Suggestion to the document
Listen to audio
Get a link from a document elementЎзбекистон Республикаси қурилиш вазирининг
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementбуйруғи
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementШНҚ 2.04.15-22 «Фотоэлектрик станциялар (тизимлар)» шаҳарсозлик нормалари ва қоидаларини тасдиқлаш тўғрисида
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element[Ўзбекистон Республикаси Адлия вазирлиги томонидан 2022 йил 30 декабрда ҳисобга олинди, ҳисоб рақами 131]
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
LexUZ шарҳиМазкур буйруқ Ўзбекистон Республикаси қурилиш ва уй-жой коммунал хўжалиги вазирининг 2023 йил 1 декабрдаги 404-сонли «ШНҚ 2.04.15-23 «Фотоэлектрик станциялар (тизимлар)» шаҳарсозлик нормалари ва қоидаларини тасдиқлаш тўғрисида»ги буйруғига (ҳисоб рақами 228, 03.01.2024 й.) асосан ўз кучини йўқотган.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementЎзбекистон Республикаси Шаҳарсозлик кодексига асосан буюраман:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element1. ШНҚ 2.04.15-22 «Фотоэлектрик станциялар (тизимлар)» шаҳарсозлик нормалари ва қоидалари иловага мувофиқ тасдиқлансин.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element2. Мазкур буйруқ Уй-жой коммунал хизмат кўрсатиш вазирлиги, Энергетика вазирлиги, Фавқулодда вазиятлар вазирлиги ҳамда Санитария-эпидемиологик осойишталик ва жамоат саломатлиги хизмати билан келишилган.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element3. Мазкур буйруқ расмий эълон қилинган кундан эътиборан кучга киради.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementВазир Б. ЗАКИРОВ
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementТошкент ш.,
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element2022 йил 7 декабрь,
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element234-сон
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementКелишилди:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementСанитария-эпидемиологик осойишталик ва жамоат саломатлиги хизмати бошлиғи Б. ЮСУПАЛИЕВ
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementSuggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element2022 йил 16 ноябрь
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementФавқулодда вазиятлар вазири А. КУЛДАШЕВ
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementSuggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element2022 йил 26 ноябрь
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementУй-жой коммунал хизмат кўрсатиш вазири Ш. ХИДОЯТОВ
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementSuggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element2022 йил 24 ноябрь
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementЭнергетика вазири Ж. МИРЗАМАҲМУДОВ
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementSuggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element2022 йил 7 декабрь
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementSuggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementЎзбекистон Республикаси қурилиш вазирининг 2022 йил 7 декабрдаги 234-сон буйруғига
ИЛОВА
ИЛОВА
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementШНҚ 2.04.15-22 «Фотоэлектрик станциялар (тизимлар)» шаҳарсозлик нормалари ва қоидалари
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementSuggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementУшбу шаҳарсозлик нормалари ва қоидалари (бундан буён матнда ШНҚ деб юритилади) қуёш фотоэлектрик модуллари ва батареяларидан фойдаланган ҳолда янги қурилаётган ҳамда лойиҳа қуввати 10 кВт гача бўлган фотоэлектрик станцияларни лойиҳалаштириш қоидаларини белгилайди.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element1-боб. Техник жиҳатдан тартибга солиш соҳасидаги норматив ҳужжатларга ҳаволалар
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element1. Ушбу ШНҚда қуйидаги техник жиҳатдан тартибга солиш соҳасидаги норматив ҳужжатларга ҳаволалар келтирилган:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementСанҚваН 0350-17 «Ўзбекистон Республикасининг аҳоли яшаш ҳудудларида атмосфера ҳавосини муҳофаза қилишнинг санитария меъёрлари ва қоидалари»;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementШНҚ 2.01.02-04 «Бино ва иншоотларнинг ёнғин хавфсизлиги»;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementШНҚ 3.01.04-04 «Тугалланган қурилиш лойиҳаларини қабул қилиш. Асосий қоидалар»;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementҚМҚ 2.01.03-96 «Сейсмик ҳудудларда қурилиш»;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementҚМҚ 2.01.01-94 «Лойиҳалаш учун иқлим ва физик-геологик маълумотлар»;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementOʻzDSt 3182:2017 «Автоном фотоэлектр тизимлари. Ишлаш қобилиятини назорат қилиш. Назорат усуллари»;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementOʻzDSt 3076:2016 «Электр тармоқларига уланадиган қуёш фотоэлектрик станциялари. Станцияларга, ҳужжатларга, қабул қилиш ва текшириш бўйича минимал талаблар»;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementOʻzDSt 3075:2016 «Фотоэлектр тизимлари. Атамалар ва таърифлар»;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementOʻzDSt 61853-1:2018 «Фотоэлектрик модуллар. Ишчи характеристикаларини аниқлаш ва энергетик баҳолаш. Ишчи характеристикаларини ҳарорат ва энергия ёритилганликка боғлиқликда ўлчаш. Номинал қувват»;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementOʻzDSt 61215-1:2018 «Ер усти фотоэлектрик модуллар. Тузилишини баҳолаш ва турини тасдиқлаш. 1-қисм. Синов талаблари»;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementOʻzDSt 61215-2:2021 «Ер усти фотоэлектрик модуллар. Конструкцияни баҳолаш ва турини тасдиқлаш. 2-қисм. Синов жараёни»;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementOʻzDSt 61215-1-1:2018 «Ер усти фотоэлектрик модуллар. Тузилишини баҳолаш ва турини тасдиқлаш. Кристалл кремнийдан тайёрланган фотоэлектрик модулларини синаш учун махсус талаблар»;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementIEC 61215:2005 «Кремний кристаллидан тайёрланган ер усти фотоэлектрик модуллар. Тузилишини ва намунага биноан тасдиқлаш»;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementIEC 60364-7-712:2002 «Паст кучланишли электр қурилмалар. Махсус электр қурилмаларига ёки уларнинг жойлашган нуқталарига қўйиладиган талаблар. Фотоэлектрик қуёш батареяларидан фойдаланадиган энергия тизимлар»;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementIEC 61683:1999 «Фотоэлектрик тизимлар. Инверторлар. Самарадорликни ўлчаш тартиби»;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementIEC 62109-1:2010 «Фотоэлектрик энергия тизимларида фойдаланиш учун инверторларнинг хавфсизлиги. Умумий талаблар»;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementIEC/TS 62548:2013 «Фотоэлектрик батареялар. Техник шартлар»;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementIEC 60364-5-54:2011 «Паст кучланишли электр қурилмалари. Ерга уланувчи ҳимоя қурилмалари, ҳимоя ўтказгичлари ва потенциалларни тенглаштирувчи ҳимояловчи ўтказгичлар».
