Suggestion to the document
Listen to audio
Get a link from a document elementЎзбекистон Республикаси қурилиш ва уй-жой коммунал хўжалиги вазирининг
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementБуйруғи
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementШНҚ 1.02.10-23 «Қурилиш учун муҳандислик гидрометеорология изланишлари. Қоидалар тўплами» шаҳарсозлик нормалари ва қоидаларини тасдиқлаш тўғрисида
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element[Ўзбекистон Республикаси Адлия вазирлиги томонидан 2023 йил 7 июнда ҳисобга олинди, ҳисоб рақами 173]
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementSuggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementЎзбекистон Республикасининг Шаҳарсозлик кодексига мувофиқ буюраман:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element1. ШНҚ 1.02.10-23 «Қурилиш учун муҳандислик гидрометеорология изланишлари. Қоидалар тўплами» шаҳарсозлик нормалари ва қоидалари иловага мувофиқ тасдиқлансин.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element2. Ўзбекистон Республикаси давлат архитектура ва қурилиш қўмитаси раисининг 2013 йил 12 мартдаги 25-сон буйруғи билан тасдиқланган ШНҚ 1.02.10-12 «Қурилиш учун муҳандислик гидрометеорология изланишлари. Қоидалар тўплами» шаҳарсозлик нормалари ва қоидалари ўз кучини йўқотган деб топилсин.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element3. Мазкур буйруқ Ўзбекистон Республикаси Табиат ресурслари вазирлиги, Фавқулодда вазиятлар вазирлиги ҳамда Тоғ-кон саноати ва геология вазирлиги билан келишилган.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element4. Ушбу буйруқ расмий эълон қилинган кундан эътиборан кучга киради.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementВазир Б. ЗАКИРОВ
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementТошкент ш.,
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element2023 йил 16 май,
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element107-сон
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementКелишилди:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementЎзбекистон Республикаси Табиат ресурслари вазири Б. ИСЛОМОВ
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementSuggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element2023 йил 2 апрель
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementЎзбекистон Республикаси Фавқулодда вазиятлар вазири А. КУЛДАШЕВ
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementSuggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element2023 йил 6 апрель
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementЎзбекистон Республикаси Тоғ-кон саноати ва геология вазирнинг биринчи ўринбосари О. ҚУДРАТОВ
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementSuggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element2023 йил 2 май
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementSuggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementЎзбекистон Республикаси қурилиш ва уй-жой коммунал хўжалиги вазирининг 2023 йил 16 майдаги 107-сон буйруғига
ИЛОВА
ИЛОВА
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementШНҚ 1.02.10-23 «Қурилиш учун муҳандислик гидрометеорология изланишлари. Қоидалар тўплами»
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementSuggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementМазкур шаҳарсозлик нормалари ва қоидалари (бундан буён матнда Қоидалар тўплами деб юритилади) ҳудудий ривожлантириш дастурлари ва аҳоли манзилгоҳларининг бош режаларини ишлаб чиқишда, йирик ва ўрта типдаги аҳоли дам олиш ва соғломлаштириш марказларини қуришда, саноат корхоналарининг барча қурилиш босқичларида, қурилиш майдонларини танлаш каби асословчи лойиҳа ҳужжатларини ишлаб чиқишда муҳандислик гидрометеорология изланишларини амалга оширишнинг техник талабларини белгилайди.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element1-боб. Техник жиҳатдан тартибга солиш соҳасидаги норматив ҳужжатларга ҳаволалар
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element1. Мазкур Қоидалар тўпламида қуйидаги техник жиҳатдан тартибга солиш соҳасидаги норматив ҳужжатларга ҳаволалар қўлланилган:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementҚМҚ 2.01.14-98 — Ҳисобий гидрологик тавсифларни аниқлаш;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementСП 482.1325800.2020 — Қурилиш учун муҳандислик ва гидрометеорологик изланишлари. Қоидалар тўплами (расмий манба: СП 482.1325800.2020 Инженерно-гидрометеорологические изыскания для строителства. Свод правил);
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementГОСТ 19179-73 — Қуруқлик гидрологияси. Атамалар ва изоҳлар. (расмий манба: ГОСТ 19179-73 Гидрология суши. Термины и определения);
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementEUROCODE 7 — Геотехник лойиҳалаш. (расмий манба: EUROCODE 7 Geotechnical design);
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementSSG-18 (Specific Safety Guide) — Ядро иншоотлари учун жойни баҳолашда метеорологик ва гидрологик хавфлар (расмий манба: SSG-18 (Specific Safety Guide) Meteorological and Нydrological Нazards in Site Evaluation for Nuclear Installations);
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementNS-R-3 (Site Evaluation for Nuclear Installations) — Ядро иншоотларини жойлаштириш учун майдонни баҳолаш (расмий манба: NS-R-3 (Site Evaluation for Nuclear Installations) Site Evaluation for Nuclear Installations);
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementNS-G-3.5 — Қирғоқ бўйида жойлашган атом электр станциялари учун сув тошқини хавфини баҳолаш (расмий манба: NS-G-3.5 Flood Нazard for Nuclear Power Plants on Coastal and River Sites);
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementUSGS 01-4044 — Электрон усуллардан фойдаланган ҳолда ер усти сувлари маълумотларини таҳлил қилиш ва қайта ишлаш стандартлари (расмий манба: USGS 01-4044 Standards for the Analysis and Processing of Surface Water Data and Information Using Electronic Methods);
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementASCE/SEI 7-16 — Бинолар ва бошқа конструксийлар учун минимал ҳисобий юклар ва тегишли мезонлар (расмий манба: ASCE/SEI 7-16 Minimum Design Loads and Associated Criteria for Buildings and Other Structures);
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementWMO-№ 8 — Метеорологик ускуналар ва кузатиш усуллари бўйича қўлланма (расмий манба: WMO-№ 8 Guide to Meteorological Instruments and Methods of Observation);
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementWMO-№ 16 — Гидрологик амалиётлар бўйича қўлланма (расмий манба: WMO-№ 16 Guide to hydrological practices);
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementWMO-№ 100 Климатологик амалиётлар бўйича қўлланма (расмий манба: WMO-№ 100 Guide to Climatological Practices);
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementWMO-№ 1150 — Кўп хавфли таъсирга асосланган прогноз ва огоҳлантириш хизматлари бўйича Халқаро метеорология ташкилоти (ХМТ) кўрсатмалари (расмий манба: WMO-№ 1150 WMO Guidelines on Multi-Нazard Impact-based Forecast and Warning Services);
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementWMO-№ 1203 — Иқлим нормаларини ҳисоблаш бўйича Халқаро метеорология ташкилоти (ХМТ) кўрсатмалари (расмий манба: WMO-№ 1203 WMO Guidelines on the Calculation of Climate Normals).
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element2-боб. Атамалар ва таърифлар
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element2. Ушбу Қоидалар тўпламида қуйидаги атамалар ва уларнинг таърифлари қўлланилган:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementгидрометеорологик кузатувлар — ҳеч қандай ўлчаш ишларисиз фақат кўз билан кўриб бажариладиган кузатувлар, шунингдек гидрометеорология жараёни ва ҳодисалари кўрсаткичларини миқдорий баҳолаш билан боғлиқ ҳаракатларни ҳам ўз ичига олувчи ишлар комплекси;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementгидрометеорологик кўрсаткичлар — кузатув маълумотлари бўйича уларни таҳлил қилиш ва ҳисоблаш орқали аниқланадиган гидрометеорологик режим элементларини миқдорий баҳолаш;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementгидрологик қийматнинг ҳисобий таъминланганлиги — бино ва иншоотларни лойиҳалашда қабул қилинадиган ҳамда кўрилаётган гидрологик қийматнинг ортиш эҳтимолининг (таъмиланганликнинг) норматив миқдори;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementгидрометеорологик ўрганилганлик даражаси — сув объектларининг гидрологик режими ва ҳудуд иқлими кўрсаткичларини, створдаги гидрологик ва метеорологик кўрсаткичларни аниқлаш учун ҳамда илгари амалга оширилган кузатиш материалларидан фойдаланиш эҳтимолини характерловчи сифат кўрсаткичи;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementмуҳандислик гидрометеорология изланишлар — ўзаро боғлиқ ишлар мажмуаси бўлиб, унинг асосий мақсади ҳудуднинг гидрометеорологик шароити хусусиятларини ўрганиш ва қурилиш ёки реконструкция натижасида уларнинг ўзгаришини башорат қилишдир;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementсув объектининг эталон участкаси (бассейни) — стандарт кузатувлар бўлмаган тақдирда репрезентатив маълумотлар олиш учун гидрологик кузатувлар ташкил қилинадиган ва олиб бориладиган намунавий (кўргазмали) гидрологик кўрсаткичли (оқим режими, сувнинг емириш (сув эрозияси) фаолияти, морфометрик кўрсаткичлар) ҳудуд;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementшамол босими — иншоотларнинг мустаҳкамлигини ҳисоблашда ҳисобга олиниши керак бўлган шамолнинг босими. Бунда, узоқ вақт давомида ўлчанган шамолнинг максимал тезлиги иншоотларнинг шаклига кўра аниқланади;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementяхвонлик — ернинг юзаси ва предметларда (дарахтлар, симлар ва шу каби юзалар) совуган ёмғир ва шудринг томчиларининг 0°C дан — 3°C гача совуқда музлаши натижасида ҳосил бўладиган музнинг зич қатлами бўлиб, бунда ёпишган муз қобиғининг қалинлиги бир неча сантиметрларгача етиши мумкин.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element3-боб. Умумий қоидалар
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element3. Қурилиш (янги корхона, бино ва иншоотларни лойиҳалаш ва қуриш, мавжуд корхона, бино ва иншоотларни кенгайтириш, қайта қуриш ва техник қайта жиҳозлаш ишлари) учун муҳандислик гидрометеорология изланишлари ҳудуд (туман, майдон, участка, трасса) қурилишининг гидрометеорологик шароитларини комплекс ўрганиш ва асосли лойиҳа ечимларини қабул қилиш учун етарли маълумотларни олишни ҳамда истиқболда ушбу шароитларнинг лойиҳаланаётган объект билан ўзаро таъсири натижасида ўзгариш эҳтимолини ўрганишни таъминлаши керак.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element4. Муҳандислик гидрометеорология изланишлари қуйидагиларни ишлаб чиқиш учун амалга оширилади:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementшаҳарсозлик ҳужжатларини ишлаб чиқишда;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementқурилиш лойиҳасини ишлаб чиқишда;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementқурилиш ишчи ҳужжатларини ишлаб чиқишда (тоғ-кон саноатида);
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementмаъмурий бирликлар ва бошқа ҳудудий бўлинмаларда ҳудудий режалаштиришни амалга оширишда.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element5. Муҳандислик гидрометеорология изланишлари материаллари лойиҳалашнинг тегишли босқичларида қуйидаги вазифалар ва уларнинг ечимини таъминлаши керак:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementҳудудларнинг бош режасини ишлаб чиқиш;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element сувга бўлган талабни таъминлаш эҳтимолини аниқлаш ва сув истеъмоли ва сувдан фойдаланишнинг ҳар хил турларини ташкил қилиш;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementқурилиш (трасса) майдончаси жойлашадиган жойни ва уни салбий гидрометеорологик таъсирлардан муҳандислик муҳофаза йўлларини танлаш;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element иншоотларнинг конструкцияларини танлаш, уларнинг асосий параметрларини аниқлаш ҳамда қурилиш, сув таъминоти ва оқава сувларни чиқариб юборишни ташкил қилиш, гидроэнергетика, ва сув транспортининг эҳтиёжларини қондириш;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementиншоотлардан фойдаланиш шароитларини аниқлаш;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element қурилиш объектларининг атроф-муҳитга, гидрологик режим ва иқлимга салбий (негатив) таъсирини баҳолаш ва табиатни муҳофазалаш чора-тадбирларини ишлаб чиқиш.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element6. Муҳандислик гидрометеорология изланишларида қуйидагилар ўрганилиши керак:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementдарёлар (шу жумладан вақтинчалик сув йўллари), кўллар, сув омборлари, ботқоқлар, дарёларнинг қуйилиш қисмлари ва сув объектларининг қирғоқ зоналари;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementиқлим шароитлари ва айрим метеорологик кўрсаткичлар;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementхавфли гидрометеорологик жараён ва ҳодисалар;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementгидрологик ва иқлим шароитларининг ёки уларнинг айрим кўрсаткичларини техноген ўзгаришлари.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element7. Муҳандислик гидрометеорология изланишларида қонунчилик ҳужжатлари ҳамда тегишли техник жиҳатдан тартибга солиш соҳасидаги норматив ҳужжатлар талабларининг тўлиқ бажарилиши таъминланиши лозим. Шунингдек, муҳандислик гидрометеорология изланишларида хорижий норматив ҳужжатлардан ҳам фойдаланилиши мумкин.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element8. Муҳандислик гидрометеорология изланишлари дастури қуйидаги маълумотларни ўзида мужассамлаштирган бўлиши керак:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element ҳудуднинг гидрографик тармоқлари ҳақидаги;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element сув объектлари режимининг асосий хусусиятлари ҳақидаги;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element дарёлар бассейнларидаги сув ресурсларидан фойдаланиш ва у ердаги хўжалик фаолияти ҳақидаги;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element Ўзбекистон Республикаси Экология, атроф-муҳитни муҳофаза қилиш ва иқлим ўзгариши вазирлиги ҳузуридаги Гидрометеорология хизмати агентлиги (бундан буён матнда Гидрометеорология хизмати агентлиги деб юритилади) ва бошқа вазирлик ва идораларга тегишли кузатув постлари (станциялари) бўйича материаллар ҳамда аввалги йилларда амалга оширилган гидрометеорологик изланиш материаллари мавжудлиги ва улардан белгиланган вазифаларни ечишда фойдаланиш имкониятлари тўғрисидаги;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element кузатув постлари ва створлар жойлашган жойлар тўғрисидаги;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element алоҳида олинган дала ишлари турларининг мураккаблик даражаси тўғрисидаги;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element талаб қилинган ҳисоб кўрсаткичларини аниқлаш усуллари тўғрисидаги.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementМуҳандислик изланишлари дастурида изланишлар таркиби ва ҳажми табиий шароитлар, уларнинг ўрганилганлиги ва талаб қилинган гидрометеорологик кўрсаткичлар таркибига боғлиқ равишда асослаб берилади.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element9. Муҳандислик гидрометеорология изланишлари натижалари асосида муҳандислик гидрометеорология изланишлари бўйича техник ҳисобот тайёрланиши лозим.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element10. Муҳандислик гидрометеорология изланишлари натижалари бўйича техник ҳисобот қуйидаги маълумотларни ўз ичига олиши керак:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementа) кириш:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementобъектнинг номи ва жойлашуви;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementмақсад ва вазифалар, муҳандислик изланишларини ўтказиш муддатлари;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementизланишларни ўтказиш учун асос;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementшаҳарсозлик фаолиятининг тури, муҳандислик изланишларини ўтказиш босқичи;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementобъект ҳақидаги идентификация маълумотлари, буюртмачи, ижрочи тўғрисидаги маълумотлар;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementмуайян турдаги ишларни бажариш учун лицензиялар (агар бундай ишларни бажариш изланишлар таркибига кирса);
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementизланиш олиб борилган майдоннинг (ёки трассанинг) умумий чизмаси (режа, харита), муҳандислик изланишларни олиб боришнинг тўлиқ тафсилотлари билан;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementсувдан фойдаланиш хусусиятлари ҳақида маълумот, чизиқли иншоотларнинг сув объектлари орқали кесиб ўтадиган трассалари назарда тутилган усуллари;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementб) гидрометеорологик ўрганилганлик даражаси:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementилгари бажарилган муҳандислик изланишлари ва тадқиқотлар, Гидрометеорология хизмати агентлигининг ва бошқа вазирлик ва идоралар постлари (станциялари) бўйича кузатув материаллари ва улардан белгиланган вазифаларни ечишда фойдаланиш имкониятлари тўғрисидаги маълумотлар;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementҳудуднинг гидрологик ва метеорологик ўрганилганлик даражасини мавжуд материалларни ҳисобга олган ҳолда баҳолаш;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementд) қисқача табиий-географик тавсифи гидрографик тармоқ (дарёлар бассейнлари), геоморфологик тавсифи ва сув объектларидан хўжалик мақсадларида фойдаланиш тўғрисидаги маълумотлар, мавжуд иншоотлар ҳолати, уларнинг келтириб чиқариши мумкин бўлган авария ва деформация сабабларнинг мавжудлиги ҳақидаги маълумотларни ўз ичига олади;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementэ) изланиш усуллари ва ишни бажариш технологияси:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementизланишлар таркиби, изланиш усуллари турлари ва ҳажми;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementамалда бажарилган ва дастур томонидан бажарилиши режалаштирилган ишлар ҳажмининг қиёсий жадвали;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementдастур талабларидан четланишларни асослаш;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementбажариш муддати;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementдала ва камерал ишларнинг тавсифи, шу жумладан гидрометеорологик ҳисобий кўрсаткичларни ҳисоблаш усуллари;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementасбоб-ускуналар ва дастурий таъминот, ўлчов асбоблари ва ускуналарни метрологик текшириш (калибрлаш) ва (ёки) сертификатлари (агарда фойдаланилган тақдирда ишни бажаришнинг ностандарт усуллари ва ускуналари);
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementф) муҳандислик гидрометеорологик ишлар натижалари:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementтугалланган дала, камерал ва лаборатория ишлари, уларни таҳлил қилиш ва баҳолаш;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementҳисоблашларни амалга ошириш учун қабул қилинган бирламчи маълумотлар таҳлили;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementбажарилган ҳисоблашларнинг ишончлилигини аниқлаш;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementбажарилган ишлар натижаларини ҳисобга олган ҳолда режалаштирилган қурилиш ҳудудининг (сув майдонининг) гидрометеорология шароитларини тавсифлаш;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementг) иқлим хусусиятларини тавсифлаш:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementҳудуднинг иқлим шароитини фонд материаллари, норматив ва техник маълумотлари билан баҳолаш, шунингдек кузатув тармоғи станциялари ва постларидаги узоқ муддатли кузатув маълумотлари (шу жумладан, охирги йиллардаги кузатув маълумотлари) ҳамда муҳандислик тадқиқотларини ўтказиш жараёнида олинган кузатувлар натижалари (агар улар ўтказилган бўлса) асосида тавсифлаш;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementасосий метеорологик элементларнинг экстремал ҳамда ўртача кўрсаткичлари тўғрисидаги маълумотлар, шу жумладан ҳаво ҳарорати, шамол тезлиги ва йўналиши, ёғингарчилик миқдори, қор қопламининг қийматлари, ҳавонинг нисбий намлиги ва тупроқ музлаш чуқурлигининг қийматлари келтирилиши;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementшаҳарсозлик фаолиятига, лойиҳаланаётган иншоотнинг турига боғлиқ равишда яхвонлик, яхмалак музламалар, шамол босимининг таъсир юкини, қор қопламининг оғирлик таъсирини тегишли норматив ва техник ҳужжатлар асосида асосланиши;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementйирик акваториялар иқлим шароитини баҳолашда сувнинг энг баланд сатҳи, сув (тўлқиннинг) бостириб келиши ва қайтиш сатҳининг ўзгариши, муз режимининг тафсилоти келтирилиши;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementҳ) сув объектларининг гидрологик режими тавсифи:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementсув объектида сув сатҳининг тебраниб туриши, сувнинг кўтарилиши ва пасайишидаги сатҳ кўрсаткичлари, қирғоқ бўйининг чегаралари;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementтўлқинланиш режими, шу жумладан тўлқин баландлигининг экстремал қийматлари;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementсувнинг ҳарорат режими ва кимёвий таркиби;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementмузлаш режими ва муз ҳаракати тўғрисида маълумотлар;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementўзан деформациялари ва сув омбори қирғоқлари емирилиши ҳақида (турли йилларда амалга оширилган рельеф сёмкаларини таққослаш асосида) ўрганилаётган участкадаги хусусиятлари, жадаллиги (интенсивлиги), йўналганлиги ва намоён бўлиш шакллари;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementи) иш сифатини назорат қилиш ва қабул қилиш тартиби:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementиш сифатини ички назорат қилиш, шу жумладан изланишлар давомида бажарилган ишнинг тури ва усуллари, дала, лаборатория ва камерал назорат натижалари ва ишни қабул қилиш тартиби;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementж) хулоса:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementбажарилган муҳандислик гидрометеорология натижаларнинг қисқача ҳисоби, ўтказилган изланишларнинг тўлиқлиги ва сифати тўғрисидаги маълумотлар;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementлойиҳалаштирилган объектларни жойлаштириш ва муҳандислик муҳофазаси чораларини ташкил этиш бўйича тавсиялар, шунингдек, хавфли жараёнлар (ҳодисалар)нинг к ривожланиши бўйича хулосалар;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementк) фойдаланилган ҳужжатлар ва материаллар:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementмуҳандислик гидрометеорология изланишлари талабларини белгилаб берадиган Ўзбекистон Республикаси қонунчилик ҳужжатлари ва техник жиҳатдан тартибга солиш соҳасидаги норматив ҳужжатлар рўйхати;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementўрганилаётган ҳудудда илгари бажарилган муҳандислик гидрометеорология изланишлари материаллари ва бошқа илмий услубий материаллар;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementл) муҳандислик гидрометеорология изланишлари техник ҳисоботи иловалари матнли, жадвалли ва график иловаларни ўз ичига олади;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementм) матнли иловалар қуйидагиларнинг нусхаларидан иборат бўлади:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementмуҳандислик гидрометеорология изланишларини амалга ошириш бўйича топшириқлар ва дастур;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementмуҳандислик гидрометеорология изланишларига рухсат берувчи ҳужжатлар;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementўлчов асбобларини метрологик текшириш (калибрлаш) сертификатлари;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementизланишлар даврида олиб борилган кузатув натижалари ёки аналог постда кузатув натижаларини қайд қилиш журнали;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementкўрсаткичларни ҳисоблаш учун дастлабки маълумотлар;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementсувдан ва ўзан туби чўкиндиларидан намуна олиш далолатномалари нусхалари;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementлаборатория текширувлари далолатномалари;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementн) график иловалар қисми қуйидагиларни ўз ичига олиши лозим:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementлойиҳаланган объектнинг жойлашув схемаси, гидрологик ва метеорологик кузатувларининг стационар пунктлари ва идоравий кузатув тармоқлари (агар мавжуд бўлса) кўрсатилган картограмма;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementбажарилган дала муҳандислиги гидрометеорологик изланишлар схемаси;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementсув ҳавзаси муҳофаза қилиш зоналари, сув босиш чегараларининг ҳисобий схемаси (сув объектини кесиб ўтиш режаси билан бирга);
