat etiladi. Bunda loyihalashtirilayotgan muhandislik tarmogʻi quduq, kamera yoki umumiy handaq chetidan har tomonga 0,5 m chetga chiquvchi va ularda joylashgan armatura va uskunalardan foydalanishga, taʼmiriga xalal bermaydigan gʻilofga solinishi shart.
8. Suv quvurini issiqlik tarmogʻi bilan bir handaqqa yotqizishda, suv quvuri bilan issiqlik tarmogʻi kanali orasidagi masofa issiqlik-texnik jihatdan hisoblanishi zarur.
9. Kuchlanishli tok kabellarini issiqlik tarmogʻi bilan parallel holda, oraliq masofani jadvaldagi masofadan kamroq qilib yotqizishda issiqlik tarmogʻi shunday teploizolyatsiyaga ega boʻlishi kerakki, yilning har qanday faslida kabellarning issiqlik tarmogʻidan qoʻshimcha tarzda isishi 10 kV kuchlanishgacha boʻlgan kabellar uchun 10 gradusdan va 220 kV kabellar uchun 5 gradusdan oshmasligi kerak.
10. Asbest va polietilen quvurli telefon kanalizatsiyasidan boshqa tarmoqlargacha masofa telefon kanalizatsiyasida kuzatuv quduqlari oʻrnatilishi hisobga olingan holda belgilanishi zarur.
11. Koʻrsatilgan masofalarni kuchlanishi 35 kV gacha boʻlgan kabel liniyalari uchun maxsus izolyatsiyasiz kabellarda 0,5 m gacha va kabellarni quvurlarga joylashtirishda 0,25 m gacha kamaytirishga ruxsat etiladi. Suyuq yonilgʻi va gaz quvurlari bundan mustasno. 110 — 220 kV li moy toʻldirilgan kabel liniyalari uchun yaqinlashish masofasi 50 m dan oshiq boʻlmagan uchastkalarda quvurlargacha boʻlgan masofani quvurlar oʻrtasida mexanik shikastlanishga yoʻl qoʻymaydigan himoya devori mavjud boʻlgandagina tekislik boʻyicha 0,5 m gacha kamaytirishga ruxsat etiladi. Suyuq yonilgʻi va gaz oʻtkazish quvurlari bundan mustasno. Quvurlar osti va ustidan kabellar oʻtkazishga yoʻl qoʻyilmaydi.
|
|
58-jadval* | |||||||
|
Tarmoqlar nomi |
Tarmoqlar orasidagi (yorugʻda) masofalar, m | |||||||
|
suv quvurlari |
oqova va tarnovlar |
gaz quvurlari |
issiqlik tarmoqlari |
kuchlanish kabellari |
aloqa kabellari |
umumiy handaqlar | ||
|
zirhli |
blok va quvurlarda | |||||||
|
Suv quvurlari |
0,1 |
0,1 |
0,1 |
0,1 |
0,25 |
0,1 |
0,1 |
0,2 |
|
Oqova va tarnovlar |
0,1 |
0,1 |
0,1 |
0,1 |
0,25 |
0,1 |
0,1 |
0,2 |
|
Gaz quvurlari |
0,1 |
0,1 |
0,1 |
0,1 |
0,25 |
0,1 |
0,1 |
0,1 |
|
Issiqlik quvurlari |
0,1 |
0,1 |
0,1 |
- |
0,5 |
0,1 |
0,1 |
- |
|
Kuchlanish kabellari |
0,25 |
0,25 |
0,25 |
0,5 |
- |
0,2 |
0,1 |
0,1 |
|
Zirhli aloqa kabellari |
0,1 |
0,1 |
0,1 |
0,1 |
0,2 |
- |
- |
0,1 |
|
-“-, blok va quvurlarda |
0,1 |
0,1 |
0,1 |
0,1 |
0,1 |
- |
- |
0,1 |
|
Umumiy handaqlar |
0,2 |
0,2 |
0,1 |
- |
0,1 |
0,1 |
0,1 |
- |
Izoh. Tang sharoitlarda jadvaldagi masofalarni kamaytirishga ruxsat etiladi, bunda loyihalarda maxsus qistirmalar oʻrnatish koʻzda tutilishi kerak.
