Suggestion to the document
Listen to audio
Get a link from a document elementO‘ZBEKISTON RESPUBLIKASI MARKAZIY BANKI BOShQARUVINING
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementQarori
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementTIJORAT BANKLARIDA MOLIYAVIY AKTIVLARNING BUXGALTERIYA HISOBINI YURITISh TARTIBI TO‘G‘RISIDA NIZOMNI TASDIQLASh HAQIDA
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element[O‘zbekiston Respublikasi Adliya vazirligi tomonidan 2005-yil 30-noyabrda 1528-son bilan davlat ro‘yxatidan o‘tkazilgan]
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
LexUZ sharhiMazkur qaror O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki Boshqaruvining 2023-yil 7-martdagi 4/7-sonli “O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki tomonidan qabul qilingan ayrim idoraviy normativ-huquqiy hujjatlarni o‘z kuchini yo‘qotgan deb topish to‘g‘risida”gi qaroriga (ro‘yxat raqami 3428, 20.04.2023-y.) asosan o‘z kuchini yo‘qotgan.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementSuggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element1. “Tijorat banklarida moliyaviy aktivlarning buxgalteriya hisobini yuritish tartibi to‘g‘risida Nizom” ilovaga muvofiq tasdiqlansin.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element2. Ushbu qaror O‘zbekiston Respublikasi Adliya vazirligida davlat ro‘yxatidan o‘tkazilgandan so‘ng, 10 kundan so‘ng kuchga kiritilsin.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element3. Mazkur qarorning ijrosini nazorat qilish Markaziy bank raisining o‘rinbosari A.Q. Qodirov zimmasiga yuklatilsin.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementMarkaziy bank Boshqaruvi raisi F. MULLAJONOV
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementToshkent sh.,
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element2005-yil 10-sentabr,
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element19/5-son
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementSuggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementMarkaziy bank Boshqaruvining 2005-yil 10-sentabrdagi 19/5-sonli qarori bilan
TASDIQLANGAN
TASDIQLANGAN
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementTijorat banklarida moliyaviy aktivlarning buxgalteriya hisobini yuritish tartibi to‘g‘risida
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementNIZOM
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementSuggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementI. Umumiy qoidalar
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element1. Ushbu Nizom O‘zbekiston Respublikasining “O‘zbekiston Respublikasining Markaziy banki to‘g‘risida”, “Banklar va bank faoliyati to‘g‘risida” va “Buxgalteriya hisobi to‘g‘risida”gi qonunlari asosida ishlab chiqilgan bo‘lib, u O‘zbekiston Respublikasi tijorat banklarida (keyinchalik matnda “banklar”) moliyaviy aktivlarning buxgalteriya hisobini Moliyaviy hisobotlarning xalqaro standartlariga (keyinchalik matnda “MHXS”) muvofiq holda yuritish tartibini belgilaydi.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element2. Mazkur Nizom talablari bankning o‘z aksiyalariga, kredit hamda olinishi lozim bo‘lgan mablag‘lar hisobvaraqlariga, shuningdek, qimmatbaho qog‘ozlarning hosilalariga nisbatan qo‘llanilmaydi.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementII. Tushunchalar
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element3. Ushbu Nizom maqsadlarida quyidagi tushunchalardan foydalaniladi:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementMoliyaviy vosita (instrument)lar — bir xo‘jalik yurituvchi subyektda moliyaviy aktivning va boshqa bir xo‘jalik yurituvchi subyektda esa moliyaviy majburiyat yoki ulushli vositalarning paydo bo‘lishiga olib keluvchi har qanday shartnoma.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementMoliyaviy aktiv — naqd pul mablag‘lari, shartnomadan kelib chiqib, boshqa xo‘jalik subyektlaridan pul mablag‘larini yoki moliyaviy aktivlarni olish va almashtirish huquqi hamda boshqa xo‘jalik yurituvchi subyektning ulushli vositalari.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementMoliyaviy aktiv (majburiyat) ning pul moddalari — tasarrufdagi (egalik huquqidagi) pul mablag‘lari, shuningdek, qayd qilingan yoki o‘rnatilgan miqdordagi pul mablag‘lari summasida olinishi yoki to‘lanishi lozim bo‘lgan aktivlar va majburiyat. Barcha moliyaviy aktivlar ham pul moddalari bo‘lavermaydi.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementMoliyaviy majburiyat — pul mablag‘larini va boshqa moliyaviy aktivlarni shartnomaviy majburiyat orqali boshqa xo‘jalik yurituvchi subyektlariga o‘tkazish yoki almashtirishni bildiradigan har qanday majburiyat.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementUlushli vositalar — xo‘jalik yurituvchi subyektning boshqa xo‘jalik yurituvchi subyektiga bo‘lgan majburiyatlarini chegirib tashlagandan keyingi qolgan aktivlar ulushini tasdiqlovchi har qanday shartnoma;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementHaqqoniy (haqiqiy) qiymat — bu yaxshi xabardor bo‘lgan va bunday operatsiyani amalga oshirishni xohlovchi tomonlar o‘rtasida umumiy shartlar asosida bitimni amalga oshirishdagi aktivni almashtirish yoki majburiyatni to‘lash mumkin bo‘lgan summa.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementMoliyaviy aktivning amortizatsiyalanadigan qiymati — aktivning balans hisobotda dastlabki tan olingandagi baholangan summasi (ya’ni aktivning hisobvaraqdagi aks ettirilgan summasi, plyus/minus mukofot/diskont hisobvarag‘idagi aks ettirilgan summa, plyus aktivning sotib olish uchun ketgan xarajatlarning hisobvaraqdagi summasi, plyus har qanday sotib olingan olinishi lozim bo‘lgan va alohida olinishi lozim bo‘lgan hisoblangan foizlar hisobvarag‘ida aks ettirilgan hisoblangan foizlar), minus to‘langan asosiy qarz summasi, plyus/minus real foiz stavkasi metodini qo‘llash bilan mukofot/diskontlarning yig‘ilgan amortizatsiya summasi, va minus sotib olish uchun ketgan xarajatlar amortizatsiyasi, va minus ko‘rilishi mumkin bo‘lgan zararlarni qoplash zaxirasi.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementMoliyaviy aktivning balans qiymati — moliyaviy aktivning hisobvarag‘idagi qoldig‘i, plyus/minus mukofot/diskont hisobvarag‘idagi qoldig‘i, plyus aktivni sotib olishga ketgan xarajat bo‘yicha aktiv hisobvaraqdagi qoldiq, plyus olinishi lozim bo‘lgan hisoblangan foizlar hisobvarag‘idagi qoldiq, plyus/minus haqqoniy qiymatni korrektirovka qilish hisobvarag‘idagi qoldiq, minus ko‘rilishi mumkin bo‘lgan zararlarni qoplash zaxirasi.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element“Balans qiymati” — moliyaviy aktivning haqqoniy qiymatini qaytadan to‘g‘rilash (korrektirovka o‘tkazish) uchun joriy haqqoniy qiymati bilan taqqoslanadigan summa.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementMukofot — qarz qimmatli qog‘ozi uchun to‘langan (sotib olishdagi xarajatlarsiz) summaning, aktiv nominal qiymati bilan har qanday sotib olingan, olinishi lozim bo‘lgan foizlarni qo‘shib hisoblaganda oshib ketgan summa. [Sotib olish bahosi – (nominal qiymat + sotib olingan, olinishi lozim bo‘lgan foizlar)]. Mukofot debet qoldiqqa ega bo‘lib, real foiz stavkasi metodini qo‘llash bilan amortizatsiya hisoblash vositasida foizli daromadni kamaytiradi.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementDiskont — qarz qimmatli qog‘ozining nominal qiymati bilan har qanday sotib olingan, olinishi lozim bo‘lgan foizlarning qarz qimmatli qog‘ozi uchun to‘langan miqdordan (sotib olishdagi xarajatlar hisobisiz) oshgan summasi. [(Nominal qiymati + sotib olingan, olinishi lozim bo‘lgan foizlar) – sotib olish bahosi]. Diskont kredit qoldiqqa ega bo‘lib, real foiz stavkasi metodini qo‘llash bilan amortizatsiya hisoblash vositasida foizli daromadni ko‘paytiradi.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementSotib olingan olinishi lozim bo‘lgan foizlar — qarz qimmatli qog‘ozlar bo‘yicha har qanday hisoblangan, lekin to‘lanmagan foizlar. Ular qimmatli qog‘ozni taqdim etuvchiga to‘lanishi lozim bo‘lib va sotib olish sanasidan boshlab sotib oluvchiga o‘tadigan foizlardir.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementSamarali foiz stavka usuli — moliyaviy aktiv yoki moliyaviy majburiyatlarning amortizatsion qiymatini hisob-kitob qilish va tegishli davr mobaynida hosil qilingan foizli daromadlar va xarajatlarning (shu jumladan, sotish uchun mavjud va so‘ndirish muddatigacha saqlanadigan qarz qimmatbaho qog‘ozlar bo‘yicha mukofot va diskont hamda sotib olish xarajatlarini amortizatsiya qilish) taqsimlash usuli.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementSamarali foiz stavkasi — moliyaviy aktivning foydali xizmat muddati davomida yoki qayerda maqbul bo‘lsa, nisbatan qisqa davrda kelgusida kutilayotgan pul oqimlarini, uning sof balans qiymatiga ega bo‘lish uchun aniq diskontlaydigan stavka.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementTan olishni to‘xtatish — ilgari tan olingan moliyaviy aktivni bank balansidan hisobdan chiqarish.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementBitim sanasi — bank tomonidan aktivni sotib olish yoki sotish bilan bog‘liq majburiyat olingan sana.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementBitim sanasidagi hisob — aktivni u bo‘yicha yakuniy hisob-kitobni amalga oshirish vaqtiga emas, balki bitim sanasiga tan olish yoki tan olishni to‘xtatish.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementOperatsiyalar bo‘yicha xarajatlar — moliyaviy aktivning bevosita sotib olinishi (sotib olish xarajatlari) yoki hisobdan chiqarilishi (sotish xarajatlari) bilan bog‘liq bo‘lgan o‘sib boruvchi sarf-xarajatlar.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementKo‘rilishi mumkin bo‘lgan zararlar — moliyaviy aktivning balans qiymatini uning qaytariladigan (qoplanadigan) qiymatidan oshgan summasi.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementIII. Moliyaviy aktivlarning birlamchi tan olinishi va baholanishi
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element§ 1. Moliyaviy aktivlarning tasniflanishi
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element4. Moliyaviy aktivlar uch toifaga bo‘linadi:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element1) oldi-sotdi qimmatli qog‘ozlari;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element2) so‘ndirish muddatigacha saqlanadigan qarz qimmatli qog‘ozlariga qilingan investitsiyalar;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element3) sotish uchun mavjud qimmatli qog‘ozlarga qilingan investitsiyalar.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element5. Oldi-sotdi qimmatli qog‘ozlari haqqoniy qiymati o‘zgarishi foyda va zararlarda aks ettiriluvchi savdoga mo‘ljallangan qimmatli qog‘ozlar va bank balans hisobotida dastlabki tan olishda “oldi-sotdi qimmatli qog‘ozlari” deb tasniflangan moliyaviy aktivlarni o‘z ichiga oladi Binobarin, oldi-sotdi qimmatli qog‘ozlari toifasida tasniflangan moliyaviy aktivlarning 2 ta ichki turi mavjud.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementMoliyaviy aktiv yaqin kelajakda bevosita sotish maqsadida olingan bo‘lsa, yoki moliyaviy aktivlar portfeli tarkibiga kiritilgan bo‘lib, bunda bank tomonidan bitta guruh singari boshqarilsa va yaqinda qisqa muddatli foyda ko‘rishning haqiqiy belgilari kuzatilsa, u savdoga mo‘ljallangan aktivlar singari tasniflanadi.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementBank biror-bir boshqa qimmatli qog‘ozlarni sotib olishda, ularning hisobini haqqoniy qiymati bo‘yicha yuritish maqsadida bo‘lib, haqqoniy qiymatini ishonchli aniqlash mumkin bo‘lsa va haqqoniy qiymatidagi o‘zgarishini foyda va zararlar to‘g‘risidagi hisobotda aks ettirish maqsadida bo‘lsa, bank ularni “oldi-sotdi qimmatli qog‘ozlari” toifasida tasniflashi mumkin. Bunda bankning ushbu qarori keyinchalik o‘zgarmasligi lozim.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element6. So‘ndirish muddatigacha saqlanadigan qarz qimmatli qog‘ozlari qayd qilingan yoki o‘rnatilgan miqdordagi to‘lovlar va qayd qilingan to‘lash muddatiga ega bo‘lgan moliyaviy aktivlar bo‘lib, bunda bank ularni so‘ndirish muddatigacha saqlash maqsadi va imkoniyatiga ega bo‘lishi lozim.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element7. Banklar moliyaviy aktivlarni mazkur Nizomning 4-bandida ko‘rsatilgan toifalarda tasniflaydi.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element8. Banklar faqat so‘ndirish muddatigacha saqlash maqsadi va imkoniyati mavjud bo‘lsagina, qarz vositalarni “so‘ndirish muddatigacha saqlanadigan” toifada tasniflashi lozim (1-ilova).
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element9. Banklar ulushli vositalarni “so‘ndirish muddatigacha saqlanadigan” toifada tasniflamasligi lozim. Chunki, ulushli vositalar to‘lash muddatiga ega bo‘lmaydilar.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element10. Banklar joriy yoki o‘tgan ikki moliyaviy yil davomida katta miqdordagi so‘ndirish muddatigacha saqlanadigan qimmatli qog‘ozlarni qoplash muddati kelgunga qadar sotgan yoki qayta tasniflagan bo‘lsa, ularga ushbu moliyaviy aktivlarni “so‘ndirish muddatigacha saqlanadigan” toifada tasniflash taqiqlanadi. Ammo, quyidagi holatlar bundan mustasno:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element1) moliyaviy aktivning so‘ndirish sanasiga qadar oz vaqt qolganda amalga oshirilsa. Chunki bozor foiz stavkasining o‘zgarishi mazkur moliyaviy aktivning qolgan so‘ndirish muddatigacha bo‘lgan davr davomida uning haqqoniy qiymatiga sezilarli ta’sir qilmagan bo‘lishi mumkin (2-ilova);
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element2) bank rejalashtirilgan to‘lovlar asosida dastlabki asosiy qarz summasini to‘la undirgandan keyin amalga oshirsa (2-ilova);
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element3) bank tomonidan oldindan ogohlantirishlar bo‘yicha bankka bog‘liq bo‘lmagan va favqulodda xaraktyerga ega bo‘lgan muhim hodisalar sababli hech qanday asosli harakat qila olmagan holda amalga oshirsa (3-ilova).