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementгидрометрик ишлар олиб борилган створнинг кўндаланг профиллари;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementоқим тезлиги ва сув сарфи ҳамда бошқа гидрологик таъминланганликнинг ҳисобий эгри чизиқлари;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element дарё ўзанининг режаси, дарёнинг гидрографик параметрлари, ўзан жараёнининг ва қирғоқ тузилишининг график тасвирлари;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element дарёнинг кам, ўрта ва кўп сувли даврлари учун типик гидрографлар;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element дарё ўзанини кесиб ўтиш қисмида ўзан емирилишининг кўндаланг кесим чизмаси;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementсув омборлари, кўллар ва йирик дарёлар учун юқоридагиларга қўшимча равишда кесиб ўтиш жойлари режаси билан шамол тўлқинларининг ҳисобий кўрсаткичлари тақдим этилади.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element11. Техник ҳисоботнинг ҳар бир бўлими ҳамда тегишли иловалари топшириқ талабларининг аниқ ечимларига қаратилиши, бажарилган ишнинг таркиби ва кўлами шаҳарсозлик фаолиятининг белгиланган босқичларида қўйиладиган вазифаларни бажаришга хизмат қилиши лозим.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element4-боб. Муҳандислик гидрометеорология изланишларининг таркиби. Умумий техник талаблар
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element12. Муҳандислик гидрометеорология изланишлари таркиби қуйидагиларни ўз ичига олади:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element ҳудудда аввал бажарилган гидрометеорологик, картографик изланишлар материалларини йиғиш, умумлаштириш ва таҳлил қилиш;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element изланиш ҳудудида (туман, майдон, трасса) ёки акваторияда кўздан кечириш ишларини ўтказиш;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element қуруқлик, юза сувлари учун гидрометрик, гидроморфологик ва морфометрик ишларни ўтказиш;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element сув объектлари гидрологик режими ва иқлим кўрсаткичларини кузатишлар ҳамда уларни ўрганиш бўйича эпизодик ишларни амалга ошириш;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element ҳисобий гидрологик ва (ёки) метеорологик кўрсаткичларни аниқлаш билан бирга материалларни бирламчи қайта ишлаш;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element хавфли гидрометеорологик жараён ва ҳодисаларни ўрганиш;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element вақтинча ва доимий оқар сувлар (ёки дарёлар)да ўзандаги жараёнлар (канал, ариқ, коллектор зовурларнинг) гидравлик режим элементларини аниқлаш;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element гидрокимёвий тадқиқот ишлари;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element техник ҳисобот (хулоса)ни тайёрлаш.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementЗарур ҳолларда ўзан деформациясини ўрганиш ва прогнозлаш мақсадида сувдан, оқимдаги муаллақ заррачалар ва туб жинслардан намуналар олиш ишлари бажарилади. Гидродинамик ҳалокатлар (авария) моделлари ишлаб чиқилади ва тошқин хавфи симуляцияланади.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element13. Муҳандислик гидрометеорология изланишларини олиб боришда репрезентатив (ваколатли) ёки аналог метеорологик станцияларни танлаш қуйидагиларни ҳисобга олган ҳолда амалга ошириш керак:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element станция жойлашган жой табиий-географик шароитларининг (рельеф, уларнинг остидаги сатҳ, ҳаво намлиги, тупроқ қопламининг тури) бир хиллиги;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element метеомайдоннинг муҳофазаланганлиги, атрофдаги (ҳудуддаги) бино ва иншоотларнинг хусусияти, метеомайдон остида жойлашган сатҳнинг атроф ландшафтига мос келиши;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element у ёки бу метеорологик элементга нисбатан станциянинг репрезентативлик (ваколатлилик) радиуси.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementРепрезентатив (ваколатли) метеорологик станция қурилиш майдонидан 100 km гача радиусда бўлиши керак, тоғли минтақаларда бу кўрсаткич 25 km гача бўлиши лозим.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementТоғли туманларда жойлашган қурилиш майдончалари учун репрезентатив метеорологик станцияларни танлаш денгиз сатҳидан баландлиги ва тоғ ёнбағирларининг экспозициясини ҳисобга олган ҳолда амалга оширилиши керак.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element14. Қурилиш ҳудудида ўзига хос микроиқлим аниқланган тақдирда репрезентатив метеорологик станцияларни танлаш, изланишлар давомида олиб борилган қисқа кузатув маълумотларини Гидрометеорология хизмати агентлигининг энг яқин жойда жойлашган метеорологик станцияси маълумотлари билан қиёслаш асосида амалга ошириш мумкин.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementТанланган аналог метеорологик станция ҳудудининг миқроиқлим хусусиятини ифодаламайди. Қисқа кузатув натижалари қуйидаги четланишлардан ошмаган тақдирда аналог метеорологик станциялар маълумотлари ишончли деб топилади, хусусан:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementшамол йўналиши бўйича оғишлар 5 — 10 фоизгача (WMO-№ 1203 га мувофиқ);
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementўртача ойлик шамол тезлиги бўйича 1 m/s (WMO-№ 1203 га мувофиқ);
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementўртача ҳаво ҳарорати 2ºC гача (СП 482.1325800.2020 га мувофиқ);
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementкунлик ўртача ёғин миқдори 10 фоизгача четланишларда (СП 482.1325800.2020 га мувофиқ).
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element15. Муҳандислик гидрометеорология изланишларини олиб боришда репрезентатив (ваколатли) ёки аналог гидрологик постларни танлаш қуйидагиларни ҳисобга олган ҳолда амалга оширилиши керак:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementсув йиғилиши шаклланиш шароити (турдошлиги);
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementиқлим шароитларининг ўхшашлиги;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementдарёда табиий сув йиғилишини ўзгартирувчи сунъий иншоотлар ёки омиллар (сув йиғилишини бошқариш, сув олувчи, сувни четга чиқариб юборувчи)ни.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementБундай ҳолларда сув йиғиш майдонларининг бир-биридан фарқи 10 метрдан ортмаслиги, уларнинг ўртача баландлиги эса (тоғ дарёлари учун) 300 метрдан ошмаслиги лозим. Ушбу талаблар бажарилмаган тақдирда гидрологик элементларни эмперик ҳисоблаш услубларини қўллаш орқали аниқлаш мумкин. Бунда USGS 01-4044 талабларига мувофиқ, гидропостнинг шартли жойлашган ўрнидаги сув объектининг юқори оқими тўлиқ реал шароитга яқин моделлаштирилиши лозим.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element16. Йирик сув объектлари, кўллар ва сув омборлари бўйларида жойлашган гидрометеорологик станцияларнинг репрезентативлигини аниқлашда қуйидагиларни ҳисобга олиш керак:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element қирғоқнинг дунё томонларига ва шамол кўп эсадиган йўналишларга нисбатан йўналганлигини;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element қирғоқ чизиғининг тилимланганлиги ва ўрганилаётган сув ҳавзасининг қуруқликка кириб келган чуқурлигини;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element сув ҳавзаси соҳил бўйи қисмининг гидрографик тавсифини;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element сув объектининг акваторияси ва соҳил бўйи зонасида ороллар ёки сунъий иншоотларнинг мавжудлигини.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element17. Чизиқли объектлар учун бажариладиган муҳандислик изланишларининг таркибини аниқлашда қўшимча равишда қуйидагиларни ҳисобга олиш керак:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementтрассанинг сув ҳавзаси объектига нисбатан йўналишини;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementтрасса кесиб ўтадиган сув объектлари миқдорини;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementсув объектларидан ўтадиган жойларнинг мураккаблик даражаси ва уларнинг гидрологик ҳамда морфологик кўрсаткичларининг ўзига хослигини.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element18. Муҳандислик гидрометеорология изланишларида, зарурат туғилганда ва техник топшириққа кўра, қуйидагиларни ўрганишни таъминловчи махсус ишлар ва тадқиқотлар амалга оширилади:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementмикроиқлим шароитларини;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementзарарли моддаларнинг тарқалиш ва атмосфера ҳавосининг ифлосланиш шароитларини;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementдарёлар, сув омборлари ва қуйи беф участкалари гидравлик режимининг ўзига хос хусусиятларини;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementдарёлар, ўзан ва қайир деформацияларини;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementжарликлар тармоқларининг сув-эрозия фаолиятининг тавсифини;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementсув омборлари қирғоқларининг емирилишини;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementдарёлар, кўллар, сув омборлари, сув босадиган ҳудудларнинг сув балансини;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementдарёларнинг эталон бассейнлари ва участкаларидаги оқим шаклланиш шароитларини;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementсув ҳавзалари ва сув йўлларининг музлаш шароитларини;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementдарёлар, кўллар, сув омборлари кабиларнинг гидробиологик ва гидрокимёвий режимининг ўзига хослигини.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element19. Гидрометеорологик ва картографик ўрганиш материалларини йиғиш, таҳлил қилиш ва умумлаштириш ишлари техник топшириққа кўра амалга оширилади ва дала ишлари даври давомида давом эттирилади.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element20. Муҳандислик гидрометеорологик изланишларда қуйидагилар йиғилиши ва таҳлил қилиниши керак:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementгидрометеорологик кузатув материаллари ва улар асосида олинган умумлаштиришлар ҳамда ҳисобий кўрсаткичлар;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementаввалги бажарилган муҳандислик изланиш материаллари;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementгидрометеорологик кўрсаткичларнинг экстремал миқдорлари тўғрисида маълумотлар;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementхавфли гидрометеорологик жараён ва ҳодисалар мавжудлиги ва уларнинг намоён бўлиш характери тўғрисида маълумотлар;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementйирик масштабли картографик материаллар, турли йилларда амалга оширилган аэрокосмик сёмкалар ва такрорий топографик сёмкаларнинг материаллари;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementлойиҳаланаётган ва амалдаги гидротехник иншоотлардан фойдаланиш тўғрисида маълумотлар;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementгидрометеорологик шароитлар ва фойдаланилаётган иншоотларнинг ўзаро бир-бирига таъсири тўғрисида маълумотлар;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementкемалар қатнови ва кемаларнинг энг баланд габарити тўғрисида маълумотлар.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element21. Маълумотларни йиғишда қуйидагилардан фойдаланиш керак:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementдавлат сув кадастри маълумотлари, даврий нашрлар, иқлим бўйича илмий-амалий маълумотнома ва аввалги йилларда амалга оширилган муҳандислик изланишлар материалларидан;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementдавлат сув кадастрининг автоматлаштирилган геоахборот тизимининг (DSK AIS) электрон ахборот ташувчисидан;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementэкстремал гидрометеорологик ҳодисалар (йирик сув тошқинлари, кучли шамоллар, қум бўронлари) тўғрисида маълумотлари бўлган архив материаллари ва илмий-техник адабиётдан;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementйирик масштабли картография материаллари, топографик сёмкалар ҳамда турли йиллардаги аэрокосмофотосёмка материаллари;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementэкстремал кўрсаткичларга эга бўлган гидрометеорологик ҳодисалар содир бўлгани тўғрисида маҳаллий аҳолидан суриштиришлар натижасида олинган маълумотлар (маҳаллий аҳоли орасидаги кўпдан бери яшаб келаётган вакилларнинг, улар томонидан кузатилган экстремал кўрсаткичларга эга бўлган гидрометеорологик ҳодисалар тўғрисидаги кўрсатмалари);
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementаввалги йилларда бўлиб ўтган сув тошқинлари ёки бошқа экстремал кўрсаткичларга эга бўлган гидрометеорологик ҳодисаларнинг жойларда ҳамда бино ва иншоотларда қолдириб кетган излари ёки белгилари;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementсалбий ва ноқулай гидрометеорологик шароитлар билан боғлиқ бўлган авария вазиятлари тўғрисида иншоотлардан фойдаланувчи ташкилотларнинг маълумотлари;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementтурли ташкилотларнинг сув ва ҳаво муҳити ифлосланиши тўғрисидаги нашр қилинган ва фонд материаллари.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element22. Йиғиш, таҳлил қилиш ва умумлаштириш натижасида олинган гидрометеорологик материаллар қуйидагилар учун фойдаланилиши мумкин:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementгидрологик ва иқлим шароитларини дастлабки ўрганиш учун;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementкўп йиллик гидрометеорологик кўрсаткичларни аниқлаш учун таянч сифатида фойдаланиш мақсадида, узоқ давр мобайнида кузатувлар олиб борган репрезентатив пост (станция)ни танлаш учун;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementҳудуднинг гидрометеорологик ўрганилганлик даражасини баҳолаш учун;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementмуҳандислик изланишлари дастурида ишларнинг таркиби ва ҳажмини белгилаш учун;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementзарур ҳисобий кўрсаткичларни ва репрезентатив станция (пост) аналогни дастлабки танлаш учун;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementгидрологик ва метеорологик кўрсаткичларни ҳисоблаш учун.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element23. Муҳандислик изланишларини бажариш давомида гидрометеорологик кўрсаткичларнинг (дарёлар, кўллардаги сув сатҳи, сув сарфи, шамол параметрлари, ёғингарчилик, яхмалак, сел оқимлари, қор кўчкилари) имкони борича узоқ давр мобайнида кузатилган экстремал қийматларини топишга эътибор қаратилиши керак.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element24. Қурилиш объектидаги кузатиш пунктларининг сонини қуйидагиларни ҳисобга олган ҳолда белгилаш лозим:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementгидрологик режим ва иқлим шаклланишининг хусусиятларини;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementўрганилаётган режим элементларининг маконда ўзгарувчанлиги ва ўрганилаётган участканинг узунлигини;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementизланишлар участкаси доирасидаги лойиҳаланаётган иншоотларнинг жойлашиш схемасини;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementҳисобий кўрсаткичларнинг ҳаққонийлигига бўлган талабларни.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element25. Кўздан кечириш тарзидаги текширишлар муҳандислик гидрометеорология изланишлари таркибидаги дала ишларининг биринчи босқичида бажарилади ва ҳудуд ўрганилганлик даражасидан қатъи назар амалга оширилади.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementМуҳандислик изланишлари жараёнида олинган кўздан кечириш тарзидаги текширишлар натижалари қуйидаги масалаларни ечиш учун фойдаланилади:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementхавфли гидрометеорологик жараён ва ҳодисалар содир бўлган участкаларни аниқлаш;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementтрассани гидрометеорологик шароитлари бўйича дастлабки ўрганиш;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementиншоотлар қурилиши учун гидрометеорологик шароитлари энг қулай бўлган майдон (трасса йўналиши)ни танлаш;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementсувдан фойдаланиш учун сув объекти ёки унинг участкаларини танлаш;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementгидрологик ва метеорологик кузатувлар учун гидрометрик створлар ва постлар (пунктлар) жойлашадиган жойларни танлаш;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementаввалги йилларда содир бўлган сув тошқинлари излари бўйича сувнинг максимал сатҳини аниқлаш;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementдарё ўзанлари ва уларнинг қайир участкаларининг гидравлик тавсифига аниқлик киритиш учун.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element26. Кўздан кечириш тарзидаги (рекогносцировка) текширишлар картографик материаллардан, шу жумладан аэрокосмик сёмка материалларидан, ер тузиш харита ва режалардан фойдаланган ҳолда амалга оширилади. Рекогносцировка текширишларида, зарурат туғилганда, инструментал геодезик ва гидрометрик ишларнинг айрим турлари бажарилади (сув сарфини ўлчаш, кимёвий ва бактериологик таҳлиллар учун намуналар олиш, баланд сув сатҳи белгиларини, сувнинг бўйлама нишаблигини ва дарё ўзани кўндаланг профилларини ва унинг водийсини ўрганиш).
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element27. Сув объектларининг гидрологик режими кўрсаткичларини ва метеорологик элементлари кузатишларини муҳандислик гидрометеорология изланишлари таркибида уларни гидрологик ва (ёки) метеорологик жиҳатдан етарли даражада ўрганилмаган ёки умуман ўрганилмаган ҳудудларда амалга ошириш керак.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element28. Етарли даражада гидрологик ўрганилганлик шароитларида дарёлар режимини кузатиш қуйидаги ҳолларда амалга оширилади:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementқурилиш объектини жойлаштириш шароитларини белгиловчи мураккаб гидрометеорологик жараён ва ҳодисаларни (ўзан жараёнлари ва селлар) ўрганишда;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementдарё узунлиги бўйлаб кўчириб бўлмайдиган (музлаш шароитлари, оқим тезлиги) гидрологик режим кўрсаткичларини муфассал ўрганишда;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementдарё ўзанида жойлаштирилиши аниқ олинган створда ёки асосий иншоотлар участкасида гидрологик шароитларни муфассал баҳолашни талаб қилувчи масъул гидротехник иншоотларни лойиҳалаш учун муҳандислик изланишларида.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element29. Кузатишлар бошланишидан аввал изланишлар объектида ишларни бажаришни таъминловчи кузатиш пунктлари ва жиҳозларидан иборат гидрологик ёки метеорологик тармоқ ташкил қилиниши керак.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element30. Гидрометеорология хизмати агентлиги постлари ва станцияларидаги кузатишларнинг стандарт комплексларига кирмайдиган махсус ишлар бажарилганда WMO-№ 16 да белгиланган усуллар қўлланилиши мумкин.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element31. Гидрологик ва метеорологик кузатишларнинг таркиби муҳандислик изланишлари бажарилаётган иншоотларнинг турига, сув объекти гидрологик режими ва ҳудуд иқлим шароитларининг ўрганилганлик даражасига боғлиқ равишда аниқланади.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element32. Гидрологик кузатишлар бажарилишидаги ишлар таркиби қуйидаги ўлчашларни ўз ичига олиши керак:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementсув сатҳи ва сарфини;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementмуаллақ ва туб чўкиндилар сарфини.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementБаъзи ҳолларда муҳандислик изланишлари таркибига қўшимча тарзда қуйидагиларнинг бажарилиши киритилади:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementсув оқими тезлиги ва йўналишини ўлчаш;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementўзан ва қайирларнинг нотекислик (ғадир-будурлик) коэффициентини аниқлаш;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementгидрокимёвий режимни ўрганиш;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementҳарорат режимини ўрганиш;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementмузлаш режими ва ҳодисасини ўрганиш;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementўзан жараёнини ўрганиш;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementтўлқин режимини ўрганиш.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element33. Муҳандислик гидрометеорология изланишлари таркибида бажариладиган асосий метеорологик кузатувларга қуйидагилар кириши керак:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementатмосфера босимини кузатиш;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementҳаво ҳарорати ва намлигини кузатиш;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementшамол тезлиги ва йўналишини кузатиш;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementтупроқ юзасидаги ҳарорат ва тупроқ юзасининг ҳолатини кузатиш;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementатмосфера ёғинларини кузатиш;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementбулутлиликни кузатиш;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementметеорологик кўриш узоқлигини кузатиш;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementатмосфера ҳодисаларини кузатиш;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementқор қалинлигини кузатиш.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element34. Зарурат туғилганда метеорологик кузатишлар таркибига қуйидаги махсус ишлар киритилади:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementқуёш радиациясини кузатиш;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementсув юзасидан буғланишни кузатиш;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementтермик режимни кузатиш (WMO-№ 100).