X. HUDUDLARNING MUHANDISLIK TAYYORGARLIGI VA XAVFLI GEOLOGIK HAMDA GIDROGEOLOGIK HODISALARDAN MUHOFAZASI
257. Aholi yashash punktlarining muhandislik tayyorgarligi istiqbolli qurilish hududlarini shaharsozlik jihatdan oʻzlashtirilishini taʼminlash, qurilish va uning uzoq muddatli barharorligi uchun eng qulay sharoitlarni yaratishdan, qurilish uchun xavfli hisoblangan fizik-geologik (yer koʻchishi, siljish, choʻkish, suffoziya), gidrologik va gidrogeologik jarayonlar rivojlanishini bartaraf etishdan iborat.
258. Hududning muhandislik tayyorgarligiga oid tadbirlar tarkibi aholi punktlarining bosh rejalarini ishlab chiqishdan kamida 1 yil oldin tuziladigan iqlim tavsifnomalari, fizik-geologik, gidrogeologik tadqiqotlar va radioekologik tekshiruv bilan belgilanadi.
259. Muhandislik tayyorgarlik tadbirlarini quyidagi turlarga ajratish lozim:
Butun hududga taalluqli umumiy choralar:
koʻkalamzorlarni sunʼiy sugʻorish;
suvni toʻsib olib ketish, tabiiy yoki sunʼiy gidrografik tarmoqni meʼyorga solish, qirgʻoqboʻyini belgilash va obodonlashtirish;
antiseysmik tadbirlar;
tik rejalashtirish.
Alohida aholi punktlari hududlariga tegishli maxsus choralar:
sizot suvlarining sathi yuqori boʻlgan hududlarda ularning sathini pasaytirish;
yer koʻchishi, siljishi va turli maqsadli suv oqimlarining qirgʻoqlarini yemirilishdan himoya qilish;
sel oqimlari va toshqin suvlari bosib ketishidan himoya qilish;
yer choʻkishiga qarshi tadbirlar.
Sunʼiy sugʻorish, suv obodonchiligi, suvni toʻsib chetga olib ketish
260. Sugʻorish tizimlari sugʻorish, suv chiqarish-dekorativ va mikroiqlimiy vazifalarni oʻzida jamlashi, qattiq qoplamalarni namlash, yuvish va sunʼiy suv havzalarini oqar suv bilan taʼminlashi lozim.
261. Sugʻorish tizimining bir vaqtning oʻzidagi xarajati quyidagi formula asosida aniqlanadi:
Qtiz= Qsugʻ + Qoqar + Qsep + Qhav,
bu yerda, Qsugʻ — koʻchatzorlarni sugʻorishga beriladigan sarfi;
Qoqar — tarmoq oqimi va toʻlishini yaratish uchun zarur boʻlgan suv sarfi;
Qsep — qattiq qoplamalarga sepish va yuvish uchun sarf;
Qhav — havzalar oqarligiga sarfi.
262. Sugʻorishga doir suv sarfini sugʻorish tartibi, hudud balansi, hududning ayrim qismlarini koʻkalamzorlashtirish foiziga muvofiq sugʻorish normalari asosida aniqlash lozim. Sugʻorish normalari yashil maydonlarning dendrologik tarkibi hamda gidromodul hududlashtirish asosida qabul qilinadi.
263. Qattiq qoplamalarni yuvish va namlashdagi suv sarfi sutkasiga 1 m2 qoplamaga 1 l hisobidan kelib chiqqan holda aniqlanadi.
264. Chuqurligi kamida 1,5 m boʻlgan havzalarda suv sarfi barcha suv miqdorining almashuvidan kelib chiqqan holda 3 gektargacha boʻlgan maydonda — choʻmilish mavsumida toʻrt marta, 3 ga dan oshiq maydonda esa — mavsumda uch marta aniqlanadi.
265. Tarmoq oqarligiga sarflar quyidagicha aniqlanadi:
taqsimlash tarmogʻi boʻyicha — bosh sarfining kamida 1/3 qismi;
sugʻorish tarmogʻi boʻyicha — tasarruf hududiga taqsimlash tarmogʻidan beriladigan oqimlar soni va quyqa bermaydigan tezliklarda eng sekin toʻlishi boʻyicha.