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element11. Banklar “oldi-sotdi qimmatli qog‘ozlari” yoki “so‘ndirish muddatigacha saqlanadigan” toifalarda tasniflanmagan barcha moliyaviy aktivlarni “sotish uchun mavjud” qimmatli qog‘ozlar toifasida tasniflashlari lozim.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element12. Banklar moliyaviy aktivni bir toifadan boshqa bir toifaga o‘tkazishda (misol uchun, “sotish uchun mavjud” toifadan “so‘ndirish muddatigacha saqlanadigan” toifaga) ushbu aktivni mazkur Nizomning VII bo‘limiga muvofiq yangi turdagi hisobvaraqda aks ettirishadi.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element§ 2. Moliyaviy aktivni tan olish vaqti va uning qiymatini belgilash
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element13. Bank moliyaviy vosita bo‘yicha shartnoma shartlari tadbiq etiladigan tomonlardan biri bo‘lgandagina moliyaviy aktiv bank tomonidan balans hisobotida tan olinadi.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element14. Banklar moliyaviy aktivni balans hisobotida bitim sanasi bo‘yicha yuritiladigan hisobdan kelib chiqqan holda tan olishlari lozim. Moliyaviy aktiv ham, aktiv uchun to‘lov majburiyati ham bitim sanasi bo‘yicha aks ettiriladi.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element15. Banklar sotib olingan moliyaviy aktivni dastlabki tan olishda uning haqiqatdagi qiymatini aks ettirgan haqqoniy qiymati bo‘yicha baholaydilar. Sotish uchun mavjud yoki so‘ndirish muddatigacha saqlanadigan qimmatli qog‘ozlar deb tasniflangan moliyaviy aktivlar bo‘yicha ularni sotib olish bilan bevosita bog‘liq bo‘lgan barcha xarajatlar ham aktiv sifatida aks ettiriladi va qimmatli qog‘ozning “amortizatsiya qiymati”ga kiritiladi. “Oldi-sotdi qimmatli qog‘ozlari” sifatida tasniflangan moliyaviy aktivlarni sotib olish bilan bog‘liq xarajatlar bankning joriy xarajati sifatida tan olinib, foyda va zararlar hisobotida aks ettiriladi.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element§ 3. Moliyaviy aktivni tan olishdagi buxgalteriya o‘tkazmalari
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element16. Banklar moliyaviy aktivlarni sotib olishda ularning tasnifiga muvofiq nominal qiymati tijorat banklarining buxgalteriya hisobi hisobvaraqlari rejasining mos balans hisobvaraqlarida aks ettiriladi. Bunda, mukofot, diskont va boshqa har qanday sotib olingan hisoblangan foizlar mazkur Nizomning 4-ilovasiga muvofiq alohida hisobvaraqlarda hisobga olinadi.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element17. Banklar “oldi-sotdi” yoki “sotish uchun mavjud” qimmatli qog‘ozlar sifatida tasniflangan ulushli qimmatli qog‘ozlarni sotib olishda ularni haqiqiy qiymati bo‘yicha mazkur Nizomning 5-ilovasiga muvofiq tegishli balans hisobvaraqda aks ettirishlari lozim.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element18. “Sotish uchun mavjud” yoki “so‘ndirish muddatigacha saqlanadigan” toifalarda tasniflangan qarz qimmatli qog‘ozlarini sotib olish bilan bog‘liq xarajatlar 10889 — “Sotish uchun mavjud qarz qimmatli qog‘ozlarni xarid qilish bo‘yicha xarajatlar” yoki 15989 — “So‘ndirish muddatigacha saqlanadigan qimmatli qog‘ozlarni xarid qilish bo‘yicha xarajatlar” balans hisobvaraqlarida aks ettiriladi. “Oldi-sotdi qimmatli qog‘ozlari” toifasida tasniflangan qarz qimmatli qog‘ozlarini sotib olish bilan bog‘liq xarajatlar va barcha ulushli qimmatli qog‘ozlarni sotib olish bilan bog‘liq xarajatlar 55110 — “Qimmatli qog‘ozlar oldi-sotdi operatsiyalari bo‘yicha to‘lanadigan xizmat va vositachilik xarajatlari” balans hisobvarag‘ida aks ettiriladi.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementIV. Moliyaviy aktivlarni sotib olishdagi diskont, mukofot va xarajatlar amortizatsiyasi
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element19. Banklar barcha moliyaviy aktivlar bo‘yicha mukofot yoki diskontlarni real foiz stavkasi usulini qo‘llagan holda amortizatsiyalaydi. Banklar, shuningdek, “sotish uchun mavjud” yoki “so‘ndirish muddatigacha saqlanadigan” toifasida tasniflangan qarz qimmatli qog‘ozlarini sotib olish xarajatlarini ham real foiz stavkasi usulini qo‘llagan holda amortizatsiyalaydi.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementSuggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element21. Mukofot va sotib olish xarajatlarini amortizatsiyalash tegishli “Foizli daromadlar” hisobvaraqlarini debetlash va “Mukofot” yoki “Qarz qimmatli qog‘ozlarni xarid qilish bo‘yicha xarajatlar” hisobvaraqlarini kreditlash yo‘li bilan mazkur Nizomning8-ilovasiga muvofiq aks ettiriladi.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementV. Moliyaviy aktivlarni keyingi baholash
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element§ 1. “Oldi-sotdi qimmatli qog‘ozlari” toifasida tasniflangan aktivlarni keyingi baholash
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element22. Banklar “oldi-sotdi qimmatli qog‘ozlari” toifasida tasniflangan moliyaviy aktivlarni dastlabki tan olishdan keyin, ularning haqqoniy qiymati bo‘yicha, banklarning mazkur aktivlar bo‘yicha sotishda yoki hisobdan chiqarishda qilishi mumkin bo‘lgan xarajatlarini chegirmagan holda baholaydilar. To‘g‘rilashlar bevosita foyda va zararlar hisoboti orqali amalga oshiriladi.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element23. Banklar haqqoniy qiymat o‘zgarishi natijasidagi to‘g‘rilash summalarini yo portfel yo har bir alohida qimmatli qog‘oz asosida hisoblash huquqiga ega. Ushbu ixtiyoriy usullar natijasidan to‘g‘rilashning bir xil bo‘lgan yakuniy summasi kelib chiqadi.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element24. Haqqoniy qiymat o‘zgarishi natijasidagi to‘g‘rilash summasining hisob-kitobi quyidagicha amalga oshiriladi: Haqqoniy qiymat – Balans qiymati = To‘g‘rilash summasi.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementMazkur formulani qo‘llashda hosil bo‘ladigan musbat farq haqqoniy qiymatning o‘sishini, manfiy farq esa haqqoniy qiymatning kamayishini ko‘rsatadi.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element25. Haqqoniy qiymat o‘zgarishini to‘g‘rilash, hech bo‘lmaganda har oy moliyaviy hisobotni tayyorlashdan oldin amalga oshiriladi. Haqqoniy qiymat o‘sishini aks ettirish uchun quyidagicha buxgalteriya o‘tkazmasi amalga oshiriladi:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element|
Dt 10795 — “Oldi-sotdi qimmatli qog‘ozlari haqqoniy qiymatining o‘zgarishi” |
XX |
| |||
|
|
Kt 45609 — “Savdoga mo‘ljallangan qimmatli qog‘ozlar haqqoniy qiymatining o‘zgarishi natijasida olingan foyda” yoki |
XX | |||
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element26. Haqqoniy qiymat kamayishini aks ettirish uchun quyidagicha buxgalteriya o‘tkazmasi amalga oshiriladi (6-ilova):
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element| Dt 55610 — “Savdoga mo‘ljallangan qimmatli qog‘ozlar haqqoniy qiymatining o‘zgarishi natijasida ko‘rilgan zararlar” yoki Dt 55614 — “Oldi-sotdi qimmatli qog‘ozlar haqqoniy qiymatining o‘zgarishi natijasida ko‘rilgan zararlar” (Savdoga mo‘ljallangan qimmatli qog‘ozlardan tashqari) |
XX |
| |||
|
|
Kt 10795 — “Oldi-sotdi qimmatli qog‘ozlari haqqoniy qiymatining o‘zgarishi” |
XX | |||
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element§ 2. “Sotish uchun mavjud” toifasida tasniflangan aktivlarni keyingi baholash
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element27. Dastlabki tan olishdan keyin banklar “sotish uchun mavjud” toifasida tasniflangan moliyaviy aktivlarni haqqoniy qiymati bo‘yicha baholaydilar. Bunda banklarning mazkur aktivlar bo‘yicha sotishda yoki hisobdan chiqarishda qilishi mumkin bo‘lgan xarajatlar haqqoniy qiymatdan chegirib tashlanmaydi. To‘g‘rilashlar bevosita bankning foyda va zararlariga olib borilmasdan, balki uning kapital hisobvarag‘ida amalga oshiriladi.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element28. Yuqoridagi bandda qo‘yilgan talablar istisno tariqasida bozor narxida kotirovka qilinmaydigan va haqqoniy qiymati ishonchli baholanmaydigan ulushli vositalarga nisbatan qo‘llanilmaydi. Bunday aktivlar, agar ular “sotish uchun mavjud” moliyaviy aktivlar toifasida tasniflangan bo‘lgan taqdirda ham, ko‘rilishi mumkin bo‘lgan zararlarni qoplash zaxirasini chegirib tashlagandagi haqiqatdagi qiymati bo‘yicha aks ettiriladi. Agar, keyinchalik aktivning haqqoniy qiymatini baholash imkoniyati ishonchli bo‘lgan taqdirda, banklar bunday aktivlarni haqqoniy qiymati bo‘yicha hisobga olishlari lozim. Agar ulushli qimmatli qog‘oz haqqoniy qiymati bo‘yicha hisobga olinib, keyinchalik haqqoniy qiymatini ishonchli baholash imkoniyati mavjud bo‘lmay qolsa, u holda ushbu aktiv haqiqatdagi qiymati bo‘yicha aks ettiriladi. Bunday holatda ushbu bandda bayon etilgan hisob uslubi qo‘llaniladi, faqat alohida kapital hisobvarag‘ida aks ettiriladigan o‘zlashtirilmagan foyda va zararlar amortizatsiya qilinmaydi. Bunda ular kapital hisobvarag‘ida mazkur aktiv sotilmaguncha saqlanib qoladi.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element29. Moliyaviy aktivlarning haqqoniy qiymati o‘zgarishi bilan bog‘liq to‘g‘rilash summalari portfel yoki har bir alohida qimmatli qog‘oz asosida aniqlanadi. Mazkur usullar natijasidan to‘g‘rilashning bir xil bo‘lgan yakuniy summasi kelib chiqadi.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element30. Haqqoniy qiymat o‘zgarishidan kelib chiqib, to‘g‘rilash summasini hisoblash quyidagicha amalga oshiriladi:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementHaqqoniy qiymat – Balans qiymati = To‘g‘rilash summasi
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementMazkur formulani qo‘llashda hosil bo‘ladigan musbat farq haqqoniy qiymatning o‘sishini, manfiy farq esa haqqoniy qiymatning kamayishini ko‘rsatadi.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element31. Haqqoniy qiymat o‘sishini aks ettirish uchun quyidagicha buxgalteriya o‘tkazmasi amalga oshiriladi:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element| Dt 10895 — “Sotish uchun mavjud qimmatli qog‘ozlarga qilingan investitsiyalar haqqoniy qiymatining o‘zgarishi” |
XX |
| |||
|
|
Kt 30907 — “Sotish uchun mavjud qimmatli qog‘ozlarning haqqoniy qiymatini o‘zgarishi natijasida hosil bo‘lgan o‘zlashtirilmagan foyda va zararlar (aktiv-passiv)” |
XX | |||
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element32. Haqqoniy qiymat kamayishini aks ettirish uchun quyidagicha buxgalteriya o‘tkazmasi amalga oshiriladi (7-ilova):
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element| Dt 30907 — “Sotish uchun mavjud qimmatli qog‘ozlarning haqqoniy qiymatini o‘zgarishi natijasida hosil bo‘lgan o‘zlashtirilmagan foyda va zararlar (aktiv-passiv)” |
XX |
| |||
| Kt 10895 — “Sotish uchun mavjud qimmatli qog‘ozlarga qilingan investitsiyalar haqqoniy qiymatining o‘zgarishi” | |
XX | |||
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element§ 3. “So‘ndirish muddatigacha saqlanadigan” toifasida tasniflangan aktivlarni keyingi baholash
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element33. “So‘ndirish muddatigacha saqlanadigan” toifasida tasniflangan moliyaviy aktivlar moliyaviy hisobotda ko‘rilishi mumkin bo‘lgan zararlarni qoplash zaxirasini chegirgan holdagi amortizatsiya qiymati bo‘yicha aks ettiriladi.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element34. Bunday aktivlar bo‘yicha haqqoniy qiymatidagi o‘zgarishlar bilan bog‘liq to‘g‘rilash (korrektirovka)lar amalga oshirilmaydi.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element§ 4. Xorijiy valyutada ifodalangan moliyaviy aktivlar
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element35. Xorijiy valyutada ifodalangan “oldi-sotdi qimmatli qog‘ozlari” yoki “sotish uchun mavjud qimmatli qog‘ozlar” toifasida tasniflangan moliyaviy aktivlar bo‘yicha banklar dastlab xorijiy valyuta asosida haqqoniy qiymatining to‘g‘rilash summasini aniqlab olishlari lozim. Keyin esa valyutalarni ayirboshlashning Markaziy bank kursi bo‘yicha ochiq valyuta pozitsiyasini qayta baholash yo‘li bilan kurs farqi hisobidan olingan har qanday foyda va zararlar aniqlanadi.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementVI. Moliyaviy aktivlarni tan olishni to‘xtatish
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element§ 1. Moliyaviy aktivlarni tan olishni to‘xtatish shartlari
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element36. Bank moliyaviy aktivni tan olishni quyidagi hollarda to‘xtatadi:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element1) mazkur aktivdan kelib tushadigan pul oqimini olish yuzasidan tuzilgan shartnomada belgilangan huquq muddati o‘tib ketganida;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element2) bank moliyaviy aktivni berganda va ushbu holat tan olishni to‘xtatishni talab qiluvchi holatga to‘g‘ri kelganda.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element37. Bank moliyaviy aktivni berishda mazkur aktivni boshqarish bilan bog‘liq bo‘lgan xavf-xatar va mukofotlar darajasini baholay bilishi lozim (9-ilova).
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element38. Bank moliyaviy aktivni boshqarish bilan bog‘liq barcha xavf-xatar va mukofotlarni beradigan bo‘lsa, u holda u mazkur aktivni hisobdan chiqarishi va uni berishda paydo bo‘ladigan va saqlangan har qanday huquq (yoki majburiyatlar)ni alohida aktiv (majburiyat) sifatida tan olishi lozim (10-ilova).