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element35. Муҳандислик гидрометеорология изланишлари даврида кузатишлар давомийлиги етарли даражадаги ишончлиликда, ўрганилаётган кўрсаткичлар бир давр мобайнида қурилиш майдони ва таянч пост-аналогда олинадиган маълумотлар ўртасидаги корреляцион боғлиқликни ўрнатиш учун керак бўлган вақт билан аниқланиши керак.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element36. Лойиҳаланаётган иншоотлар ҳудудида хавфли гидрометирологик жараён ва ҳодисалар содир бўлиш эҳтимоли бўлган тақдирда муҳандислик изланишлари натижасида ушбу жараён, ҳодисаларнинг кўрсаткичларини аниқлаш ва ривожланишини башорат қилиш учун лойиҳа босқичларига мос келадиган зарур ва етарли бўлган маълумотлар олиниши керак.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element37. Узоқ муддатли контекстда эҳтимолий тақсимотга эга бўлган хавфли жараёнлар ва ҳодисаларнинг ҳисобий кўрсаткичларини аниқлаш учун фойдаланиладиган бирламчи маълумотлар йиллик қийматлари қаторини ва яққол ажралиб турувчи максимумлар ҳисобга олиниши керак.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element38. Хавфли гидрометеорологик жараён ва ҳодисаларни ўрганишда муҳандислик изланишлари махсус дастурлар асосида муҳандислик гидрометеорология изланишлари учун нафақат анъанавий-гидрометрик, гидроморфометрик, гидрологик, аэровизуал усуллардан фойдаланиб, балки лаборатория шароитларида моделлаштириш, реал объектларда тажриба-экспериментал, компьютер ва математик моделлаштириш усуллардан фойдаланиш йўллари билан ҳам бажарилиши керак. Муҳандислик гидрометеорология изланишлари дастурида кўриладиган ишларнинг таркиби, ҳар бир аниқ ҳолда лойиҳа босқичи, жараён тури ва табиий шароитларнинг мураккаблиги билан аниқланади.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element39. Хавфли гидрометеорологик жараён ва ҳодисаларни лойиҳалашда гидрологик (5.1-жадвал) ва метеорологик (5.2-жадвал) жараён ва ҳодисалар жадвалида келтирилган кўрсаткичлар чегараларидан юқори бўлганларини ҳисобга олиш керак.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element|
5.1-жадвал | |
|
Хавфли гидрометеорологик жараён ва ҳодисалар тури |
Жараён ва ҳодисалар намоён бўлишининг миқдорий кўрсаткичлари |
|
Уюрмали қуюн |
Диаметри 500 метргача бўлган атмосфера гидрдоби ёки қумли гирдоб (шамол тезлиги 18 — 32,5 m/s бўлганда «Фужита» шкаласи бўйича бўрон типли, максимал тезлиги 100 m/s). |
|
Шамол (шамол бўрони) |
Тезлиги 20 m/s дан ортиқ (Бофорт шкаласи бўйича 8 балли шамол бўронларининг бошланиш чегараси) ва кучайган пайтларда 40 м/с дан ортиқ (Бофорт шкаласи бўйича 12 балли шамол довулининг бошланиш чегараси)ни ташкил этади. |
|
Ёмғир |
Сел келиши ва жала қуйиш хавфи бўлган туманларда ёғинларнинг миқдори 12 ва ундан кам соатда 30 mm дан ортиқни ташкил этади. Қолган ҳудудларда: 12 ва ундан кам соатда 50 mm дан ортиқ; 2 суткада 100 mm ва ундан ортиқ; 4 суткада 150 mm ва ундан ортиқ; 9 суткада 250 mm ва ундан ортиқ; 14 суткада 400 mm ва ундан ортиқ. |
|
Жала |
1 соатда ёғингарчилик миқдори 30 mm дан кўп |
|
Яхвонлик |
Ҳаводаги симларда деворининг қалинлиги 25 mm дан қалин муз қопламининг ҳосил бўлиши |
|
Жуда кучли қор ёғиши |
1 соатда ёғингарчилик миқдори 20 mm дан кўп |
|
Жуда катта дўл ёғиши |
Ёғин пайтида дўлнинг катталиги 20 mm дан катта |
|
Кучли қум бўронлари |
Қум бўронлари пайтида шамол тезлигининг ўртача кўрсаткичи 15 m/s ва кўриниш масофаси 500 m гача |
|
Кучли туман |
Туман вақтида кўриниш 50 m гача |
|
Қор кўчкиси |
Тик қияликлардан 0.01 млн/m3 қор ёки музли қатламнинг тўсатдан тез ҳаракатланиши |
|
Сел оқимлари |
Қисқа вақт ичида кучли ёмғир ёғишидан ҳосил бўладиган аҳоли ва халқ хўжалиги объектларига хавф солувчи оқимлар |
|
Юқори ҳароратлар |
+40ºС дан юқори |
|
Паст ҳароратлар |
-10ºС дан паст |
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element|
|
5.2-жадвал |
|
Жараён ва ҳодисалар тури |
Жараён ва ҳодисалар намоён бўлишининг миқдорий кўрсаткичлари |
|
Тўлин сув |
Йилнинг маълум даврларида тўйиниш манбаларидан сув қўшилишининг (қор ва музлар эриши натижасида) ортиши билан сув сатҳининг суткасига 1 m дан ошиб бориши ҳамда 15 фоиз майдон бирлигидан кам бўлмаган жойни сув босиши. |
|
Шовуш |
Дарёларда муз парчаларининг маълум бир қисмларида йиғилиб қолиши билан сув сатҳининг юқори қисмда кўтарилиши ва қуйида пасайиши кузатилади. Кўтарилиш жараёни суткасига 1 m дан ортган ҳолатлар. |
|
Музларнинг тиқилиб қолиши (затор) |
Дарёларда муз парчаларининг маълум бир қисмларида йиғилиб қолиши билан сув сатҳининг юқори қисмда кўтарилиши ва қуйида пасайиши кузатилади. Кўтарилиш жараёни суткасига 1 m дан ортган ҳолатлар. |
|
Тошқин |
Гидрологик режимнинг фазаси бўлиб, дарё ёки кўл суви сатҳининг кўтарилиши натижасида қуруқликни сув босиши. Тошқин дарё суви, асосан, ҳаво ҳарорати кескин кўтарилиб, қор ёки музликлар қисқа вақтда кўп миқдорда эриганда, қаттиқ жала қуйганда суткасига сув сатҳининг кўтарилиши 1 m дан кам бўлмаган ҳолатда |
|
Кам сувлик (межен) |
Сув сатҳининг сув олиш иншоотининг лойиҳавий сув олиш сатҳидан, оқава сув чиқариш жойлари ва кема қатнови мумкин бўлган навигация сатҳидан камида 10 кунгача пасайиши. |
|
Ўзан деформацияси |
Дарё ва бошқа сув объектларининг қирғоқ чизиғини ўзгартириши 1 m/йилдан катта бўлиши |
|
Мегацунами |
Сув ости ёки қирғоқ бўйларида кучли ер силкинишидан вужудга келадиган ёпиқ сув ҳавзаларидаги шартли цунами ҳодисаси. Ҳодиса пайтида қирғоққа уриладиган тўлқин баландлиги 2 m дан, тўлқин энергияси 20 km/h дан юқори бўлганда. |
|
Кучли тўлқинланиш |
Тўлқинланиш қирғоқ минтақасида 4 m дан баланд бўлганда. |
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element40. Муҳандислик гидрометеорология изланишларининг якуний босқичида олинган материаллар камерал қайта ишланади. Бу босқичда қайта ишлаш ишлари қуйидагиларни ўз ичига олади:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementмуҳандислик гидрометеорология изланишлари даврида бажарилган кузатув материалларини узил-кесил қайта ишлаш (шундан, кузатув материалларини жорий қайта ишлаш дала шароитларида амалга оширилади);
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementлойиҳа ечимларини асослаш учун ҳисобий гидрологик ва (ёки) метеорологик кўрсаткичларни аниқлаш;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementқурилиш (трасса) ҳудудининг гидрометеорологик шароитларини баҳолаш.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element41. Муҳандислик гидрометеорология изланишлари даврида кузатишлар давомийлиги етарли даражадаги ишончлиликда, қурилиш майдонида ўрганилаётган кўрсаткич турига боғлиқ равишда 5.3-жадвалда кўрсатилган қийматлардан кам бўлмаслиги керак.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element|
|
5.3-жадвал |
|
Гидрометеорологик ўрганилганлик даражаси |
Ҳудуднинг гидрологик ва гидрометеорологик ўрганилганлик даражасини белгиловчи шароитлар |
|
Ўрганилган |
Қуйидаги шартларга жавоб берадиган репрезентатив пост (станция)нинг мавжудлиги: |
|
кузатувлар объект лойиҳасини асослаш учун зарур бўлган барча гидрометеорологик кўрсаткичлар бўйича олиб борилади; | |
|
кузатувларнинг сифати ҳисоблашларда ишлатиладиган маълумотларнинг ишончлилигини белгилайди; | |
|
агар кузатувлар даврининг давомийлиги қуйидаги миқдорлардан кам бўлмаса, дарёлар максимал сув сарфи қатори ҳисобини аниқлаш учун етарли деб қабул қилиниши мумкин: | |
|
25 йил — ўрмон зонаси учун; | |
|
30 йил — ўрмон дашт зонаси учун; | |
|
40 йил — дашт зонаси ва тоғли туманлар учун; | |
|
50 йил — қурғоқчил даштлар ва ярим чўл зоналари учун; | |
|
агар уларнинг давомийлиги қуйидаги кўрсаткичларга мувофиқ бўлса, метеорологик кузатувлар қатори етарли ҳисобланади: | |
|
ҳаво ҳарорати — 30 — 50 йил бўлса; | |
|
тупроқ ҳарорати — 10 йилдан кам бўлмаса; | |
|
тупроқнинг максимал музлаш чуқурлиги — 25 — 30 йил; яхвонлик девори ҳисобий қалинлиги — 25 — 30 йил бўлса; | |
|
шамолнинг ҳисобий босими — 20 йилдан кам бўлмаса. | |
|
Етарли даражада ўрганилмаган |
Мавжуд постлар (станциялар) ҳудудни ўрганилган деб характерловчи шароитларнинг ҳеч бўлмаганда биттасига ҳам жавоб бермайди. |
|
Ўрганилмаган |
Репрезентатив постлар (станциялар)нинг мавжуд эмаслиги. |
|
Шаклланиши фақат маҳаллий омиллар ва шароитлар (ўзан жараёнлари, сув ҳавзалари қирғоқларининг емирилиши, қор кўчкилари, дарёлардаги муз тиқинлари) билан аниқланадиган гидрометеорологик жараён ва ҳодисаларни ўрганишда. |
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element|
|
5.4-жадвал |
|
Гидрометеорологик шароитларнинг тафсилоти |
Кузатувларнинг энг кам давомийлиги |
|
Қуруқликдаги сув объектларининг гидрологик режими (ўзан жараёни, сув омборлари қирғоқларининг емирилиши режимларини қўшган ҳолда) |
Гидрологик режимнинг барча фазаларини ўзида мужассамлаштирган йиллик давр. |
|
Метеорологик элементларнинг режими |
Барча иқлим мавсумларини ўзида мужассамлаштирган йиллик давр. |
|
Экстремал ва мавсумий гидрологик ва метеорологик кўрсаткичлар (сувнинг максимал ва минимал сатҳи ва сувнинг оқиб тушиши, ҳаво ҳарорати ва ёғингарчилик, сув ҳавзаларининг қишки режими) |
Режимнинг тўлиқ фазаларини ўзида мужассамлаштирган йиллик давр ёки унда содир бўладиган иқлим мавсуми. |
|
Хавфли табиий жараёнлар |
Ёмғир ёғадиган давр (ёмғирлар мавсуми). |
|
Селлар, қор кўчкилари |
Қор эриши билан бошланиб, қор кўчкилари тушиши тугашигача бўлган давр. |
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element42. Эҳтимоллик характерига эга бўлган ҳодиса ва жараёнларнинг ҳисобий кўрсаткичларни аниқлаш ҳар йиллик таъминланиш (ошиб бориш ёки пасайиш) эҳтимоллиги асосида амалга оширилади. Хавфли гидрометеорологик жараёнлар учун ҳисобий кўрсаткич сифатида бу жараёнларнинг ҳисобий давр охирига тўғри келадиган ривожланиши эҳтимоллигининг баҳоси олинади. Ҳисобий эҳтимоллик миқдори КМК 2.01.14-98 га мувофиқ иншоотларнинг масъуллик даражасига кўра улардан фойдаланишда ишончлилиги 90 фоиз оралиқларда бўлган ҳолда аниқланади.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element43. Хавфли гидрометеорологик жараён ва ҳодисалар қуйидаги усуллар асосида аниқланиши керак:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementэҳтимолликларни статистик усуллари;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementкелгусида ривожланишни прогнозлаш усуллари;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementкомбинацион усулларда.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementБунда биринчи усул эҳтимоллик характери номоён бўладиган хавфли гидрометеорологик жараён ва ҳодисалар учун, иккинчи усул эса доимий, юз бериш эҳтимоли юқори бўлган хавфли гидрометеорологик жараён ва ҳодисалар учун ҳамда мукаммал қарорлар қабул қилиш мақсадида ҳар икки усул бир пайтда (комбинацион) қўлланилиши мумкин.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element44. Муҳандислик гидрометеорология изланишлари доирасида хавфли гидрометеорологик жараён ва ҳодисаларнинг ҳисобий кўрсаткичларини аниқлаш халқаро қабул қилинган норматив ҳужжатлар талаблари доирасида амалга оширилиши мумкин. Бундай ҳолларда кузатув маълумотлари ва ҳисобий кўрсаткичларнинг бирламчи ҳисобий жадвали, қўлланилаётган норматив ҳужжатга ҳавола қилинган ҳолда келтирилган усулнинг қисқача тавсифи берилиши лозим.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element45. Қурилиш объекти ноқулай гидрометеорологик шароитли ҳудудларда жойлаштирилиши кўзда тутилган ҳолатлар бўлиши мумкин, хусусан:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementсел оқимининг йўлида;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementқор кўчиш хавфи бор ҳудудларда;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementдарё ва бошқа сув объектларининг қирғоқ чизиғини ўзгартириши 3 m/йилдан катта бўлган жойлар;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementтўлин сув ёки ёғингарчилик даврида сув тошқинига мойил бўлган ҳудудларда.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementБундай ҳолатларда муҳандислик гидрометеорология изланишлари таркибида мос равишда хавфли гидрометеорологик жараён ва ҳодисаларнинг лойиҳаланаётган объектга бўладиган таъсирини баҳолаш билан бирга муҳандислик ҳимоя тадбирлари мажмуасини асослаш, зарур ҳолларда огоҳлантириш тизимини ишлаб чиқиш бўйича лойиҳавий кўрсаткичлар келтирилади.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element46. Муҳандислик гидрометеорология изланишлари натижалари бўйича ушбу қоидалар тўпламининг 10-банди талабларига кўра техник ҳисобот ёки хулоса тузилади. Хулосани мавжуд бўлган материалларни ўрганиш ва рекогносцировка текширишлари материаллари асосида ва чекланган миқдорда дала ишларини бажарган қуйидаги ҳолларда тузишга рухсат берилади:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementлойиҳаланаётган, масъуллик даражаси III синф бўлган иншоотлар учун;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementўрганилган ҳудудда жойлашган қурилиш майдонлари учун;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementҳудуднинг гидрологик ва иқлим шароитлари деярли таъсир қилмайдиган иншоотлар учун.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element47. Шаҳарсозлик ҳужжатлари учун муҳандислик гидрометеорология изланишлари ҳудуднинг комплекс гидрометеорология режимини ўрганишга қаратилиб, режалаштирилаётган қурилиш мақсадидан келиб чиқиб қуйидаги гидрометеорология тадқиқотлардан иборат ечимларни таъминлаши керак:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementсув объектларини сув билан таъминлаш манбаи сифатида, санитар, техник, транспорт, энергетик, мелиоратив, спорт ва маданий-маиший мақсадлар учун фойдаланиш эҳтимолини аниқлашни;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementқурилиш объектларини жойлаштириш бўйича муҳандислик ва бошқа турдаги коммуникациялар, бино иншоотларининг жойлашувини, транспорт тармоқларини йўналишларини аниқлашда фундаментал қарорлар қабул қилишни;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementхавфли гидрометеорологик жараён ва ҳодисаларнинг эҳтимолий такрорланишларини аниқлаш ҳамда уларнинг лойиҳаланаётган объектга таъсирини прогнозлаш натижасида муҳандислик муҳофазалаш иншоотларини лойиҳалаш ёки тадбирларини ишлаб чиқиш бўйича тизимли тавсиялар ишлаб чиқишни;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementзарурат туғилганда хавфли гидрометеорологик жараён ва ҳодисалардан муҳандислик ҳимоя бош режасини ишлаб чиқишни;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementҳудуднинг гидрометеорологик режими ва унга техноген омилларни баҳолаш, ундан оқилона фойдаланишни таъминлаш мақсадида ҳудуднинг гидрометеорологик режимнинг ўзгаришларини прогноз қилишни;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementтехноген омилларнинг истиқболли прогнозларида ривожланиш йўналишларини, хусусан ўрмон ёнғинлари, турли типдаги тошқинлар, селлар хавфлилик даражаси бўйича маҳаллий туманлаштириш ишларини таъминлашни;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementмуҳандислик муҳофаза тадбирлари доирасида ҳудудда ер усти сувларининг оқимини ташкил қилиш ва қуритишга қаратилган бошқа тадбирларни асослашни;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementкелгусида табиий жараёнларга бўладиган муҳандислик юкламаларининг экотизм ўзгаришларга учрашини ҳисобга олиб, табиатни муҳофаза қилиш бўйича тавсиялар ишлаб чиқишни.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element5-боб. Шаҳарсозлик ҳужжатлари учун муҳандислик гидрометеорология изланишлари
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element48. Шаҳарсозлик ҳужжатларини ишлаб чиқиш учун муҳандислик гидрометеорология изланишлари муҳандис-геодезияси, муҳандис-геологияси ва муҳандис-экологияси изланишлари комплексида олиб борилиши керак.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element49. Шаҳарсозлик ҳужжатлари учун муҳандислик гидрометеорология изланишларини олиб бориш ҳажми ва таркиби қуйидагиларни ўз ичига олади:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementўрганилаётган ҳудуд тўғрисида гидрометеорологик ва картографик материалларни таҳлил қилиш;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementрежалаштирилаётган муҳандислик коммуникациялари, транспорт тармоқларининг ҳудудда жойлашуви бўйича гидрометеорологик хулосалаш;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementхавфли гидрометеорологик жараён ва ҳодисаларнинг келгусида ривожланишини прогнозлаш.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element50. Шаҳарсозлик ҳужжатлари учун муҳандислик гидрометеорология изланишлари ҳудудда (гидрометеорологик ўрганилганлик етарли бўлмаган тақдирда) режалаштирилаётган объектларнинг масъуллик даражасига боғлиқ равишда метеорологик элементлар ва сув объектларининг гидрологик режим элементларини кузатиш ишлари ташкил қилинади ва гидрометеорологик жараёнлар ҳамда ҳодисалар ривожланиши статистик усуллар ёрдамида (экстрополяция) прогноз қилинади.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementЕтарли даражада гидрометеорологик ўрганилган ҳудудларда ушбу тадқиқотлар фақатгина мавжуд метеорологик станциялар ва гидрологик постлар кузатув тизимининг стандарт дастурига кирмайдиган махсус кузатув ишларини олиб бориш билан боғлиқ тадқиқотларни талаб қилгандагина кўзда тутилади.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element51. Янги шаҳарлар қурилишининг муҳандислик гидрометеорология изланишлари таркибида мазкур ҳудуддаги мавжуд метеостанция ваколатли бўлмаган тақдирда метеорологик кузатувлар олиб бориш мажбурийдир.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element52. Метеокузатишлар энг камида бир йиллик даврий режимни кузатишдан иборат бўлиб, ҳудудда доимий фаолият кўрсатиши керак. Бундан ташқари энг яқин метеостанция маълумотлари асосида ҳудуднинг микроиқлим хусусиятлари ҳамда ёруғлик иқлими, қуёш радиацияси, атмосфера электрланиши тавсифланади.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element53. Ҳудуд микроиқлимини текшириш ишларининг таркиби қуйидагилардан иборат бўлади:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementернинг энергия баланси тенгламасига асосланган микроиқлимини ташкил қилувчилар (албедо, қуёш энергиясининг сарфланиш ва ютилиш миқдорлари, ер юзасининг температура режими) бўйича тавсифлаш;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementатмосфера ёғинлари, ҳаво ва ер юзаси ҳарорати, қор қалинлиги, шамол тезлиги ва йўналишини аниқлаш;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementатмосфера жараёнлари ва ҳодисаларининг йил давомида такрорланишини аниқлаш;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementатмосферанинг коррозиявий фаоллигини аниқлаш;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementҳавонинг гигиеник хусусиятларини аниқлаш.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element54. Ҳудудда гидрологик текшириш ишларининг таркиби қуйидагилардан иборат бўлади:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementсув объектларидан сув таъминоти манбаи сифатида фойдаланиш имкониятини белгиловчи асосий гидрологик ва гидрокимёвий мезонлар бўйича аниқлаш;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementчизиқли объектларнинг сув объектларидан кесиб ўтиш жойларидаги оптимал ечимларини аниқлаш;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementхавфли гидрологик жараён ва ҳодисаларнинг вақт ва маконда тақсимотини аниқлаш.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element55. Сув объектларидан сув таъминоти манбаи сифатида фойдаланиш имкониятини белгиловчи асосий гидрологик ва гидрокимёвий мезонлар бўйича аниқлаш ишлари қуйидаги таркибдан иборат бўлади:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementсувнинг кимёвий таркиби ва лойқалиги;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementсув ҳавзасининг юқори оқимида ташланаётган саноат ва маиший оқова сувларнинг миқдори ва кимёвий таркиби;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementҳавзада қишлоқ хўжалиги майдонларининг жойлашуви, қўлланиладиган кимёвий ўғитлар ва бошқа бирикмаларнинг сув объектига тушиш даражаси;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementсув ҳавзасининг санитар-гигиеник ҳолати ва бактериологик ифлосланиш манбалари;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementсув сарфи ва сатҳининг минимал даражаси, ҳавзада юза оқимнинг йўқолиши муддатлари;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementрежалаштирилаётган гидроиншоотларга сув олиш жойларининг ноқулай гидрологик ва гидробиологик шароитларга (фитопланктонларнинг ривожланиш даври, балиқ ва бошқа сув жониворларининг уруғ қўйиши, кўчиши, тўпланиши) боғлиқ равишда узилишлар бўлишини асослаш;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementҳудуднинг мукаммал сув балансини аниқлаш;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementинсоннинг хўжалик фаолияти натижасида сув объектларининг табиий режимини бузилиши.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementСув объектларидан сув таъминоти манбаи сифатида фойдаланиш имкониятини ўрганиш гидрологик режим элементларининг камида бир йиллик кузатув натижаларига таяниши керак.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element56. Чизиқли объектларнинг сув объектларидан кесиб ўтиш жойларидаги оптимал ечимларини аниқлаш қуйидаги кўрсаткичларга боғлиқ бўлади:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementчизиқли объектларнинг кесиб ўтиш жойларидаги сув объектнинг минимал ва максимал сув сарфи ҳамда сатҳи (кесиб ўтувчи объект максимал ва минимал қийматлардан 1.4 баробар оширилган ишончли қийматларда);
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementкемалар ҳаракатланадиган сув объектларида кесиб ўтиш баландлиги кемаларнинг энг баланд ўлчамидан юқори бўлиши;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementўзан жараёнларининг вертикал ва горизонтал ривожланиш интенсивлиги, намоён бўлиш шаклига кўра режалаштирилаётган ёки лойиҳаланаётган кесиб ўтувчи объектнинг эксплуатация давридан кичик бўлиши.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element57. Хавфли гидрологик жараён ва ҳодисаларнинг вақт ва маконда бўлишини баҳолаш қуйидагилардан иборат бўлади:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementхавфли гидрологик жараён ва ҳодисаларни стохастик баҳолаш;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementхавфли гидрологик жараён ва ҳодисаларни детерминистик баҳолаш;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementшартли сценарийлар ишлаб чиқиш орқали экстраполяцияланган миқдорларнинг маконда ўзгаришини прогнозлаш (бунда SSG-18 ва WMO-№ 1150 га мувофиқ геофазовий симуляциялаш ва моделлаштириш тамойилларига таянилади).