266. Koʻkalamzorlarni sugʻorish usullari aholi punktlarining suv bilan taʼminlanganligi, tasnifi va ular hududlarining funksional zonalashtirishini hisobga olib qabul qilinishi kerak.
267. Yuqori obodonlashtirish talablari va koʻp yer osti kommunikatsiyalari boʻlgan oʻta yirik, yirik va katta shaharlarda betonli ariqlar tarmogʻini loyihalash zarur.
268. Kam qavatli qurilmalar ustun boʻlgan oʻrta va kichik shaharlar, tuman markazlari va qoʻrgʻoncha turidagi qurilishli qishloq aholi punktlari nishablar va hudud sharoitlariga koʻra ham betonli, ham tuproq ichidagi ochiq tarmoq bilan sugʻorilishi mumkin.
269. Aholi punktlari markazlarining va shahar shakllantiruvchi magistrallar boʻylab qurilmalarning hududini ochiq tarmoqlardan suv tindirib yoki sizot suv olish qudugʻidan oladigan statsionar bosimli tarmoqlaridan yomgʻirlatib sugʻorish afzal.
270. Madaniy meros obyektlari (tarixiy qurilish) boʻlgan aholi punktlarida sugʻorish anʼanaviy usullar bilan va madaniy meros obyektlari (tarixiy qurilma) va alohidagi yodgorliklarning muhofazasiga talablarni hisobga olib koʻzda tutilishi kerak.
271. “Suv quyish” orqali sugʻorishga faqatgina maxsus maqsadli koʻkalamzor hududlarda — shamol va shovqindan saqlash uchun barpo etilgan ihotalarda, suv olish inshootlarini sanitariya-muhofazasi zonalari, korxonalar va kommunal tuzilmalarning sanitariya-himoya zonalarida ruxsat etiladi.
272. Suv taʼminoti yetarli boʻlmagan hududlarda suv sarfini ancha kamaytirish imkonini beruvchi sugʻorish usullari (tomchilab sugʻorish, boshi berk joʻyakariqlar boʻyicha infiltratsiya usulida sugʻorish) ni nazarda tutish tavsiya etiladi.
273. Aholi punktlarini sugʻorishda suv manbalari sifatida yer usti suvlari (kanallar, daryolar, koʻllar, suv omborlari), yer osti — sizot suvlari va oqova tizimining qum filtrlarida tozalangan oqova suvlaridan foydalaniladi. Suv taʼminoti taxchil hududlarda kuzgi-qishki va erta bahorgi yuzaki yogʻin suvlari toʻplanadigan hovuzlarini, buloq suvlari kaptaji (suvni quvur ichiga olish)ni nazarda tutish lozim.
274. Sugʻorish suvining sifatiga talablar uning minerallashganlik darajasi bilan aniqlanadi, tuzlar tarkibi 1-2 g/l boʻlishiga ruxsat etiladi, bundan kamroq miqdorlarni takror shoʻrlanishiga yordam beruvchi gidrogeologik sharoitlarda qabul qilish zarurdir.
275. Choʻmilishga moʻljallangan suv havzalarini toʻldiruvchi suv sifati sanitariya talablari bilan tartibga solinadi.
276. Ochiq sugʻorish tarmogʻi qismlarini choʻkuvchan tuproqlarda joylashtirishda QMQ 2.06.03-97 “Sugʻorish tizimlari. Loyihalash normalari” talablariga; yomgʻirlashtirish tarmogʻini oʻrnatishda xoʻjalik-ichimlik suv quvurlari normalariga amal qilinadi.
277. Sugʻorish tizimi inshootlarini QMQ 2.02.02.-98 “Gidrotexnik inshootlar asoslari”, QMQ 2.05.03-97 “Koʻpriklar va quvurlar”, QMQ 2.06.01-97 “Gidrotexnik inshootlar. Asosiy loyihalash qoidalari” va QMQ 2.06.03-97 “Sugʻorish tizimlari. Loyihalash normalari” talablariga muvofiq loyihalash lozim.