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element39. Bank moliyaviy aktivni boshqarish bilan bog‘liq barcha xavf-xatar va mukofotlarni o‘zida saqlab qoladigan bo‘lsa, u holda u moliyaviy aktivni hisobdan chiqarmasligi lozim.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element40. Banklar tan olishni to‘xtatish talablariga javob bermaydigan operatsiyalar davridagi har qanday tushumlarni majburiyat sifatida 22896 — “Boshqa muddati uzaytirilgan daromadlar” hisobvarag‘ida aks ettiradi.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element§ 2. Moliyaviy aktivlarni sotish
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element41. “Oldi-sotdi qimmatli qog‘ozlari” toifasida tasniflangan moliyaviy aktivni sotish yoki hisobdan chiqarishdagi foyda yoki zararlar summasi quyidagicha hisoblanadi:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementSotishdagi tushum – Balans qiymati = Foyda (zarar)
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element42. Haqqoniy qiymatni to‘g‘rilash summasi moliyaviy aktivni sotishdan oldin aks ettirilgan bo‘lsa, u holda yuqoridagi formula foyda yoki zararlar nolga tengligini ko‘rsatadi. Biroq, bunda kunlik asosda haqqoniy qiymatni to‘g‘rilash talab etilmaydi. Agar sotish natijasida foyda yoki zararlar paydo bo‘lsa, u holda mazkur foyda yoki zararlar haqqoniy qiymatni to‘g‘rilashdan kelib chiqqan foyda va zararlar aks ettiriladigan hisobvaraqlarda aks ettiriladi.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementMasalan, bank “oldi-sotdi qimmatli qog‘ozlari” toifasida tasniflangan davlat obligatsiyalarini sotayotganda foyda quyidagicha hisoblanadi:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element| Sotishdan kelib tushgan tushum | | 885 |
| Minus: Balans qiymati: | | |
| 10705 — “Davlat obligatsiyalari” | 1.000 | |
| 10791 — “Oldi-sotdi qimmatli qog‘ozlar bo‘yicha diskont (kontr — aktiv)” |
(100) | |
| 10795 — “Oldi-sotdi qimmatli qog‘ozlari haqqoniy qiymatining o‘zgarishi” |
(20) | |
| 10799 — “Oldi-sotdi qimmatli qog‘ozlaridan ko‘rilishi mumkin bo‘lgan zararlarni qoplash zaxirasi (kontr-aktiv)” |
0 | |
| 16305 — “Oldi-sotdi qimmatli qog‘ozlari bo‘yicha hisoblangan foizlar (kuponlar bo‘yicha)” |
3 | |
| Balans qiymati = | | 883 |
| Sotishdan olingan foyda | | 2 |
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementFoydani aks ettirish bo‘yicha buxgalteriya o‘tkazmasi esa quyidagicha amalga oshiriladi:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element| Dt Pul mablag‘larining mos hisobvarag‘i | 885 | | |||
| Dt 10791 — “Oldi-sotdi qimmatli qog‘ozlari bo‘yicha diskont (kontr — aktiv)” | 100 | | |||
| Dt 10795 — “Oldi-sotdi qimmatli qog‘ozlari haqqoniy qiymatining o‘zgarishi” | 20 | | |||
| |
Kt 10705 — “Davlat obligatsiyalari” |
|
1.000 | ||
| |
Kt 16305 — “Oldi-sotdi qimmatli qog‘ozlari bo‘yicha hisoblangan foizlar” |
|
3 | ||
| |
Kt 45609 — “Savdoga mo‘ljallangan qimmatli qog‘ozlar haqiqiy qiymatining o‘zgarishi natijasida olingan foyda” yoki |
|
| ||
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element43. “Sotish uchun mavjud” toifasida tasniflangan moliyaviy aktivni sotishdan yoki hisobdan chiqarishdan ko‘rilgan foyda yoki zararlar quyidagicha hisoblanadi:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementSotishdan kelib tushgan tushum – “Sotish uchun mavjud qimmatli qog‘ozlarga qilingan investitsiyalar haqqoniy qiymatining o‘zgarishi” sifatida aks ettirilgan summani chegirgan holdagi balans qiymati = Foyda (zarar)
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementMasalan, bank “sotishga mo‘ljallangan” toifada tasniflangan davlat xazina veksellarini sotayotganida foyda quyidagicha hisoblanadi:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element| Sotishdan kelib tushgan tushum | | 1.150 |
| Minus: Haqqoniy qiymatni to‘g‘rilashdagi summani chegirib tashlagandagi Balans qiymati |
| |
| 10801 — “Davlat xazina veksellari” | 1.000 | |
| 10889 — “Sotish uchun mavjud qarz qimmatli qog‘ozlarini xarid qilish bo‘yicha xarajatlar” |
10 | |
| 10893 — “Sotish uchun mavjud qimmatli qog‘ozlarga qilingan investitsiyalar bo‘yicha mukofot” |
100 | |
| 10899 — “Sotish uchun mavjud qimmatli qog‘ozlarga qilingan investitsiyalar bo‘yicha ko‘rilishi mumkin bo‘lgan zararlarni qoplash zaxirasi” |
0 | |
| 16307 — “Sotish uchun mavjud qimmatli qog‘ozlarga qilingan investitsiyalar bo‘yicha hisoblangan foizlar (kuponlar bo‘yicha)” |
0 | |
| Haqiqiy qiymatni to‘g‘rilashdagi summani chegirib tashlagandagi Balans qiymati = |
| 1.110 |
| Sotishdan olingan foyda | | 40 |
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementFoydani aks ettirishning buxgalteriya o‘tkazmasi quyidagicha amalga oshiriladi:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element| Dt Pul mablag‘larining mos hisobvarag‘i |
1.150 |
| |||
| | Kt 10801 — “Davlat xazina veksellari” | | 1.000 | ||
| | Kt 10889 — “Sotish uchun mavjud qarz qimmatli qog‘ozlarini xarid qilish bo‘yicha xarajatlar” | | 10 | ||
| | Kt 10893 — “Sotish uchun mavjud qimmatli qog‘ozlarga qilingan investitsiyalar bo‘yicha mukofot” | | 100 | ||
| | Kt 45803 — “Sotish uchun mavjud qimmatli qog‘ozlarni sotish yoki dispozitsiya qilishdan olingan foyda” | | 40 | ||
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element44. Bank, shuningdek, ilgari haqqoniy qiymatni to‘g‘rilash bo‘yicha aks ettirilgan va alohida kapital hisobvarag‘ida hisobga olingan summani bekor qilish bo‘yicha buxgalteriya o‘tkazmasini amalga oshirishi lozim.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementMasalan, agar to‘g‘rilash summasi haqqoniy qiymatning jami 200 so‘mga o‘sishiga olib kelgan bo‘lsa, u holda quyidagicha buxgalteriya o‘tkazmasi amalga oshirilishi lozim:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element| Dt 30907 — “Sotish uchun mavjud qimmatli qog‘ozlarning haqiqiy qiymati o‘zgarishi natijasida hosil bo‘lgan o‘zlashtirilmagan foyda yoki zararlar (aktiv-passiv)” |
200 |
| |||
| | Kt 10895 — “Sotish uchun mavjud qimmatli qog‘ozlarga qilingan investitsiyalar haqiqiy qiymatining o‘zgarishi” | |
200 | ||
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element45. “So‘ndirish muddatigacha saqlanadigan” toifada tasniflangan moliyaviy aktivlarning sotilishi yoki hisobdan chiqarilishi natijasidagi foyda yoki zararlar quyidagicha hisoblanadi:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementSotuvdagi tushum – Amortizatsiyalangan qiymat = Foyda (zarar)
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementMasalan, bank “so‘ndirish muddatigacha saqlanadigan” toifada tasniflangan davlat xazina veksellarini sotayotganda foydani hisoblash quyidagi tartibda amalga oshiriladi:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element| Sotishdan olingan tushum |
|
1.020 |
| Minus: Amortizatsiyalangan qiymat | | |
| 15901 — “Davlat xazina veksellari” | 1.000 | |
| 15991 — “So‘ndirish muddatigacha saqlanadigan qimmatli qog‘ozlar bo‘yicha diskont” |
(20) | |
| 15989 — “So‘ndirish muddatigacha saqlanadigan qarz qimmatli qog‘ozlarini xarid qilish bo‘yicha xarajatlar” |
10 | |
| 15999 — “So‘ndirish muddatigacha saqlanadigan qarz qimmatli qog‘ozlariga qilingan investitsiyalar bo‘yicha ko‘rilishi mumkin bo‘lgan zararlarni qoplash zaxirasi (kontr-aktiv)” |
| |
| 16311 — “So‘ndirish muddatigacha saqlanadigan qarz qimmatli qog‘ozlariga qilingan investitsiyalar bo‘yicha hisoblangan foizlar (kuponlar bo‘yicha)” |
0 | |
| Amortizatsiyalangan qiymat = | | 990 |
| Sotishdan olingan foyda | | 30 |
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementFoydani aks ettirishning buxgalteriya o‘tkazmasi esa quyidagicha amalga oshiriladi:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element| Dt Pul mablag‘larining mos hisobvarag‘i | 1.020 | | |||
| Dt 15991 — “So‘ndirish muddatigacha saqlanadigan qimmatli qog‘ozlar bo‘yicha diskont (kontr-aktiv)” | 20 | | |||
| |
Kt 15901 — “Davlat xazina veksellari” |
|
1.000 | ||
| |
Kt 15989 — “So‘ndirish muddatigacha saqlanadigan qarz qimmatli qog‘ozlarini xarid qilish bo‘yicha xarajatlar” |
|
10 | ||
| |
Kt 45805 — “So‘ndirish muddatigacha saqlanadigan qimmatli qog‘ozlarni sotish yoki dispozitsiya qilishdan olingan foyda” |
|
30 | ||
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementVII. Moliyaviy aktivlarni qayta tasniflash
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element§ 1. Moliyaviy aktivlarni “oldi-sotdi qimmatli qog‘ozlari” toifasiga yoki toifasidan o‘tkazish
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element46. Moliyaviy aktiv bank tasarrufida bo‘lar ekan, banklarga uni “oldi-sotdi qimmatli qog‘ozlari” toifasiga yoki shu toifadan boshqa toifaga o‘tkazish taqiqlanadi, faqat dastlabki tasnifi noto‘g‘ri tasniflangan holat bundan mustasno.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element47. Agar bank keyinroq “oldi-sotdi qimmatli qog‘ozlari” toifasida tasniflangan aktivlarning noto‘g‘ri tasniflanganligini aniqlasa, u holda keyingi har qanday qayta tasniflashlar xatoni to‘g‘rilash singari hisobga olinadi. Mazkur holat ilgari chiqarilgan moliyaviy hisobotni qayta hisoblab chiqishni taqozo etadi.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element48. Agar bank moliyaviy aktivni “oldi-sotdi qimmatli qog‘ozlari” toifasida tasniflasada, lekin 12 oy uni davomida sotmasa va agar ushbu aktiv “qaram xo‘jalik jamiyatlariga, qo‘shma korxonalarga va shu’ba xo‘jalik jamiyatlariga qilingan investitsiyalar” singari yuritilishi lozim bo‘lganlar toifasiga to‘g‘ri kelsa, u holda bank ushbu moliyaviy aktivni “oldi-sotdi qimmatli qog‘ozlari” toifasidan mos investitsiya hisobvarag‘iga o‘tkazadi. Mazkur holat ham, xatoni to‘g‘rilash singari hisobga olinadi va ilgarigi moliyaviy hisobotni qayta hisoblab chiqishni taqozo etadi.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element§ 2. Moliyaviy aktivlarni “so‘ndirish muddatigacha saqlanadigan” toifasidan “sotish uchun mavjud” toifasiga o‘tkazish
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element49. Agar bank o‘zining ishonch va imkoniyatlari o‘zgarishi natijasida moliyaviy aktivni “so‘ndirish muddatigacha saqlanadigan” toifa sifatida tasniflashni taqozo etmasa, u holda bank uni “sotish uchun mavjud” toifasiga o‘tkazadi va uni haqqoniy qiymatiga tenglashguncha qayta baholaydi. Qayta baholashdagi haqqoniy qiymatni to‘g‘rilash alohida 30907 — “Sotish uchun mavjud qimmatli qog‘ozlarning haqiqiy qiymati o‘zgarishi natijasida hosil bo‘lgan o‘zlashtirilmagan foyda yoki zararlar (aktiv-passiv)” kapital hisobvarag‘ida aks ettiriladi.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element50. Agar so‘ndirish muddatigacha saqlanadigan moliyaviy aktivlarning katta miqdorda sotilishi yoki qayta tasniflanishi 7-bandda ko‘rsatilgan shartlardan birortasiga ham javob bermasa, u holda barcha qolgan so‘ndirish muddatigacha saqlanadigan moliyaviy aktivlar “sotish uchun mavjud” toifaga o‘tkaziladi va haqqoniy qiymatiga tenglashguncha qayta baholanadi. Qayta baholashdagi haqqoniy qiymatni to‘g‘rilash alohida 30907 — “Sotish uchun mavjud qimmatli qog‘ozlarning haqqoniy qiymati o‘zgarishi natijasida hosil bo‘lgan o‘zlashtirilmagan foyda yoki zararlar (aktiv-passiv)” kapital hisobvarag‘ida aks ettiriladi.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element51. So‘ndirish muddatigacha saqlanadigan moliyaviy aktivlarning katta miqdordagi sotilishi yoki qayta tasniflanishi 10-bandda ko‘rsatilgan birorta ham shartga javob bermaydigan har bir holatda, keyinchalik 24 oy ichida sotib olinadigan barcha qimmatli qog‘ozlar “oldi-sotdi qimmatli qog‘ozlari” yoki “sotish uchun mavjud qimmatli qog‘ozlar” toifasida tasniflanishi lozim.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element§ 3. Moliyaviy aktivlarni “sotish uchun mavjud” toifadan “so‘ndirish muddatigacha saqlanadigan” toifaga o‘tkazish
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element52. Banklar o‘z maqsadi va imkoniyatlari o‘zgarishi natijasida yoki 10-bandda qayd etilgan o‘tgan ikkita moliyaviy yillarda o‘tkazilgan so‘ndirish muddati qayd etilgan moliyaviy aktivlarini “sotish uchun mavjud” toifadan “so‘ndirish muddatigacha saqlanadigan” toifaga o‘tkazishlari mumkin.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element53. Moliyaviy aktivni “sotish uchun mavjud” toifadan “so‘ndirish muddatigacha saqlanadigan” toifaga o‘tkazishda ushbu aktivning haqqoniy qiymati shu qayta tasniflash sanasiga uning amortizatsiyalangan qiymati bo‘lib hisoblanadi.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element54. “Sotish uchun mavjud” toifadan “so‘ndirish muddatigacha saqlanadigan” toifaga o‘tkazilgan moliyaviy aktivlar bo‘yicha oldin kapitalda tan olingan har qanday o‘zlashtirilmagan (haqqoniy qiymati o‘zgarishi natijasida vujudga kelgan) foyda yoki zararlar quyidagi tartibda hisobga olinishi lozim:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element1) o‘zlashtirilmagan foyda yoki zararlar samarali foiz stavkasi uslubini qo‘llagan holda mazkur qimmatli qog‘ozlarning qolgan foydali xizmat muddati davomida amortizatsiyalanib boriladi hamda foyda va zararlar to‘g‘risidagi hisobotda aks ettiriladi;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element2) yangi amortizatsiyalangan qiymat bilan so‘ndirilishi lozim bo‘lgan summa o‘rtasidagi har qanday farq ham 12-ilovaga muvofiq ravishda, samarali foiz stavkasi uslubini qo‘llagan holda qolgan foydali xizmat muddati davomida amortizatsiyalanadi.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element55. Agar “so‘ndirish muddatigacha saqlanadigan” toifasiga o‘tkazilgan moliyaviy aktivlar keyinchalik qadrsizlanadigan bo‘lsa, u holda ilgari to‘g‘ridan to‘g‘ri kapitalda tan olingan har qanday foyda yoki zararlar mazkur Nizomning VIII-bo‘limiga muvofiq foyda va zararlar hisobotida tan olinadi.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementVIII. Moliyaviy aktivlarning qadrsizlanishi
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element§ 1. Moliyaviy aktivlar qadrsizlanishining umumiy belgilari
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element56. Banklar har bir hisobot sanasiga moliyaviy aktivning yoki moliyaviy aktivlar guruhining qadrsizlanishini tasdiqlovchi obyektiv dalillar bor-yo‘qligini baholashi va ko‘rilishi mumkin bo‘lgan zararlarni baholashga yoki ko‘rilishi mumkin bo‘lgan zararlarni qoplash zaxirasini oshirishga zarurat bor-yo‘qligini aniqlashtirishi lozim.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element57. Foiz stavkasining o‘zgarib turishi qarz qimmatli qog‘ozlarining haqqoniy qiymatiga ta’sir qiladi. Biroq, foiz miqdorining o‘zgarib turishi bilan bog‘liq haqqoniy qiymatning o‘zgarishi qadrsizlanishga olib kelmaydi.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementSuggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element58. Banklar moliyaviy aktivlarning qadrsizlanishi bo‘yicha mazkur bo‘limda belgilangan qoidalardan foydalangan holda, shuningdek Tijorat banklarida aktivlar sifatini tasniflash va aktivlar bo‘yicha ehtimoliy yo‘qotishlarni qoplash uchun zaxiralar shakllantirish hamda ulardan foydalanish tartibi to‘g‘risidagi nizomga (ro‘yxat raqami 2696, 2015-yil 14-iyul) va ushbu Nizomning 13-ilovasiga muvofiq ko‘rilishi mumkin bo‘lgan zararlar summasini baholaydilar. Banklar ko‘rsatilgan tartib asosida aniqlangan katta miqdordagi zararga teng bo‘lgan ko‘rilishi mumkin bo‘lgan zararni baholashni aks ettiradi.