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element58. Саноат ва аҳоли яшаш жойларининг ўзаро жойлашишини баҳолаш учун тропосфера қатламида саноат ифлосланишининг тақсимланишига таъсир қилувчи метеорологик омиллардан фойдаланилади. Бунда вертикал тузилиш бўйича саноат зонасининг, саноат объектининг ва алоҳида ифлослантирувчи манбанинг метеорологик омиллар таъсирида ҳудудни ифлослантириши ўрганилиб, қуйидаги асосий метеорологик ҳолатлар ва кўрсаткичлар қамраб олинади:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementмаҳаллий масштабдаги атмосфера циркуляциясининг даврийлиги ва хусусиятлари;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementйилнинг илиқ даврида тез-тез такрорланадиган шамол йўналиши;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementберилган миқдордан кам бўлган шамол тезлигининг такрорланиб туриши;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementинверциянинг такрорланиб туриши ва хусусиятлари;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementтуман, атмосфера ёғинлари (EUROCODE 7, NS-R-3, NS-G-3.5 га мувофиқ уларнинг кимёвий таркиби-ишқорийлиги ёки кислоталилигини баҳолаш мақсадида).
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element59. Шаҳарсозлик ҳужжатларини ишлаб чиқиш учун муҳандислик гидрометеорология изланишлари таркибий қисми қуйидагилардан иборат бўлиши керак:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementа) иқлим кўрсаткичлари:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementҳаво ҳарорати ва намлиги, атмосфера ёғинларининг миқдори ва интенсивлиги, шамол тезлигининг экстремал ва ўртача қийматлари;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementқор қопламининг энг юқори миқдори ва тупроқнинг музлаш чуқурлиги;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementхавфли атмосфера ҳодисалари (минимал даврий оралиқлар 3, 6, 12, 24 соатда ва 2, 5, 10, 20, 50, 100 ва 500 йиллик такрорланиш эҳтимолликларда) (ASCE/SEI 7 — 16).
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementб) дарёларнинг гидрологик режими:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementсув ва чўкиндилар сарфи режими (минимал ва максимал сув сарфлари, даврий гидрографлари, сув сарфининг таъминланганлик эгри чизиқлари бўйича ва мавсумий йиллик тақсимоти) йирик ва муаллақ заррачаларнинг оқимга боғлиқ равишда сарфи, сатҳий режими (сувнинг энг баланд сатҳи);
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementсув босадиган ерларнинг чегаралари;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementмузлаш режими;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementўзан жараёнлари (ўзан жараёнларининг тури, уларнинг шиддатлилиги ва ривожланиш даражаси, қирғоқ деформациясининг тавсифи).
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementд) кўллар, сунъий сув омборлар режими:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementсув сатҳининг максимал ва экстремал миқдорлари, сув (тўлқинининг) бостириб келиши ва қайтишидаги сатҳининг ўзгариши, сейшлар жараёнида сувнинг қирғоққа бостириб келишидаги сатҳи ва жараённинг даврийлиги, кучли зилзилалар вақтида акваториядаги тўлқинланиш жараёни (мегацунамилар), лимнологик жараёнларнинг тавсифи, сув омборлари қирғоқларининг емирилиш тури, йўналганлиги, интенсивлиги ва ривожланиш даражаси.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementэ) сел оқимларининг тарқалиш чегаралари, сел хавфи бўлган даврнинг давомийлиги, сел келишининг такрорийлиги (комплекс асослашга ҳудуднинг геологик тузилиши, кунлик ва суткалик максимал ёғин шароитида сел оқимларининг сарфи боғлиқлиги фонида эришилади).
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementф) қор кўчкилари содир бўлишининг такрорийлиги, кўчкилар тарқалиши ва ҳаво тўлқини таъсирининг чегаралари, қор кўчкилари содир бўлиш даврининг давомийлиги.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementг) юқоридагилардан ташқари қурилишнинг иқлим кўрсаткичларни киритиш лозим бўлиб, буларга:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementҳудудда қуёш радиация баланси маълумотлари;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementҳарорат ва шамол йўналишига боғлиқ равишда атмосфера намлиги кўрсаткичлари;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementшамол йўналишига боғлиқ равишда шамол тезлиги ва ҳарорат кўрсаткичлари;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementтупроқ қатламининг ҳароратига боғлиқ равишда музлаш чуқурлиги тўғрисидаги маълумотлар бўлиши керак.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element6-боб. Иншоотлар қурилишига инвестицияларни асослаш учун муҳандислик гидрометеорология изланишлари
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element60. Иншоотлар қурилишига инвестицияларни асослаш учун муҳандислик гидрометеорология изланишлари қуйидагиларни таъминлаши керак:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementқурилиш участкалари (трассалар ўтиш жойи)нинг барча вариантларининг гидрометеорологик шароитларини ўрганиш;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementқурилиш майдонига (трассга) хавфли гидрометеорологик жараён ва ҳодисалар таъсири эҳтимолини аниқлаш ва уларнинг кўрсаткичларини баҳолаш;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementқурилиш майдонининг (трассанинг) оптимал вариантини (гидрометеорологик шароитлар бўйича) асослаш ва муҳандислик муҳофазаси чора-тадбирлари ва иншоотларини лойиҳалаш учун таклифлар киритиш.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element61. Қўйилган вазифаларни ечиш учун қурилиш майдонини танлаш бўйича муҳандислик гидрометеорология изланишлари таркибида, уларни жойлаштиришнинг ҳар бир варианти учун:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementизланишлар туманининг гидрометеорологик ва картографик ўрганилганлиги тўғрисидаги материалларни йиғиш ва таҳлил қилиш;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementқурилиш майдони жойлаштирилиши мўлжалланган тумандаги сув объектларини рекогносцировка қилиш.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element62. Чизиқли иншоот трассасининг йўналишини танлаш бўйича изланишлар таркибида қўшимча равишда қуйидагилар кўзда тутилиши керак:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementтрасса ўтказиладиган вариантларини, энг катта ва мураккаб сув объектларидан ўтиш жойларини ажратиб кўрсатган ҳолда камерал трассалаштириш (белгилаш). Ушбу ўтиш жойлари мукаммал кўрикдан ўтказилади;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementҳар бир рақобатчи вариантлар бўйича трасса ўтказиладиган йўлкада аэровизуал ёки ер юзида рекогносцировка текширишлари;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementтрасса сув объектлари бўйлаб ўтказилган жойларда ер юзида рекогносцировка текширишлари. Бунда улар режимининг чизиқли иншоотларга таъсир қилиш эҳтимолини аниқлаш керак;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementер юзида гидроморфологик текширишлар ва трасса муҳандис-гидрологик шароитлари мураккаб бўлган катта сув объектларидан ўтиш жойларида рақобатга қодир бўлган вариантларини ишлаб чиқиш.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element63. Ўрганилганлик даражаси материалларини йиғиш ва таҳлил қилиш натижасида ва уларни рекогносцировка текширишлари натижалари билан тўлдириш натижасида, қурилиш майдони (трасса йўналиши)нинг ҳар бир варианти бўйича қуйидагилар олиниши керак:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementдарё бассейни, ўзани ва қайири, кўлнинг, сув омборининг асосий характеристикаси;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementҳудуд (трасса йўли) иқлим шароитларининг асосий характеристикаси;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementэнг яқин гидрологик постлар бўйича сув максимал сатҳи ва сарфининг йиллик миқдорлари;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementмузлаш режими ва муз ҳаракати шароитлари тўғрисида маълумотлар;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementўзан деформациялари ва сув омбори қирғоқлари емирилиши ҳақида (турли йилларда амалга оширилган рельеф сёмкаларини таққослаш асосида ўрганилаётган участкадаги уларнинг характери, жадаллиги (интенсивлиги), йўналганлиги ва намоён бўлиш шакллари;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementхавфли табиий жараён ва ҳодисалар (селлар, қор кўчкилари, қуюнлар, бўронлар, тўфонлар) содир бўлиш эҳтимоли ҳақида, уларнинг давомийлиги, такрорийлиги ва тарқалиш чегаралари тўғрисида маълумотлар;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementиншоотлар майдони (трасса ўтиш жойи)нинг гидрологик режимига таъсир қилувчи, ўзанда жойлашган гидротехник иншоотлар ва дарё бассейнидаги хўжалик чора-тадбирлари мавжудлиги тўғрисидаги маълумотлар.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementЧизиқли иншоотлар трассаси йўналишини танлашда гидрологик шароитларнинг асосий кўрсаткичлари ўрта ва катта дарёлардан ўтиш участкалари учун аниқланади.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element64. Қурилиш майдони (трассаси)ни танлашда муҳандислик гидрометеорология шароитлари асосий (аниқловчи) бўлган ҳолларда ўрганилмаган ёки етарли даражада ўрганимаган ҳудудлар шароитларида жойлашадиган I ва II синф иншоотлари учун, муҳандислик изланишлари таркибида сув объектларининг метеорологик кўрсаткичлари ва гидрологик режим элементларини, ҳамда гидрометеорологик жараён ва ҳодисаларни кузатишлар кўзда тутилиши керак.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element65. Ўрганилаётган ҳудуд салбий (нобоп) таъсирлар остида қолган ҳолларда, гидрометеорологик шароитларни дастлабки баҳолаш натижаларига кўра қурилиш майдони (трасса йўналиши)нинг оптимал вариантини танлаш бўйича ва иншоот муҳандислик муҳофазаси бўйича тавсиялар берилади ҳамда лойиҳа ҳужжатлари ишлаб чиқиш учун муҳандислик изланишлари олиб бориш кераклиги асослаб берилиши керак.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element66. Қурилиш майдони (трасса йўналиши)ни танлашда аниқланиши керак бўлган гидрометеорологик кўрсаткичлар рўйхати 7.1-жадвалда келтирилган.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element|
|
7.1-жадвал |
|
Гидрометеорологик шароитлар |
Гидрометеорологик кўрсаткичлар |
|
Иқлим |
Ҳаво ҳарорати, намлигининг экстремал ва ўртача қийматлари, атмосфера ёғинларининг миқдори ва интенсивлиги, шамол тезлиги ва йўналиши, қор қатлами баландлиги ва тупроқ қатламининг музлаш чуқурлиги ва атмосфера ҳодисалари |
|
Дарёларнинг гидрологик режими |
Сатҳлар режими (сувнинг энг баланд сатҳи, сув босадиган ерларнинг чегаралари, музлаш режими, ўзан жараёнларининг режими (ўзан жараёнларининг тури, уларнинг шиддатлилиги ва ривожланиш даражаси, қирғоқ деформациясининг тавсифи) |
|
Сув омборлари қирғоқларининг емирилиши |
Жараёнлар тури, уларнинг йўналганлиги, шиддатлилиги ва ривожланиш даражаси |
|
Селлар |
Сел оқимларининг тарқалиш чегаралари, сел хавфи бўлган даврнинг давомийлиги, сел келишининг такрорийлиги |
|
Қор кўчкилари |
Кўчкилар содир бўлишининг такрорийлиги, кўчкилар тарқалиши ва ҳаво тўлқини таъсирининг чегаралари, қор кўчкилари содир бўлиш даврининг давомийлиги. |
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element7-боб. Янги, кенгайтирилаётган, реконструкция қилинаётган ва қайта жиҳозланаётган иншоотларнинг қурилиш лойиҳасини ишлаб чиқиш учун бажариладиган муҳандислик гидрометеорология изланишлари
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element67. Янги иншоотларни қуриш лойиҳасини ишлаб чиқиш учун бажариладиган муҳандислик гидрометеорология изланишлари натижалари қуйидаги вазифаларни ечишни таъминлаши керак:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementТанлаб олинган қурилиш майдони (трасса йўналиши)нинг муҳандислик гидрометеорология шароитларига аниқлик киритиш ва қурилишга инвестициялар киритишни асослаш босқичини ишлаб чиқишда аниқланган сув объектларининг гидрологик режими ва туман (ҳудуд)нинг иқлим шароитлари кўрсаткичлари ишончлилигини орттириш;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementхавфли муҳандислик гидрометеорологик жараён ва ҳодисалар таъсири остида бўлган участкаларни қидириб топиш ва лойиҳаланаётган объектларнинг муҳандислик муҳофазаси бўйича лойиҳа ва қурилиш чора-тадбирларини асослаш учун уларнинг, яъни хавфли муҳандислик гидрометеорологик жараён ва ҳодисаларнинг кўрсаткичларини аниқлаш;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementиншоотлар асосий параметрларини танлашни асослаш ва улардан фойдаланишнинг гидрометеорологик шароитларини таъминлаш.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element68. Муҳандислик изланишлари таркибида қуйидагилар кўзда тутилиши керак:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementқурилиш ҳудуди (трасса йўли) гидрометеорологик ўрганилганлиги бўйича қўшимча материаллар йиғиш, шу жумладан ўрганилаётган сув объекти гидрологик режими бўйича ҳамда корхонадан фойдаланиш даври учун пост-аналоглар бўйича материаллар йиғиш;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementэкстремал гидрометеорологик кўрсаткичлар намоён бўлиши билан боғлиқ бўлган амалдаги корхонадан фойдаланиш шароитлари лойиҳасида кўрсатилган бузилишлар тўғрисида маълумотлар йиғиш;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementманфаатдор ташкилотлар (санепидстанция, Ўзгидромет марказининг ташкилотлари) реконструкцияланаётган корхоналардаги сув объектларининг сифати ва режимига, уларнинг флора ва фаунасига ҳамда ҳаво ҳавзасига салбий (нобоп) таъсири тўғрисида маълумотлар йиғиш;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementиншоот қурилишига инвестициялар киритишни асослаш босқичида олинган муҳандислик гидрометеорология изланишлари материалларини ўрганиш;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementтанлаб олинган қурилиш майдонини (трасса ўтиш жойини) рекогносцировка йўли билан текшириш, бунда мураккаб гидрологик шароитли участкалар учун махсус ишлар ва тадқиқотлар ўтказиш зарурати белгилаб олинади;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementчизиқли иншоотлар трассасининг сув объектларидан ўтиш участкаларида ҳамда гидрологик режим таъсири доирасидан ташқарида жойлашган трассанинг сойлардаги участкаларида гидроморфологик ишлар олиб бориш;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementгидрологик (метеорологик) постларни жойлаштириш учун жой танлаш ва гидрологик (метеорологик) режим элементларини кузатишни ташкил қилиш;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementгидрологик (метеорологик) режим элементларини кузатишни амалга ошириш.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element69. Трасса сел келадиган дарё ва қуруқ сойларни (уларнинг чиқиш конусларини) кесиб ўтганда ёки трассани қор кўчкилари тушиш ва ҳаво тўлқини зарби таъсири эҳтимоли бўлган зонада ўтказилганда муҳандислик изланишлари таркибида қўшимча равишда сел ва қор кўчкилари фаолиятини ўрганишни, шунингдек, уларнинг кўрсаткичларини ҳамда лойиҳаланаётган иншоотларга таъсири эҳтимолини башорат қилишни кўзда тутиш керак.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element70. Селларнинг ҳисобий кўрсаткичларини аниқлаш учун муҳандислик изланишлари жараёнида қуйидаги маълумотлар ва материаллар олиниши керак:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementсув йиғиш майдони ва очиқ сув оқимининг ҳисобий створгача бўлган узунлиги;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementочиқ сув оқимининг ўртача нишаблиги;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementҳисобий участка (створ) доирасида очиқ сув оқимининг ўртача нишаблиги;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementсув йиғгичнинг ўртача нишаблиги;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementсув йиғгичнинг денгиз сатҳидан ўртача баландлиги;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementсув йиғгичнинг ўрмон билан қопланганлигининг нисбий миқдори;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementасосий ўзанга бевосита тушувчи асосий очиқ сув оқимининг ва барча сел талвегларининг бўйлама профиллари;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementсел оқимлари ҳамда кўрилаётган сел йўли қуйиладиган асосий дарёлар кўрсаткичларини ҳисоблаш керак бўлган створлардаги кўндаланг профиллар;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementҳар бир кўндаланг профил бўйича ўзан ва қайирда йиғилган чўкиндилар гранулометрик таркибининг эгри чизиқлари.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementСелларнинг ҳисобий кўрсаткичларини аниқлашда яна қуйидагилардан фойдаланилади: увалоқ ва кучсиз цементланган ётқизиқлар тарқалган зоналар, сурилмалар, қуламалар ва тўкилмалар участкалари ажратиб кўрсатилган муҳандис-геологик харитасидан, эрозия зоналари ажратиб кўрсатилган тупроқ-эрозия харитаси ва ўсимликлар харитасидан.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element71. Қор кўчкиларидан муҳофаза қилиш иншоотларини лойиҳалаш учун қор кўчкилари кўрсаткичларини ҳисоблашда қор йиғиладиган майдон юзаси, кўчки фронтининг ўртача баландлиги, қор қатламининг ўртача зичлиги ва баландлиги, кўчки босиб ўтадиган масофа узунлиги, ёнбағирларнинг оғиш бурчаги тўғрисида маълумотлар олиниши керак.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element72. Танлаб олинган қурилиш майдони сув объектларининг салбий (нобоп) таъсирига тушадиган ҳудудда жойлашган тақдирда муҳандислик муҳофазаси иншоотлари ва чора-тадбирларини асослаш учун ўтказиладиган кузатишлар таркиби таъсирнинг турини ҳисобга олган ҳолда белгиланиши керак.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element73. Ҳудудни сув босган тақдирда сув сатҳини кузатиб бориш, эпизодик равишда сув сарфини ўлчаб туриш, сувнинг бетонга нисбатан агрессивлигини аниқлаб, унинг кимёвий таркибини ўрганиш керак. Музларнинг тиқилиб қолиши оқибатида сув сатҳининг юқори кўтарилиши содир бўлган ҳолларда муҳандислик изланишлари таркибига баҳорги муз юришини, зарурат туғилганда кузги муз юришини ҳам кузатишларни йўлга қўйиш керак.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element74. Қурилиш майдони ёнидаги ўзан қирғоқлари, унинг таги ва қайир юзаси емирилиши кузатилганда муҳандислик изланишлари таркибига ўзан жараёнларини кузатиш ишлари қўшилади. Ишларнинг таркиби ва ҳажми ўрганилаётган участкада ўзан жараёнларининг тури ва шаклидан келиб чиққан ҳолда белгиланади. Умумий ҳолда қуйидаги ишлар комплекси бажарилиши кўзда тутилиши керак:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementкўндаланг профиллар бўйлаб дарё ўзанидаги сув чуқурлигини (зарурат туғилганда қайирдаги сув чуқурлигини ҳам) ўлчаш;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementўлчов створлари бўйлаб оқим тезлиги ва йўналишини ўлчаш;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementўлчов створлари бўйлаб оқимнинг лойқалигини ва чўкиндилар сарфини ўлчаш;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementтуб ётқизиқлардан намуналар олиш ва уларнинг гранулометрик таркибини аниқлаш.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element75. Миқдорий нуқтайи назардан баҳолаш фақат ўзан жараёнини башорат қилиш ёрдамида амалга ошириш мумкин бўлган, қирғоқларнинг деформацияланиш шароитлари мураккаб бўлган ҳолларда муҳандислик изланишлари таркибида зарур бўлган ҳолатларда моделлаш усулларидан фойдаланишни ўз ичига олган махсус дастурлар (программалар) бўйича тадқиқотларни кўзда тутиш керак.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element76. Ишлаб чиқариш ва бошқа мақсадларга мўлжалланган қурилиш объектлари муҳандислик муҳофазаси чора-тадбирлари ва иншоотларини асослаш учун олиб борилган изланишлар натижасида асосий гидрометеорологик кўрсаткичлар олиниши керак (8.1 жадвал).
