Oʻzbekiston Respublikasining “Tovar bozorlarida monopolistik faoliyatni cheklash va raqobat toʻgʻrisida”gi Qonuni (Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Axborotnomasi, 1996-y., № 2, 54-modda) va Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2010-yil 2-iyundagi 105-son qarori bilan tasdiqlangan Oʻzbekiston Respublikasi Monopoliyadan chiqarish va raqobatni rivojlantirish davlat qoʻmitasi toʻgʻrisidagi nizomga (Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlari toʻplami, 2010-y., 23-son, 182-modda) muvofiq, Oʻzbekiston Respublikasi Monopoliyadan chiqarish va raqobatni rivojlantirish davlat qoʻmitasi qaror qiladi:

1. Ilova qilinayotgan “Xoʻjalik yurituvchi subyektning 35 foizdan ortiq aksiyalari, ulushlarini olish ustidan nazorat qilish tartibi toʻgʻrisidagi yoʻriqnoma” tasdiqlansin.

2. Mazkur qaror Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligida davlat roʻyxatidan oʻtkazilgan kundan boshlab oʻn kun oʻtgandan keyin kuchga kiradi.

Mazkur Yoʻriqnoma “Tovar bozorlarida monopolistik faoliyatni cheklash va raqobat toʻgʻrisidagi” Oʻzbekiston Respublikasining Qonuniga (Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Axborotnomasi, 1996-y., 2-son, 54-modda) muvofiq investor tomonidan xoʻjalik yurituvchi subyektning ustav kapitalidagi ovoz huquqiga ega boʻlgan 35 foizdan ortiq aksiyalarini, ulushlarini olishda monopoliyaga qarshi qonun hujjatlariga rioya qilinishi ustidan nazorat qilish tartibini belgilaydi.

1. Mazkur Yoʻriqnoma maqsadida quyidagi tushunchalardan foydalaniladi:

investor — xoʻjalik yurituvchi subyekt aksiyalarini, ulushlarini oʻz nomidan va oʻz hisobidan oluvchi yuridik va jismoniy shaxs, shuningdek xoʻjalik yurituvchi subyekt aksiyalarini, ulushlarini olayotgan shaxslar guruhi;

35 foizdan ortiq aksiyalarni, ulushlarni olish — investorga xoʻjalik yurituvchi subyekt aksiyalarining, ulushlarining jami 35 foizdan ortigʻiga egalik qilish, ulardan foydalanish va tasarruf etish imkoniyatini beradigan oldi-sotdi, ayirboshlash, hadya, ishonchli boshqarish va boshqa bitimlarni tuzish;

xoʻjalik yurituvchi subyekt — ustav fondi muassislarning (ishtirokchilarning) aksiyalariga, ulushlariga boʻlingan tijoratchi tashkilot.

2. Yoʻriqnomaning amal qilishi quyidagilarga tatbiq etilmaydi:

a) imtiyozli aksiyalarni olishga, agar xoʻjalik yurituvchi subyektning ustaviga koʻra ular ovoz berish huquqiga ega boʻlmasa;

b) xoʻjalik yurituvchi subyektni tashkil etish paytida uning muassislariga, moliya-sanoat guruhlari, xolding kompaniyalarini tuzish hollari bundan mustasno;

v) oʻzlarining aksiyalarini, ulushlarini olayotgan xoʻjalik yurituvchi subyektlarga, agar qonun hujjatlarida boshqa qoida nazarda tutilmagan boʻlsa;

g) tegishli bitimda qatnashuvchi shaxslar aktivlarining jami balans qiymati eng kam ish haqining toʻrt ming barobari miqdoridan ortiq boʻlmagan hollarda investor tomonidan xoʻjalik yurituvchi subyekt aksiyalarining, ulushlarining 35 foizidan ortigʻini sotib olishga, agar bitimning ishtirokchilaridan biri tovar bozorida ustun mavqeni egallab turgan xoʻjalik yurituvchi subyektlar reyestriga kiritilgan xoʻjalik yurituvchi subyekt boʻlgan yoki ushbu xoʻjalik yurituvchi subyekt faoliyatini nazorat qiluvchi bir guruh shaxslar sotib oluvchi boʻlgan hollar bundan mustasno.