278. Magistral gidrografik tarmoqni tartibga solish va qisman qayta trassalashni faqatgina hududni oʻzlashtirish uchun yanada qulay sharoit yaratish, tarmoqdan foydalanish sharoitlarini yaxshilash, eng kam qirgʻoqboʻyi maydonlarini barpo etish uchun koʻzda tutiladi.
279. Qirgʻoqboʻyi maydoni oʻlchamlari suv omborlari va boshqa suv havzalari, daryo va magistral kanal va handaqlarning suv muhofazasi zonalari toʻgʻrisidagi Nizom bilan belgilanadi.
280. Yuza oqovasini tashkil etish va yangi oʻzlashtirilayotgan yerlarni yomgʻir, qor va yondosh hududlarni sugʻorishdan ortiqcha suvlari toshishidan himoya qilish aholi punktining sugʻorish tarmogʻi bilan va aholi punktlaridan oʻtuvchi tranzit gidrografik tarmogʻining ish tartibi bilan uygʻunlashgan boʻlishi lozim.
281*. Alohida handaqning butun havzasi hududidan yomgʻir oqovasini hisoblash yomgʻirning eng koʻp intensivligi usulida QMQ 2.04.03-97 “Oqova. Tashqi tarmoqlar va inshootlar”ga muvofiq, kichik (mahalliy) suv yigʻish maydonlari uchun esa SHNQ 2.05.02-07 “Avtomobil yoʻllari” va idora normalariga muvofiq boʻlishi lozim.
282. Handaq tarmogʻiga yuza suvni burish, odatda, ochiq ariqlar sugʻorish tarmogʻi bilan uning jala oqovasini oʻtkazish imkoniyatini hisoblab tekshirib koʻzda tutiladi. Oʻta yirik, yirik va katta shahar aholi punktlari markazlari zonalarida, shuningdek sanoat korxonalari hududlarida, shahar shakllantiruvchi magistrallarning jadal qurilishi hududlarida, yopiq quvurli jala tarmogʻi yoki metall panjaralar bilan yopilgan lotoklar koʻzda tutilishi mumkin.
283. Magistral koʻchalar va maydonlarda ochiq jala tarmogʻi qatnov qismiga yonma-yon, yopiq jala tarmogʻi — koʻchatzor zonasida, qatnov qismining cheti boʻylab jala qabul qiluvchi quduqlar quriladi.
284. Oʻta yirik, yirik va katta shahar aholi punktlari hududida faqat jala va drenaj oqovasini qabul qiluvchi handaq tarmogʻi yopiq boʻlishi lozim. Oʻrta va kichik shahar aholi punktlari hududida handaq tarmogʻi ochiq boʻlishi mumkin, tarmoq boʻylab qirgʻoq tasmasi belgilanadi. Yopiq handaqlar “quruq” davrning sugʻorish tarmogʻining oxirgi qoldiqlaridan iborat sarflarini oʻtkazishiga hisob-kitob orqali tekshirib turish lozim. Quyqa beruvchi tezliklar yuzaga kelganda handaqning bosh qismiga yuvish oqimlarini yuborishni koʻzda tutish kerak.
285. Sugʻorish tizimlarining ochiq oqizib yuborish va tranzit kanallarini jala va tranzit sarflarining birgalikda oʻtkazishga hisoblab tekshirish lozim.
286. Gidrografik tarmoqqa (daryolar, anhorlar) oqizishdan avval jala oqovasini QMQ 2.04.03-97 “Oqova. Tashqi tarmoqlar va inshootlar”ga muvofiq tozalash lozim.
Ochiq yoki yopiq manbalardan suv olishda, shuningdek, sugʻorish va oqova suvlarini gidrografik tarmoqqa oqizishda suv xoʻjaligi organlari bilan kelishish lozim.