(58-band O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki Boshqaruvining 2015-yil 10-oktabrdagi 29/2-sonli qarori (ro‘yxat raqami 1528-1, 20.10.2015-y.) tahririda — O‘R QHT, 2015-y., 42-son, 543-modda)
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element§ 2. So‘ndirish muddatigacha saqlanadigan moliyaviy aktivlar
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element59. Amortizatsiya qiymati bo‘yicha aks ettirilgan so‘ndirish muddatigacha saqlanadigan qimmatli qog‘ozlarga qilingan investitsiyalarning qadrsizlanishi to‘g‘risida obyektiv dalillar mavjud bo‘lsa, u holda ushbu zarar mazkur aktivning balans qiymati bilan aktiv bo‘yicha kutilayotgan pul oqimining joriy qiymati (hali qilinmagan kelajakdagi zararlarni chegirib tashlagan holda) o‘rtasidagi farq sifatida baholanadi. Mazkur joriy qiymat ushbu aktiv bo‘yicha dastlabki real foiz stavkasi (ya’ni dastlabki tan olishda hisoblangan real foiz stavkasi)ga teng bo‘lgan diskont stavkasini qo‘llash yo‘li bilan hisoblab chiqariladi.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element60. So‘ndirish muddatigacha saqlanadigan moliyaviy aktivlar bo‘yicha ko‘rilishi mumkin bo‘lgan zararlarni qoplash zaxirasini tashkil etish bo‘yicha quyidagicha buxgalteriya o‘tkazmasi amalga oshiriladi:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element| Dt 56826 — “So‘ndirish muddatigacha saqlanadigan qimmatli qog‘ozlarga qilingan investitsiyalar bo‘yicha ko‘rilishi mumkin bo‘lgan zararlarni baholash” |
XX |
|
| Kt 15999 — “So‘ndirish muddatigacha saqlanadigan qarz qimmatli qog‘ozlarga qilingan investitsiyalar bo‘yicha ko‘rilishi mumkin bo‘lgan zararlarni qoplash zaxirasi (kontr-aktiv)” |
|
XX |
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element§ 3. Sotish uchun mavjud qimmatli qog‘ozlar
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element61. “Sotish uchun mavjud” toifasida tasniflangan moliyaviy aktivning qadrsizlanishi to‘g‘risida obyektiv dalillar mavjud bo‘lganda, u holda haqqoniy qiymatni to‘g‘rilash bilan bog‘liq bo‘lgan va ilgari to‘g‘ridan to‘g‘ri kapitalda aks ettirilgan ixtiyoriy kumulyativ zarar hisobdan chiqariladi va foyda va zararlar hisobotida aks ettiriladi. Bunda quyidagicha buxgalteriya o‘tkazmasi amalga oshiriladi:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementHaqiqiy qiymatni to‘g‘rilash summasini bekor qilish uchun:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element| Dt 10895 — “Sotish uchun mavjud qimmatli qog‘ozlarga qilingan investitsiyalar haqiqiy qiymatining o‘zgarishi” |
XX |
| |||
| | Kt 30907 — “Sotish uchun mavjud qimmatli qog‘ozlarning haqiqiy qiymati o‘zgarishi natijasida hosil bo‘lgan o‘zlashtirilmagan foyda yoki zararlar (aktiv-passiv)” |
|
XX | ||
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementKo‘rilishi mumkin bo‘lgan zararlarni qoplash zaxirasini tashkil etish uchun:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element| Dt 56808 — “Sotish uchun mavjud qimmatli qog‘ozlarga qilingan investitsiyalar bo‘yicha ko‘rilishi mumkin bo‘lgan zararlarni baholash” |
XX |
| |||
| | Kt 10899 — “Sotish uchun mavjud qimmatli qog‘ozlarga qilingan investitsiyalar bo‘yicha ko‘rilishi mumkin bo‘lgan zararlarni qoplash zaxirasi (kontr-aktiv)” |
|
XX | ||
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element62. Kapitaldan hisobdan chiqariladigan va foyda va zararlar to‘g‘risidagi hisobotda tan olinadigan kumulyativ zarar summasi aktivning balans qiymati (ixtiyoriy haqiqiy qiymatni to‘g‘rilash summasini chegirib tashlagan holda) bilan joriy haqqoniy qiymati o‘rtasidagi farq summaga tengdir.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element63. Agar ko‘rilishi mumkin bo‘lgan zarar summasi ilgari kapitalda tan olingan haqiqiy qiymatning salbiy (manfiy) to‘g‘rilash summasidan oshib ketadigan bo‘lsa, u holda banklar qo‘shimcha ko‘rilishi mumkin bo‘lgan zararlarni baholash summasini quyidagicha aks ettiradi:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element| Dt 56808 — “Sotish uchun mavjud qimmatli qog‘ozlarga qilingan investitsiyalar bo‘yicha ko‘rilishi mumkin bo‘lgan zararlarni baholash” |
XX |
| |||
| | Kt 10899 — “Sotish uchun mavjud qimmatli qog‘ozlarga qilingan investitsiyalar bo‘yicha ko‘rilishi mumkin bo‘lgan zararlarni qoplash zaxirasi (kontr-aktiv)” | |
XX | ||
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element§ 4. Oldi-sotdi qimmatli qog‘ozlarning qadrsizlanishi bo‘yicha ko‘rilishi mumkin bo‘lgan zararlarni qoplash
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element64. “Oldi-sotdi qimmatli qog‘ozlari” toifasida tasniflangan qimmatli qog‘ozlar bo‘yicha ko‘rilishi mumkin bo‘lgan zararlarni qoplash zaxirasi kamdan-kam hollardagina tashkil etiladi. Albatta bunda moliyaviy aktivning qadrsizlanishi to‘g‘risidagi obyektiv dalillar borgan sayin aniqlashib borishi, shu bilan birga, ushbu qimmatli qog‘ozning joriy haqqoniy qiymati mazkur qadrsizlanishni aks ettirmagan bo‘lishi lozim.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element65. “Oldi-sotdi qimmatli qog‘ozlari” toifasida tasniflangan qimmatli qog‘ozlar bo‘yicha ko‘rilishi mumkin bo‘lgan zararlarni qoplash zaxirasini tashkil etishda quyidagicha buxgalteriya o‘tkazmasi amalga oshiriladi:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element| Dt 56806 — “Oldi-sotdi qimmatli qog‘ozlari bo‘yicha ko‘rilishi mumkin bo‘lgan zararlarni baholash” |
XX |
| |||
| | Kt 10799 — “Oldi-sotdi qimmatli qog‘ozlaridan ko‘rilishi mumkin bo‘lgan zararlarni qoplash zaxirasi (kontr-aktiv)” |
|
XX | ||
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementSuggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementTijorat banklarida moliyaviy aktivlarning buxgalteriya hisobini yuritish tartibi to‘g‘risidagi nizomga
1-ILOVA
1-ILOVA
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementMoliyaviy aktivlarni so‘ndirish muddatigacha saqlash maqsadi va imkoniyati
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementSuggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementMaqsad
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementQuyidagi hollarda bank so‘ndirish muddati belgilangan moliyaviy aktivlarni so‘ndirish muddatigacha saqlash bo‘yicha qat’iy maqsadi yo‘q deb hisoblanadi:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element1) bank mazkur moliyaviy aktivga faqat noaniq vaqt mobaynidagina egalik qilish maqsadida bo‘lganda;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element2) bank mazkur aktivni likvidli mablag‘larga bo‘lgan ehtiyojidan kelib chiqib, bozor foiz stavkasining yoki xavf-xatarlarning o‘zgarishlariga javoban yoki alternativ investitsiyalarning manfaatli imkoniyatlari yoki daromadlilik darajasining o‘zgarishlarga, yoki moliyalashtirish shartlari yoki manbalaridagi o‘zgarishlarga, yoki valyuta xavf-xataridagi o‘zgarishlarga javoban (yuzaga kelgan vaziyat oldindan ogohlantirishlar bo‘yicha bankka bog‘liq bo‘lmagan va favqulodda xaraktyerga ega bo‘lgan muhim hodisalar sababli hech qanday asosli harakat qila olmagan holatlardan tashqari — 3-ilova) sotishga tayyor bo‘lsa;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementemitent moliyaviy aktivni amortizatsiya qiymatidan sezilarli darajada past bo‘lgan qiymatda so‘ndirish huquqiga ega bo‘lsa.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementImkoniyat
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementBank so‘ndirish muddati belgilangan moliyaviy aktivlarni so‘ndirish muddatigacha ushlab turish imkoniyati yo‘q deb hisoblanadi, agar:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element1) bank mazkur investitsiyaga jalb etilgan mablag‘larni ularni so‘ndirish muddatigacha ushlab turish uchun zarur bo‘lgan moliyaviy mablag‘larga ega bo‘lmasa;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element2) bankning faoliyati qonuniy yoki boshqa cheklashlar ostidaligi uning mazkur moliyaviy aktivlarga nisbatan so‘ndirish muddatigacha egalik qilish maqsadini buzishi mumkin bo‘lsa.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementSuggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementTijorat banklarida moliyaviy aktivlarning buxgalteriya hisobini yuritish tartibi to‘g‘risidagi nizomga
2-ILOVA
2-ILOVA
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementSo‘ndirish muddatiga saqlanadigan qimmatli qog‘ozlarni “so‘ndirish sanasiga oz muddat qolganda” va “asosiy qarzdorlikning qariyib barchasi undirib olingan”da sotish
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementSuggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementBank biror moliyaviy aktivni faqatgina uni so‘ndirish muddatigacha ushlab turish uchun qat’iy maqsad va imkoniyati bo‘lgandagina “so‘ndirish muddatigacha saqlanadigan” aktiv sifatida tasniflashi mumkin. So‘ndirish muddatigacha saqlanadigan aktivlarni so‘ndirish muddatigacha sotib yuborilishi “so‘ndirish muddatigacha saqlanadigan” deb tasniflangan boshqa barcha qolgan aktivlarni so‘ndirish muddatigacha saqlanishiga shubha tug‘ilishiga olib keladi. Shu sababli, qolgan boshqa so‘ndirish muddatigacha saqlanadigan moliyaviy aktivlarning barchasini “sotish uchun mavjud bo‘lgan” deb tasniflanadigan aktivlar toifasiga o‘tkazilishi lozim. Bu qoidani qo‘llash so‘ndirish muddatigacha saqlanadigan aktivlarni sotish bo‘yicha quyidagi ikki holda istisno qilinadi:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element1) so‘ndirish muddatiga oz qolganda;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element2) asosiy qarzning qariyib barchasi undirib olingandan keyin.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementMazkur istisno, qarzning asosiy qismi undirib olingan yoki mazkur aktivni so‘ndirish muddati yaqin bo‘lgan xolatlar uchun tegishlidir, chunki bu uning xaqqoniy qiymatiga sezilarli ta’sir ko‘rsatmaydi va bank uchun moliyaviy aktivlarni ushlab turish yoki bozordagi foiz stavkalarini o‘zgarishiga javoban sotib yuborishining farqi yo‘q bo‘lib qoladi. O‘z navbatida, bunday holatlarda sotish yuzaga keladigan sof foyda yoki zararga ta’sir ko‘rsatmaydi, va so‘ndirish muddatigacha bo‘lgan davr mobaynida narxning hech qanday o‘zgarishi kutilmaydi. Quyida, mazkur istisnolarni qo‘llash bo‘yicha asosiy amal qilinadigan tamoyillar keltirilgan:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementSo‘ndirish muddatiga oz qolganda:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementMazkur istisno foiz stavkalari bo‘yicha xavf-xatar mazkur qimmatli qog‘oz narxini shakllantirish omili sifatida tan olinmaydigan darajada bo‘lgan holatlar uchun qo‘llaniladi. Buni quyidagi misolda ko‘rishimiz mumkin, agar bank moliyaviy aktivni so‘ndirish muddatiga 3 oydan kam qolgan muddatda sotsa, qoida bo‘yicha bu holat mazkur istisnoga mos tushadi. Bu shu narsadan kelib chiqadiki, so‘ndirish muddati 3 oydan kam bo‘lgan aktivga o‘rnatilgan foiz stavkasi bilan bozor stavkasi o‘rtasida paydo bo‘ladigan farqning haqqoniy qiymatga bo‘ladigan ta’siri, qoida bo‘yicha so‘ndirish muddati 1 yil va undan ortiq bo‘lgan aktivlarga nisbatan kam bo‘ladi.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementBarcha qarz summasini undirish:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementMazkur istisno muhimlilik (suщestvennosti) tushunchasiga asoslanilgan. Agar bank aktivni, u bo‘yicha rejalashtirilgan to‘lovlari yoki oldindan to‘lovlari bilan bevosita 90% yoki undan ko‘p bo‘lgan asosiy qarz summasi undirilgandan keyin sotadigan bo‘lsa, u holda qoida bo‘yicha bu holat mazkur isnistnoga mos tushadi. Bunday sotish muhim hisoblanmaydi va shu bilan birga bankni qolgan barcha “so‘ndirish muddatigacha saqlanadigan” aktivlarini so‘ndirish muddatigacha egalik qilish ishonchini shubha ostida qoldirmaydi.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementSuggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementTijorat banklarida moliyaviy aktivlarning buxgalteriya hisobini yuritish tartibi to‘g‘risidagi nizomga
3-ILOVA
3-ILOVA
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element“Bank tomonidan so‘ndirish muddatigacha saqlanadigan” qimmatli qog‘ozlarni oldindan ogohlantirishlar bo‘yicha bankka bog‘liq bo‘lmagan va favqulodda xaraktyerga ega bo‘lgan muhim hodisalar sababli hech qanday asosli harakat qila olmagan holda sotish