3. Investor tomonidan xoʻjalik yurituvchi subyekt aksiyalarining, ulushlarining 35 foizdan ortigʻini olish Oʻzbekiston Respublikasi Monopoliyadan chiqarish va raqobatni rivojlantirish davlat qoʻmitasi yoki uning hududiy organlarining (keyingi oʻrinlarda — monopoliyaga qarshi davlat organi) oldindan roziligini olish yoʻli bilan amalga oshiriladi.

4. Investor tomonidan biror-bir xoʻjalik yurituvchi subyekt aksiyalari, ulushlari olinayotganda, ilgari investor tomonidan ushbu xoʻjalik yurituvchi subyektdan olingan aksiyalarning, ulushlarning jami hisobga olinadi.

5. Monopoliyaga qarshi davlat organining roziligi bilan biror-bir xoʻjalik yurituvchi subyekt aksiyalarining, ulushlarining 35 foizidan ortigʻiga egalik qilayotgan investor tomonidan qoʻshimcha ravishda aksiyalarni, ulushlarni olish, olishning alohida fakti sifatida koʻriladi va oldindan rozilikni olish asosida amalga oshiriladi.

Taʼsischi tomonidan qoʻshimcha ravishda xoʻjalik yurituvchi subyekt aksiyalarining, ulushlarining 35 foizdan ortigʻining olinishi monopoliyaga qarshi davlat organining oldindan roziligi asosida amalga oshiriladi.

Xoʻjalik yurituvchi subyektning ustav fondi koʻpaytirilayotganda aksiyador, ishtirokchi oʻzining ulushi miqdorini monopoliyaga qarshi davlat organi tomonidan rozilik berilgan miqdorgacha tiklash uchun aksiyalarni, ulushlarni qoʻshimcha roziliksiz olishi mumkin.

Xoʻjalik yurituvchi subyekt tomonidan oʻzining ustav fondini shakllantirish uchun boshqa xoʻjalik yurituvchi subyektning 35 foizdan ortiq aksiyalarini, ulushlarini olish monopoliyaga qarshi davlat organining oldindan roziligi bilan amalga oshiriladi.

Aksiyadorlik jamiyatini boshqa tashkiliy-huquqiy shaklda qayta tashkil etishda aksiyalar paketini (ulushini) qayta taqsimlash monopoliyaga qarshi davlat organining roziligisiz amalga oshiriladi.

Aksiyadorlik jamiyatining shakli oʻzgartirilsa (ochiq aksiyadorlik jamiyatidan yopiqqa yoki aksincha), aksiyadorlar oʻrtasida aksiyalar paketini qayta taqsimlash monopoliyaga qarshi davlat organining oldindan roziligini olish asosida amalga oshiriladi.

Xoʻjalik yurituvchi subyektning ustav fondi oʻzgargan taqdirda, buning natijasida aksiyador, ishtirokchi mazkur Yoʻriqnoma maqsadlarida monopoliyaga qarshi davlat organining roziligi talab qilinadigan aksiyalarga, ulushlarga ega boʻlishga kirishsa, aksiyador, ishtirokchi ushbu oʻzgartirishlar vujudga kelgan paytdan eʼtiboran oʻn kunlik muddat ichida aksiyaga, ulushga egalik qilishga rozilik olish uchun monopoliyaga qarshi davlat organiga murojaat etishga majbur.

6. Qimmatli qogʻozlar bilan bogʻliq bitimlarni roʻyxatga oluvchi qimmatli qogʻozlar bozorining professional ishtirokchilari, qimmatli qogʻozlar savdosining tashkilotchilari xoʻjalik yurituvchi subyekt aksiyalarini olish bilan bogʻliq bitimni roʻyxatga olishda, shuningdek taʼsis hujjatlaridagi oʻzgartirishlarni davlat roʻyxatidan oʻtkazuvchi organlar taʼsis hujjatlaridagi oʻzgartirishlarni roʻyxatdan oʻtkazishda xoʻjalik yurituvchi subyekt aksiyalarining, ulushlarining 35 foizdan ortigʻini olish bilan bogʻliq bitimlarni amalga oshirish uchun monopoliyaga qarshi davlat organining oldindan roziligini olish zarurligi toʻgʻrisida investorni yozma ravishda xabardor qilishga majburdirlar.