Tik (vertikal) rejalashtirish, drenaj
287. Hududni tik rejalashtirish, odatda, yer massalarining nolli balans muvozanati bilan belgilanadi (jarliklarni koʻmish, suv bosadigan va toshadigan hududlarga yer solish bundan mustasno). U jala oqovasini tuproq eroziyasiga yoʻl qoʻymaydigan tezlikda oqizib yuborilishini taʼminlashi lozim. Yer sathi nishabliklarini tuproq xossalariga koʻra 59-jadval boʻyicha qabul qilish kerak.
|
|
|
|
|
59-jadval |
|
Tuproqlar |
Sath nishablari, %, yogʻinlarning yillik miqdoriga koʻra, mm | |||
|
150 gacha |
151 — 300 |
301 — 450 |
450 va ortiq | |
|
Loyli |
2 — 50 |
2 — 50 |
3 — 50 |
3 — 50 |
|
Qumli |
2 — 30 |
10 — 30 |
20 — 30 |
30 |
|
Lyoss, mayda qum |
2 — 10 |
3 — 10 |
5 — 10 |
10 |
|
II turdagi choʻkuvchan tuproqlar |
2 — 10 |
3 — 10 |
5 — 10 |
5 — 10 |
Tuproq-oʻsimlik qatlami vaqtincha saqlab, keyinchalik foydalanilishi lozim.
288. Sizot suvlarning darajasi yuqori uchastkalarda uni pasaytirish zarur quritish normasini taʼminlaydigan yopiq drenajlar qurilishi orqali koʻzda tutiladi. Kichik shahar va qishloq aholi punktlari bundan mustasno, ularda quritishning zarur meʼyori jala suvlari handaqlari bilan qoʻshilgan handaq tarmogʻi yordamida taʼminlanadi.
289. Drenaj turini muhandislik-geologik va gidrogeologik tadqiqotlar asosida tanlash lozim. Suv chiqarilgan toshloq, qumloq, qumloq-tuproqli yerlarda chiqarilgan suvlardan (ular yaroqli boʻlgan hollarda) sugʻorish va texnik ehtiyojlar uchun foydalanish bilan tik yoki birgalikdagi drenajni koʻzda tutish zarur. Suvni chiqarish layoqati past boʻlgan qumloq va sogʻtuproq uchastkalarda oʻzi oqar yoki majburiy oqiziladigan tekislik drenaj koʻzda tutiladi.
290. Oqizish kanallari, jarliklar va eski oʻzanlarga yondosh tor qirgʻoq boʻylarida quvursiz (qatlam, prizmali) drenajlar bilan birga chiziqli drenajlar koʻzda tutilishi kerak.
291. Drenaj tizimlarini hisoblash va loyihalash ishlari maxsus tadqiqotlarga asoslangan holda QMQ 1.02.07-97 “Qurilish uchun muhandislik tadqiqotlari”ga muvofiq amalga oshirilishi zarur.
Xavfli geologik jarayonlardan himoya qilish
292. Barcha turdagi qurilishlar uchun antiseysmik tadbirlarni QMQ 2.01.03-96 “Seysmik rayonlarda qurilish”ga muvofiq ishlab chiqish lozim.
Aholi punktlarining bosh rejalarini ishlab chiqishda Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar Akademiyasining Seysmologiya instituti tomonidan ishlab chiqilgan mikroseysmorayonlashtirish xaritalariga va Davarxitektqurilish qoʻmitasi tomonidan tasdiqlangan “Shaharsozlik, rejalashtirish va joylashtirish uchun Oʻzbekiston Respublikasi hududini tuproq sharoitlariga koʻra rayonlashtirish sxemasi”ga amal qilish lozim.
293. Seysmik daraja ijobiy oʻsishini keltirib chiqaruvchi omillar (geodinamik jarayonlar, suv bosishi, sizot suvlarining asta-sekin nurashi va boshqalar) sababli murakkablashgan hududlar qurilishdan chiqarilishi kerak, hududiy zaxiralar tang boʻlgan holda bu omillar tegishli tadbirlarni amalga oshirish orqali neytrallanishi lozim.
294. Qirgʻoqlari eroziya jarayonlari (oʻpirilish, jarliklar hosil boʻlishi) kuchaygan ochiq suv oqimlari boʻyicha qirgʻoqlarni mustahkamlash tadbirlari hududdan funksional foydalanish bilan uzviy bogʻlanishi lozim. Sarflari faqat jala suvlardan tashkil topadigan ochiq suv oqimlarining tubi boʻylab quvur va drenaj handaqlarini oʻrnatib qisman yoki butunlay yer bilan toʻldirishga, hududdan koʻkalamzorlashtirish, koʻp pogʻonali transport inshootlari, kommunal qurilmalar, savdo doʻkonlari barpo etishga ruxsat etiladi.