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element2-боб. Атамалар ва таърифлар
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element2. Ушбу ШНҚда қуйидаги атама ва таърифлардан фойдаланилган:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementфотоэлемент (бундан буён матнда ФЭ деб юритилади) — қуёш нурланиш энергиясини электр энергиясига айлантирувчи энг содда фотоэлектрик қурилма;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementфотоэлектрик модуль (бундан буён матнда ФЭМ деб юритилади) — махсус тузилишга эга бўлган, тобланган ойнадан ва икки томонидан плёнка ёрдамида герметик ёпиштирилган қуёш фотоэлементларидан ташкил топган монолит панель;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementфотоэлектрик батарея (бундан буён матнда ФЭБ деб юритилади) — кетма-кет ёки параллель уланган ФЭМлардан ташкил топган қуёш нурланиш энергиясини электр энергиясига айлантирадиган қаттиқ тузилишга эга қурилма;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementфотоэлектрик станция (бундан буён матнда ФЭС деб юритилади) — қуёш нурланишини электр энергиясига айлантириш орқали электр энергиясини ишлаб чиқариш учун бир ёки бир нечта ФЭБдан иборат энергетик қурилма;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementинвертор — ФЭБ томонидан ишлаб чиқарилган ўзгармас токни ўзгарувчан бир фазали 220В/50 Нz ёки уч фазали 380В/50 Нz га айлантириш учун мўлжалланган электрон қурилма;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementконтроллер — аккумляторларнинг заряд-разрядланишини ва ФЭБ энергия манбаларини бошқарадиган электрон қурилма;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementаккумулятор батареяси (бундан буён матнда АБ деб юритилади) — энергияни жамлаш ва сақлаш учун мўлжалланган қайта ишлатиладиган ток манбаи бўлиб, қайтарилувчи оксидланиш-қайтарилиш реакциясига асосланган, параллель ёки кетма-кет уланган икки ёхуд ундан ортиқ электр гальваник элементлардан ташкил топган қурилма.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementзарядловчи қурилма — АБни зарядловчи электрон қурилма бўлиб, электр аккумулятор батареяларини ва қайта зарядланувчи батареяларни ташқи манбадан зарядлаш учун электрон қурилма, электр энергия ўзгарувчан электр тармоғидан олинади. Автоматик, ярим автоматик ва қўлда бошқариладиган турлари мавжуд.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementМPPТ — батареяни заряд-разрядлаш ҳамда қуёш панеллари билан ишлашини амалга оширадиган қурилма.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element3-боб. ФЭСни лойиҳалаштириш ва унинг электромеханик қисмлари
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element3. Янги ФЭСни лойиҳалаштириш мазкур ШНҚ талаблари, шунингдек қурилиш ҳудудининг иқлимий, муҳандислик, геологик ва бошқа шарт-шароитларни инобатга олган ҳолда ишлаб чиқилган техник-иқтисодий асосларга кўра амалга оширилади.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element4. ФЭСни лойиҳалаш замонавий ва юқори технологик асбоб-ускуналардан фойдаланган ҳолда юқори илмий-техник даражада амалга оширилиши керак.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element5. ФЭСни лойиҳалашда қуйидаги асосий техник ечимларни эътиборга олиш лозим:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementдастлабки молиялаштирилган маблағларни ва ишлаб чиқариш сарф-харажатларини максимал тежаш;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementускунанинг ишончли ва мустаҳкам ишлашини таъминлаш;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementматериал ва металл сарфини камайтириш;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementатроф-муҳитни муҳофаза қилиш, шунингдек СанҚМ 0350 га биноан ишлаб чиқариш ва техник ходимлар учун нормал санитария-маиший шароитлар яратиш.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element6. ФЭСларни лойиҳалашда барча энергия йўқотишлар, шунингдек уларнинг жойлашуви, қуёш нурланиши ҳамда иқлим шароитида электр энергиясини ишлаб чиқаришда фойдаланиладиган ФЭСнинг максимал имкониятлари ҳисобга олиниши зарур.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element7. ФЭСни лойиҳалашда қуйидагилар эътиборга олиниши лозим:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementтокнинг юқори юкланиши;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementқарши ҳимоя (изоляция) парчаланиши;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementOʻz DSt 3182:2017 ва IEC 62124:2004га мувофиқ кучланиш ортишидан ҳимояланиш.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element8. ФЭС биноларининг томларида ўрнатилган эвакуация йўлларининг сони ва жойлашуви ШНҚ 2.01.02 га мувофиқ бўлиши лозим.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element9. ФЭС қурилиши учун қуёш энергиясининг зарур миқдори таъминланадиган текис ёки нишаб ер майдони танланиши керак.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element10. ФЭС ни лойиҳалашда майдоннинг географик жойлашуви ҳамда ҳудуднинг иқлимий хусусияти тавсифи эътиборга олиниши лозим (қуёш нурланиши параметрлари, шамол эсиши даражаси ва маҳаллий омиллар, қуёш нурлари оқимига ва шамолнинг шаклланишига таъсир қиладиган рельеф, ўсимликлар, майдондаги бинолар ва шу кабилар).