7. Qimmatli qogʻozlar bilan bogʻliq bitimlarni roʻyxatga oluvchi qimmatli qogʻozlar bozorining professional ishtirokchilari, qimmatli qogʻozlar savdosining tashkilotchilari, shuningdek taʼsis hujjatlaridagi oʻzgartirishlarni davlat roʻyxatidan oʻtkazuvchi organlar uch kunlik muddat ichida monopoliyaga qarshi davlat organini “Tovar bozorlarida monopolistik faoliyatni cheklash va raqobat toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonunining 15-moddasiga zid bitimning mavjudligi toʻgʻrisida xabardor qilishga majburdirlar.

Qimmatli qogʻozlar bilan bogʻliq bitimlarni roʻyxatga oluvchi qimmatli qogʻozlar bozorining professional ishtirokchilari, qimmatli qogʻozlar savdosining tashkilotchilari, shuningdek taʼsis hujjatlaridagi oʻzgartirishlarni davlat roʻyxatidan oʻtkazuvchi organlar investor tomonidan monopoliyaga qarshi davlat organining xoʻjalik yurituvchi subyektning 35 foizdan ortiq aksiyalarini, ulushlarini olishga roziligi toʻgʻrisidagi qarori taqdim qilinmaganda, agar mazkur Yoʻriqnomaga muvofiq bunday rozilik talab qilinsa, qimmatli qogʻozlar bilan bogʻliq bitimni va taʼsis hujjatlaridagi oʻzgartirishlarni roʻyxatga olishni rad etadilar.

8. Qimmatli qogʻozlar bozori faoliyatini muvofiqlashtirish va nazorat qilish markazi investor tomonidan monopoliyaga qarshi davlat organining roziligisiz xoʻjalik yurituvchi subyektning 35 foizdan ortiq aksiyalari olinganligi faktini aniqlagan paytdan eʼtiboran besh kunlik muddat ichida bu haqda monopoliyaga qarshi davlat organini xabardor qiladi.

9. Xoʻjalik yurituvchi subyektning vakolatli shaxslari xoʻjalik yurituvchi subyekt aksiyalarining, ulushlarining 35 foizdan ortigʻini olgan investordan koʻrsatilgan aksiyalarning, ulushlarning olinishiga monopoliyaga qarshi davlat organining roziligi toʻgʻrisidagi qarorni taqdim etishini talab qilishga haqlidirlar.

Xoʻjalik yurituvchi subyektning 35 foizdan ortiq aksiyalariga, ulushlariga egalik qiladigan investor tomonidan monopoliyaga qarshi davlat organining koʻrsatilgan aksiyalarni, ulushlarni olinishiga roziligi toʻgʻrisidagi qarori taqdim etilmaganda, xoʻjalik yurituvchi subyektning mansabdor shaxslari uch kunlik muddat ichida monopoliyaga qarshi davlat organini “Tovar bozorlarida monopolistik faoliyatni cheklash va raqobat toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonunining 15-moddasiga zid bitimning mavjudligi toʻgʻrisida xabardor qilishga majburdirlar.

10. Depozitariylar oluvchining depo hisobi boʻyicha belgilangan tartibda tegishli kirim yozuvini kiritgan paytdan boshlab uch kun ichida monopoliyaga qarshi davlat organini investor tomonidan xoʻjalik yurituvchi subyekt aksiyalarining 35 foizdan ortigʻi olinganligi fakti toʻgʻrisida xabardor qilishga majburdirlar.

11. Depozitariylar monopoliyaga qarshi davlat organining rasmiy soʻroviga koʻra:

a) xoʻjalik yurituvchi subyekt aksiyalarining investor tomonidan ilgari sotib olingan miqdori toʻgʻrisidagi axborotni;

b) berilishi qonun hujjatlariga zid boʻlmagan boshqa axborotlarni taqdim etadilar.