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element77. Иншоотларнинг асосий параметрлари ва улардан фойдаланишнинг гидрометеорологик шароитларини танлашни асослаш учун зарур бўлган ҳисобий кўрсаткичларнинг таркиби иншоотлар турларини лойиҳалаш бўйича ушбу Қоидаларнинг 10-боби талабларига кўра аниқланади.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element|
|
8.1-жадвал |
|
Гидрометеорологик шароитлар |
Гидрометеорологик кўрсаткичлар |
|
Иқлим |
Ер юзасида ва баландликларда шамол тезлиги, йўналишининг тақсимланиши, ёғингарчиликнинг ҳисобий суткалик максимуми, яхвонлик деворининг максимал қалинлиги, илиқ ва совуқ даврларнинг давомийлиги, қор қатламининг пайдо бўлиш, сақланиб туриш, емирилиш ва эриб кетиш саналари, ҳаво ўртача суткалик ҳароратининг берилган кўрсаткичлардан ўтиш саналари, ҳаво ҳароратининг берилган миқдорларидан юқори ва паст бўлган даврларининг давомийлиги. |
|
Дарёларнинг гидрологик режими |
Сувнинг ҳисобий энг юқори сатҳи ва сарфи миқдорлари, ҳисобий сатҳларга тўғри келадиган ҳудудларни сув босиш чегаралари, муз ҳаракатининг (юришининг) энг юқори сатҳи, оқимларнинг ҳисобий тезликлари, башорат қилинадиган давр охирига тўғри келадиган ўзан режаланган силжишининг ўртача тезлиги ва қирғоқ деформация зонасининг чегараси. |
|
Кўллар, сув омборлари қирғоқларининг емирилиши |
Башорат қилинадиган давр охирига тўғри келадиган қирғоқ емирилиши зонаси чегарасининг ҳолати ва унинг ҳисобий профили |
|
Селлар |
Ёғингарчиликнинг ҳисобий суткалик максимуми, сел оқимининг максимал сарфи ва ҳажми, сел оқими ўтадиган зонанинг кенглиги, ҳаракат тезлиги, бир тошқин натижасида олиб чиқилган ётқизиқларнинг максимал ҳажми. |
|
Қор кўчкилари |
Қор кўчкисининг ҳажми ва ҳаракат тезлиги, қор кўчкиси ётқизиқларининг зичлиги ва қалинлиги, қор кўчкиси ва ҳаво тўлқинининг зарб кучи. |
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element78. Амалдаги иншоотларни кенгайтириш, реконструкция қилиш ва техник қайта жиҳозлашни лойиҳалашни ишлаб чиқиш учун бажариладиган муҳандислик гидрометеорология изланишлари қуйидагиларни таъминлаши керак:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementреконструкцияланаётган иншоотлардан фойдаланиш жараёнида таркиб топган сув объектларининг гидрологик режими ва иқлим шароитлари тўғрисида бирламчи маълумотларни олиш;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementамалдаги иншоотларнинг қурилиши, улардан фойдаланиш билан боғлиқ сув объектларининг гидрологик режими ва иқлим шароитлари ўзгаришини баҳолаш ҳамда уларни илгари берилган башорат маълумотлари билан таққослаш;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementреконструкция лойиҳасини гидрометеорологик асослаш учун ҳисобий гидрологик ва метеорологик кўрсаткичларини аниқлаш;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementатроф муҳитни муҳофаза қилиш бўйича тавсиялар ишлаб чиқиш.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element79. Реконструкция (кенгайтириш, техник қайта жиҳозлаш) объекти таркибида қуйидагилар кўзда тутилиши керак:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementаввалги даврларда амалдаги иншоотларни қуриш лойиҳасини ишлаб чиқиш учун бажарилган муҳандислик изланишлари материалларини йиғиш;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementўрганилаётган сув объектининг гидрологик режими бўйича, ҳамда иншоотлардан фойдаланиш даврида пост-аналоглар бўйича материаллар йиғиш;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementлойиҳада белгиланган экстремал гидрометеорологик кўрсаткичлар намоён бўлиши билан боғлиқ амалдаги иншоотлардан фойдаланиш шароитларининг бузилиши тўғрисида материаллар йиғиш;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementамалдаги иншоотларнинг сув экотизими ва атмосфера ҳавосига таъсири тўғрисидаги маълумотларни йиғиш.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element80. Қуйидаги ҳолларда муҳандислик изланишлари таркибида сув объектлари режимини кузатиш, иқлим шароитлари ва гидрометеорологик жараёнларни ўрганиш кўзда тутилиши керак:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementдастлабки баҳолашда лойиҳани асослаш учун қабул қилинган ҳисобий гидрологик кўрсаткичлар ёки иқлим шароитлари реал миқдорларидан фарқ қилиши аниқланганда;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementреконструкцияланаётган корхонадан фойдаланиш даврида иншоотларга лойиҳада ҳисобга олинмаган салбий гидрометеорологик таъсирлар аниқланганда;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementреконструкцияланадиган объектнинг атроф-муҳитга салбий таъсирининг олдини олиш учун зарур бўлган иншоотларнинг муҳандислик муҳофазаси лойиҳасини асослашни ёки чора-тадбирлари ва иншоотлар лойиҳасини асослашни ишлаб чиқиш талаб қилинганида;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementиншоотларни реконструкциялаш лойиҳалари гидрометеорологик асослашни кўзда тутган янги ҳудудни саноат нуқтайи назардан ўзлаштиришни, амалдаги сув чиқариш манбаларидан сув тортиб олишни кўпайтириш ёки янги сув чиқариш манбаларидан фойдаланиш, саноат оқоваларини кўпайтириш ва бошқа хўжалик чора-тадбирларини кўзда тутганда.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element8-боб. Иншоотлар қурилиши ва улардан фойдаланиш даври учун ишчи ҳужжатларни ишлаб чиқиш мақсадида муҳандислик гидрометеорология изланишлари олиб бориш
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element81. Ишчи ҳужжатлар ишлаб чиқиш учун муҳандислик гидрометеорология изланишлари қуйидагилар учун олиб борилиши керак:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementГидрометеорологик жараёнлар ривожланиши ёки ишончли баҳоланиши узоқ вақт давомида кузатишларни талаб қиладиган сув объектлари режимини назорат қилиш зарурат туғилганда;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementҳисобий кўрсаткичларга аниқлик киритиш ва аввал бажарилган гидрометеорологик кузатишлар давомий бўлмагани учун уларни баҳолаш ишончлилигини ошириш учун.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element82. Иншоотлар қурилиши ва улардан фойдаланиш даврида муҳандислик гидрометеорология изланишлари қуйидагилар учун олиб борилиши керак:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementМасъул гидротехник иншоотлар (дарёларда йирик гидроузеллар, нефтконлари иншоотлари ва б.) қуришда;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementқурилиш ишларининг хавфсизлигига таъсир қилувчи ва иншоотларнинг нормал ишлаш режимини бузувчи гидрологик ва метеорологик параметрлари тўғрисида тезкор ахборот олиш зарурати туғилганда;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementқурилиш майдонининг ўта мураккаб табиий шароитларда жойлашиши ва хавфли гидрометеорологик жараён ва ҳодисалар ривожланишини, уларнинг иншоотларга салбий таъсирининг олдини олиш мақсадида, назорат қилиш зарурати туғилганда;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementэкологик жиҳатдан хавфли иншоотларнинг сув ва ҳаво муҳитига таъсирини назорат қилиш зарурати туғилганда.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementКузатишлар, қоидага кўра, ўрганилаётган участка режимининг фон кўрсаткичлари бўйича репрезентатив бўлган битта таянч постида амалга оширилиши керак.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element9-боб. Хавфли гидрометеорологик жараён ва ҳодисалар мавжуд бўлган ҳолларда муҳандислик гидрометеорология изланишлари
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element83. Қурилиш учун хавфли деб ҳисобланган ва иншоотларни лойиҳалашда қайд қилиниши керак бўлган гидрометеорологик жараён ва ҳодисалар 10.1-жадвалда келтирилган.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element84. Хавфли деб 5.1 ва 5.2-жадвалда кўрсатилган миқдорий кўрсаткичлар чегараларидан катта бўлган кўрсаткичли гидрометеорологик жараён ва ҳодисалар ҳисобланади.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element|
|
|
10.1-жадвал |
|
Жараёнлар, ҳодисалар |
Жараён ва ҳодисанинг таъсир қилиш тури ва характери |
Жараён ва ҳодисанинг таъсир қилишининг тарқалиш ҳудудлари |
|
Тошқин (сув босиши) |
Жараён таъсир қилиш зонасида жойлашган бино ва иншоотларни сув босиши. |
Дарё водийларининг таги, сув омборлари, кўллар ва қирғоқ зоналари. |
|
Ниҳоятда кучли шамоллар, қуюнлар |
Жараён таъсир қилиш зонасида жойлашган бино ва иншоотларга ҳалокат келтирувчи кучга эга бўлган динамик таъсир. |
Жараён ҳаракати траекторияси йўналиши бўйлаб чўзилган фронт бўйича чегараланган йўлак. |
|
Қор кўчкилари |
Қор массаларининг ёнбағир бўйлаб ҳаракатланиши. Бу ҳаракатлар бино ва иншоотларнинг барча турига таъсир қилувчи қорнинг динамик босими ва зарбли ҳаво тўлқинлари билан бирга келади. |
Қор кўчкиси тушадиган йўналишда. |
|
Қор босишлар (уюмлари) |
Корхоналар, транспортларнинг нормал ишлашини қийинлаштирувчи қор қатламларининг катта-катта уюмлари. |
Метеорологик жараён ва ҳодисанинг таъсир зонаси. |
|
Яхвонлик |
Иншоотлар конструкциясининг, улар муз ва булдуруқ билан қопланиши оқибатида оғирлашиши. |
Жараённинг ҳар хил кўрсаткичлари бўлган айрим табиий зоналар. |
|
Сел оқимлари |
Сел оқимининг иншоотларнинг барча турларига динамик таъсири, оқимнинг сел транспорт қилинадиган зонада ўзаннинг емирилиши ва материалнинг чиқиш конуси доирасида ётқизилиши. |
Сел келадиган дарё водийсининг қия қисмлари ва вақтинчалик сув йўллари. |
|
Ўзан араёни |
Дарёнинг таги, ўзаннинг ва қайирнинг қирғоқларига аккумулятив-эрозион таъсири. Ушбу жараён бу ерда жойлаштириладиган иншоотларнинг мустаҳкамлигини ёки ундан нормал фойдаланиш шароитларини бузади. |
Дарё ўзани, қайири ва уларга ёндош ҳудудларда. |
|
Дарёлар, кўллар, сув омборлари қирғоқларининг емирилиши |
Қирғоққа эрозион таъсир. Бунинг натижасида қирғоқ орқага чекиниб, унда жойлашган иншоотларнинг бузилиши (вайрон бўлиши) юз беради. |
Дарёлар, кўллар, сув омборлари қирғоқлари бўйлари зоналарида. |
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element85. Хавфли гидрометеорологик жараён ва ҳодисалар содир бўлиш эҳтимоли бор зоналардаги муҳандислик гидрометеорология изланишлар қуйидаги вазифаларни ечиши керак:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementқурилиш майдонини жойлаштириш учун хавфли гидрометеорологик жараён ва ҳодисалар таъсири зонасидан ташқарида (имконият доирасида) жой танлаш. Бундай жойни, зарурат туғилганда, гидрометеорологик жараён ва ҳодисаларнинг йўналишини ва ривожланишини ҳисобга олган ҳолда аниқланади;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementиншоотлар ва (ёки) ҳудудларни муҳандислик муҳофазалаш лойиҳаларини ишлаб чиқишни асословчи гидрометеорологик жараён ва ҳодисалар кўрсаткичларини бевосита тадқиқотлар асосида аниқлаш.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element86. Хавфли гидрометеорологик жараён ва ҳодисаларнинг кўрсаткичлари қуйидагилар асосида аниқланиши керак:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementбаҳолашнинг статистик усуллари асосида — содир бўлиши эҳтимоллик характерига эга бўлган жараён ва ҳодисалар учун;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementулар ривожланишининг башорати — мунтазам равишда бир томонлама таъсир этувчи жараёнлар учун.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element87. Кўп йиллик қирқимда Эҳтимоллик характерига эга бўлган хавфли гидрометеорологик жараён ва ҳодисаларнинг ҳисобий кўрсаткичларини аниқлаш учун фойдаланиладиган бирламчи ахборот ўзида кўп йиллар давомидаги уларнинг ҳар йиллик қийматлари кўрсаткичларига эга бўлиши керак ҳамда мазкур Қоидалар тўпламининг 5-боб 2-бандида кўрсатилган ахборот манбаларидан олинган энг кўзга кўринган максимумлар тўғрисидаги маълумотларга ҳам эга бўлиши керак.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element10-боб. Иншоотларнинг тури ва фойдаланиш мақсадига боғлиқ равишда изланиш ишлари таркибига ва аниқланадиган гидрометеорологик кўрсаткичларга бўлган талаблар
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element88. Ер усти сувлари базасида сув таъминоти манбалари учун муҳандислик гидрометеорология изланишлари қуйидагилар учун бажарилади:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementсув билан таъминлаш эҳтимоли бўлган манбаларни талаб қилинадиган сувнинг миқдори ва сифатини ҳисобга олган ҳолда қидириб топиш учун;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementсув тортиб чиқариш қурилмаларини ўрнатиш ва уларни ҳамда уларнинг иншоотларини жойлаштиришнинг оптимал варианти учун истиқболли участкаларни танлаш учун;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementсув тортиб чиқариш қурилмаларининг конструкцияси ва параметрларини танлаш учун;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementсув тортиб олишнинг сув экосистемасига салбий (негатив) оқибатларини баҳолаш учун.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementСув объектларидан сув билан таъминлаш манбаи сифатида фойдаланиш эҳтимолини аниқлашнинг асосий мезонлари бўлиб қуйидагилар ҳисобланади:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementсувнинг кимёвий таркиби ва лойқалиги;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementдарё оқимининг юқори қисмида саноат ва хўжалик-маиший оқовалар мавжудлиги, уларнинг ҳажми ва кимёвий таркиби;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementсув йиғгич чегарасида жойлашган қишлоқ хўжалик ерларига солинадиган кимёвий ўғитлар ва заҳарли моддаларнинг таркиби;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementсув объектининг ва унинг сув йиғгичининг санитария ҳолати, сувнинг бактериологик ифлосланишининг асосий сабаблари;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementсувнинг минимал сатҳи ва сарфи дарё режимида сиртқи оқим мавжуд бўлмаган даврлар;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementамалдаги сув тортиб чиқариш қурилмаларининг ишида ноқулай гидрологик ва гидробиологик шароитлар (фитопланктоннинг ривожланиши, сув ҳавзасини ўт босиши ва б.) билан боғлиқ бўлган узилишларнинг мавжудлиги;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementхўжалик фаолияти оқибатида сув объекти табиий режимининг бузилиши.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element89. Дарёнинг ёки бошқа сув объектининг сув билан таъминлаш манбаи сифатида, сув тортиб чиқариш қурилмаларини жойлаштириш ва улардан фойдаланишни дастлабки аниқлашни ҳисобга олган ҳолда қуйидагилар асосида аниқланиши керак:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementўрганилаётган туман ҳудудида аввалги йилларда амалга оширилган изланишлар материалларини йиғиш, таҳлил қилиш ва умумлаштириш асосида;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementрекогносцировка текширишларидан олинган материаллар асосида;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementдастлабки гидрологик ҳисоблар асосида.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element90. Сув тортиб чиқариш қурилмаларини ўрнатиш учун истиқболли бўлган участкаларни ташкил қилиш учун (етарли даражада ўрганилмаган ва умуман ўрганилмаган ҳудудларда) гидрологик режимнинг асосий элементларини, қоидага кўра, камида бир йиллик давр мобайнида кузатишни йўлга қўйиш керак.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementСув тортиб чиқариш қурилмаларининг лойиҳасини ишлаб чиқиш учун муҳандислик изланишлари, уни жойлаштириш учун танлаб олинган участкаларда, қурилишга инвестициялар киритишни асослаш босқичида аниқланган муҳандис-гидрологик шароитларни янада деталлаштириш ва лойиҳаланаётган иншоотдан фойдаланишга таъсир қилувчи сув объекти гидрологик режими кўрсаткичларига аниқлик киритиш мақсадида амалга оширилади.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element91. Лойиҳа ҳужжатларини ишлаб чиқиш учун бажариладиган муҳандислик гидрометеорология изланишлари қуйидагиларни таъминлаши керак:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementсув тортиб чиқариш қурилмаларининг иншоотларини жойлаштириш створи учун сув сатҳи ҳисобий кўрсаткичларини;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementсув тортиб чиқариш қурилмасининг сувни қабул қиладиган қисмини ва қирғоқни муҳофаза қилиш иншоотларини жойлаштириш жойи учун оқимнинг юза қисмидаги тезлиги ва чуқурлик бўйича оқим тезлигининг тақсимланишини ўрганиш;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementқурилиш мўлжалланган участкада дарё тубидаги чўкиндилар уюмлари параметрларини ўрганиш;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementсув тортиб чиқариш қурилмаларидан фойдаланиш даврида ҳисобий створда қирғоқ деформациясининг башорати ва ўзаннинг ювилиш (емирилиш) чуқурлигини баҳолаш;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementмузлаш шароитларини ўрганиш ва музнинг ҳисобий қалинлигини аниқлаш.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element92. Ер устидаги оқар сувлар базасида сув билан таъминлаш манбаларини муҳандислик гидрометеорология изланишлари натижасида сув билан таъминлаш манбаи (шу жумладан, керакли сифатли чучук сув захираси етарли эканлиги нуқтайи назардан) ва сув тортиб чиқариш қурилмаларидан фойдаланишнинг гидрологик шароитлари батафсил баҳоланиши керак ҳамда сувни тортиб чиқариш оқибатлари сув экотизими ва сув объектларининг гидрологик режимига таъсири баҳоланиши керак.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementАниқланиши керак бўлган гидрологик кўрсаткичларнинг рўйхати мазкур Қоидалар тўпламининг 11.1-жадвалида келтирилган.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element93. Оқова сувларни тушириш иншоотлари қурилиши лойиҳасини ишлаб чиқиш учун муҳандислик гидрометеорология изланишлари қуйидагилар учун бирламчи маълумотларни олишни кўзда тутиши керак:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementсув объектини, оқоваларни чиқариб юбориш створи жойлашган жойни ва, зарурат туғилганда,тозалаш иншоотлари жойлашган жойни танлаш;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementоқова сувларни суюлтириш шароитларига оптимал даражада жавоб берадиган ва атроф-муҳитни муҳофазалаш талабларига риоя қилган ҳолда оқова сувларни чиқариб юбориш иншоотларидан фойдаланишнинг муҳандислик гидрология шароитларига жавоб берадиган конструкциясининг турини танлаш;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element| 11.1-жадвал | ||