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element11. ФЭС жойлаштирилиши мумкин бўлган участканинг чегараларида қурилиш базасини ташкил этишдан олдин қурилиш учун шароитларни, белгиланган техник параметрларга (бўйлама ҳамда кўндаланг ёнбағирларга, ўлчамларга, бурчак радиусига ва бошқаларга) эга бўлган технологик йўлакларни ҳамда монтаж қилиш майдончаларини ташкил қилиш лозим.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementШунингдек, ФЭС ер устида жойлашганида ернинг гидрографик хусусиятлари (ер усти ва ер ости сувлари, оқимлар, ботқоқликлар) ҳамда ернинг ўзига хос хусусиятлари (қияликлар, жарликлар ва даштлар) инобатга олинган ҳолда майдоннинг ер қатлами шароитлари ҳисобга олиниши лозим. Панелларнинг оралиқ масофасида сояланиш даражасини ҳисоблаш мазкур ШНҚнинг 1-иловасида келтирилган.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element12. ФЭСни лойиҳалашда ФЭБни жойлаштириш режаси ишлаб чиқилиши лозим.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element13. ФЭСда ФЭБни мақбул жойлаштиришда қуйидагиларни эътиборга олиш лозим:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementФЭСнинг танланган майдони учун қуёш нурлари максимал даражада тушиши мумкин бўлган жой;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementқуёш инсоляциясига таъсир кўрсатувчи табиий (ўрмон, экинзорлар, баландликлар ва бошқалар) ва сунъий (бинолар, баланд иморатлар ва бошқалар) омиллар, ер юзаси нотекислиги ҳамда атроф муҳитнинг бошқа таъсир этиш хусусиятлари;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementшамолнинг ФЭС майдонида жойлашган ФЭБнинг маҳкамланган конструкциясига таъсири;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementминимал капитал, қурилиш-монтаж харажатлари ва бутун иш даври учун фойдаланиш харажатлари билан электр энергиясини максимал даражада ишлаб чиқишни таъминлаш зарурияти.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element14. Муайян майдонча чегарасида зарур қувватга эга бўлган ФЭБни жойлаштириш схемасини ишлаб чиқишда қуйидаги жиҳатлар ҳисобга олиниши лозим:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementэлектр энергиясини ишлаб чиқаришни максимал даражада кўпайтириш ва уларнинг ўзаро соялари таъсирида йўқотишларни минималлаштириш мақсадида ФЭБ ўртасидаги оптимал масофани аниқлаш;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementчанг, шамол эсадиган юқори интенсивлик мавжуд бўлган жойларда, шамол ва ҳаво хусусиятларининг салбий таъсиридан ҳимоя қиладиган объектларга нисбатан ФЭБ жойлашишига эътибор қаратиш;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementФЭС жойлашган жойларда санитария қоидалари ва нормаларига риоя қилиш;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementқурилиш майдончасини кўриб чиқилаётган иқлимий шароитда мавжуд инфратузилма ва чекловларни ҳисобга олган ҳолда ташкил этиш имконияти.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element15. ФЭСни лойиҳалашда ФЭМнинг қия юзасига тушадиган қуёш энергияси миқдори (ёки қуёш нурланишининг интенсивлиги), ФЭМнинг меъёрий горизонтал юзаси ва жанубий йўналиш (ФЭС азимути ўртасидаги бурчак билан тавсифланадиган жанубга нисбатан йўналишга боғлиқлиги) эътиборга олиниши керак. Стандарт шароитларда қуёш нурланишининг максимал интенсивлигини ўлчаш ва аниқлаш мазкур ШНҚнинг 2-иловасига мувофиқ амалга оширилади.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element16. ФЭСни лойиҳалашда ФЭБ учун массивнинг қуйидаги турдаги ускуналарини ўрнатиш мумкин:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementбурчак остида ўрнатилувчи массивлар (қуёш нурланишининг максимал миқдорини ҳисобга олиш учун ФЭМлар горизонтга нисбатан муайян бурчак остида ўрнатилади);
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementбитта айланиш ўқига эга бўлган (бир координатли), қуёшнинг йўналишини кузатувчи тизимга эга массивлар (горизонтга нисбатан маълум бурчак билан жой кенглигини ҳисобга олган ҳолда жойлаштирилади);
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementиккита айланиш ўқига эга бўлган (икки координатли), қуёшнинг йўналишини кузатувчи тизимга эга массивлар (горизонтга нисбатан ҳар хил йўналишда жойлаштирилган, икки ўқ атрофида айланувчи қурилмалар. Одатда, бу ўқлар бир-бирига нисбатан перпендикуляр бўлади).
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementЕрга нисбатан ҳаракатсиз бўлган ўқ асосий ҳисобланади. Позицияси асосий ўққа нисбатан аниқланадиган ўқ қўшимча ўқ ҳисобланади.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementҚуёшнинг йўналишини кузатувчи тизимларга эга икки ўқли тизим горизонтга нисбатан бир йўналишда ҳаракатланувчи бир нечта айланиш ўқларидан иборат бўлиши мумкин (қўшимча ўқ йўналиши бўйича).
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element17. ФЭМнинг кўтариб турувчи конструкцияси ва ўрнатиш механизми ҚМҚ 2.01.03 талабларига мувофиқ бўлиши лозим.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementФЭМнинг кўтариб туриш устуни юк кўтариш хусусиятлари OʻzDSt/IEC 3076:2016 (IEC 62446:2009, NEQ) га мувофиқ бўлиши керак. Фотоэлектрик модулларни қуриш ва лойиҳалашда шамол юкламалари таъсирига алоҳида эътибор берилиши лозим.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element18. ФЭМни ўрнатишда ишлаб чиқарувчининг тавсияларига мувофиқ ҳароратнинг деформациялари учун компенсация берилиши керак.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element19. ФЭСни лойиҳалаш ва қуришда ФЭМга тушадиган оғирликни камайтириш учун шамол, қор, тошқиннинг сейсмик таъсири ҳамда қўшимча юки ҳисобга олиниши ва у Oʻz DSt IEC 61215-1:2018 (IEC 61215-1:2016, IDT) га мувофиқ бўлиши керак.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementШамол тезлиги таъсирини баҳолаш учун шамолнинг максимал тезлиги узоқ муддатли об-ҳаво маълумотларини таҳлил қилиш асосида танланиши керак.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element20. ФЭМ тузилмасини ҳисоблашда ёғингарчилик (қор, муз ва бошқа ёғингарчиликлар) миқдори ҚМҚ 2.01.01 га мувофиқ қабул қилиниши керак.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementФЭМни биноларнинг томларига ўрнатишда ФЭСнинг юк кўтариш қобилияти ҳисобга олиниши ҳамда OʻzDSt/IEC 3076:2016 (IEC 62446:2009, NEQ) га мувофиқ бўлиши лозим.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element21. ФЭСнинг маълум бир ҳудудида сув тошқини содир бўлганда ёки дарё, кўл ва сув ҳавзасида сув сатҳининг кўтарилганда, ФЭСни умумий тармоқдан узиш имконияти таъминланиши зарур.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementАгар ФЭСлар автоном бўлса, уларни батареялардан узиш таъминланган бўлиши лозим.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element22. Тузилмаларни лойиҳалашда ҳароратнинг ўзгаришини ҳисобга олиш ҳамда OʻzDSt/IEC 3076:2016 (IEC 62446:2009, NEQ) га мувофиқ қўллаб-қувватловчи тузилмаларга ва ФЭМни маҳкамлаш механизмларига эътибор қаратиш лозим.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element23. ФЭМ қуёш иншоотлари коррозияга чидамли бўлган алюминий ёки сирланган пўлат материалларидан ясалиши лозим.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element24. ФЭБни ерга ўтказувчанлик (заземление) бўйича лойиҳалашда Oʻz DSt/IEC 60364-7-712: 2002 талабларига риоя этилиши ҳамда ерга ўтказиш тизимининг тўлиқ конфигурацияси ҳисобга олиниши керак.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementБундай ҳолларда қуйидаги вазифалар ҳал қилиниши лозим:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementэксплуатацион ёки конструктив сабабларга кўра зарур бўлганда юқори кучланишли кабелларни ерга ўтказиш (функционал ерга ўтказиш тизими);
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementчақмоқдан ҳимоя қилиш ёки потенциални тенглаштириш мақсадида очиқ ўтказувчан қисмларни ерга улаш (ҳимоя ерга ўтказиш тизими).