12. Investor tomonidan xoʻjalik yurituvchi subyekt aksiyalarining, ulushlarining 35 foizdan ortigʻini olish uchun bunday bitim tuzilganiga qadar monopoliyaga qarshi davlat organining oldindan olingan roziligi boʻlishi kerak.

13. Investor tomonidan xoʻjalik yurituvchi subyekt aksiyalarining, ulushlarining 35 foizdan ortigʻini olishga rozilik berish masalasi:

a) Oʻzbekiston Respublikasi Monopoliyadan chiqarish va raqobatni rivojlantirish davlat qoʻmitasi tomonidan koʻriladi:

tovarlari respublika tovar bozorlarida aylanadigan xoʻjalik yurituvchi subyektlarning aksiyalari, ulushlarini olishda;

tovar bozorlarida ustun mavqega ega boʻlgan xoʻjalik yurituvchi subyektlar Davlat reyestriga u tomonidan kiritilgan xoʻjalik yurituvchi subyektlarning aksiyalarini, ulushlarini olishda;

tabiiy monopoliya subyektlarining aksiyalarini, ulushlarini olishda;

banklarning aksiyalarini olishda;

agar xoʻjalik yurituvchi subyekt va investor yoki shaxslar guruhi hisoblangan investorlar turli viloyatlarda joylashgan taqdirda;

chet ellik investorlar tomonidan aksiyalarni, ulushlarni olishda.

b) Oʻzbekiston Respublikasi Monopoliyadan chiqarish va raqobatni rivojlantirish davlat qoʻmitasining hududiy organlari tomonidan koʻriladi:

tovarlari mahalliy tovar bozorlarida aylanadigan xoʻjalik yurituvchi subyektlarning aksiyalari, ulushlarini olishda;

tovar bozorlarida ustun mavqega ega boʻlgan xoʻjalik yurituvchi subyektlar Davlat reyestriga ular tomonidan kiritilgan xoʻjalik yurituvchi subyektlarning aksiyalarini, ulushlarini olishda.

14. Xoʻjalik yurituvchi subyekt va investorning tovar bozorlaridagi ulushini, shuningdek ularning tabiiy monopoliya subyektlariga mansubligini aniqlash monopoliyaga qarshi qonun hujjatlarida belgilangan tartibda amalga oshiriladi.

15. Investor xoʻjalik yurituvchi subyekt aksiyalarining, ulushlarining 35 foizdan ortigʻini olayotganda monopoliyaga qarshi davlat organiga qaror qabul qilish uchun zarur boʻlgan quyidagi hujjatlar va maʼlumotlar ilova qilingan iltimosnomani taqdim etadi:

a) investor va xoʻjalik yurituvchi subyektning taʼsis hujjatlarining nusxalari;

b) investor va xoʻjalik yurituvchi subyektning buxgalteriya balanslarining nusxalari;

v) investor va xoʻjalik yurituvchi subyektning ijroiya va saylab qoʻyiladigan organlari tarkibiga kiradigan shaxslar roʻyxatlari. Ijroiya organlariga kiradigan shaxslar qatorida bosh buxgalterlar yoki ularning vazifasini bajaruvchi shaxslar ham koʻrsatiladi.

Zarur hollarda monopoliyaga qarshi davlat organi bevosita koʻrilayotgan bitimga taalluqli boʻlgan boshqa axborotni unga egalik qilayotgan shaxslardan soʻrab olishi mumkin.

16. Hujjatlarga eʼtiroz mavjud boʻlganida yoki hujjatlar toʻliq taqdim etilmagan hollarda monopoliyaga qarshi davlat organi ularni olingan kundan boshlab besh ish kunidan kechiktirmay yozma shaklda aniq kamchilik va noaniqliklarni koʻrsatgan holda qaytaradi.