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementSuggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element“Bank tomonidan so‘ndirish muddatigacha saqlanadigan” qimmatli qog‘ozlarni oldindan ogohlantirishlar bo‘yicha bankka bog‘liq bo‘lmagan va favqulodda xaraktyerga ega bo‘lgan muhim hodisalar sababli hech qanday asosli harakat qila olmagan holda sotish, bank tassarufidagi so‘ndirish muddatigacha saqlanadigan boshqa barcha qimmatli qog‘ozlarni so‘ndirish muddatigacha saqlash ishonchini shubha ostiga solmaydi. Bunday sotishga quyidagi holatlar misol bo‘la oladi:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element1) emitent kredit qobiliyatining sezilarli darajada yomonlashuvi. Misol uchun, tashqi vakolatli agentliklar tomonidan baholanadigan kredit reytingining pasayishi natijasida ro‘y beradigan sotish, agar reyting darajasi pasayishi vaqtida emitent kredit reytingining dastlabki tan olishdagi ko‘rsatgichlari bilan taqqoslab uning kredit qobiliyati sezilarli darajada yomonlashuvini tasdiqlovchi dalillar mavjud bo‘lsa, bankda boshqa so‘ndirish muddatigacha saqlanadigan investitsiyalarni ushlab turishga bo‘lgan maqsadini shubha ostida qoldirmaydi. Mos ravishda, agar bank tashqi ta’sirlarni baholashda ichki reytingdan foydalansa, mazkur ichki reytingdagi ko‘rsatkichlardagi o‘zgarishlar kredit qobiliyati sezilarli darajada yomonlashuvi kuzatilgan emitentlarni aniqlashda qo‘l kelishi mumkin, faqat shu shart bilanki, bankning ushbu uslubi ichki reyting baholashishini va mazkur baholashdagi o‘zgarishlarni olishda emitentlarning kredit qobiliyatiga nisbatan izchil, ishonchli va obyektiv xulosalarni qilishga imkon bersagina. Agar moliyaviy aktivning qadrsizlanishi to‘g‘risida tasdiqlovchi dalillar mavjud bo‘lsa, unda kredit qobiliyatining yomonlashuvi ko‘pchilik hollarda muhim (suщestvenniy) omillar deb qaralsa;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element2) So‘ndirish muddatigacha saqlanadigan qimmatli qog‘ozlar bo‘yicha foizlarning bir qismini soliqdan ozod qilishni bekor qilish yoki sezilarni darajada qisqartirish bilan bog‘liq soliq qonunchiligidagi o‘zgarishlar (soliq qonunchiligidagi foizli daromadga nisbatan qo‘llaniladigan soliq stavkasini o‘zgartirish bilan bog‘liq o‘zgarishlardan tashqari) ro‘y bersa;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element3) banklar (xo‘jalik subyektlari) ning yirik birlashishi yoki yirik hisobdan chiqarish (masalan, ko‘pgina filiallarini sotish) da bankning mavjud foiz va kredit xatarlari siyosati bo‘yicha egallagan mavqeyini qo‘llab-quvvatlash maqsadida so‘ndirish muddatigacha saqlanadigan qimmatli qog‘ozlar bo‘yicha investitsiyalarni sotish va berishga olib kelsa (agar, banklarning yirik birlashishi yoki yirik hisobdan chiqarish hodisalari bank nazoratida bo‘lgan taqdirda ham bankning mavjud kredit xatarlari va kredit xatarlari bo‘yicha siyosati bo‘yicha egallagan mavqeyini qo‘llab-quvvatlash maqsadida amalga oshirilgan investitsiya portfelidagi o‘zgarishlar oldindan ko‘ra bilish emas, balki oqibat sifatida qabul qilinishi lozim);
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element4) qonunchilik hujjatlarida investitsiyalarga berilgan ruxsat yoki uning alohida turlarining maksimal darajasiga o‘rnatilgan talablarni sezilarli o‘zgarishi natijasida investitsiya portfellaridan so‘ndirish muddatigacha saqlanadigan qimmatli qog‘ozlarni sotishga olib kelsa;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element5) barcha banklarga nisbatan ularning kapitaliga qo‘yiladigan me’yoriy talablarning sezilarli darajada o‘sishi banklarning so‘ndirish muddatigacha saqlanadigan investitsiyalar hajmini ularni sotish yo‘li bilan qisqartirishga olib keladi;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element6) xavf-xatarni hisobga olgan holdagi regulyativ kapitalni hisob-kitob qilishda foydalaniladigan, so‘ndirish muddatigacha saqlanadigan qimmatli qog‘ozlarga qilingan investitsiyalar bo‘yicha xavf-xatarni baholashdagi sezilarli o‘sish.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementSuggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementTijorat banklarida moliyaviy aktivlarning buxgalteriya hisobini yuritish tartibi to‘g‘risidagi nizomga
4-ILOVA
4-ILOVA
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementQarz qimmatli qog‘ozlarini sotib olishdagi buxgalteriya o‘tkazmalari
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementSuggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element1-fevralda bank nominal qiymati 1.000.000 so‘m bo‘lgan davlat obligatsiyasini sotib oldi. Ushbu obligatsiya 1-yanvarda chiqarilgan bo‘lib, so‘ndirish muddati 31-dekabrda keladi. Foizlar har chorakda (obligatsiya egasiga) yillik 14% hisobida to‘lab boriladi. Bank uchun xarid narxi 911.890 so‘mni tashkil etadi. Xarid narxiga 11.890 so‘m (1.000.000 x 14% x 31/365) miqdoridagi sotib olingan olinishi lozim bo‘lgan hisoblangan foizlar qo‘shilgan. Mazkur xarid bilan bog‘liq operatsiya bo‘yicha xarajatlar 10.000 so‘mga teng.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementQuyida, moliyaviy aktivlarning uch toifasi bo‘yicha yuqoridagi shartlar asosida obligatsiyani sotib olishdagi buxgalteriya o‘tkazmalari va diskontni hisoblash amallari keltirilgan:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementOldi-sotdi qimmatli qog‘ozlari bo‘yicha:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementDiskont = 1.000.000 – (911.890 – 11.890) = 100.000
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementSotib olishdagi buxgalteriya o‘tkazmasi:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element| Dt 10705 — “Davlat obligatsiyalari” |
1.000.000 |
| |||
| Dt 16305 — “Oldi-sotdi qimmatli qog‘ozlari bo‘yicha hisoblangan foizlar” |
11.890 |
||||
| | Kt 10791 — “Oldi-sotdi qimmatli qog‘ozlari bo‘yicha diskont (kontr-aktiv)” |
|
100.000 | ||
| | Kt Bankning vakillik yoki mijozning depozit hisobvarag‘i | |
911.890 | ||
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementXarid qilishdagi xarajatlar quyidagi buxgalteriya o‘tkazmasi orqali aks ettiriladi:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element| Dt 55110 — “Qimmatli qog‘ozlar oldi-sotdi operatsiyalari bo‘yicha to‘lanadigan xizmat va vositachilik xarajatlari” |
10.000 |
| |||
| | Kt Bankning vakillik yoki mijozning depozit hisobvarag‘i | |
10.000 | ||
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementSotish uchun mavjud qimmatli qog‘ozlar bo‘yicha:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementDiskont = 1.000.000 – (911.890 – 11.890) = 100.000
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementSotib olishdagi buxgalteriya o‘tkazmasi (xarid qilishdagi xarajatlar ham hisobga olingan holda):
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element| Dt 10805 — “Davlat obligatsiyalari” | 1.000.000 | | |||
| Dt 16307 — “Sotish uchun mavjud qimmatli qog‘ozlarga qilingan investitsiyalar bo‘yicha hisoblangan foizlar” | 11.890 | | |||
| Dt 10889 — “Sotish uchun mavjud qarz qimmatli qog‘ozlarni xarid qilish bo‘yicha xarajatlar” | 10.000 | | |||
| |
Kt 10891 — “Sotish uchun mavjud qimmatli qog‘ozlarga qilingan investitsiyalar bo‘yicha diskont (kontr-aktiv)” |
|
100.000 | ||
| |
Kt Bankning vakillik yoki mijozning depozit hisobvarag‘i |
|
921.890 | ||
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementSo‘ndirish muddatigacha saqlanadigan qimmatli qog‘ozlar bo‘yicha:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementDiskont = 1.000.000 – (911.890 – 11.890) = 100.000
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementSotib olishdagi buxgalteriya o‘tkazmasi (xarid qilishdagi xarajatlar ham hisobga olingan holda):
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element| Dt 15905 — “Davlat obligatsiyalari” |
1.000.000 |
| |||
| Dt 16311 — “So‘ndirish muddatigacha saqlanadigan qarz qimmatli qog‘ozlarga qilingan investitsiyalar bo‘yicha hisoblangan foizlar” |
11.890 |
| |||
| Dt 15989 — “So‘ndirish muddatigacha saqlanadigan qarz qimmatli qog‘ozlarni xarid qilish bo‘yicha xarajatlar” |
10.000 |
| |||
| | Kt 15991 — “So‘ndirish muddatigacha saqlanadigan qimmatli qog‘ozlar bo‘yicha diskont” | |
100.000 | ||
| | Kt Bankning vakillik yoki mijozning depozit hisobvarag‘i | |
921.890 | ||
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementSuggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementTijorat banklarida moliyaviy aktivlarning buxgalteriya hisobini yuritish tartibi to‘g‘risidagi nizomga
5-ILOVA
5-ILOVA
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementUlushli qimmatli qog‘ozlarni sotib olishdagi buxgalteriya o‘tkazmalari
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementSuggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementBank, “A” aksiyadorlik jamiyatining har bir aksiyasi uchun 10.000 so‘mdan 100 ta aksiyalarini sotib olayapti. Ushbu operatsiya bo‘yicha xarajatlar 20.000 so‘mni tashkil etadi.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementQuyida, moliyaviy aktivlarning har bir toifasi bo‘yicha buxgalteriya o‘tkazmalari alohida keltirilgan:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementOldi-sotdi qimmatli qog‘ozlari bo‘yicha:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementSotib olishdagi buxgalteriya o‘tkazmasi:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element| Dt 10719 — “Korxonalarning ulushli qimmatli qog‘ozlari” |
1.000.000 |
| |||
| | Kt Bankning vakillik yoki mijozning depozit hisobvarag‘i | |
1.000.000 | ||
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementOperatsiya bo‘yicha xarajatlarni aks ettirish o‘tkazmasi:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element| Dt 55110 — “Qimmatli qog‘ozlar oldi-sotdi operatsiyalari bo‘yicha to‘lanadigan xizmat va vositachilik xarajatlari” |
20.000 |
| |||
| | Kt Bankning vakillik yoki mijozning depozit hisobvarag‘i | |
20.000 | ||
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementSotish uchun mavjud qimmatli qog‘ozlar bo‘yicha:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementSotib olishdagi buxgalteriya o‘tkazmasi:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element| Dt 10821 — “Korxonalarning ulushli qimmatli qog‘ozlari” |
1.000.000 |
| |||
| | Kt Bankning vakillik yoki mijozning depozit hisobvarag‘i | |
1.000.000 | ||
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementOperatsiya bo‘yicha xarajatlarni aks ettirish o‘tkazmasi:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element| Dt 55110 — “Qimmatli qog‘ozlar oldi-sotdi operatsiyalari bo‘yicha to‘lanadigan xizmat va vositachilik xarajatlari” |
20.000 |
| |||
| | Kt Bankning vakillik yoki mijozning depozit hisobvarag‘i | |
20.000 | ||
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementSo‘ndirish muddatigacha saqlanadigan qarz qimmatli qog‘ozlari bo‘yicha:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementUlushli qimmatli qog‘ozlar “so‘ndirish muddatigacha saqlanadigan” toifasida tasniflanishi mumkin emas, chunki ularning o‘rnatilgan so‘ndirish muddati yo‘q.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementSuggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementTijorat banklarida moliyaviy aktivlarning buxgalteriya hisobini yuritish tartibi to‘g‘risidagi nizomga
6-ILOVA
6-ILOVA
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementSavdoga mo‘ljallangan qarz qimmatli qog‘ozlarning hisobi
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementSuggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element7) 2003-yil 1-dekabrda bank nominal qiymati 100.000.000 bo‘lgan 12 oylik davlat xazina veksellarini 93.000.000 ga sotib oldi. So‘ndirish muddati 2004-yil 30-noyabr. Mazkur qimmatli qog‘ozlar keyinchalik qayta sotish maqsadida sotib olingan bo‘lib, shuning uchun ular “savdoga mo‘ljallangan” turkumda tasniflanadi. Savdoga mo‘ljallangan qimmatli qog‘ozlarning hisobi 10700 — “Oldi-sotdi qimmatli qog‘ozlari” hisobvaraqlar guruhida aks ettiriladi. (Qimmatli qog‘ozlar qanchalik savdoga mo‘ljallangan bo‘lishiga qaramasdan, ularni sotib olish bilan bog‘liq xarajatlar 55110 — “Qimmatli qog‘ozlarning oldi-sotdi operatsiyalari bo‘yicha to‘lanadigan xizmat va vositachilik xarajatlari” hisobvarag‘iga olib boriladi, va shuning uchun, mazkur misolda ko‘rib o‘tilmaydi). Sotib olish amaliyoti quyidagicha aks ettiriladi:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element| Dt 10701 — “Davlat xazina veksellari”(*) |
100.000.000 |
| |||
| | Kt 10791 — “Oldi-sotdi qimmatli qog‘ozlari bo‘yicha diskont” | |
7.000.000 | ||
| | Kt Bankning vakillik yoki mijozning depozit hisobvarag‘i | |
93.000.000 | ||
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element(*) Tahliliy (analitik) hisobda bank mazkur xazina veksellarini savdoga mo‘ljallanmagan boshqa xazina veksellaridan farqlash uchun ularni bank “savdoga mo‘ljallangan” turkumda tasniflaydi, chunki bank savdoga mo‘ljallanmagan xazina veksellarini ham hisob yuritishni yo‘lga qo‘yish maqsadida “oldi-sotdi qimmatli qog‘ozlari” turkumida tasniflashga qaror qilgan.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element8) 2003-yil 31-dekabrda bank qimmatli qog‘ozlarni haqqoniy qiymati bo‘yicha qayta baholadi. 2003-yil 31-dekabr holatiga ushbu xazina veksellarining haqqoniy qiymati 92.500.000 so‘mni tashkil qilgan. Qayta baholashdagi to‘g‘rilash summasini aniqlab olish uchun, haqqoniy qiymatni qoldiq qiymat bilan taqqoslash zarur, agar kerak bo‘lsa:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element(a) dastlab balans qiymati hisobot davriga real foiz stavkasi uslubini qo‘llash orqali diskontni amortizatsiyalab qayta hisoblanishi lozim. ( VSD bo‘yicha Excel funksiyasini qo‘llash orqali diskontni amortizatsiyalash grafigiga qarang). Diskontni amortizatsiyalash bo‘yicha buxgalteriya o‘tkazmasi quyidagicha amalga oshiriladi:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element| Dt 10791 — “Oldi-sotdi qimmatli qog‘ozlari bo‘yicha diskont” |
564.127 |
| |||
| | Kt 40601 — “Davlat xazina veksellari bo‘yicha foizli daromadlar” | |
564.127 | ||
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element(b) Endi talab qilinadigan to‘g‘rilash summasini aniqlash uchun balans qiymatini haqqoniy qiymatiga tenglashtirish zarur.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element2003-yil 31-dekabr holatiga qimmatli qog‘ozlarning balans qiymati 93.564.127 so‘mni tashkil etgan. (100.000.000 – 6.435.873 = 93.564.127).