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element4-боб. Фотоэлектрик станцияларнинг асосий ва ёрдамчи элементлари
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element25. ФЭС қурилмаларини танлашда OʻzDSt/IEC 3076:2016 (IEC 62446:2009, NEQ) талабларига жавоб берадиган ФЭлардан, ФЭМ ва ФЭБлардан фойдаланиш лозим.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementФЭСнинг асосий қурилмалари қуйидагилардан иборат:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementФЭМлар;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementинверторлар;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementназорат қилувчилар (контроллерлар);
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementАБ;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementулаш симлари;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementбошқарув панеллари (қўшувчи ва ажратувчи қутиларда).
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementФЭСнинг ёрдамчи элементлари қуйидагилардан иборат:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementАБни микропроцессорли заряд-разрядлантириш контроллери;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementАБни зарядловчи.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element26. ФЭМ қуёш элементлар тўпламидан (фотоэлектрик ўзгартиргичлардан) ташкил топган бўлиб, қуёш энергиясини электр энергиясига тўғридан-тўғри ўзгартиради.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementТалаб қилинаётган қувватда ФЭМ турини танлаш конструктив ва техник хусусиятлар билан белгиланади ҳамда Oʻz DSt/IEC 61853-1:2018, Oʻz DSt/IEC 61215-1:2018 ва Oʻz DSt/IEC 61215-1-1:2018 талабларига жавоб бериши керак.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element27. ФЭСнинг асосий қисми ФЭМлардан иборат бўлиб, ФЭМларда ўзаро боғланганда катта қувват олиш учун мўжалланган ФЭБлар ташкил қилинади.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element28. ФЭБлар истеъмолчи занжир ускунасига қуйидаги усулларда уланади:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementФЭБларни энергияни сақлаш мосламасини ўз ичига олган доимий ток кучланишига улаш;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementФЭБларни АБ қурилмасига улаш;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementФЭБларни ўзгарувчан ток қурилмаларига (занжирига, электр тарқатиш тармоғига) оддий ажратгичли инвертор орқали улаш;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementФЭБларни ўзгарувчан ток қурилмаларига (занжирига) инвертор орқали улаш;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementаралаш усулда улаш (бир нечта турдаги ускуналарга улаш).
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element29. Қуёш батареялари томонидан ишлаб чиқариладиган энергияни ўзгарувчан 220 В/50 Гц ёки уч фазали 380 В/50 Гц оқимларига айлантириш учун турли хил инверторлар мавжуд бўлиб, улар қуйидагилар бўйича бир-биридан фарқланади:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementқувват билан;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementдоимий ток томонидаги кучланиш билан;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementчиқиш сигнали шакли билан;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementўрнатилган зарядловчи қурилма ва тўғридан-тўғри энергия таъминоти тизими билан (бошқа ўзгарувчан ток манбасидан);
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementаналог ёки импульсли занжир билан.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementИнверторлар тўлиқ автоном тизимларда ишлатилади ёки электр энергиясини тўғридан-тўғри тармоққа узатиш учун мўлжалланади.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element30. Фотоэлектрик тизимлар учун инверторни танлашда унинг қуйидаги хусусиятларига эътибор бериш лозим:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementноминал қувват (доимий қувватлаш учун инверторга уланиши мумкин бўлган кучланишнинг умумий қувват йиғиндиси бўлиб, номинал қувват доимий кучланишдан камида 20 — 30 фоиз қўшимча билан танланади);
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementэнг юқори қувват (бу қувватнинг максимал қиймати бўлиб, АБда ишлаганда инверторнинг жуда қисқа вақт оралиғида бардош бера оладиган қуввати ҳисобланади, шунингдек инверторнинг энг юқори қуввати уланган қурилмаларни ишга тушириш қувватини ҳисобга олган ҳолда танланади);
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementўзгарувчан ток доимий токка ўзгартирилганда (инверторланганда), чиқиш сигналининг шакли;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementўрнатилган зарядловчи қурилманинг ток кучи (агар мавжуд бўлса) (АБнинг максимал сиғими қийматини ҳисобга олган ҳолда аниқланади);
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementҳар хил турдаги АБни заряд қилиш қобилияти;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementгерметик ва очиқ турдаги батареяларда заряднинг турли босқичлари учун кучланишлардаги фарқлар;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element«уйқу» режимининг мавжудлиги (уйқу режими — бу электр юкламалари бўлмаган тақдирда инверторнинг ўз энергия сарфини камайтириш қобилияти);
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementўрнатилган реленинг мавжудлиги (ташқи тармоқ йўқолганда, батареядан қувват олишга автоматик равишда уланишга имкон беради).
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element31. Уланиш релесига эга бўлган инвертор иккита «кириш» ва «чиқиш» ўзгарувчан ток симлари билан уланади. «Кириш» сими ташқи тармоққа уланиб, токни реле орқали кучланишга узатади. «Чиқиш» сими инвентордан чиқувчи ўзгарувчан токка уланган бўлиб, унга АБдан олинадиган ўзгарувчан ток кучланиши уланади.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element32. Атроф-муҳит ҳароратига қараб заряд кучланишини тартибга солиш учун инверторларни ҳарорат датчиклари билан қўллаш мумкин (бундай зарядни тартибга солувчиларсиз керакли зарядлаш даражаси таъминланмайди, батареялар зарядланмайди ёки аксинча қайта қувватланади, бу уларнинг иш қобилиятига салбий таъсир қилади ва уларнинг муддатидан олдин ишдан чиқишига олиб келиши мумкин).
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element33. ФЭС ни лойиҳалашда АБ нинг чуқур қувватсизланишининг (тахминан, ҳар бир элементда 1,8 В) олдини оладиган, қувватсизланиш даражасини назорат қилиш мосламаси билан жиҳозланган МPPТ тури билан ҳамда АБни қайта қувватланишига йўл қўймайдиган, қуёш батареялардан қувватланишни назорат қиладиган мосламаси билан жиҳозланган инверторлардан фойдаланиш мумкин.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element34. Фотоэлектрик тизим турига мувофиқ инвертор икки турга бўлинади:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementўрнатилган частота генераторига эга автоном тизимлар учун инверторлар;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementтармоқларда фойдаланиладиган инверторлар.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementИккала турдаги инверторнинг фойдали иш коэффициент қиймати 90 фоиздан кам бўлмаслиги керак.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element35. Кучланиш инверторлари алоҳида қурилма сифатида қўлланилиши ёки ўзгармас ток электр энергияси ускуналарининг узилишларсиз манбаси тизимига кириши мумкин.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element36. Инверторлар IEC 61683, IEC 62109-1 талабларига мувофиқ танланиши, шунингдек фойдаланувчининг қуйидаги техник талаблари инобатга олиниши керак:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementсинусоидал чиқиш кучланишини таъминлашга қаратилган;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementсинусоидал ўрнини босадиган оддий сигнал кўринишадаги чиқиш кучланишини таъминлашга қаратилган.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element37. Инверторни ўрнатишда стандарт кучланишдаги (220 В/50 Гц) энергия истеъмолининг энг юқори қуввати, шунингдек инверторнинг қуйидаги ишлаш режимлари ҳисобга олиниши керак:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementузоқ вақт давомида ишлаш режими (инверторнинг номинал қувватига мос келади);
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementортиқча юкланишда ишлаш режими (аксарият инвертор моделлари номинал қувват режимида бир неча дақиқа давомида (30 дақиқагача) ишлаши мумкин).