17. Monopoliyaga qarshi davlat organi quyidagi hollarda investor tomonidan xoʻjalik yurituvchi subyekt aksiyalarining, ulushlarining 35 foizdan ortigʻi olinishiga rozilik berishni rad etadi:

a) agar xoʻjalik yurituvchi subyekt tovar bozorida ustun mavqeni egallagan boʻlsa va iltimosnomani qanoatlantirish xoʻjalik yurituvchi subyektning, shaxslar guruhining ustun mavqeini kuchayishiga yoki raqobatni cheklanishiga olib kelishi mumkin boʻlsa;

b) xoʻjalik yurituvchi subyekt ustun mavqeni egallagan muayyan tovar bozorida investor ham ustun mavqega ega boʻlsa;

v) agar aksiyalarni, ulushlarni olinishi xoʻjalik yurituvchi subyekt va investorni birgalikda muayyan tovar bozorida ustun mavqega ega boʻlishiga olib kelsa;

g) agar investor tomonidan taqdim etilgan qaror qabul qilish uchun ahamiyatga ega boʻlgan axborot notoʻgʻri yoki yolgʻon boʻlsa.

18. Agar bitim qatnashchilari oʻz harakatlarining bozorda savdo sharoitlarini yaxshilashga, tovarning raqobatbardoshligini oshirishga koʻmaklashuvchi, xaridorlarga sezilarli tarzda naf keltiruvchi ijobiy samarasi koʻrib chiqilayotgan tovar bozori uchun kelib chiqadigan salbiy oqibatlardan ustun boʻlishini isbotlasalar, hatto raqobatni cheklash ehtimoli boʻlgan taqdirda ham monopoliyaga qarshi davlat organi iltimosnomani qondirishga haqlidir.

19. Investor tomonidan xoʻjalik yurituvchi subyektning 35 foizdan ortiq aksiyalarini, ulushlarini olinishiga rozilik berish masalasi monopoliyaga qarshi davlat organi rahbarining buyrugʻi bilan uning xodimlaridan tuziladigan maxsus komissiya tomonidan koʻrib chiqiladi.

20. Maxsus komissiya koʻrib chiqish natijalari boʻyicha, iltimosnoma olingan paytdan boshlab oʻn ish kunidan kechiktirmay, xoʻjalik yurituvchi subyekt aksiyalarining, ulushlarining 35 foizidan ortigʻini olinishiga rozilik berish yoki rozilik berishni rad etish toʻgʻrisida qaror chiqaradi.

Qaror maxsus komissiya raisi va uning aʼzolari tomonidan ikki nusxada imzolanadi hamda gerbli muhr bilan tasdiqlanadi.

Maxsus komissiya tomonidan koʻrib chiqish natijalari boʻyicha qabul qilingan qaror investorga ushbu qaror qabul qilinganidan soʻng uch kundan kechiktirmay joʻnatiladi.

Yozma soʻrov boʻlgan hollarda manfaatdor tomonlarga qarorning nusxasi beriladi.

21. Maxsus komissiya investor tomonidan aksiyalarni, ulushlarni olinishiga rozilik berish masalasini koʻrib chiqishni bozorni tahlil qilish va qoʻshimcha axborot olish zaruriyati munosabati bilan kechiktirishi mumkin.

Zaruriyat boʻlganda maxsus komissiya majlisiga xoʻjalik yurituvchi subyekt aksiyalarining, ulushlarining 35 foizidan ortigʻini olinishiga rozilik soʻrab monopoliyaga qarshi davlat organiga murojaat qilgan shaxslar (ularning vakillari ishonchnoma bilan), shuningdek boshqa manfaatdor shaxslar taklif qilinishi mumkin.

22. Monopoliyaga qarshi davlat organining aksiyalarning, ulushlarning 35 foizdan ortigʻini olinishiga rozilik berishni rad etish toʻgʻrisidagi qarori qimmatli qogʻozlar bilan bogʻliq bitimni va taʼsis hujjatlaridagi oʻzgartirishlarni roʻyxatga olishni rad etishga, u (ular) roʻyxatga olingan taqdirda esa bitimni, taʼsis hujjatlaridagi oʻzgartirishlarni davlat roʻyxatiga olishni qonun hujjatlarida belgilangan tartibda haqiqiy emas deb topish uchun asos boʻladi.