| Гидрологик шароитларнинг кўрсаткичлари | Сув олиш жойларини қуриш лойиҳасини асослаш муаммоларини ҳал қилишда ҳисобга олинадиган гидрологик хусусиятлар | |
| Сув тортиб чиқариш қурилмаларини ва сувларни тушириш иншоотларини жойлаштириш вариантларини танлашда | Танлаб олинган вариантга қўшимча | |
| Сув сатҳи | Ҳисобий минимал ва максимал қийматлар. | |
| Сув ҳарорати | Минимал ва максимал қийматлар. | |
| Сувнинг лойқалиги | Ҳар кунлик, максимал, ўртача ойлик ва йиллик, йил орасида тақсимланиши, муаллақ ҳолдаги зарраларнинг гранулометрик таркиби. | Сув тортиб чиқариш қурилмаси створининг ҳар хил чуқурликларида. |
| Муз режими | Музлаш, очилиш, муз оқишининг бошланиш ва тугаш саналари, сув аро музларнинг, муз уюлиб ва тиқилиб қолишининг, сув орасидаги музлар тиқилишининг мавжудлиги. | Музнинг ҳисобий қалинлиги, айрим муз бўлакларининг ўлчамлари, муз бўлаклари уйилган ва музнинг қирғоққа чиқиб қолган жойлари, муз уюмларининг, тиқинларининг ҳосил бўлиши. |
| Оқим тезлиги | Юзадаги ва ҳар хил чуқурликларда. | |
| Сувнинг сифати | Кимёвий таркиби ва санитария ҳолати, фитопланктон, зоопланктон ва сув ўтларининг мавжудлиги. | Фитопланктон, зоопланктон ва сув ўтлари турларининг таркиби ва миқдори. |
| Ўзан деформацияси | Жараённинг тури, у содир бўлишининг (намоён бўлишининг) характерли белгилари ва йўналиши. | Қирғоқлар ва ўзан тубининг деформацияси, дарё тубидаги чўкиндилар уюмларининг параметрлари. |
| Йирик ва майда дарёлардаги тўлқинланишлар | Изланишлар давридаги тўлқинланишлар. | «Хавфли йўналишлар» учун тўлқиннинг ҳисобий баландлиги. |
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementЭслатма. Оқова сувларни чиқариб юбориш учун изланишларда тўлқинланиш, фитопланктон, зоопланктон ва сув ўтларининг кўрсаткичлари аниқланмайди.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementсувларни тушириш муҳандислик муҳофазаси чора-тадбирлари ва иншоотларини ишлаб чиқиш (зарурат туғилганда);
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementоқова сувларни тушириб юборишнинг сув экотизимига таъсирини баҳолаш.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementСув объектларининг оқова сувларни қабул қилиб олувчи сифатида фойдаланишга яроқлилигининг энг асосий мезонлари деб унинг сувлилиги ва оқим жадаллигини ҳамда сувнинг сифат кўрсаткичларини ҳисоблаш керак.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementСув объектини танлашда, оқова сувларни, улар энг юқори даражада тозаланган ва ҳатто тоза чучук сув билан аралаштирилган бўлса ҳам, сув ҳавзаларига ва оқар сувларга ташлашда, амалдаги мавжуд чекловларни (амалдаги норматив ҳужжатлар талабларига кўра) ҳисобга олиш зарур.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element94. Сувларни тушириб юбориш иншоотларини жойлаштириш жойлари қуйидагиларни ҳисобга олган ҳолда танланади:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementоқим бўйича қуйида, ер усти ёки ер ости сувларини тортиб олиш иншоотларининг мавжудлиги;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementдарёга қуйиладиган сифатли таркибли оқова сувлар тушишининг мавжудлиги;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementдарёнинг балиқчилик нуқтайи назардан аҳамияти, балиқ уруғ қўядиган жойларнинг мавжудлиги, майда балиқчалар миграцияси учун йўлларнинг ва улар қишлайдиган чуқурчалар жойлашган жойларнинг мавжудлиги;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementқўриқхонага айлантирилган ва алоҳида муҳофаза зоналарининг, санитария муҳофазаси зоналарининг, курортлар ва сув ҳавзаларида чўмилиш учун ажратилган жойларнинг мавжудлиги.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element95. Сув объекти ва сувларни тушириб юбориш иншоотларини жойлаштириш жойларини танлаш бўйича масалалар қуйидаги асосларда ечилади:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementизланишлар туманининг гидрологик ва картографик ўрганилганлик материаллари асосида;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementгидрометрик ва геодезик ишлар комплекси билан биргаликда бажарилган рекогносцировка текширишлари натижалари асосида;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementгидрологик ҳисоблашлар, шу жумладан сув ҳавзалари ва оқар сувларнинг ўзини-ўзи тозалаш қобилиятини ҳисобга олган ҳолда уларга оқава сувларни аралаштириш ҳисоблашлари асосида.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementОқова сувларни тушириб юбориш иншоотларининг лойиҳасини ишлаб чиқиш учун муҳандислик изланишлари дарёнинг танланган участкасида изланишларнинг аввалги босқичларида олинган дарё гидрологик режимининг ҳисобий кўрсаткичларига аниқлик киритиш мақсадида бажарилади. Бу ҳолда сувларни тушириб юбориш иншоотлари жойлашадиган створ учун ўзан жараёнлари динамикасига ҳам аниқлик киритилади.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element96. Муҳандислик изланишлари натижасида сувларни тушириб юбориш иншоотларининг лойиҳасини ишлаб чиқиш учун зарур бўлган ҳисобий гидрологик кўрсаткичлар аниқланиши керак. Бунда 11.1-жадвалда келтирилган рўйхатга кўра оқова сувларини аралаштириш ва сув ҳавзасининг ўзини-ўзи тозалаш шароитлари ҳисобга олишини керак.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element97. Автомобиль ва темир йўлларни лойиҳалашда ўтказиладиган муҳандислик гидрометеорология изланишлари трассанинг йўналишини ва иншоотлардан фойдаланишни таъминловчи уларнинг конструктив ечимларини баҳолаш учун етарли бўлган сув объектининг гидрологик режими ва туманнинг иқлими тўғрисидаги асосий маълумотларни олиш учун бажарилади.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementАниқ қўйилган қурилиш вазифаларига боғлиқ равишда уларнинг гидрометеорологик асосланиши қуйидагилар учун кўзда тутилади:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementйирик ва ўрта кўприклар учун;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementкичик сув йўллари орқали ўтадиган сув ўтказувчи иншоотлар учун;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementйўл тупроқ пойи ва уни дарё оқими, ер усти сувлари ва қор босишлардан муҳофаза қилиш воситалари учун.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementАвтомобиль ва темир йўллар трассаси йўналишини танлаш учун муҳандислик изланишлари таркибида қуйидаги ишлар бажарилади:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementўрганилаётган туманнинг ва йўлнинг рақобатчи йўналишларини, гидрометеорологик ва картографик ўрганилганлик материаллари асосида ўрганиш;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementаэровизуал гидроморфологик текширишлар;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementаниқ ажралиб турмайдиган сув айирғичларни, сунъий суғориш тармоқларини, чиқариш конусларини ва бошқаларни аниқлаш бўйича ер устида рекогносцировка текширишлари;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementтрасса кесиб ўтадиган ботқоқланган ҳудудларни (сув босадиган чегараларни ва сув сатҳи энг баланд нуқталарни белгилаш мақсадида) ва жарлик-сойликлар тармоғини (уларнинг эрозион фаолиятини баҳолаш мақсадида бирламчи материалларни йиғиш билан бирга) текшириш;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementэталон ва мураккаб участкаларда кичик ва ўрта сув йиғгичларни ер устида туриб рекогносцировка қилиш;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementўта мураккаб ўрта ва йирик сув йўлларини ер устида туриб рекогносцировка қилиш;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementгидрологик ва гидравлик ҳисоблашлар.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element98. Дарё водийлари бўйлаб қуриладиган йўллар учун бажариладиган ишлар таркибига дарё водийсининг энг тор еридаги эталон участкаларда дарё кўндаланг створларининг морфометрик текширишлари қўшилади.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementИзланишлар ҳудудида амалдаги сув ўтказувчи иншоотлар мавжуд бўлган тақдирда изланишлар ишлари таркибига лойиҳаланаётган иншоотларнинг тўғрироқ ўлчамларини ва ҳисоблашларда ишлатиладиган гидрометеорологик кўрсаткичларни баҳолаш учун қўшимча маълумотлар олиш учун уларни кўздан ўтказиб текширишни киритиш керак.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementГидрометеорологик ўрганилганлик материалларини йиғишда алоҳида эътиборни қуйидаги маълумотларга қаратиш керак:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementёғингарчиликлар, қор қатлами қалинлиги, қор бўронлари, қум босишлари, музлаш қатлами қалинлиги, шамол, ҳаво ҳарорати, туманлар, момоқалдироқлар тўғрисида;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementэкстремал гидрометеорологик ҳодисалар (сув тошқинлари, жалалар, муз тиқилишлари) тўғрисида;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementдарё ўзанларининг деформацияланиш жараёнлари ва сув эрозиясининг бошқа турлари тўғрисида;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementдарёлардаги лойиҳаланаётган ва мавжуд гидротехник иншоотлар ва уларнинг гидрологик режимга таъсири тўғрисида;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementкема қатновлари ва б. тўғрисида.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element99. Трассанинг ҳар бир варианти учун гидрометеорологик ва картографик ўрганилганлик материалларини йиғиш, таҳлил қилиш ва умумлаштириш асосида дастлаб қуйидагиларни белгилаб олинади:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementсув объекти орқали кесиб ўтиш жойларининг миқдори ва тури;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementтрассанинг бир турли гидроморфологик шароитли участкалари чегаралари;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementйирик кўприкларнинг умумий сони ва жойлашган жойи, мазкур жойлардаги створларда дарёлар кесимининг шакли.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element100. Аэровизуал гидроморфологик текширишлар жараёнида йўлнинг барча рақобатчи йўналишлари бўйича бир турли гидроморфологик шароитли участкаларнинг чегаралари белгиланади, эталон участкаларнинг сони, жойлашган жойи ва узунлиги аниқланади ҳамда трасса ўрта ва йирик сув йўлларидан ўтиш жойларининг баённомаси тузилади.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element101. Майда ва ўрта сув йиғгичларни ер устидан туриб рекогносцировка текширишларини эталон участкаларда ва ўта мураккаб ўтиш жойларида қувурлар ва кичик кўприклар қуриш ишларининг ҳажмини аниқлаш учун амалга оширилади.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementЙирик ва ўта мураккаб кўприкларни гидрометеорологик нуқтайи назардан асослашни мустақил (алоҳида олинган) объектлар учун ҳам, ва янги йўналишлардаги йўлларнинг таркибига кирувчи объектлар учун ҳам бажарилади.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element102. Ўтиш жойининг ўрганилганлик даражаси ва мураккаблигидан қатъи назар, дала ишлари таркибида морфометрик текширишларни кўзда тутиш керак. Зарурат туғилганда муҳандислик изланишлари таркибига барча бирламчи маълумотларни амалдаги постлардан ўтиш жойининг створига боғлаш ва кейинчалик кўчириб ўтказиш учун қисқа вақтларда бажариладиган гидрологик кузатишларни ташкил қилиш ва олиб бориш ишлари қўшилади.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element103. Автомобиль ва темир йўллар қурилишига инвестицияларни асослашни ишлаб чиқиш учун бажариладиган муҳандислик гидрометеорология изланишлари натижасида ҳар бир ўрганилаётган вариант бўйича қуйидагилар аниқланиши керак:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementтрасса ўтказиладиган туман иқлим ва гидрологик шароитларининг умумий характеристикаси;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementтрассанинг хавфли гидрометеорологик жараён ва ҳодисалар (селлар, қор кўчкилари ва б.) таъсирига тушиб қолган участкаларнинг чегаралари;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementтрассанинг эталон участкаларидаги сувларни чиқариб ташлайдиган ва сувларни ўтказиб юборадиган иншоотларнинг умумий сони;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementкўприклар ва кичик дарёлар эталон участкалари учун дастлабки ҳисобий гидрологик кўрсаткичлар;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementкўприкларнинг ўтиш участкаларида ўзан жараёнларининг мавжудлиги, уларнинг интенсивлиги ва йўналганлиги;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementкатта дарёларнинг ўтиш участкаларидаги кесимларнинг намунавий конфигурацияси ва кўприклар оғзи ҳамда конструкциялари схемаси, бошқарув ва мустаҳкамловчи иншоотларга ёндашиш жойлари тўғрисида дастлабки маълумотлар;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementкатта ва ўта мураккаб кўприклар таянч устунларини ўрнатиш чуқурлиги бўйича дастлабки маълумотлар.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element104. Автомобиль (темир йўл) йўл трассасининг танлаб олинган йўналишида муҳандислик-гидрометеорологик изланишларни унинг иншоотлари лойиҳасини гидрометеорологик нуқтайи назардан асослаш учун ва муҳандислик муҳофазаси иншоотлари ҳамда чора-тадбирларини (агар трассага хавфли гидрометеорологик жараён ва ҳодисалар таъсир қилиш эҳтимоли бўлса) ишлаб чиқиш учун бирламчи маълумотлар олиш мақсадида бажарилади.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element105. Лойиҳа ҳужжатларини ишлаб чиқиш учун бажарилган муҳандислик изланишларининг дастлабки босқичида йўл қурилишига инвестицияларни асослаш босқичида олинган гидрометеорологик асослашнинг материаллари ўрганилади ва қўшимча бирламчи маълумотларни йиғиш, таҳлил қилиш ҳамда умумлаштириш ишлари амалга оширилади.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element106. Муҳандислик изланишлари таркибида гидрологик ва (ёки) метеорологик кузатувларни ташкил қилиш ва олиб бориш зарурати туғилганда қуйидаги муҳандислик изланишлар тури кўзда тутилади:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementсатҳ ва қиялик постларни ташкил қилиш ва уларда ҳар куни кузатувлар олиб бориш;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementсувнинг оқиш тезлиги ва сарфини ўлчаш;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementмуз қатламининг қалинлигини ўлчаш ва муз бўлаклари ва қатқалоғининг ўлчамларини белгилаш;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementшовуш — муз кўчиши баландлигини, муз ҳаракатини, энг юқори шовушнинг ўлчами ва фаоллигини белгилаш;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementдарё тубидаги чўкиндилардан намуналар олиш ва уларнинг гранулометрик таркибини аниқлаш;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementўзан ва қайир деформацияларини ўрганиш.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element107. Трассадан фойдаланиш шароитларига тубдан таъсир қилувчи сув ўтказувчи иншоотларнинг мураккаб гидрологик режими ҳамда ўта мураккаб табиий шароитли туманларда (селлар, карст, қор кўчкилари) ва улар етарли даражада ўрганилмаганлиги сабабли гидрологик постда ишлар таркиби анча кенгайтирилиши, ҳатто махсус дастурлар бўйича бажариладиган тадқиқотларни ҳам қўшиш мумкин.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element108. Трассанинг эталон участкаларидаги муҳандислик изланишлари ишларининг таркибини белгилашда, қоидага кўра, ҳудуднинг тўлиқ ўрганилмаганлигидан ва кичик дарёларнинг максимал оқиш ҳажмининг кўрсаткичларини ҳисоблаш учун аналог-дарёларнинг амалда бўлмаслигидан келиб чиқиш керак. Ишларнинг таркиби ва мазмуни максимал оқиш ҳажмининг кўрсаткичларини баҳолаш учун қабул қилинадиган усулга боғлиқ равишда аниқланади.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element109. Автомобиль ва темир йўл трассалари учун муҳандислик гидрометеорология изланишлари натижасида 11.2-жадвалда келтирилганга мос келадиган гидрометеорологик кўрсаткичлар олиниши керак.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element| 11.2-жадвал | ||
| Табиий шароитларнинг кўрсаткичлари | Автомобиль ва темир йўллари қурилиши лойиҳаси ечимида ҳисобга олинадиган гидрометеорологик кўрсаткичлар | |
| Автомобиль ва темир йўллари трассаси йўналишини танлашда | Танлаб олинган трасса йўналишида қўшимча | |
| Иқлим | Ҳаво ҳарорати ва намлигининг, атмосфера ёғинларининг, шамолнинг экстремал ва ўртача миқдорлари; қор қопламининг энг юқори баландлиги ва грунтнинг музлаш чуқурлиги; атмосфера ҳодисалари. | Ҳаво ҳароратининг 0о C дан ўтадиган кунлари миқдори, момоқалдироқнинг такрорийлиги, шамолнинг такрорийлиги ва устувор йўналишлари, туманли ва яхли кунлар миқдори, қор қопламининг ҳисобий қалинлиги; қор қопламининг ва яхли даврнинг давомийлиги, қор бўронли шамолларнинг устувор йўналишлари, қорнинг бир ердан иккинчи ерга кўчиш тафсилоти, экстремал метеорологик ҳодисалар (жала, шамол ва б.) тўғрисида маълумотлар. |
| Кичик дарёлар ҳавзасидан тушадиган максимал сув миқдори | Жала оқими ва баҳор тошқинлари оқимларининг шаклланиши тўғрисида маълумотлар. | Максимал сув сарфи ва сув сатҳининг ҳисобий қийматлари; ёғингарчилик ва баҳор тошқинларининг гидрографлари; ёғингарчиликнинг суткалик максимуми ва уларнинг ҳар хил вақт оралиғидаги интенсивлиги. |