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element38. ФЭСлар электр тармоғига қуйидаги усулларда уланиши мумкин:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementэлектр энергиясини умумий тармоққа узатиш имкониятига эга бўлмаган (автоном равишда ишлайдиган);
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementишлаб чиқарилган электр энергиясини умумий тармоққа узатиш имкониятига эга бўлган;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementишлаб чиқарилган электр энергияси қувватни умумий тармоққа тўғридан-тўғри узатиш ҳамда энергияни АБларда сақлаш имкониятига эга бўлган (комбинациялаштирилган (гибрид);
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementкўп режимли.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element39. Фотоэлектрик энергия тизимларини ишлаб чиқишда энергияни тўплаш ва сақлаш учун АБлар қўлланилиши керак. Бунда, АБлар турли эксплуатация режимларида электр энергиясининг манбадан истеъмолчига етиб келиш вақти ва кўрсаткичлари мутаносиблигини, чиқиш кучланишининг барқарорлигини таъминлаши лозим.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element40. ФЭСлар учун АБлар алоҳида ёки номинал кучланишга (12 ёки 24 V) эга бўлган моноблоклар (батареялар тўплами)дан иборат бўлиши мумкин.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element41. АБлар бир хил сиғимга эга бўлиши ҳамда бир вақтда ишлаб чиқилган ва битта партияда етказиб берилган бўлиши лозим.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element42. Маълум бир ФЭСлар учун АБларни танлашда қуйидагилар ҳисобга олиниши керак:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementўз-ўзидан қувватсизланиш даражаси;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementтокнинг паст қувватида ҳам ишлаш қобилияти;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementанча қувватсизланган ҳолда ҳам ишлаш қобилияти;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementпаст ҳароратларда ҳам ишлаш қобилияти (йил бўйи фойдаланиладиган тизимлар учун).
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element5-боб. ФЭСларнинг ёрдамчи ускуналари
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element43. АБларнинг қувватланиши (қувватсизланиши)ни назорат қилувчи микропроцессорли контроллерлар ва АБни қувватлантирувчи ускуналар автоном ФЭСларнинг ёрдамчи ускуналари ҳисобланади.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element44. Микропроцессорли контроллерлар қуёш батареясининг максимал даражада қувватланиши ва ток зарядининг кенглик-импульс модуляциясини (КИМ) кузатиш ҳисобига АБни 100 фоизгача қувватланишини таъминлаш мақсадида қўлланилади.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element45. ФЭС ларда «шунтли» ва «кетма-кет» типига мансуб бўлган контроллерлар қўлланилиши мумкин.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element46. АБнинг хизмат даврини ошириш ва ФЭСнинг энергиясидан самарали фойдаланиш мақсадида қувватлантириш контроллери қўлланилади.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element47. Йирик ФЭСларда АБнинг қувватланиши ва қувватсизланиши даражасини назорат қилиш функциялари билан бир қаторда бутун тизимни бошқарадиган тизимли контроллерлардан фойдаланиш керак. Назорат ёритилганлик, ҳарорат, ток, кучланиш ва тизимнинг бошқа кўрсаткичларини қайд этиш ҳамда таҳлил қилиш йўли билан компьютерлар ёрдамида амалга оширилади.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element48. Ҳар бир ФЭС учун контроллерлар ФЭМнинг қуввати ва юкланиш қувватига қараб индивидуал равишда танлаб олинади.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element49. Зарядловчи қурилма герметикланган, техник хизмат кўрсатилмайдиган, қўрғошин-кислотали АБларни автоматик равишда қувватлантириш учун мўлжалланган бўлади.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element50. Зарядловчи қурилма талаб этилган ток заряди, АБнинг тури, қувватлантириш тезлиги ва автоматлаштирилганлик даражасига қараб танлаб олинади.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element51. АБ максимал ток кучланишида қувватлантирилмайди.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementТок қуввати ошиши ва бирхиллашиши учун ҳамда қувватлаш жараёнини тезлаштириш мақсадида бир нечта қувватловчи ускуналар параллель равишда уланади.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element6-боб. ФЭСлар қўлланишини иқтисодий асослаш ва уларнинг эксплуатацион кўрсаткичлари
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element52. ФЭСнинг лойиҳасида келтирилган техник ечимларнинг сифати техник ва иқтисодий ҳисоб-китоблар кўрсаткичлари билан белгиланиши керак.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element53. ФЭС самарадорлигини баҳолашнинг асосий кўрсаткичлари қуйидагилардан иборат:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementйиллик электр энергияни ишлаб чиқариш;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementқабул қилинган ФЭБ турлари учун номинал қувватдан фойдаланиш коэффициенти (ФЭС учун ўртачаси);
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementетказиб берилган электр энергиянинг таннархи.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element54. Электр энергияни ишлаб чиқаришни ҳисоблаш учун дастлабки маълумотлар сифатида ҚМҚ 2.01.01 бўйича ушбу ҳудуднинг иқлим параметрлари, шунингдек ишлаб чиқарувчилардан олинган ФЭМнинг чиқиш параметрлари қўлланилади.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element55. Ишлаб чиқариладиган электр энергияси ҳажмини ҳисоблашда ФЭМни ФЭС ҳудудида жойлаштирганда бир-бирининг юзасига соя туширишдан вужудга келадиган йўқотишлар, ФЭСнинг ички электр тизимидаги йўқотишлар, ФЭ ва ФЭМ юзалари деградацияси (бузилиши)дан келиб чиқадиган бошқа йўқотишлар баҳоланиши лозим.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element56. Электр энергиясини ишлаб чиқаришни ҳисоблаш натижаларига кўра ҳамда тизимдаги йўқотишларни камайтириш ва электр энергиясини ишлаб чиқаришни кўпайтириш мақсадида ФЭМларнинг муайян бурчаги, шунингдек ФЭ ва ФЭМ турлари аниқлаштирилиши лозим.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element57. ФЭСнинг бир йилда номинал қувват билан ишлаб чиқарадиган энергия ҳажмининг ўртача қиймати қуйидаги (1) формула бўйича аниқланади:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element1) WФЭС = Pфм(Eумум. / Iсин)K0(1-Kйўқ), kW•h,