295. Qirgʻoqni muhofaza qilish tadbirlarini loyihalashtirish QMQ 2.06.01-97 “Gidrotexnik inshootlar. Asosiy loyihalash qoidalari”, QMQ 2.06.04-97 “Gidrotexnik inshootlarga tushadigan yuk ogʻirligi va taʼsirlar (toʻlqin, muz, kemalar taʼsiri)”ga binoan amalga oshirilishi lozim.
296. Sel xavfi bor hududlarda seldan himoya tadbirlari aholi punktlari bosh rejalarini ishlab chiqishda sel oqimlaridan saqlanish mintaqaviy sxemalari bilan uzviy bogʻliq holda koʻzda tutilishi zarur.
Iqtisodiy asoslashda umumiy tusdagi tadbirlar (selga qarshi toʻgʻonlar qurish, soy va suvsiz soyliklarda qoʻshimcha sigʻimlar yaratish, sel oqimlarini hosil qiladigan hududni daraxtzorga aylantirish), hamda muayyan aholi punktini himoya qilishdan iborat xususiy choralar (ochiq suv oqimlarini kengaytirish, aholi punktining yuqori tomonidagi hududni marzalar bilan oʻrab mustahkamlash, ochiq suv oqimlarida selga qarshi dambalar qurish) qabul qilinishi mumkin
297. Daryoning quyi pogʻonalarida joylashgan aholi punktlarini toshqin suvlar bosishidan himoya qilish hududni sizot suvlari darajasidan kamida 0,5 metrga koʻtarilguncha yer bilan yoki oʻtirindidan toʻldirish, yoki QMQ 2.06.05-98 “Tuproq materiallaridan barpo etiladigan dambalar” va QMQ 2.06.01-97 “Gidrotexnik inshootlar. Asosiy loyihalash qoidalari”ga muvofiq dambalar qurishni koʻzda tutish lozim.
298. Toshqin suvlarining hisob gorizonti sifatida qurilib boʻlgan yoki qurilishi moʻljallangan hududlar uchun — suvning 100 yilda bir marta takrorlanuvchi eng yuqori darajasi va park va tekislik inshootlari hududlari uchun 10 yilda takrorlanuvchi yuqori darajasi qabul qilinadi.
299. Choʻkuvchanlikka qarshi tadbirlar muhandislik-geologik tumanlashtirish xaritasiga asosan tuproqlar choʻkuvchanlik turini hisobga olgan holda belgilanadi.
XI. ATROF-MUHITNI MUHOFAZA QILISH
Shaharsozlik ekologiyasi va tabiiy zaxiralardan oqilona foydalanish
300. Shaharsozlik loyihalashning barcha bosqichlarida atrof muhitni muhofaza qilish va tabiiy zaxiralardan oqilona foydalanishga doir majmuaviy tadbirlar 8-ilovaga muvofiq “Atrof-muhitga taʼsir toʻgʻrisidagi bayonot loyihasi” tarkibida amalga oshirilishi lozim.
301. Atrof muhitni muhofaza qilish tadbirlari tizimiga quyidagilar kiradi:
Shaharsozlik tadbirlari:
tabiiy karkas saqlanishi va rivojlanishi (suv oqimlari va ular boʻylab koʻkalamzorlashtirish, daraxtzorlar);
hududning rejaviy tashkiloti sxemalari va loyihalarini ishlab chiqishda daryolar, soylar, kanallar, suv omborlari boʻyidagi suv muhofazasi zonalari, shuningdek kurort zaxiralarining qatʼiy tartibdagi sanitariya zonalari va yer osti suvlari konlari shakllanishi zonalaridan funksional foydalanish talablarini taʼminlash;
oʻta yirik va yirik shaharlar atrofida yashil zonalarni barpo etish;
amaldagi ekologik va shaharsozlik qonunchiligiga zid holda joylashgan ishlab chiqarish turlari ixtisosini oʻzgartirish yo boshqa joyga koʻchirish;
yoʻl-transport tizimini rivojlantirish va qayta qurish.