| Ўрта ва катта дарёлар ҳавзасидан тушадиган максимал сув миқдори | Сувнинг максимал сарфи ва сатҳи, муз шароитлари тўғрисида маълумотлар. | Сувнинг максимал ҳисобий сарфи ҳамда унинг ўзан ва қайир орасида тақсимланиши; сувнинг максимал ҳисобий сатҳи; сувнинг энг баланд, паст ва бошқа характерли сатҳларининг (баҳорги муз кўчишларида, музнинг ҳаракати ва тиқилишида ва б.), тафсилоти; музнинг ҳисобий қалинлиги ва муз бўлакларининг муз кўчишидаги ўлчамлари; ўзан ва қайир учун оқимнинг ўртача ҳисобий тезлиги; сув ости чўкиндиларининг гранулометрик (механик) таркиби ва ўртача диаметри; тўлқинларнинг ҳисобий баландлиги. |
| Қор кўчкилари | Қор кўчкиларининг асосий параметрлари тўғрисида маълумотлар. | Қор қопламининг қалинлиги ва режими ҳамда қор бўронлари ҳақида, қор кўчкиларининг пайдо бўлиш ҳақида, қор кўчкиларини йиғгичлар ва қор бўронлари воситасида кўчириладиган ёндош участкаларнинг морфометрияси ҳақида, қор кўчкиси узиладиган чизиқнинг энг баланд ҳолати, қор кўчкиси оқимининг зичлиги ҳақида маълумотлар. |
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element110. Юқори кучланишли (35 KV ва ундан юқори кучланишли) ҳаво электр узатгичлари қурилишига инвестицияларни асослашни ишлаб чиқиш учун муҳандислик гидрометеорология изланишлари. Бу изланишлар трасса йўналиши ва сув объектларидан ўтиш створларини гидрометеорологик нуқтайи назардан асослаш учун бажарилади.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element111. Ҳаво линияси трассасининг оптимал йўналишини ва подстанциянинг жойлашиш жойини танлаш трасса ўтказиладиган туманнинг гидрологик, метеорологик ва картографик ўрганилганлик материаллари асосида амалга оширилиши керак.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element112. Трасса ҳар бир вариантининг ўрганилганлик материалларини таҳлил қилиш натижасида қуйидагилар белгиланиши керак:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementтуманнинг иқлим параметрлари (регионал хариталар ва маълумотнома — услубий материаллар бўйича аниқланади);
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementтрасса кесиб ўтадиган сув объектларининг умумий сони ва уларнинг ўрганилганлик ҳолати;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementҳаво линияси трассаси II ва III мураккаблик гуруҳига мансуб сув объектларидан ўтадиган жойларининг жойи;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementтрассанинг сув объектлари ҳамда селлар ва қор кўчкилари содир бўлиш эҳтимоли бор зоналар бўйлаб ўтказиладиган участкалари.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element113. Ҳаво линияси трассаси сув объектларидан ўтиш жойининг мураккаблик гуруҳига мансублиги 11.3-жадвалда келтирилган шароитларни ҳисобга олган ҳолда белгиланади.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element114. Муҳандис-гидрологик ишларнинг таркиби трассани кесиб ўтадиган сув объектларининг кенглигига ва сув акваторияси доирасида ёки қайирда махсус таянч устунлари ўрнатилиши заруриятига боғлиқ равишда аниқланади.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementI мураккаблик даражали сув объектлари гуруҳига кирувчи (кичик) ўтиш жойлари учун, уларнинг сони ва ҳаво линияларининг таянч устунларини ўрнатишда ҳисобга олинадиган водийнинг гидрологик-морфологик характеристикасини аниқлаш керак.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementII ва III мураккаблик даражали сув объектлари гуруҳига кирувчи (ўрта ва йирик) ўтиш жойлари учун муҳандислик изланишлари таркибида қуйидагиларни кўзда тутиш керак:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementўтиш жойлари участкаларининг муфассал гидрологик-морфологик изланишлар;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementэнг баланд сувларнинг тарихий сатҳини, қайирни сув босиш такрорийлиги (частотаси), давомийлиги ва даврини, муз оқиши пайтидаги энг паст ва энг баланд сув сатҳини аниқлаш;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementмузлаш режимининг хусусиятларини ўрганиш ва қайирда муз оқишининг кўрсаткичларини (ўзан ва эски ўзан музи) аниқлаш;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementгидрологик режим кўрсаткичларини ўрганилганлик материаллари ёки бевосита усуллар асосида ҳисоблаш;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementўзан ва қайир деформацияларининг дастлабки башорати ва б.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element115. Ҳаво линияси трассасининг оптимал йўналишини танлашда биринчи навбатда қуйидаги ҳолатларни ҳисобга олиш керак:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementтрассанинг сув объекти билан кесишган ўтиш оралиғи ва ушбу чизиқли иншоотнинг ҳисобий ўтиш оралиғига нисбати;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementқайирни сув босгандаги энг кенг ва энг чуқур миқдори, унда муз оқишининг мавжудлиги;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementўтиш жойларида музлар тиқилиб қолиш эҳтимолининг мавжудлиги;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementкемалар қатновининг мавжудлиги ва кемаларнинг энг баланд ўлчамлари.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element116. Ҳаво линиялари трассаси йўналишини (подстанция жойлашган жойни) танлаш учун муҳандислик гидрометеорология изланишларида аниқланадиган гидрологик ва метеорологик кўрсаткичлар рўйхати мазкур Қоидалар тўпламининг 11.3 ва 11.4-жадвалларда келтирилган.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element117. Ҳаво линиясининг танланган йўналишида ўтказиладиган муҳандислик гидрометеорология изланишлари трассанинг сув объектларидан ўтиш жойларидаги муҳандис-гидрологик шароитларни муфассал ёритиш (бу маълумотлар қурилишга инвестицияларни киритиш босқичида олинган) ҳамда чизиқли иншоотлар лойиҳасини асослаш учун талаб қилинган ҳисобий гидрологик ва метеорологик кўрсаткичларни олиш учун бажарилади.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementI мураккаблик даражали сув объектлари гуруҳига кирувчи сув объектлари учун лойиҳа ҳужжатларини асослаш учун бажариладиган муҳандислик изланишлари таркибида ўтиш жойлари участкаларини рекогносцировка текширишлари ўтказишни режалаштириш керак. Бу ҳолда ўтиш жойлари створининг ҳолатига аниқлик киритиш, дарё ўзани ва қайирининг морфометрик кўрсаткичларини, сув сатҳининг ўзгариш амплитудалари ва ўтиш жойларида дарё ўзани, шунингдек, қайирининг емирилишга (ювилишга) бардошлилигини аниқлаш кўзда тутилиши керак.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementII ва III мураккаблик даражали сув объектлари гуруҳи учун муҳандислик изланишлари таркибида ўтиш жойлари участкаларини муфассал текшириш ва гидрологик режимни кузатишларни (етарли даражада ўрганилмаган тақдирда) кўзда тутиш керак.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element118. Гидрологик режимни кузатишларни дарёларнинг кўприклар участкаларидаги гидрологик режимини ўрганиш учун тавсия қилинган таркибда (оқим юзасидаги тезсик ва йўналишларни ўрганиш бўйича олиб борилган ишлар билан тўлдирилган ҳолда) олиб бориш керак (11.3-жадвалга қаранг).
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element|
|
11.3-жадвал |
|
Ўтиш жойининг мураккаблик гуруҳи |
Ҳаво линияси трассасининг сув объектидан ўтиш шароитлари |
|
I |
Сув объекти қайир билан биргаликда аниқ ҳаво линиясини лойиҳалаш учун қабул қилинган таянч устунларидаги (чизиқли) битта ҳисобий оралиқ билан кесишади. |
|
II |
Сув объекти ўзанининг ва қайирининг эни ёки қирғоқлар емирилиш (ювилиш) зонаси ҳисобий оралиқдан катта. Бу ҳолда, асосан, тагликли чизиқли таянч устунлар қўллаш ёки пойдеворларни махсус муҳофазалаш талаб қилинади. |
|
III |
Кема қатнови бўлган дарё ёки канал баландлиги 50 m дан ортиқ махсус таянч устунлари қўллаш ёрдамида кесиб ўтилади. Бундан ташқари, масофаси 700 m дан ортиқ бўлган оралиқ билан кесиб ўтиладиган ҳар қандай сув объекти (таянч устунларининг баландлигидан қатъи назар). |
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementЭслатма. Ушбу жойда ҳаво линияларини лойиҳалаш учун қўлланиладиган чизиқли таянч устунлари оралиғининг қиймати лойиҳачи томонидан техник топшириқда кўрсатилган бўлиши керак.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element119. Лойиҳа ҳужжатларини ишлаб чиқиш учун олиб борилган муҳандислик гидрометеорология изланишлари натижасида бутун трасса бўйлаб иқлим кўрсаткичлари, сув объектлари режимининг ҳисобий кўрсаткичлари олиниши керак. Шу билан бир қаторда, ҳаво линиясининг трассаси ўтиш участкасида ўтиш таянч устунларини ўрнатишни, уларнинг конструкциясини танлашни ва, зарурат туғилганда, муҳандислик муҳофазаси чора-тадбирлари ҳамда иншоотлари ишлаб чиқишни асослаш учун зарур таркибдаги гидрологик шароитлар тўғрисида маълумотлар олиниши керак (11.4 ва 11.5-жадваллар).
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element|
11.4-жадвал | |
|
Ҳаво линиялари ва подстанцияларга инвестицияларни ҳамда қурилиш лойиҳаларини асослашда ҳисобга олинадиган гидрологик кўрсаткичлар ва маълумотлар | |
|
Ҳаво линияси трассаси ва подстанция майдончаси жойини танлашда |
Танлаб олинган ва келишилган ҳаво линияси трассасида (подстанция майдончасида) |
|
III ва II мураккаблик гуруҳига мансуб сув объектларидан ўтиш жойлари | |
|
Ўтиш жойларининг сони |
Сув энг юқори кўтарилишининг R фоизли такрорланишдаги ҳисобий сатҳи, сув босиш зонасининг эни, чуқурлиги (ўрта ва энг катта), ҳисобий сатҳларда оқимнинг тезлиги ўртача (ўтиш жойи профилининг участкалари бўйича). |
|
Ўзаннинг ёки ўзан ва қайир деформациясининг башорат қилинадиган зоналари; ўтиш жойидаги оралиқнинг тавсия қилинадиган узунлиги; |
Сув энг юқори кўтарилишининг энг баланд сатҳи, ёки маълум бўлганлар ичида энг юқориси, у содир бўлган йил ва аналог бўйича тахминий таъминланганлиги; баҳорги тошқинларнинг (тошқин даврининг) бошланиш ва тугаш саналари, кузатилган энг баланд сатҳ; баланд сатҳлар туришининг давомийлиги; сув кўтарилиши ва пасайишининг жадаллиги; ёз чилласининг ўртаси ва охиридаги сув сатҳи. |
|
Қирғоқнинг баландлиги ва емирилишга бардошлилиги; қайирнинг кенглиги, унинг сув босиш чуқурлиги, емирилишга бардошлилиги; |
Берилган таъминланганликдаги сувнинг максимал сарфлари (баланд сувлар сатҳини (BSS) R фоизли такрорланишда гидравлик-морфометрик усулда ҳисоблаш зарурат туғилганда). |
|
Қайирда муз оқишининг мавжудлиги, унинг характери, муз бўлаклари ва муз оқиш зонасининг ўлчамлари; кема ҳаракатининг мавжудлиги, кемаларнинг сув сатҳидан баландлиги (келажакда ўсишини ҳисобга олган ҳолда) |
Муз шароитлари — Муз режими асосий фазаларининг кириш муддатлари; баҳорги муз оқишининг ўртача ва чекка бошланиш ҳамда тугаш саналари, баҳорги муз оқишида кузатилган сувнинг энг баланд сатҳи, берилган таъминланганликда баланд сув туришининг ҳисобий сатҳи; қайирдаги муз оқиш зоналарининг келиб чиқиши, ўзан ва эски ўзанда ҳосил бўлган муз бўлакларининг энг катта ўлчамлари, муз бўлакларининг ҳаракатланиш йўналишининг схемаси, уларнинг қайирдаги таянч устунлари ўрнатилган жойларда трассага яқинлашиш бурчаги; музнинг кузатилган ва муз оқишидан олдинги энг катта қалинлиги; муз уюмлари ҳосил бўлган жойлар, уларнинг баландлиги, эни, узунлиги; муз тиқинлари ҳосил бўладиган жойларнинг мавжудлиги, уларнинг ўтиш жойларида дарё режимига таъсири; муз устидан ўтиш эҳтимоли даврининг бошланиши. |
|
Ўзан жараёнининг тури, унинг йўналганлиги, фаоллиги, ўзан ва ирмоқ қирғоқларининг деформацияланиш тезлиги; қирғоқларда сув оқизиб келиб ётқизган участкаларининг жойлашган жойи; иншоотлар хизмат қиладиган муддатлар башорат қилинадиган деформациялар зонасининг кенглиги, ўзан ва ирмоқларнинг энг катта емирилиш чуқурлиги ва башорат қилинадиган ҳолати (профили). | |
|
Қайирнинг, ирмоқларнинг, ўзаннинг, унинг қирғоқлари гидроморфологик кўрсаткичларининг комплекси: ўсимликлари, рельефи, грунтлари, юқори (баланд) сув босиш ва уларнинг пасайиш шароитлари, оқим йўналишлари, тезликлари, қияликлари, баланд сувлар қолдирган излар ва баҳорий муз оқишларининг излари, ётқизиқлар, йиғилган ва емирилган участкалар, ўзан ётқизиқлари, уларнинг қирғоқ деформациясига таъсири (ўзан жараёни ва қайир деформациясини ҳисобга олган ҳолда), қайир массивининг тури, дарёда кечув жойларининг мавжудлиги, улар чекланган даврлар ва б. Водийнинг гидроморфологик тафсилоти, унинг кенглиги, ёнбағирларнинг баландлиги, профили; деформация жараёнлари. | |
|
Сув объектларининг I гуруҳ мураккабликдаги ўтиш жойлари | |
|
Ўтиш жойларининг сони |
Водийнинг гидроморфологик тафсилоти (ёнбағирларнинг кенглиги, баландлиги, профили, жарланганлиги, серилдизлиги, мустаҳкамлиги, ўзан ва қайирнинг кенглиги ва ўнқир-чўнқирлиги, ўзан қирғоқларининг баландлиги, профили, мустаҳкамлиги, деформация жараёнлари). |
|
Сув объектларининг I , II ва III гуруҳ мураккабликдаги ўтиш жойлари | |
|
Кемалар ҳаракатининг мавжудлиги, сув объектларининг кема ҳаракатланиш шароитлари бўйича турлари, синфи, кемалар сув усти габаритларининг сув сатҳидан баландлиги (кемалар ҳаракатларининг келажакда ривожланишини ҳисобга олган ҳолда). Амалдаги ва лойиҳаланаётган гидротехник иншоотлар ва уларнинг ўтиш жойлари участкаларида гидрологик режимга таъсири тўғрисида маълумотлар. | |
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementЭслатма: I гуруҳ сув объектларидан ўтиш жойлари муҳандис-гидрологик изланишларининг таркиби ва ҳажми қуйидаги шароитларда II гуруҳ таркиби ва ҳажмига мос келади: ҳаво линияси таянч устунининг ундан фойдаланиш даврида сув оқими таъсир қилиш зонасида жойлашиш эҳтимоли бўлганда; ҳаво линияси трассасини (маҳаллий ҳокимият идоралари билан келишган ҳолда) ўзан бўйлаб, унинг таъсир зонасида ўрнатилганда.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element|
11.5 жадвал | |
|
Ҳаво линиялари ва подстанцияларга инвестициялар киритишни ва қурилиш лойиҳасини асослашни ишлаб чиқишда ҳисобга олинадиган метеорологик кўрсаткичлар | |
|
Ҳаво линиялари трассаси ва подстанция жойлашадиган жойни танлашда |
Танлаб олинган ва келишилган ҳаво линиялари трассаси ва подстанция майдончасида |
|
Атмосферанинг табиий манбалар (шўрхоклар, шўр кўллар ва б.) ва саноат корхоналари чиқиндилари билан ифлосланиш шароитларини характерловчи кўрсаткичлар |
Ҳаво ҳарорати: ўртача ойлик ва ўртача йиллик; абсолют минимум ва максимум, абсолют минимумлардан ўртачаси; энг совуқ беш кунлик ва яхвонликнинг ҳисобийлари; илиқ ва совуқ даврларнинг давомийлиги; |
|
Шамол: саккиз румб бўйича йўналишларнинг такрорийлиги ва штилларнинг ойлик ва йиллик такрорийлиги; ўртача ойлик ва ўртача йиллик тезлиги, берилган такрорийликдаги кузатилган максимал ва ҳисобий максимал тезликлар; кучли шамоллар кузатилган ўртача ва энг кўп кунлар; | |
|
Иқлим параметрлари — шамол бўлган пайтда ва шамолсиз максимал яхвонлик режимларида ҳамда яхвонлик пайтидаги максимал шамол босимида: яхвонлик деворининг эквивалент қалинлиги, яхвонлик пайтида шамол босими; | |
|
Асосий иқлим параметрлари (регионал хариталар ва маълумот — услубий материаллар бўйича) |
Ойлик ва йиллик момоқалдироқли кунлар сони, момоқалдироқларнинг ўртача йиллик давомийлиги — соатларда, тоғли туманларда булутлар орасидаги чақмоқлар ерга берган разрядларининг сони; |
|
Ойлик ва йиллик қор бўронли ва қум бўронли кунлар сони; | |
|
Ойлик ва йиллик туманли ва шудрнгли кунларнинг ўртача ва энг кўп сони; | |
|
Ойлик ва йиллик атмосфера ёғинларининг илиқ ва совуқ даврлар бўйича ва йил бўйи ўртача йиғиндиси, қаттиқ, аралаш ва суюқ ёғинларнинг ойлик ва йиллик миқдори (умумий миқдоридан фоиз ҳисобида); | |
|
Қор қатламининг ўн кунликдаги ўртача қалинлиги, энг қалин қатламга нисбатан (доимий рейка бўйича) йиллик ўртача, максимал ва минимал қалинлиги, қор қатламининг зичлиги, унинг пайдо бўлиш ва йўқ бўлиш санаси, ҳисобий қор босими. Ойлик ўрта музлаш чуқурлиги, энг катта ва энг кичик чуқурликларнинг ўртачаси. | |
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element120. Магистрал қувурўтказгичлар трассасини лойиҳалашни асослаш учун ўтказиладиган муҳандислик гидрометеорология изланишлари асосан қувурўтказгичлар трассаси кесиб ўтадиган сув объектларининг гидрологик шароитларини аниқлашга йўналтирилган бўлиши керак.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element121. Магистрал қувурўтказгичлар трассаси қурилишига инвестицияларни асослаш босқичида трасса йўналишини танлашда, ҳудуднинг гидрометеорологик ва картографик ўрганилганлик материаллари асосида дастлаб қуйидагилар белгилаб олинади:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementтуманнинг иқлим шароитлари;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementкичик ўтиш жойларининг жойлашган жойи ва сони;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementкатта ва ўрта ўтиш жойларининг гидрологик шароитлари.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementТрасса ўтиш жойларини у ёки бу мураккаблик даражали гуруҳига ўтказишни сув объектларининг кенглиги ва чуқурлигага боғлиқ равишда 11.6-жадвалга кўра амалга ошириш керак.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element|
|
11.6-жадвал |
|
Ўтиш жойларининг мураккаблик даража гуруҳи |
Магистрал қувурўтказгич трассаси кесиб ўтадиган сув объекти ўтиш жойининг шароитлари |
|
I |
Ёз чилласида трасса билан кесишувчи створ учун сув сатҳининг кенглиги 30 метргача (ўртача чуқурлиги 1,5 m). |
|
II |
Худди юқоридагидай, 1,5 m ўртача чуқурликда 31 дан 75 m гача |
|
III |
Худди юқоридагидай, 75 m дан кам, аммо 90 фоиз таъминланганликда сув сатҳи туришининг 20 кунлигида сув босиш зонаси 500 m дан ортиқни ташкил қилади. |