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementБу ерда:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementРфм — қуёш ФЭМларининг умумий қуввати, kW;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementЕумум. — горизонтал текисликда ер юзасига тушаётган умумий қуёш энергияси, kW•h/m2;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementIсин — ФЭМларни синовдан ўтказгандаги қуёш нурланишининг интенсивлиги, Iсин = 1,0 kW•h/m2;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementК0 — қуёш энергиясининг умумий оқимини горизонтал текисликдан ФЭМлар юзасига ўтказиш учун тузатиш коэффициенти;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementКйўқ — электр энергиясини трансформация қилиш ва узатиш жараёнида қуёш батареясининг йўқотишларини ҳисобга олиш коэффициенти.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementФЭСлар ишлаб чиқарадиган электр энергияси ҳажмини ҳисоблаш мисоли мазкур ШНҚнинг 3-иловасида келтирилган.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element58. Истеъмолчига бир йилда етказиб бериладиган электр энергияси ҳажми қуйидаги (2) формула ёрдамида аниқланади:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element2) Wеб = WФЭC — Wтй — Wэҳ — Wёу
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementБу ерда:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementWФЭC — ФЭСда бир йилда ишлаб чиқарилган электр энергияси, kW•h/йил;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementWтй — трансформация қилиш ва узатиш жараёнида электр энергиясининг технологик йўқотишлари, kW•h/йил;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementWэҳ — ФЭС (асосий ускуналари)нинг ўз эҳтиёжлари учун истеъмол қилинадиган электр энергияси, kW•h/йил;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementWёу — ёрдамчи ускуналарнинг эҳтиёжлари учун истеъмол қилинадиган электр энергияси, kW•h/йил.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element7-боб. Фотоэлектрик станцияларда техника хавфсизлик қоидалари ва ёнғин хавфсизлиги
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element59. Қуёш ФЭБларининг жуда паст кучланишли хавфсизлик тизимидан (ЖПКХ) ҳимояланиши IEC/TS 62548:2013 талабларига мувофиқ бўлиши лозим.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementБошқа тизимларда, ток ўтказувчиларнинг бири ўзгармас ток томонидан ерга уланган ҳамда доимий ва ўзгарувчан токлар ўзаро ажратилган ҳолларда ток ўтказувчилар ҳамда ток ўтказувчининг ерга уланган ёки уларнинг очиқ қисмлари икки қопламали ёки кучайтирилган изоляция билан ҳимояланиши талаб этилади.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementЭлектр токи уришидан ҳимоялаш OʻzDSt/IEC 60364-5-54:2011 талабларига мувофиқ амалга оширилади.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element60. Модулларда, тарқатиш қутиларида ва ФЭМ ўтказгичларида ҳаддан ташқари юқори кучланишли ток оқими вужудга келганда ёки қуёш ФЭБнинг ерга уланган ўтказгичларида қисқа туташувлар ҳосил бўлганда, ускуналар юқори кучланишли ток оқимидан ҳимояланган бўлиши лозим. Фотоэлектрик занжирларда максимал токдан ҳимояланиш талаблари қуйидаги расмда кўрсатилган.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementSuggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementРасм. Фотоэлектрик занжирларда максимал токдан ҳимояланиш талаблари.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element61. ФЭМлар ток кучланиши бўйича чегараланган бўлсада, ташқи манбаларга (масалан, батарея) параллель равишда уланиши ёки қўшилиши мумкинлигини инобатга олиб, бир неча параллель уланган занжирлардан ёки ташқи манбалардан ёхуд ҳар иккала усул қўлланилганда вужудга келадиган ортиқча ток оқимларга дучор бўлиши мумкинлигини ҳисобга олиш керак.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element62. ФЭМларнинг токдан максимал ҳимояланиши қуёш ФЭБлари қисмларидан келиб чиқадиган қисқа туташув токлари юзага келганда, дастлаб ҳимоянинг пастки даражасида ўчирилишига қараб тавсифланиши керак.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element63. Агар параллель занжирлар сони иккитадан ортиқ бўлса, қисқа туташувнинг максимал токи бирор бир занжир схемасида (занжирлар сони битта бўлганда) ўтиши мумкин бўлган қисқа туташув токига тенг бўлади.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementПараллель занжирлар сони бир ёки иккита бўлганда ва ҳеч қандай АБлар бўлмаганда ҳамда ФЭМлар қисқа туташув токига тенг бўлган тескари ток оқимига бардошли бўлганда, максимал токдан ҳимоялаш тизимининг носозлиги аҳамият касб этмаслиги инобатга олиниши керак.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element64. Кристалли кремнийдан тайёрланган ФЭМлар учун параллель занжирлар сони учтадан ошмаслиги керак.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementБошқа ФЭМлар учун занжирлар сони ишлаб чиқарувчининг қўллаш йўриқномаларига мувофиқ бўлиши лозим. Қўллаш йўриқномалари бўлмаганда, ҳар бир занжирга ҳимоя қурилмалари (предохранитель) ўрнатилиши керак.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element65. Қуёш модулларига уланадиган кабеллар изоляциясини танлашда атроф-муҳитнинг эҳтимоли бўлган энг юқори ҳарорат даражаси ҳисобга олиниши керак. Атроф-муҳит таъсири остида бўлганда, кабеллар ультрабинафша нурланишига чидамли бўлиши ёки ультрабинафша нуридан ёнғинга қарши ҳимоя воситалари билан таъминланиши керак.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element66. ФЭСни юқори кучланишдан ҳимоя қилиш Электр ускуналарининг тузилиши қоидаларига (IV бўлим) (2006 йил 2 ноябрь, 20-15-232/11-сон) мувофиқ амалга оширилади.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element8-боб. ФЭСни чақмоқдан ҳимоя қилиш