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementBuning natijasida zarar quyidagini tashkil etgan:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element92.500.000 – 93.564.127 = (1.064.127)
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementHaqqoniy qiymatni to‘g‘rilash quyidagi buxgalteriya o‘tkazmasi orqali aks ettiriladi:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element|
Dt 55610 — “Savdoga mo‘ljallangan qimmatli qog‘ozlarning haqiqiy qiymatining o‘zgarishi natijasida ko‘rilgan zararlar” |
1.064.127 |
| |||
|
|
Kt 10795 — “Oldi-sotdi qimmatli qog‘ozlari haqiqiy qiymatining o‘zgarishi” |
|
1.064.127 | ||
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element9) 2004-yil 1-yanvarda bank ushbu xazina veksellarini 92.600.000 so‘mga sotdi. Sotish amaliyoti quyidagicha aks ettiriladi:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element| Dt Bankning vakillik yoki mijozning depozit hisobvarag‘i | 92.600.000 | | |||
| Dt 10795 — “Oldi-sotdi qimmatli qog‘ozlari haqiqiy qiymatining o‘zgarishi” | 1.064.127 | | |||
| Dt 10791 — “Oldi-sotdi qimmatli qog‘ozlari bo‘yicha diskont” |
6.435.873 |
| |||
| |
Kt 10701 — “Davlat xazina veksellari” |
|
100.000.000 | ||
| |
Kt 45609 — “Savdoga mo‘ljallangan qimmatli qog‘ozlar haqiqiy qiymatining o‘zgarishi natijasida olingan foyda” |
|
100.000 | ||
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementMazkur misol alohida qimmatli qog‘ozga nisbatan hisob yuritishni aks ettiradi. Agar bank tasarrufida savdoga mo‘ljallangan qimmatli qog‘ozlarning bir butun portfeli mavjud bo‘lsa, odatda har bir alohida qimmatli qog‘ozning sotuvidan keyin haqqoniy qiymatni to‘g‘rilash hisobvarag‘idagi qoldiqni to‘g‘rilash qabul qilinmagan. Buning o‘rniga, portfelni hisobga olishda haqiqiy qiymatni to‘g‘rilash uslubi o‘zgaradi va bunda butun bir portfel haqqoniy qiymatigacha to‘g‘rilanadi. Ushbu usullarning ixtiyoriy birini qo‘llashdan qat’i nazar, daromad va xarajatlar to‘g‘risidagi hisobotga ta’sir bir xil bo‘ladi va o‘zida tan olishni to‘xtatishdan ko‘rilgan sof daromad(zarar)ning yakuniy summasi bilan hisobot davri davomidagi haqiqiy qiymatning to‘g‘rilash summasining yig‘indisini aks ettiradi.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementXazina Veksellari — Excel jadvalini qo‘llagan holda real FOIZ Excel jadvalini qo‘llash orqali Davlat xazina veksellarining STAVKASINING hisob-kitobi
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementBajarish tartibi: Excel da “VSD” formulasini qo‘llang. Bu formula o‘zgaruvchan daromadlilik miqdorini (darajasini) bildiradi (masalan pul oqimlari bo‘yicha). Ushbu formulani topish uchun Excelning asosiy menyusiga kirib, “Qo‘yish(Vstavka)”, “Vazifa (Funksiya)”..., “Moliyaviy (Finansovie)”, “VSD”lar bosiladi. Mazkur formula pul oqimlarining diapozonini so‘raydi (S2:S14 katakchalar). Formula real foiz stavkasi bo‘yicha zaruriy qidiruv jarayon(sikl)lari sonini chegaralab qo‘yish uchun “Taxmin (Predpolojeniye)”ni so‘raydi. Odatda “Taxmin (Predpolojeniye)” maydoniga 1% ni kiritish yetarli hisoblanadi.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element| A |
B |
C |
D |
| 1 |
Sana |
Pul oqimlari |
Izoh |
| 2 | 01.12.x3 | -93.000.000 | Dastlabki pulning chiqib ketishi manfiy kattalikda kiritilgan |
| 3 | 31.12.x3 | | Katakchani bo‘sh holda qoldirmang, “nol”ni kiritish kerak |
| 4 | 31.01.x4 | 0 | |
| 5 | 28.02.x4 | 0 | |
| 6 | 31.03.x4 | 0 | |
| 7 | 30.04.x4 | 0 | |
| 8 | 31.05.x4 | 0 | |
| 9 | 30.06.x4 | 0 | |
| 10 | 31.07.x4 | 0 | |
| 11� | 31.08.x4 | 0 | |
| 12 | 30.09.x4 | 0 | |
| 13 | 31.10.x4 | 0 | |
| 14 | 30.11.x4 | 100.000.000 | Muddati kelganda so‘ndirish |
| 15 | | | |
| 16 | 0,6065881% | Oylik real foiz miqdori | |
| 17 | | | =VSD(C2:C14,1%) |
| 18 | | | |
| 19 | Ahamiyat bering: O‘rnatilgan yillik foiz stavkasi miqdori 14% ga nisbatan yillik real foiz stavkasining miqdori 7,279% (0,6065881 x 12) ni tashkil etadi. Real foiz stavkasi miqdori pulning vaqtinchalik qiymati o‘zgarishi hisobiga past. So‘ndirish muddati kelmaguncha, hech qanday foizlar kelib tushmaydi. So‘ndirish muddati qanchalik uzoq bo‘lsa, real foiz stavkasi miqdori shunchalik past bo‘ladi. | ||
| 20 | |||
| 21 | |||
| 22 | |||
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementDavlat Xazina veksellari diskontining amortizatsiyalanish grafigi
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementReal foiz stavkasi hisob-kitobidan so‘ng diskontning amortazatsiyalanish jadvalini tayyorlash mumkin:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element| Sana | Nominal |
Diskontning amortizatsiyalanishi (*) |
Qolgan diskont |
Sof balans |
| 01.12.x3 – Sotib olish | 100.000.000 | | 7.000.000 | 93.000.000 |
| 31.12.x3 | 100.000.000 | 564.127 | 6.435.873 | 93.564.127 |
| 31.01.x4 | 100.000.000 | 567.549 | 5.868.324 | 94.131.676 |
| 28.02.x4 | 100.000.000 | 570.992 | 5.297.332 | 94.702.668 |
| 31.03.x4 | 100.000.000 | 574.455 | 4.722.877 | 95.277.123 |
| 30.04.x4 | 100.000.000 | 577.940 | 4.144.937 | 95.855.063 |
| 31.05.x4 | 100.000.000 | 581.445 | 3.563.492 | 96.436.508 |
| 30.06.x4 | 100.000.000 | 584.972 | 2.978.520 | 97.021.480 |
| 31.07.x4 | 100.000.000 | 588.521 | 2.389.999 | 97.610.001 |
| 31.08.x4 | 100.000.000 | 592.091 | 1.797.908 | 98.202.092 |
| 30.09.x4 | 100.000.000 | 595.682 | 1.202.226 | 98.797.774 |
| 31.10.x4 | 100.000.000 | 599.296 | 602.930 | 99.397.070 |
| 30.11.x4 | 100.000.000 | 602.930 | 0 | 100.000.000 |
| 30.11.x4 – So‘ndirish | 0 | | | 0 |
| Itogo | 7.000.000 | | |
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element(*) Diskontning amortizatsiyalanishi = Sof balans qiymati (oldingi qator) x Oylik real foiz miqdori (0,6065881%)
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementSuggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementTijorat banklarida moliyaviy aktivlarning buxgalteriya hisobini yuritish tartibi to‘g‘risidagi nizomga
7-ILOVA
7-ILOVA
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementFoizli kuponlar bilan sotish uchun mavjud obligatsiyalar hisobi
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementSuggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element2003-yil 1-martda bank nominal qiymati 1.000.000 so‘m va yillik foiz darajasi 12% bo‘lgan 2003-yil 1-yanvarda chiqarilgan O‘zRMB obligatsiyalarini foizli kuponlari bilan sotib oldi. Foizlar obligatsiya egasiga har chorakda to‘lanadi. Sotib olish vaqtida bu obligatsiyalar bo‘yicha 2 oyga foizlar hisoblangan [1.000.000 x 12% x (59 kun / 365) = 19.397]. Sotib olish paytida to‘langan jami summa 979.397 (1.000.000 nominal plyus 19.397 sotib olingan 2 oyga hisoblangan foizlar minus 40.000 joriy bozor foiz miqdorini aks ettirish uchun diskont). So‘ndirish muddati 31-dekabr 2003-yil. Bank ushbu obligatsiyalarni so‘ndirish muddatigacha saqlab turishni rejalashtirgan, lekin agar katta daromad keltiruvchi boshqa moliyaviy vositalarga mablag‘ qo‘yish imkoniyati paydo bo‘lsa, ularni sotishi mumkin, shuning uchun bank ushbu obligatsiyalarni “sotish uchun mavjud” toifasida tasniflaydi.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element(Mazkur misolda, xarid qilish xarajatlari nazarda tutilmagan. Xarid qilish xarajatlarini amortizatsiya qilish tartibini ko‘rish uchun 8-ilovaga qarang).