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element122. Ўрганилганлик етарли бўлмаган ҳолларда муҳандислик изланишлари таркибида катта ва ўрта ўтиш жойларида рекогносцировка текширишлари кўзда тутилиши керак. Кичик ўтиш жойларини текшириш трассанинг жарликлар-сойликлар ривожланган участкаларида амалга ошириш мумкин.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element123. Лойиҳа ҳужжатларини ишлаб чиқиш учун ўтказиладиган муҳандислик гидрометеорология изланишлар трассанинг танлаб олинган йўналишида амалга оширилади. Бу изланишларнинг мақсади гидрологик шароитларга аниқлик киритиш ва муфассал ўрганиш, шунингдек, трассанинг қувурўтказгич билан кесишиш шароитларига кўра катта ва ўрта сув объектларига ўтказилган сув объектлари ҳисобий гидрологик кўрсаткичларини олишдан иборат.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element124. Муҳандислик гидрометеорология изланишлари таркибини қувурўтказгични ётқизиш усулини ва унинг сув объектидан ўтиш жойининг мураккаблик даражаси гуруҳини ҳисобга олган ҳолда белгилаш керак.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element125. Қувурўтказгични ер устидан ўтказиш усулида, кесиб ўтиладиган сув объектларини текширишда асосий эътиборни максимал сатҳини, деформацион жараёнларнинг жадаллиги ва йўналганлигига қаратиш керак, жарликларни кесиб ўтганда эса сувнинг эрозион фаолияти ва унинг жадаллигига қаратиш керак.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element126. Қувурўтказгични сув ўтказувчи тешиги бўлган тупроқли кашакда (қувурнинг икки қисмини туташтирувчи восита — улагич) ўтказилганда, текширишлар жараёнида дарё бассейнида сув хўжалик фаолияти шароитларини ҳамда ўзан ва қайирнинг гидравлик кўрсаткичларини аниқлаш керак.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element127. Қувурўтказгични ер остидан ўтказиш усули даража сувнинг эрозион фаолияти жадаллигини, унинг ўзини намоён қилиш шаклини ва йўналишини ҳамда ўзан таги ва қирғоқларининг емирилишига (ювилишига) мустаҳкамлигини мукаммал баҳолаш заруратини аниқлаб беради.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element128. Кичик сув ўтказгичлар гидрологик шароитларини баҳолаш морфометрик ишлар комплекси билан биргаликда ўтказилган рекогносцировка текширишлари натижалари билан тўлдирилган гидрологик ўрганилганлик материаллари бўйича амалга оширилади.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element129. Трассани жарлик ва сойликлар ривожланган туманларда ўтказилганда, эталон участкаларни ажратиб кўрсатиш (оқим ва сув эрозия фаолияти бўйича кўргазмали) ва улар учун сув эрозия фаолиятини ўрганиш ишлари комплексида бажариладиган кичик дарёлар оқимини кузатишни кўзда тутиш керак.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element130. Катта ва ўрта ўтиш жойлари текширилганда, магистрал қувурўтказгич трассаси қурилишига инвестиция киритишни асослаш босқичида олинган маълумотларга қўшимча қуйидагилар аниқланиши керак:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementдарёнинг балиқ хўжалиги жиҳатидан аҳамияти ҳамда қишлаш чуқурчалари ва балиқ урчийдиган жойлар;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementқувурўтказгич ўтиш жойлари створидан қуйида ер усти ва ер ости инфильтрацион сув тортиб олгичлар, пляжлар, дам олиш ва туризм жойлари мавжудлиги;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementўтиш жойлари яқинида кемалар тўхташ жойларининг мавжудлиги ва улар жойлашган жойлар;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementўзан тубини чуқурлаштириш ишлари олиб бориладиган жойларнинг мавжудлиги;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementамалдаги қувурўтказгич ёки кабел линиялари ўтиш жойларининг мавжудлиги ва улардан фойдаланиш тажрибаси.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element131. Гидрологик жиҳатдан ўрганилмаган ва етарли даражада ўрганилмаган трассанинг ўрта ва катта ўтиш жойларининг гидрологик шароитларини баҳолаш учун муҳандислик изланишлари таркибида гидрологик режим кўрсаткичларини кузатиш ва ўтиш жойларининг участкаларини муфассал текширишни ташкил этишни кўзда тутиш керак.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element132. Янгидан тузиладиган постларда гидрологик кузатишлар таркибига сувнинг ҳарорати, сатҳи ва сарфи, ўтиш жойлари участкасидаги музлаш режимини ўрганиш, сув таги чўкиндиларидан намуналар олиш, ўтиш жойлари участкасининг створи ва планида уларнинг тақсимланишини тавсифлаш учун оқим тезликларини муфассал ўлчаш, ўзан қирғоқлари ва тагининг деформациясини ўрганиш киритилади.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element133. Катта ўтиш жойлари учун кузатишлар таркибига қўшимча лойқаланиш, сув олиб келиб ётқизаётган чўкиндилар оқими режимини, қум уюмларининг параметрларини ўрганиш киритилади.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element134. Муҳандислик изланишлари натижасида қувурўтказгич ўтказиладиган туманнинг муҳандислик гидрометеорология изланишлари муфассал баҳоланиши ва уларнинг лойиҳасини асослаш учун зарур бўлган ҳисобий метеорологик ва гидрологик кўрсаткичлар 11.7-жадвалга мувофиқ олиниши керак.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element| 11.7-жадвал | ||
| Табиий шароитлар тафсилоти | Магистрал қувурўтказгичлар қурилишини лойиҳалашни асослашни ишлаб чиқиш учун ўтказиладиган муҳандислик гидрометеорология изланишларида аниқланадиган гидрометеорологик кўрсаткичлар | |
| Трасса йўналишини танлашда | Трассанинг танлаб олинган йўналишида қўшимча | |
| Магистрал қувурўтказгичлар трассалари учун | ||
| Иқлим | Ҳаво ҳарорати ва намлигининг, атмосфера ёғинларининг, шамолнинг экстремал ва ўртача миқдорлари; қор қопламининг энг юқори баландлиги ва грунтнинг музлаш чуқурлиги; атмосфера ҳодисалари. | Грунтларнинг ўртача ва энг чуқур музлаш чуқурлиги ҳамда музлаш даврининг ўртача давомийлиги; тупроқ юзасининг ойлик ва йиллик ўртача ҳарорати ва уларнинг чуқурлик бўйича тақсимланиши; яхвонлик — совуқ-нам ҳаво ётқизиқларининг оғирлиги. |
| Кичик ўтиш жойлари учун | ||
| Дарёларнинг гидрологик режими | Трассанинг характерли участкалари бўйича тахминан баҳоланган ўтиш жойларининг сони. | Сувнинг ҳисобий энг баланд сатҳи*, сувнинг ҳисобий максимал сарфи **, ўзан тубининг емирилиши (ювилиши) мумкин бўлган энг катта чуқурлик; иншоотлар хизмат қилишининг охирида ювилиши мумкин бўлган чуқурликнинг башорати. |
| Катта ва ўрта ўтиш жойлари учун | ||
| Дарёларнинг гидрологик режими | Сувнинг энг баланд ҳисобий сатҳи; баҳорги муз юришининг энг баланд ва энг паст сатҳи; оқимнинг сув юзаси ва сув тагидаги ўртача ҳамда максимал тезлиги; сув ҳароратининг 12о S даража ўртача ва чекка саналари ***, сувнинг муздан ҳоли бўлган даврдаги лойқалиги ***, чўкиндилар оқиб келиши ва сув тубидаги уюмларнинг параметрлари ***. | |
| Ўзан ва қайир деформацияси | Ўзан туби емирилишининг энг катта чуқурлиги; ўзан туби емирилишининг башорат қилинган профили; берилган давр ҳолатига ўзан ва қайирнинг башорат қилинган деформацияси. | |
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element* Қувурўтказгични ер устида ётқизиш усулида.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element** Қувурўтказгични тупроқ кашак танасида ётқизиб.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element*** Қурилишни ташкил қилиш лойиҳасини ишлаб чиқиш учун.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element135. Дарё транспорти объектлари учун муҳандислик гидрометеорология изланишлари ечилиши керак бўлган масалаларга боғлиқ равишда иншоотларни қуриш лойиҳаси ва инвестицияларни ҳамда дарё участкасининг кема ҳаракатлари шароитларини яхшилаш бўйича кўзда тутилган чора-тадбирларни асослаш учун зарур бўлган бирламчи маълумотларни олишни таъминлаши керак.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementМуҳандислик изланишларини бажариш жараёнида сув сатҳларини ўлчаш постларининг тармоқларини ташкил қилиш, сув юзасининг қиялигини (сув сатҳларининг кунлик боғламаларини), ўзан ирмоқлари бўйлаб оқим тақсимланишини ва ёйиқларда (дарё ёйилиб оқадиган саёз жойларда) оқим тезлигини кузатишларни ташкил қилиш керак.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element136. Табиатни муҳофаза қилиш чора-тадбирларини ишлаб чиқиш учун муҳандислик изланишлари таркибида дарёнинг гидрокимёвий режимини ва чўкиндиларнинг режимини ўрганишни кўзда тутиш керак.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element137. Дарёнинг ўзан фаолияти, сув ва музлаш-термик режими мураккаб участкаларида жойлашган I ва II синф масъулиятли бино ва иншоотларни қуриш учун изланишларда махсус ишлар ва тадқиқотлар олиб боришга рухсат берилади.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementАниқланиши керак бўлган гидрологик кўрсаткичлар рўйхати 11.8-жадвалда келтирилган.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element|
|
11.8-жадвал |
|
Табиий шароитлар тафсилоти |
Дарё транспорти объектларини лойиҳалаш учун муҳандислик гидрометеорология изланишларида аниқланиши керак бўлган гидрологик кўрсаткичлар |
|
Сувнинг сатҳлари |
Гидрологик режим ва характерли сатҳлар фазалари кириб келадиган ўртача ва чекка саналар; характерли ҳисобий ва кунлик ҳар хил эҳтимолликда таъминланган сатҳларнинг туриш давомийлиги ва таъминланиш эҳтимоллиги. |
|
Сув ва чўкиндиларнинг сарфи |
Сувнинг ҳисобий максимал ва минимал сарфи; сув сарфининг сатҳ, лойқалик, чўкиндилар сарфи билан боғлиқлик графиклари; дарё сувининг унинг ирмоқлари бўйича тақсимланиш фоизларининг эгри чизиқлари. |
|
Сув юзасининг нишаблиги |
Сув сатҳи юзасининг бўйлама профили, нишабликларнинг ва сув пасайиши (тушиши) билан боғлиқлиги. |
|
Оқим тезлиги |
Оқимнинг энг катта ва ўртача тезлиги, шу жумладан, саёзликларда сатҳлар ўзгаргандаги оқимлар тезликлари. |
|
Музлаш шароитлари |
Очилишдан олдин баҳорги муз юриши даврида музнинг мустаҳкамлиги, муз бўлакларининг ўлчами, уларнинг ҳаракат тезлиги ва қирғоққа яқинлашиш бурчаги, муз уюмлари ҳосил бўладиган жойлар, уларнинг баландлиги, эни ва узуглиги, муз тиқинларининг мавжудлиги ва такрорийлиги, муз фазаларининг пайдо бўлиш муддатлари. |
|
Тўлқинланиш |
Ҳисобий сатҳларда турли миқдорларда таъминланган тўлқинланиш кўрсаткичлари ва уларнинг такрорланиб туриши, тўлқинланиш даври (оқимни ҳисобга олган ҳолда дарёларда). |
|
Ўзан жараёнлари |
Жараённинг тури, ривожланиш даражаси, деформациянинг тафсилоти, ювилишнинг (емирилишнинг) энг катта чуқурлиги, чўкинди босиш миқдори ва ўзан ҳодисаларининг башорат қилинган жойи. |
|
Сувнинг кимёвий таркиби |
Кимёвий таркиб нормаллаштирилган асосий ингридиентларининг таркиби. |
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element138. Денгиз транспорти объектларини лойиҳалаш учун бажариладиган муҳандислик гидрометеорология изланишларининг таркибини лойиҳаланаётган иншоот тури ва унинг қирғоққа нисбатан жойлашишини ҳисобга олган ҳолда аниқлаш керак.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element139. Орол денгизи қирғоқлари бўйида жойлаштирилиши мўлжалланган объектлар учун муҳандислик изланишлари таркибида денгиз қирғоғи динамикаси тўғрисида (денгиз қирғоғи ва тубининг емирилиши, чўкиндиларнинг қирғоқ бўйлаб бир жойдан иккинчи жойга кўчиши, аккумулятив шакллар ҳосил бўлиши) ва муз шароитлари (ёпишган музлар майдонинг кенглиги, муз тиқинларининг ҳосил бўлиши) тўғрисида маълумотлар олиш кўзда тутилади.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element140. Акватория доирасида жойлаштириладиган иншоотлар учун тўлқинланиш, муз дрейфи, оқим ва шамол томонидан кўрсатиладиган босим ва таъсирлар асосий ҳисобланади. Бундан ташқари, туб ётқизиқлари ва чўкиндиларининг таркиби ва бир жойдан иккинчи жойга кўчиш характери ўрганилиши керак.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element141. Муҳандислик изланишлари таркибидан мавжуд гидротехник иншоотларга гидрометеорологик жараён ва ҳодисаларнинг таъсири тўғрисида маълумотлар йиғишни кўзда тутиш керак.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element142. Дарёларда йирик гидроузелларни лойиҳалаш учун ўтказиладиган муҳандислик гидрометеорология изланишларини соҳавий норматив ҳужжатлар талабларига кўра бажариш керак. Муҳандислик изланишлари таркибида ГЕС қурилиши ва улардан фойдаланишнинг атроф муҳитга таъсирини баҳолаш ва табиатни муҳофаза қилиш чора-тадбирлари учун бирламчи маълумотлар олишни кўзда тутиш керак.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element143. Кўллар ҳудудларида жойлаштириладиган нефт конлари гидротехник иншоотларини қуриш учун муҳандислик гидрометеорология изланишлари, одатда, бошқа муҳандислик изланишларига нисбатан илгарироқ олиб борилади ҳамда нефт ва газ учун истиқболли майдонларда бурғулаш ишларини ташкил қилиш учун тайёргарлик кўриш босқичида бошланади.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element144. Фонд материалларини йиғиш ва таҳлил қилиш асосида муҳандислик изланишлари туманининг гидрометеорологик ва литодинамик шароитлари ўрганилганлиги аниқланади ҳамда мавжуд материалларнинг тўлиқлиги ва ишончлилиги, шунингдек, улардан гидротехник иншоотларни лойиҳалаш учун фойдаланиш эҳтимоллиги аниқланади.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element145. Муҳандислик гидрометеорология изланишлари кузатувларнинг етарли даражадаги вақт қаторини таъминлаши керак. Ўрганилмаган ҳудудлар учун лойиҳа ишлаб чиқилаётган вақтга қадар кузатувларнинг давомийлиги беш йилдан кам бўлмаслиги керак.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element146. Қидирув-разведка бурғулаш ишларини таъминлаш учун шамол, тўлқинланиш ва оқимларнинг параметрларини ўлчаш ҳамда муз режимини кузатиш ишлари олиб борилади.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element147. Кўллар ва сув омборлари кўрсаткичлари режими ҳамда асосий метеорологик кўрсаткичларини кузатиш учун бир туридаги автоном режимда ишловчи ёки бурғулаш платформаларида ўрнатилган ўлчаш воситалари ишлатилади.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element148. Қурилиш майдончалари ва коммуникация трассаларида олиб бориладиган муҳандислик гидрометеорология изланишлари қуйидагилар учун зарур материалларни олишни таъминлаши керак:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementиншоотлар комплеки ва коммуникациялар трассаларини жойлаштиришнинг оптимал вариантини танлаш учун;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementқуриладиган иншоотларнинг конструкцияси бўйича асосий қурилиш ечимини қабул қилиш учун;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementқурилиш ва ишларни олиб бориш лойиҳасини тузиш учун.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element149. Кузатувлар таркиби ва ҳажми гидрометеорологик режимнинг у ёки бу элементларини ўрганилганлик даражасига ва танлаб олинган гидротехник иншоотлар тури ва муҳандислик коммуникациясининг конструктив тузилишига боғлиқ равишда аниқланади.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element150. Гидрологик кузатувлар таркибига сув сатҳи, тўлқинланиш, оқимлар, сув ҳароратини ўлчашиб сувнинг кимёвий таркиби ва музлаш шароитларини ўрганиш киритилади.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element151. Метеорологик кузатувлар таркибига қуйидаги кузатувларни киритиш зарур:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementҳаво ҳарорати ва намлиги;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementшамол йўналиши ва тезлиги;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementёғингарчилик;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementгоризонтал йўналиш бўйича кўриш узоқлиги;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementатмосфера босими;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementатмосфера ҳодисалари, музлаш.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element152. Гидрологик кузатувлар комплексида зарурат туғилганда қуйидагилар учун бирламчи маълумотлар олишни таъминловчи литодинамик ишлар олиб борилади:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementмуҳандислик изланишлари участкаларида литодинамик жараёнларни умумий баҳолаш учун;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementпляжлар ва дарё туби чўкиндилари бўйламасига ва чуқурлик бўйича ювилиб кетадиган ва йиғиладиган зоналарни ажратиш;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementмуҳандислик коммуникациялари ва гидротехник иншоотлар ёнида содир бўладиган ювилиш ва аккумуляция фаоллигининг башорат қилинган баҳоланиши;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementкўл ва сув омборлари тубидаги очиқ тоғ ковламаларини чўкиндилар босиб тўлдиришини баҳолаш;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementмуҳандислик коммуникацияларининг қирғоққа ёпишадиган жойининг муҳандис-геологик разведкаси даврида ўрганиладиган майдончалар ўлчами ва ўрганиш чуқурлигини асослаш;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementқурилиш материаллари сифатида ишлатиладиган дарё тубидаги грунтларни ковлаб олишни чекловчи омилларни топиш.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element153. Табиий шароитлари ўта мураккаб бўлган туманларда муҳандислик гидрометеорология изланишлари олиб борилганда, уларнинг таркибида махсус дастурлар бўйича бажариладиган экспериментал тадқиқотлар кўзда тутилиши керак.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element154. Мазкур Қоидалар тўпламини ишлаб чиқувчилар рўйхати иловага мувофиқ белгиланади.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementSuggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementШНҚ 1.02.10-23 «Қурилиш учун муҳандислик гидрометеорология изланишлари. Қоидалар тўплами»га
ИЛОВА
ИЛОВА
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementШНҚ 1.02.10-23 «Қурилиш учун муҳандислик гидрометеорология изланишлари. Қоидалар тўплами»га ишлаб чиқувчилар
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementРЎЙХАТИ
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementSuggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementЮ.Д. Магрупов — Қурилишда муҳандислик қидирувлари, геоахборот ва шаҳарсозлик кадастри лойиҳа илмий-текшириш институти (ЎЗГАШКЛИТИ) бош директори;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementШ.Н. Юсупов — Қурилишда муҳандислик қидирувлари, геоахборот ва шаҳарсозлик кадастри лойиҳа илмий-текшириш институти (ЎЗГАШКЛИТИ) бўлим бошлиғи.