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element67. Чақмоқдан келиб чиқадиган хавф даражасини ҳисобга олган ҳолда ФЭБ ва метеорологик мачталар чақмоқдан ҳимоя қилиш бўйича учинчи тоифага мансуб бўлиб, ФЭСларни лойиҳалаш Электр ускуналарининг тузилиши қоидаларига (VII бўлим) (2006 йил 18 июль 20-15-143/14-сон) мувофиқ амалга оширилиши керак.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element68. Тўғридан-тўғри чақмоқ уришидан ҳимоя қилишда чақмоқ токи ФЭБ (метеомачта) конструкцияси ва жиҳозларини бузмаган ҳамда бошқариш ва тартибга солиш электроника ускуналарига зарар етказмаган ҳолда ўтиши кафолатланиши керак.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element69. Ток ўтказгичлар устун минорасининг конструкцияси бўйлаб ётқизилиши ва импулс қаршилиги билан ерга ўтказгичга уланиши керак.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element70. ФЭБнинг ерга ўтказгичининг, метеорологик мачтанинг ва трансформатор станциясининг контурларини бирлаштиришга йўл қўйилмайди.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementSuggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementШНҚ 2.04.15-22 «Фотоэлектрик станциялар (тизимлар)» шаҳарсозлик нормалари ва қоидаларига
1-ИЛОВА
1-ИЛОВА
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementЎзаро сояланишни ҳисобга олган ҳолда панелларни жойлаштириш
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementSuggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementSuggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementФЭБ панелларининг ўзаро сояланишини ҳисобга олган ҳолда жойлаштиришни ҳисоблаш схемаси.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementБу ерда: а — ён томондан кўриниш; b — юқоридан кўриниш.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementУзлукли чизиқлар билан L масофадан кам бўлган оралиқда жойлашган сояланган модуллар кўрсатилган.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementSuggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementШНҚ 2.04.15-22 «Фотоэлектрик станциялар (тизимлар)» шаҳарсозлик нормалари ва қоидаларига
2-ИЛОВА
2-ИЛОВА
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementҚуёш нурланишининг интенсивлигини аниқлаш
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementSuggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementФЭМларни паспорт хусусиятлари қуёш нурланишининг интенсивлигида стандарт синовлари натижалари асосида ўтказилади, Iисп = 1000 Вт/м2.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementФЭСни лойиҳалашда ўртача булутли шароитда горизонтал юзага тушувчи қуёш нурланиш интенсивлигининг максимал ва жами ўртача кунлик даражаси тўғрисида маълумотга эга бўлиш керак.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementТехник-иқтисодий ҳисоб-китобларни ўтказишда ўртача булутли шароитда горизонтал юзага тушувчи қуёш нурланиш интенсивлигининг ойлик ва йиллик ўртача кўрсаткичи инобатга олиниши лозим.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementГоризонтал юзага тушадиган қуёш нурланишининг максимал интенсивлиги тўғри ва тарқоқ нурланишнинг йиғиндиси сифатида қуёш вақтининг 11-12 соатлик интервалда ФЭС қурилиш майдонининг тегишли кенгликлари учун ҚМҚ 2.01.01 нинг 7-жадвали асосида аниқланади:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementI0 = Ismax+ Idmax, W/m2
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementМуайян ой учун ўртача булутли шароитда горизонтал юзага тушадиган тўғри ва тарқоқ қуёш нурланишининг кунлик ўртача миқдори ФЭС қурилиш майдончасига энг яқин жойлашган аҳоли пункти учун маълумотлар асосида ҚМҚ 2.01.01 нинг 10-жадвали бўйича олинади. Ушбу қиймат тегишли ойдаги кунлар сонига кўпайтирилганда, қуёш нурланишининг горизонтал юзага тушадиган ўртача ойлик йиғиндиси аниқланади.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementЎртача булутли шароитда горизонт юзага тушадиган тўғри ва тарқоқ қуёш нурланишининг кунлик ўртача миқдори ҚМҚ 2.01.01 нинг 10-жадвали бўйича олинади. Ушбу қийматни йилнинг кунлари сонига кўпайтирилганда, қуёш нурланишининг горизонтал юзасига тушадиган ўртача йиллик йиғиндиси аниқланади.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element(Мисол: 41° шимолий кенгликда жойлашган Тошкент шаҳри учун июль ойи давомида горизонтал юзага тушадиган қуёш нурланишининг максимал интенсивлиги ҚМҚ 2.01.01 нинг 7-жадвалига мувофиқ қуйидагига тенг:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementI0= Is+ Id= 782+140 = 922, W/m2.)
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementҚМҚ 2.01.01-94 нинг 10-жадвалига мувофиқ, Тошкент шаҳри учун июль ойи давомида ўртача булутли кунлар шароитида горизонтал юзага тушаётган қуёш нурланишининг ўртача кунлик миқдори қуйидагига тенг:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementЕўр.сутиюль= 21,27+6,92 =28,19МДж/(м2*сут) =7,83 kW•h/(m2•d).
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementТошкент шаҳри учун ўртача булутли шароитда горизонтал юзага тушаётган қуёш нурланишининг ўртача кунлик миқдори қуйидагига тенг:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementЕўр.сутйил= 10,77+5,84=16,61МДж/(м2*сут) =4,61 kW•h/(m2•d).
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementТошкент шаҳри учун ўртача булутли шароитда горизонтал юзага тушаётган қуёш нурланишининг ўртача йиллик миқдори қуйидагига тенг:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementЕйил = 16,61 ∙ 365 = 6 062,65 МДж/(м2*йил) = 1 684 kW•h/(m2•йил).