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementSotib olish quyidagicha hisobga olinadi:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element| Dt 10809 — “O‘zbekiston Respublikasi Markaziy bankining obligatsiyalari va boshqa qarz qimmatli qog‘ozlari” |
1.000.000 |
| |||
| Dt 16307 — “Sotish uchun mavjud qimmatli qog‘ozlarga qilingan investitsiyalar bo‘yicha hisoblangan foizlar” |
19.397 |
| |||
| | Kt 10891 — “Sotish uchun mavjud qimmatli qog‘ozlarga qilingan investitsiyalar bo‘yicha diskont (kontr-aktiv)” | |
40.000 | ||
| | Kt Bankning vakillik yoki mijozning depozit hisobvarag‘i | |
979.397 | ||
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementDiskontni amortizatsiyalash, foizlarni hisoblash va olinishi bo‘yicha buxgalteriya o‘tkazmalari
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element2003-yil 31-mart
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementDiskont real foiz stavkasi metodini qo‘llash orqali amortizatsiyalanadi, shartnoma bo‘yicha olinishi lozim bo‘lgan foizlar har oyda hisoblab boriladi.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementDiskontni amortizatsiyalash quyidagi buxgalteriya o‘tkazmasi orqali aks ettiriladi (ilova qilinayotgan amortizatsiyalash grafigiga va hisoblashga qarang):
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element| Dt 10891 — “Sotish uchun mavjud qimmatli qog‘ozlarga qilingan investitsiyalar bo‘yicha diskont (kontr-aktiv)” |
3.739 |
| |||
| | Kt 40709 — “O‘zRMBining obligatsiyalari va boshqa qarz qimmatli qog‘ozlari bo‘yicha foizli daromadlar” | |
3.739 | ||
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementShartnoma bo‘yicha olinishi lozim bo‘lgan foizlarni hisoblash 2003-yilning 31-martida quyidagi buxgalteriya o‘tkazmasi orqali aks ettiriladi:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element| Dt 16307 — “Sotish uchun mavjud qimatli qog‘ozlarga qilingan investitsiyalar bo‘yicha hisoblangan foizlar” |
10.192 |
| |||
| Kt 40709 — “O‘zRMBining obligatsiyalari va boshqa qarz qimmatli qog‘ozlari bo‘yicha foizli daromadlar” | |
10.192 | |||
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element2003-yil 1-aprel.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementShartnoma bo‘yicha hisoblangan foizli to‘lovlarning kelib tushishi (19.397 sotib olingan olinishi lozim bo‘lgan foizlar plyus 10.192-mart oyi uchun hisoblangan foizlar):
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element| Dt — Bankning vakillik yoki mijozning depozit hisobvarag‘i |
29.589 |
| |||
| | Kt 16307 — “Sotish uchun mavjud qimmatli qog‘ozlarga qilingan investitsiyalar bo‘yicha hisoblangan foizlar” | |
29.589 | ||
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element2003-yil 30-aprel.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementDiskont amortizatsiyasi:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element| Dt 10891 — “Sotish uchun mavjud qimmatli qog‘ozlarga qilingan investitsiyalar bo‘yicha diskont (kontr-aktiv)” |
3.846 |
| |||
| | Kt 40709 — “O‘zRMBining obligatsiyalari va boshqa qarz qimmatli qog‘ozlari bo‘yicha foizli daromadlar” | |
3.846 | ||
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementShartnoma bo‘yicha foizlarni hisoblash:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element| Dt 16307 — “Sotish uchun mavjud qimmatli qog‘ozlarga qilingan investitsiyalar bo‘yicha hisoblangan foizlar” |
9.862 |
| |||
| | Kt 40709 — “O‘zRMBining obligatsiyalari va boshqa qarz qimmatli qog‘ozlari bo‘yicha foizli daromadlar” | |
9.862 | ||
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementQimmatli qog‘ozlarni haqiqiy qiymatigacha qayta baholashdagi to‘g‘rilashlarning buxgalteriya o‘tkazmasi
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementBank o‘z rahbariyati uchun tuziladigan ishonchli hisobotlarni tayyorlash uchun sotish uchun mavjud qimmatli qog‘ozlarni har oyda qayta baholashni amalga oshiradi. Qayta baholash, haqqoniy qiymatning o‘zgarishi ro‘y bergan oyda tegishli ravishda balans hisobotda hisobga olinishi uchun har oyning oxirida o‘tkaziladi. 2003-yilning 31-martida Markaziy bank obligatsiyasining haqiqiy qiymati 992.000 so‘m, balans qiymati (hisoblangan foizlarni bilan birga) esa 963.739 so‘m (tablitsa ilova qilinadi) edi. Qayta baholashdagi to‘g‘rilashni aks ettirish bo‘yicha quyidagicha buxgalteriya o‘tkazmasi amalga oshiriladi:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element2003-yil 31-mart.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element| Dt 10895 — “Sotish uchun mavjud qimmatli qog‘ozlarga qilingan investitsiyalar haqiqiy qiymatining o‘zgarishi” |
28.261 |
| |||
| | Kt 30907 — “Sotish uchun mavjud qimmatli qog‘ozlarning haqiqiy qiymati o‘zgarishi natijasida hosil bo‘lgan o‘zlashtirilmagan foyda yoki zararlar (aktiv-passiv)” | |
28.261 | ||
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element2003-yil 30-aprel balans qiymati (hisoblangan foizlar bilan birga) 1.005.708 (977.447 ilovadagi tablitsadan + 28.261 haqiqiy qiymatni to‘g‘rilash summasi) so‘mni, haqiqiy qiymati esa 995.057 (ahamiyat bering, haqiqiy qiymat o‘ziga bitta oy uchun hisoblangan foizlarni qo‘shib hisoblayapti, chunki agar obligatsiya sotib yuborilganida ushbu foizlar obligatsiya egasiga o‘tib ketgan bo‘lar edi). Obligatsiyalar haqiqiy qiymatining kamayishi quyidagi buxgalteriya o‘tkazmasi orqali aks ettiriladi:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element2003-yil 30-aprel.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element| Dt 30907 — “Sotish uchun mavjud qimmatli qog‘ozlarning haqiqiy qiymati o‘zgarishi natijasida hosil bo‘lgan o‘zlashtirilmagan foyda yoki zararlar (aktiv-passiv)” |
10.651 |
| |||
| | Kt 10895 — “Sotish uchun mavjud qimmatli qog‘ozlarga qilingan investitsiyalar haqiqiy qiymatining o‘zgarishi” | |
10.651 | ||
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementObligatsiyalarning sotilishi
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element2003-yil 17-may bank obligatsiyalarni u bo‘yicha hisoblangan foizlarni qo‘shgan holda 990.000 so‘mga sotdi. Oldin diskontni amortizatsiyalash va qo‘shimcha ravishda sotish vaqtigacha mazkur obligatsiyalar bo‘yicha foizlarni hisoblash lozim.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element2003-yil 17-may.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementDiskont amortizatsiyasi (17/31 x 3.711):
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element| Dt 10891 — “Sotish uchun mavjud qimmatli qog‘ozlarga qilingan investitsiyalar bo‘yicha diskont (kontr -aktiv)” |
2.035 |
| |||
| | Kt 40709 — “O‘zRMBining obligatsiyalari va boshqa qarz qimmatli qog‘ozlari bo‘yicha foizli daromadlar” | |
2.035 | ||
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementFoizlarni hisoblash (17/31 x 10.192):
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element| Dt 16307 — “Sotish uchun mavjud qimmatli qog‘ozlarga qilingan investitsiyalar bo‘yicha hisoblangan foizlar” |
5.589 |
| |||
| | Kt 40709 — “O‘zRMBining obligatsiyalari va boshqa qarz qimmatli qog‘ozlari bo‘yicha foizli daromadlar” | |
5.589 | ||
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementObligatsiyalarni sotish quyidagicha aks ettiriladi:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element| Dt Tegishli pul mablag‘lari hisobvarag‘i (a) | 1.005.451 | | |||
| Dt 10891 — “Sotish uchun mavjud qimmatli qog‘ozlarga qilingan investitsiyalar bo‘yicha diskont (kontr –aktiv” (b) | 30.380 | | |||
| Dt 30907 — “Sotish uchun mavjud qimmatli qog‘ozlarning haqiqiy qiymati o‘zgarishi natijasida hosil bo‘lgan o‘zlashtirilmagan foyda yoki zararlar (aktiv-passiv)” (v) | 17.610 | | |||
| | Kt 10809 — “O‘zbekiston Respublikasi Markaziy bankining obligatsiyalari va boshqa qarz qimmatli qog‘ozlari” | | 1.000.000 | ||
| | Kt 16307 — “Sotish uchun mavjud qimmatli qog‘ozlarga qilingan investitsiyalar bo‘yicha hisoblangan foizlar” (g) | | 15.451 | ||
| | Kt 10895 — “Sotish uchun mavjud qimmatli qog‘ozlarga qilingan investitsiyalar haqiqiy qiymatining o‘zgarishi” (v) | | 17.610 | ||
| | Kt 45803 — “Sotish uchun mavjud qimmatli qog‘ozlarni sotish yoki dispozitsiya qilishdan olingan foyda” | | 20.380 | ||
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element(a) Sotuvdagi tushum = 990.000 + 15.451 (sotilgan hisoblangan foizlar)
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element(b) Diskont qoldig‘i = 30-aprelga (32.415) amortizatsiya bo‘yichatablitsadagi summa minus may oyining 17 kuni uchun hisoblangan amortizatsiya (2.035).
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element(c) Haqiqiy qiymat kumulyativi 28.261 (31-martda aks ettirilgan)ga oshganligini va 10.651 (30-aprelda aks ettirilgan)ga kamayganligini ko‘rsatadi= 17.610 to‘g‘rilashning sof musbat qiymati.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element(d) Olinishi lozim bo‘lgan hisoblangan foizlar = 9.862 (aprel) + 5.589 (may) = 15.451.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementO‘zbekiston Respublikasi markaziy bankining obligatsiyalarini Excel jadvalini qo‘llagan holda real foiz stavksining hisob-kitobi
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementBajarish tartibi: Excel da “VSD” formulasini qo‘llang. Bu formula o‘zgaruvchan daromadlilik miqdorini (darajasini) bildiradi (masalan pul oqimlari bo‘yicha). Ushbu formulani topish uchun Excelning asosiy menyusiga kirib, “Qo‘yish (Vstavka)”, “Vazifa (Funksiya)”..., “Moliyaviy (Finansovie)”, “VSD”lar bosiladi. Mazkur formula pul oqimlarining diapozonini so‘raydi (S2:S12 katakchalar). Formula real foiz stavkasi bo‘yicha zaruriy qidiruv jarayon(sikl)lari sonini chegaralab qo‘yish uchun “Taxmin(Predpolojeniye)”ni so‘raydi. Odatda “Taxmin (Predpolojeniye)” maydoniga 1% ni kiritish yetarli hisoblanadi.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element|
A |
B |
C |
D |
|
1 |
Sana |
Pul oqimi |
Tushuntirish |
| 2 | 01.03.x3 | -979.397 | Dastlabki pulning chiqib ketishi manfiy kattalikda kiritilgan |
| 3 | 31.03.x3 | 29.589 | Foizlar bo‘yicha olingan to‘lovlar |
| 4 | 30.04.x3 | 0 | Katakchani bo‘sh holda qoldirmang, “nol”ni kiritish kerak |
| 5 | 31.05.x3 | 0 | |
| 6 | 30.06.x3 | 29.917 | Foizlar bo‘yicha olingan to‘lovlar |
| 7 | 31.07.x3 | 0 | |
| 8 | 31.08.x3 | 0 | |
| 9 | 30.09.x3 | 30.247 | Foizlar bo‘yicha olingan to‘lovlar |
| 10 | 31.10.x3 | 0 | |
| 11 | 31.10.x3 | 0 | |
| 12 | 31.12.x3 | 1.030.247 | Foizlar bo‘yicha olingan to‘lovlar va muddati kelgandagi so‘ndirish to‘lovlari |
| 13 | | | |
| 14 | | 1,422357% | Yillik real foiz miqdori |
| 15 | | | =VSD(C2:C12, 1%) |
| 16 | | | |
|
Ahamiyat bering: O‘rnatilgan yillik foiz miqdori 12% ga nisbatan yillik real foiz miqdori 7,068% | |||
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementO‘ZRMBining obligatsiyalari diskontini amortizatsiyalash jadvali
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementReal foiz stavkasi hisob-kitobidan keyin amortizatsiya bo‘yicha jadvalni tayyorlash mumkin. “Sof qoldiq qiymat” ustuni o‘zida hisoblangan foizlarni hisoblagan holda aks ettiradi, chunki foizlar obligatsiya egasiga to‘lanadi. Shu sababli, haqiqiy qiymatni to‘g‘rilash maqsadida olinishi lozim bo‘lgan hisoblangan foizlar qiymatini hisobga olish zarur.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element|
(Summalar yaxlitlangan holda keltirilgan) | ||||||
|
Sana |
Nominal |
Olinishi lozim bo‘lgan |
..... dan olingan yillik |
Diskont |
Sof | |
| | |
(a) |
Kuponlar |
Diskont |
| |
| 1.03.x3 – xarid qilingan | 1.000.000 | 19.397 | | | 40.000 | 979.397 |
| 31.03.x3 | 1.000.000 | 0 | 10.192 | 3.739 | 36.261 | 963.739 |
| 30.04.x3 | 1.000.000 | 9.862 | 9.862 | 3.846 | 32.415 | 977.447 |
| 31.05.x3 | 1.000.000 | 20.054 | 10.192 | 3.711 | 28.704 | 991.350 |
| 30.06.x3 | 1.000.000 | 0 | 9.863 | 4.238 | 24.466 | 975.534 |
| 31.07.x3 | 1.000.000 | 10.192 | 10.192 | 3.684 | 20.782 | 989.410 |
| 31.08.x3 | 1.000.000 | 20.384 | 10.192 | 3.881 | 16.901 | 1.003.483 |
| 30.09.x3 | 1.000.000 | 0 | 9.863 | 4.410 | 12.491 | 987.509 |
| 31.10.x3 | 1.000.000 | 10.192 | 10.192 | 3.854 | 8.637 | 1.001.555 |
| 30.11.x3 | 1.000.000 | 20.055 | 9.863 | 4.383 | 4.254 | 1.015.801 |
| 31.12.x3 | 1.000.000 | 0 | 10.192 | 4.254 | 0 | 1.000.000 |
| 31.12.x3 so‘ndirilgan | 0 | 0 | | | | 0 |
| Jami | | | 100.603 | 40.000 | | |
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element10) Kuponlar bo‘yicha foizlar har chorakning oxirgi kuniga kelib tushishi taxmin qilinadi.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element11) Diskont amortizatsiyasi = Sof balans qiymati (oldingi qator) x Oylik real foiz stavkasi (1,4223570%) minus kuponlar bo‘yicha o‘sha oyga hisoblangan foizlar).
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element12) Sof balans qiymati o‘z ichiga olinishi lozim bo‘lgan hisoblangan foizlarni ham oladi, lekin haqiqiy qiymati o‘zgarishi natijasida ilgari qilinishi mumkin bo‘lgan to‘g‘rilash summalarini aks ettirmaydi.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementSuggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementTijorat banklarida moliyaviy aktivlarning buxgalteriya hisobini yuritish tartibi to‘g‘risidagi nizomga
8-ILOVA
8-ILOVA
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementXarid qilish bilan bog‘liq xarajatlar amortizatsiyasi
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementSuggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element2003-yil 1-yanvar kuni bank 12 oy muddatga, 2003-yil 30-iyun kuni so‘ndirish muddati bilan davlat obligatsiyalarini sotib oladi (so‘ndirishgacha 6 oy qolganda).