23. Investor tomonidan bir xoʻjalik yurituvchi subyekt aksiyalarining, ulushlarining 35 foizdan ortigʻiga monopoliyaga qarshi davlat organining oldindan roziligini olmasdan egalik qilish fakti aniqlanganda, qonun hujjatlariga muvofiq investorga nisbatan monopoliyaga qarshi qonun hujjatlari buzilishi toʻgʻrisidagi ish qoʻzgʻatiladi.

24. Monopoliyaga qarshi qonun hujjatlari buzilishi toʻgʻrisidagi ish monopoliyaga qarshi davlat organining maxsus komissiyasi tomonidan koʻriladi.

Maxsus komissiya tomonidan xoʻjalik yurituvchi subyekt aksiyalarining 35 foizidan ortigʻini olishning tartibi investor tomonidan buzilganligi toʻgʻrisidagi masala koʻrib chiqilayotganda Oʻzbekiston Respublikasi Davlat mulki qoʻmitasi huzuridagi Qimmatli qogʻozlar bozori faoliyatini muvofiqlashtirish va nazorat qilish markazining vakili ekspert sifatida taklif etiladi.

Maxsus komissiya ishni mazmunan koʻrib chiqish natijalari boʻyicha quyidagi qarorlardan birini qabul qiladi:

a) aksiyalarni, ulushlarni investorda saqlashni rad etish toʻgʻrisida, bunda monopoliyaga qarshi qonun hujjatlari buzilishlarini tugatish va dastlabki holatni tiklash toʻgʻrisidagi koʻrsatma beriladi;

b) aksiyalarni, ulushlarni saqlashga rozilik berish toʻgʻrisida.

Monopoliyaga qarshi davlat organi xoʻjalik yurituvchi subyekt aksiyalarining, ulushlarining 35 foizdan ortigʻini monopoliyaga qarshi davlat organining oldindan roziligini olmasdan olgani uchun investorga “Tovar bozorlarida monopolistik faoliyatni cheklash va raqobat toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonunining 18-moddasida belgilangan miqdorlarda jarima solishga haqli.

Jarima solish sud tomonidan, investor sodir etilgan huquqbuzarlikdagi aybiga iqror boʻlgan va jarimani ixtiyoriy ravishda toʻlagan taqdirda esa, monopoliyaga qarshi davlat organi tomonidan amalga oshiriladi.

25. Monopoliyaga qarshi davlat organi tomonidan qoʻzgʻatilgan ishni koʻrish natijalari boʻyicha chiqarilgan qaror investorga, shuningdek manfaatdor tomonlarga (Qimmatli qogʻozlar bozori faoliyatini muvofiqlashtirish va nazorat qilish markaziga, uning hududiy boshqarmalariga, qimmatli qogʻozlar bozorining professional ishtirokchilariga, qimmatli qogʻozlar savdosining tashkilotchilariga, taʼsis hujjatlaridagi oʻzgartirishlarni davlat roʻyxatidan oʻtkazuvchi organlarga, investor tomonidan aksiyalarning, ulushlarning 35 foizidan ortigʻiga egalik qilish fakti toʻgʻrisida maʼlum qilgan shaxslarga), u qabul qilinganidan soʻng besh kundan kechiktirmay joʻnatiladi.

Monopoliyaga qarshi davlat organining qarori asosida berilgan koʻrsatma unda belgilangan muddatlarda ijro etilishi shart.

26. Investor monopoliyaga qarshi davlat organining qarori (koʻrsatmasi)ga rozi boʻlmagan taqdirda qaror (koʻrsatma) qabul qilingan kundan boshlab bir oy muddatda sudga yoki Oʻzbekiston Respublikasi Monopoliyadan chiqarish va raqobatni rivojlantirish davlat qoʻmitasiga qaror (koʻrsatma)ni toʻliq yoki qisman haqiqiy emas deb eʼtirof etish toʻgʻrisida yoxud qaror (koʻrsatma)ni bekor qilish yoki oʻzgartirish haqida ariza bilan murojaat qilishga haqlidir.

27. Mazkur Yoʻriqnoma Oʻzbekiston Respublikasi Davlat mulki qoʻmitasi huzuridagi Qimmatli qogʻozlar bozori faoliyatini muvofiqlashtirish va nazorat qilish markazi bilan kelishilgan.