Muhandislik-texnik tadbirlar:
sanoat va energetika obyektlarni qayta qurish, chiqindisiz texnologiyalarni joriy etish;
muhandislik infratuzilmasi va kommunal xoʻjalikni yuqori texnologik darajada rivojlantirish;
shaharlar va boshqa aholi punktlarini muhandislik uskunalari bilan toʻliq hajmda taʼminlash.
302. Tabiiy karkasni saqlash va uning atrof hududga faol taʼsirini taʼminlash maqsadida tabiiy karkas va u taʼsir koʻrsatayotgan hudud maydonlari nisbatini 1:3 darajasida saqlash lozim.
303. Shaharlarning atrof yashil zonalari dam olish, sanitariya-gigiyenik va xoʻjalik maqsadlarida foydalanilishi kerak. Yashil zonalarda ularning oʻz ekologik, sanitariya-gigiyenik va dam olish vazifalarini bajarishiga salbiy taʼsir etuvchi xoʻjalik faoliyati taqiqlanadi.
304*. Choʻl va yarim choʻl zonalarida joylashgan shahar va qishloq aholi punktlari atrofida shamolchangdan himoya qiluvchi daraxtzorlar barpo etish, eroziyaga uchrayotgan tepaliklar, jar va soyliklarni koʻkalamzorlashtirish choralarini koʻzda tutish lozim.
Himoya ihotazorlari eni kamida: oʻta yirik va yirik shaharlar uchun — 500 m, katta va oʻrta shaharlar — 100 m, kichik shahar va qishloq aholi punktlarida — 50 m boʻlishi kerak.
305. Shaharlar va qishloq aholi punktlarini qurish va rivojlantirish uchun hududlar asosan qishloq xoʻjaligi uchun yaroqsiz yerlardan iborat boʻlishi lozim.
Sugʻoriladigan va quritilgan yerlarda, shudgor maydonlarda, koʻp yillik mevali daraxtlar va uzumzorlar mavjud boʻlgan yer uchastkalarida, shuningdek suvni muhofaza qilish, shamolchangdan saqlovchi daraxtzor maydonlarda qurilishga favqulodda hollardagina ruxsat etiladi, baholash koʻrsatkichlari yuqori boʻlgan yerlarda esa — taqiqlanadi. Qurilish man etilgan yerlar roʻyxati mahalliy hokimiyat organlari tomonidan belgilanadi.
306. Foydali qazilmalar konlari chegaralari ichida aholi punktlari, sanoat zonalari va boshqa xalq xoʻjaligi obyektlarini loyihalashtirish va qurish taqiqlanadi.
Foydali qazilmalar joylashgan maydonlarda imoratlar qurish va yer osti inshootlari barpo etishga favqulodda hollardagina, foydali qazilmalarni qazib olishga toʻsqinlik yuzaga kelmasligi va qurilishning iqtisodiy maqsadga muvofiqligi isbotlanishi sharti bilan davlat yer osti boyliklarini boshqarish va togʻ-kon nazorati idoralarining ruxsati bilangina yoʻl quyilishi mumkin.
Foydali qazilmalarni qazib olish va qayta ishlash, shuningdek boshqa xoʻjalik faoliyati oqibatida buzilgan yerlar tiklanishi lozim.
307. Quyidagi yerlarda binolar, inshootlar va magistral kommunikatsiyalar barpo etishga ruxsat etilmaydi:
qoʻriqxonalar, botanika bogʻlari, dendrologik parklar va suvni muhofaza qilish zonalarida agar quriladigan obyektlar ularga xizmat qilishga moʻljallanmagan boʻlsa, qurilishi mumkin emas;
shaharlarning yashil maydonlarida quriladigan obyektlar dam olish, sport yoki shahar atrofi xoʻjaligiga xizmat koʻrsatishga moʻljallanmagan boʻlsa, qurilish ishlari taqiqlanadi;
gidrometeorologik stansiyalarni himoya qilish zonalarida;
quriladigan obyektlar suv manbalaridan foydalanishga bogʻliq boʻlmasa, suv taʼminoti manbalari sanitariya muhofazasi birinchi zonasida va suv quvuri inshootlari maydonchalarida;
Keyingi tahrirga qarang.
Keyingi tahrirga qarang.
Keyingi tahrirga qarang.