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementSuggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementШНҚ 2.04.15-22 «Фотоэлектрик станциялар (тизимлар)» шаҳарсозлик нормалари ва қоидаларига
3-ИЛОВА
3-ИЛОВА
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementФотоэлектрик станциялар ишлаб чиқарадиган электр энергия миқдорини ҳисоблаш
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementSuggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementФЭСнинг паспортдаги хусусиятлари қуёш нурланишининг интенсивлиги бўйича ўтказилган стандарт синов натижалари асосида, одатда Iсин = 1000 kW/m2 га тенг бўлган миқдорда келтирилади.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementҚуёш фотоэлектрик модуллари томонидан ҳосил қилинадиган энергия миқдори қуйидаги формула бўйича аниқланади:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementWФЭС = PФМ (Eумум. / Iсин) K0 (1-Kйўқ), kW•h,
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementбунда:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementРФМ — қуёш фотоэлектрик модулларининг умумий қуввати, kW;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementЕумум. — горизонтал текисликда ер юзасига тушаётган умумий қуёш энергияси миқдори, kW•h/m2. ФЭСнинг асосий ва ёрдамчи ускуналарини танлашда, ҳисобланган жами қуёш энергияси миқдори қуёш нурланишининг (I0, kW•h/m2) максимал интенсивлигига тенг равишда, мазкур ШНҚнинг 2-иловасига мувофиқ аниқланади;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementҲсин — фотоэлектрик модуллар синовдан ўтказиладиган қуёш нурланишининг интенсивлиги, Iисп = 1,0 kW/m2;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementК0 — қуёш энергиясининг умумий оқимини горизонтал текисликдан ФЭМлар юзасига ўтказиш учун тузатиш коэффициенти; мазкур ШНҚнинг 3-иловаси 3.1-жадвалига мувофиқ, ФЭМ йўналиши ва қиялик бурчагига қараб қабул қилинади;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementКйўқ — электр энергиясини ўтказиш ва узатиш пайтида қуёш батареясининг йўқотишларини ҳисобга оладиган коэффициент.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementФЭСлар электр энергиясини ишлаб чиқариши мумкин бўлган максимал қуввати қуйидаги формула билан аниқланади:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementРФЭБ = Pфм (I0 / Iсин) K0 , kW,
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementҚуёш фотоэлектрик модулларининг умумий қуввати (РФМ, kW) уларнинг паспорт хусусиятларида келтирилган умумий қувватини қабул қилиш керак.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementKйўқ коэффициенти фотоэлектрик тизимда қуёш нурланишини электр энергияга айлантириш жараёнидаги қуйидаги умумий йўқотишларни ҳисобга олади:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementўтказгичлардаги йўқотиш коэффициенти, 1%, Кўт= 0,01;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementинверторлардаги йўқотиш коэффициенти. Қувватга қараб 3 — 7% оралиғида ўзгариб туради, Кинв= 0,03 ÷ 0,07;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementмодулнинг ҳарорати ошиши билан боғлиқ йўқотиш коэффициенти 4 — 8% оралиғида ўзгариб туради Ктем= 0,04 ÷ 0,08;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementқуёш нурланишининг қиймати кам бўлганда қуёш батареяси ишлаш жараёни давомида йўқотиш коэффициенти — 1 — 3%, Ккам.ҳол = 0,01 ÷ 0,03;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementқуёш панелларининг сояланиши ва ифлосланиши билан боғлиқ бўлган йўқотиш коэффициенти — 1 — 3% , Кз= 0,01 ÷ 0,03;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementчетлаб ўтувчи диодларда йўқотиш коэффициенти — 0,5%, Кд =0,005.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementКйўқ= Кўт+ Кинв+ Ктем+ Ккам.хол+ Кз+ Кд .
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementЖадвал
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementSuggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementМисол: NФЭС = 5 kW бўлган қуёш ФЭМдан иборат ФЭСни умумий қувватини ҳисоблаш. ФЭС Тошкент шаҳрида жойлаштирилмоқда. ФЭБларни жойлаштириш азимути — 15º. Жойлаштириладиган ФЭБнинг горизонтга нисбатан қиялик бурчаги — 40º.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementБитта ФЭМнинг ўрнатилган қуввати — 250 W = 0, 250 kW.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementУмумий стационар модуллар сони қуйидагига тенг:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementNФМ.стац = 5 kW / 0, 25 kW = 20 дона
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementФЭС жиҳозларининг хусусиятларидан келиб чиқиб, қуёш станциясини бажариш схемаси қабул қилинади.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementСтанция 2 қатордан иборат бўлиб, уларнинг ҳар бир қаторида 10 донадан ФЭМ жойлаштирилади.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementФотоэлектрик тизимда қуёш нурланишини электр энергияга айлантиришдаги энергиянинг йўқотилиши қуйидагича қабул қилинади:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementўтказгичларда йўқотиш коэффициенти — Кўт= 0,01;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementинверторларда йўқотиш коэффициенти — Кинв= 0,05;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementмодулнинг ҳарорати ошиши билан боғлиқ йўқотиш коэффициенти — Ктем = 0,06;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementқуёш нурланишининг қиймати кам бўлганда қуёш батареяси ишлаш жараёни давомида йўқотиш коэффициенти — Ккам.хол = 0,02;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementқуёш панелларининг сояланиши ва ифлосланиши билан боғлиқ бўлган йўқотиш коэффициенти — Кз= 0,02;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementчетлаб ўтувчи диодларда йўқотиш коэффициенти — Кд =0,005.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementФотоэлектрик тизимда қуёш нурланишининг электр энергиясига айланиши давомида энергия йўқотишнинг умумий миқдорини ҳисобга оладиган Кйўқ коэффициенти қуйидагига тенг:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementКйўқ= Кўт + Кинв + Ктем + Ккам.хол + Кз + Кд;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementКйўқ = 0,01 + 0,05 + 0,06 + 0,02+ 0,02 + 0,005 = 0,165
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element41° шимолий кенгликда жойлашган Тошкент шаҳри учун, июль ойида, соат 11-12 оралиғида горизонтал юзага тушадиган қуёш нурланишининг максимал интенсивлиги ҚМҚ 2.01.01 га мувофиқ қуйидагига тенг бўлади (мазкур ШНҚнинг 2-иловасига қаранг):
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementI0 = Is+ Id = 782+140 = 922 W/m2
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementҚуёш энергиясининг умумий оқимини горизонтал текисликдан ФЭМлар юзасига ўтказиш учун K0 тузатиш коэффициенти ШНҚнинг 3-иловаси 3.1-жадвалига мувофиқ, ФЭБларни жойлашиш азимути — 15º ва ФЭБнинг горизонтга нисбатан қиялик бурчаги — 40ºга тенг. K0 = 1,12.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementИюль ойи давомида ФЭБнинг электр энергиясини ишлаб чиқариши мумкин бўлган максимал қуввати қуйидаги формула билан аниқланади:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementРФЭБ = PФМ(I0 / Iсин)K0 = 5000 *(922 /1000) • 1,12 = 5163 W = 5,16 kW
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementИюль ойида Тошкент шаҳри учун ўртача булутли шароитда горизонтал юзага тушаётган қуёш нурланишининг ўртача суткалик миқдори қуйидагига тенг:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementЕўрт.сут.июл = 7,83 kW•h/(m2•d) (мазкур ШНҚнинг 2-иловасига қаранг). Бундай ҳолда, ўртача суткалик электр энергиясини ишлаб чиқиш қуйидагига тенг:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementWФЭС = PФМ • (Еўр.сут/июл / Iсин) K0 (1-Kйўқ) =5,0 • (7,83 / 1,0) • 1,12 • (1 — 0,165) = 36,61, kW•h/d.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementТошкент шаҳри учун ўртача булутли шароитда горизонтал юзага тушаётган қуёш нурланишининг ўртача йиллик миқдори 1684 kW•h/(m2•йил) (мазкур ШНҚнинг 2-иловасига қаранг).
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementБундай ҳолда, ўртача йиллик электр энергиясини ишлаб чиқиш қуйидагича аниқланади:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementWФЭС = PФМ • (Ейил / Iсин ) K0 (1-Kйўқ) = 5,0 • (1684 / 1,0) • 1,12 • (1 — 0,165) = 7874, kW•h/йил