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element| Nominal summasi | 1.000.000 | ||
| + Xarid qilishdagi xarajatlar | 18.000 | ||
| – Diskont | (50.000) | ||
| = | 968.000 | ||
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementObligatsiyalar bo‘yicha yillik 12 foizli to‘lovlar har oy oxirida amalga oshiriladi.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementFoizli daromad real foiz miqdori usulida hisoblanishi lozim. Diskont amortizatsiyasi foizli daromadni oshiradi, xarid qilishdagi xarajatlar amortizatsiyasi esa foizli daromadni kamaytiradi. Mazkur misoldagi hisob-kitoblar “sotishga mo‘ljallagan” yoki “so‘ndirish muddatigacha saqlanadigan” toifalarda tasniflangan obligatsiyalar uchun o‘rinli. “Oldi-sotdi qimmatli qog‘ozlari” turkumida tasniflangan obligatsiyalarni xarid qilishdagi xarajatlar darhol bank xarajatiga olib boriladi. Exceldan foydalangan holda real foiz miqdorini hisob-kitobi ilovadagi jadvalda ko‘rsatilgan.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementShu bilan birga diskont amortizatsiyasi va xarid qilishdagi xarajatlar jadvallari ilova qilingan. Xarid qilishdagi xarajatlar amortizatsiyasi buxgalteriya hisobini yengillantirish uchun to‘g‘ri chiziqli uslubda ko‘rsatilgan. Mohiyati bo‘yicha ushbu uslub samarali foiz miqdoridan foydalangan holda hisoblangan umumiy sof amortizatsiyani hisobga oladi va buxgalteriya hisobini yengillashtirish uchun uni ikkita summaga bo‘ladi, va bu summalar obligatsiyalarni so‘ndirish muddati yetib kelgan vaqtda diskont va xarid qilishdagi xarajatlar summalari to‘liq miqdorda amortizatsiyalanib bo‘linadi. Mazkur holat real foiz stavkasi uslubining ishonchliligini shubha ostida qoldirmaydi, chunki umumiy oylik foizli daromadlar obligatsiyalar sof balans qiymatining real foiz stavkasiga ko‘paytirilganligiga teng.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementMisol uchun, yanvar oyi uchun umumiy foizli daromadlar quyidagilardan iborat (summani ilova qilingan amortizatsiya grafigidan qarang):
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element| Shartnoma bo‘yicha foizlar | 10.192 | ||
| Minus xarid qilishdagi xarajatlar amortizatsiyasi | (3.000) | ||
| Plyus diskont amortizatsiyasi | 7.854 | ||
| Yanvar oyi uchun jami foizli daromadlar = | 15.046 | ||
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementYuqorida keltirilgan umumiy foizli daromad summasi ham quyidagicha hisoblanishi mumkin:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element| Oy boshiga balans qiymati | 968.000 | ||
| x Oylik real foiz stavkasi | x 1.5543787% | ||
| Real foiz stavkasi uslubini qo‘llagan holda yanvar oyi uchun hisoblangan foizli daromadlar | 15.046 | ||
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementAgar obligatsiyalar “so‘ndirish muddatigacha saqlanadigan” toifasida tasniflangan deb taxmin qilinsa, u holda yanvar oyi uchun foizli daromad quyidagi buxgalteriya o‘tkazmasi orqali aks ettiriladi:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementDiskont amortizatsiyasi quyidagicha aks ettiriladi:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element| Dt 15991 — “So‘ndirish muddatigacha saqlanadigan qimmatli qog‘ozlar bo‘yicha diskont (kontr-aktiv)” |
7.854 |
| |||
| | Kt 44805 — “Davlat obligatsiyalariga qilingan investitsiyalar bo‘yicha foizli daromadlar” | |
7.854 | ||
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementXarid qilish xarajatlari amortizatsiyasini aks ettirish uchun quyidagicha buxgalteriya o‘tkazmasi amalga oshiriladi:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element| Dt 44805 — “Davlat obligatsiyalariga qilingan investitsiyalar bo‘yicha foizli daromadlar” |
3.000 |
| |||
| | Kt 15989 — “So‘ndirish muddatigacha saqlanadigan qarz qimmatli qog‘ozlarni xarid qilish bo‘yicha xarajatlar” | |
3.000 | ||
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementShartnoma bo‘yicha foizlarni (foizlar oy oxirida olinadi deb faraz qilinsin) aks ettirish uchun quyidagicha buxgalteriya o‘tkazmasi amalga oshiriladi:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element| Dt Bankning vakillik yoki mijozning depozit hisobvarag‘i |
10.192 |
| |||
| | Kt 44805 — “Davlat obligatsiyalariga qilingan investitsiyalar bo‘yicha foizli daromadlar” | |
10.192 | ||
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementExcel jadvalini qo‘llagan holda davlat obligatsiyalari bo‘yicha real foiz stavkasining hisob-kitobi
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementBajarish tartibi: Excel da “VSD” formulasini qo‘llang. Bu formula o‘zgaruvchan daromadlilik miqdorini (darajasini) bildiradi (masalan pul oqimlari bo‘yicha). Ushbu formulani topish uchun Excelning asosiy menyusiga kirib, “Qo‘yish (Vstavka)”, “Vazifa (Funksiya)”..., “Moliyaviy (Finansovie)”, “VSD”lar bosiladi. Mazkur formula pul oqimlarining diapozonini so‘raydi (S2:S18 katakchalar). Formula real foiz stavkasi bo‘yicha zaruriy qidiruv jarayon(sikl)lari sonini chegaralab qo‘yish uchun “Taxmin (Predpolojeniye)”ni so‘raydi. Odatda “Taxmin (Predpolojeniye)” maydoniga 1% ni kiritish yetarli hisoblanadi.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element|
A |
B |
C |
D |
|
1 |
Sana |
Pul |
Tushuntirish |
| 2 | 01.01.x3 | -968.000 | Dastlabki pulning chiqib ketishi manfiy kattalikda kiritilgan (a) |
| 3 | 31.01.x3 | 10.192 | Foizlar bo‘yicha olingan to‘lovlar |
| 4 | 28.02.x3 | 9.205 | Foizlar bo‘yicha olingan to‘lovlar |
| 5 | 31.03.x3 | 10.192 | Foizlar bo‘yicha olingan to‘lovlar |
| 6 | 30.04.x3 | 9.863 | Foizlar bo‘yicha olingan to‘lovlar |
| 7 | 31.05.x3 | 10.192 | Foizlar bo‘yicha olingan to‘lovlar |
| 8 | 30.06.x3 | 1.009.863 | Foizlar bo‘yicha olingan to‘lovlar va muddatiga kelgandagi so‘ndirishlar |
| 9 | | | |
| 10 | | 1,5543787% | Oylik real foiz miqdori (b) |
| 11 | | =VSD(C2:C8, 1%) | |
| 12 | | | |
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element3) Dastlabki pul oqimi = 1.000.000 so‘m nominal summada, 50.000 so‘m diskontni chegirgan holda, plyus
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementO‘rnatilgan yillik 12% stavkaga nisbatan yillik real foiz miqdori 18.653% (1.554787x12) ni tashkil qiladi. Obligatsiyalar qanchalik sof diskont (50.000 – 18.000 = 32.000 sof diskont) bilan sotib olingan bo‘lmasin, real foiz miqdori o‘rnatilgan foiz miqdoriga nisbatan yuqori. (Agar VSD hisoblashi xarid qilishdagi xarajatlar hisobisiz amalga oshirilganda edi, u holda yillik real foiz miqdori 22.57% ni tashkil qilgan bo‘lar edi.)
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementDavlat obligatsiyalarining amortizatsiya grafigi
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element| | |
| ||||
|
Sana |
Oylik foizli daromad [Manfiy summa (debet foizli daromad hisobvarag‘i) qavs ichida ko‘rsatilgan] |
Sof diskont qoldig‘i (d) |
Qoldiq qiymat (e) | |||
|
|
Xarid qilishdagi xarajatlar amortizatsiyasi (a) |
Diskont amortizatsiyasi (b) |
Shartnoma bo‘yicha olingan foizlar (v) |
Umumiy aks ettirilgan oylik foizli daromadlar (g) |
|
|
| 1.01.x3 – sotib olish | (3.000) | | | | 32.000 | 968.000 |
| 31.01.x3 | (3.000) | 7.854 | 10.192 | 15.046 | 27.146 | 972.854 |
| 28.02.x3 | (3.000) | 8.917 | 9.205 | 15.122 | 21.229 | 978.771 |
| 31.03.x3 | (3.000) | 8.022 | 10.192 | 15.214 | 16.207 | 983.793 |
| 30.04.x3 | (3.000) | 8.429 | 9.863 | 15.292 | 10.778 | 989.222 |
| 31.05.x3 | (3.000) | 8.184 | 10.192 | 15.376 | 5.594 | 994.406 |
| 30.06.x3 | (3.000) | 8.594 | 9.863 | 15.457 | 0 | 1.000.000 |
| 30.06.x3 so‘ndirish | (3.000) | | | | 0 | 0 |
| Jami | (18.000) | 50.000 | 59.507 | 91.507 | | |
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element3) Oddiylik uchun xarid qilish xarajatlari to‘g‘ri chiziqli metodda amortizatsiyalanadi. Umumiy oylik daromad real foiz stavkasi metodidan foydalangan holda aks ettiriladi.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element4) Diskont amortizatsiyasi (oldingi qatordagi sof balans qiymati x oylik real foiz miqdori) plyus 3.000 so‘m kabi hisoblanadi.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element5) Shartnoma bo‘yicha foizli to‘lovlar har oyning oxirgi kunida olinishi taxmin qilinadi.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element6) Jami = (a) + (b) + (v)
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element7) Sof diskont = oldingi qoldiq + (a) – (b). E’tibor bering, “sof diskont” 15991 (diskont) va 15989 (xarid qilish xarajatlari) hisobvaraqlaridagi qoldiq summalarni aks ettiradi. Moliyaviy hisobot uchun ushbu ikkita hisobvaraq ham qanchalik sotib olishdagi xarajat qilingan pul mablag‘lari bilan qimmatli qog‘ozning nominal summasi o‘rtasidagi farqni aks ettirishmasin, sof qiymatni aks ettiraolmaydi.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element8) Balans qiymati = 1.000.000 so‘m nominal summa – (d). Mazkur balans qiymat qoldiqlarni ayirgandagi qiymatga teng:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element15905 (nominal summa) hisobvaraq bo‘yicha
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element+ 15989 (xarid qilish xarajatlari)
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element– 15991 (diskont)
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementSuggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementTijorat banklarida moliyaviy aktivlarning buxgalteriya hisobini yuritish tartibi to‘g‘risidagi nizomga
9-ILOVA
9-ILOVA
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementBerilgan aktivlar ustidan nazorat o‘rnatish va egalik qilish bilan bog‘liq xavf-xatar va mukofotlarni berishni baholash
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementSuggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementXavf-xatar va mukofotlar
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementXavf-xatar va mukofotlar berilganligini, berilgan aktivlar bo‘yicha sof pul oqimi summasi va vaqt taqsimotidagi o‘zgarishini hisobga olgan holda aktivlarni berishgacha va bergandan keyingi bankning tashqi omillar bo‘yicha tortilgan xatarini solishtirish yo‘li bilan baholanadi.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementAgar ushbu aktivni berish natijasida, ushbu moliyaviy aktiv bo‘yicha kelajakdagi sof pul oqimlarining joriy qiymatidagi o‘zgarishlar bilan bog‘liq xavf-xatar bo‘yicha bank tortilgan xatar o‘zgarmasa, u holda bank moliyaviy aktivga egalik qilish bilan bog‘liq barcha xavf-xatar va mukofotlarni o‘zida saqlab qolgan deb hisoblanadi (masalan, bank moliyaviy aktivni yagona imkoniyatli shart bilan ya’ni qayta sotib olishdagi belgilangan qiymati yoki xarid bahosiga kreditor daromadi qo‘shgan holda sotib olish sharti bilan sotdi).
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementAgar bankning bunday moliyaviy aktiv bilan bog‘liq kelajakdagi sof pul oqimlarining joriy qiymatdagi umumiy yakuniy o‘zgarishlariga nisbatan bunday xavf-xatar o‘zgarishlari unchalik muhim bo‘lmasa, u holda bank moliyaviy aktivga egalik qilish bilan bog‘liq barcha xavf-xatar va mukofotlarni bergan hisoblanadi (masalan, bank moliyaviy aktivni yagona imkoniyatli shart bilan ya’ni qayta sotib olishdagi haqiqiy qiymati bo‘yicha sotib olish sharti bilan sotdi, yoki bank kelishuv bo‘yicha ruxsat beruvchi, masalan, mazkur Nizomning36-bandidagi shartga javob beruvchi ssudada qisman ishtirok etganda, yirik moliyaviy aktiv bo‘yicha barcha pul oqimlaridagi barcha mutanosib ulushlarini to‘liq berib yuborsa).
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementKo‘pincha ma’lum bo‘ladiki, bank tomonidan moliyaviy aktivga ega qilish bilan bog‘liq barcha xavf-xatar va mukofotlar berilgan yoki saqlab qolingan, u holda hisoblashlarni amalga oshirish zarurati bo‘lmaydi.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementBoshqa holatlarda, aktivni berishgacha va bergandan keyingi kelajakdagi sof pul oqimlarining joriy qiymatidagi bankning xavf-xatarlar o‘zgarishi bo‘yicha tasdig‘ini taqqoslash va hisoblashni amalga oshirish zarur. Hisoblash va taqqoslashlar diskont stavkasi sifatida joriy bozor foiz stavkasini qo‘llagan holda o‘tkaziladi. Sof pul oqimlaridagi barcha asosli bo‘lishi mumkin bo‘lgan o‘zgarishlar, muhim jihatdagi katta ehtimoliy natijalar bilan ko‘rib chiqiladi.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementNazorat
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementBerilgan aktivlar ustidan bankning o‘z nazoratini saqlab qolishi, oluvchining ushbu aktivni sotish imkoniyati bilan bog‘liq. Agar oluvchida ushbu aktivni butunlay qandaydir boshqa bir mustaqil uchinchi tomonga sotishning real imkoniyati bor bo‘lsa, va u buni bir tomonlama va ushbu aktivni berishga nisbatan qo‘shimcha cheklashlarsiz amalga oshirishi mumkin bo‘lsa, bunda bank uchun ushbu aktiv ustidan nazorat qilish vakolati qolmaydi. Qolgan barcha holatlarda bank o‘zida nazoratni saqlab qoladi.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementSuggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementTijorat banklarida moliyaviy aktivlarning buxgalteriya hisobini yuritish tartibi to‘g‘risidagi nizomga
10-ILOVA
10-ILOVA
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementYangi aktiv yoki majburiyat paydo bo‘lishiga olib keladigan, moliyaviy aktivlarni berish bo‘yicha asosiy qoidalar
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementSuggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element1. Agar bank moliyaviy aktivni butunlay hisobdan chiqarishni va to‘lov (mukofot) uchun ushbu aktivga xizmat ko‘rsatish bo‘yicha o‘zida huquqni saqlab qolishni talab qiluvchi kategoriya talablari ostida beradigan bo‘lsa, u holda bank xizmat ko‘rsatish bo‘yicha mazkur shartnomaga nisbatan yoxud xizmat ko‘rsatish bo‘yicha aktivni yoxud xizmat ko‘rsatish bo‘yicha majburiyatni tan oladi. Agar olinishi lozim bo‘lgan mukofot xizmat ko‘rsatish bo‘yicha bankka yetarli darajadagi kompensatsiyani qila olmasa, u holda bu shartnomaviy majburiyatga nisbatan xizmat ko‘rsatish bo‘yicha majburiyat haqiqiy qiymati bo‘yicha tan olinadi. Agar olinishi lozim bo‘lgan mukofot xizmat ko‘rsatish bo‘yicha bankka yetarli darajadagi kompensatsiyani qila olsa, u holda bu shartnomaviy huquq bo‘yicha aktiv summasi quyidagi 3-bandga muvofiq sotib olingan moliyaviy aktivning qoldiq qiymatidagi taqsimlangan ulushi asosida aniqlanadigan summaga teng bo‘ladi.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element2. Agar aktivni berish natijasida moliyaviy aktivni to‘liq hisobdan chiqarish ro‘y bersa, u holda buning natijasida bank yangi moliyaviy aktiv, moliyaviy majburiyat qabul qilib oladi yoki xizmat ko‘rsatish bo‘yicha majburiyatlarni oladi, lekin bank ularni haqiqiy qiymatlari bo‘yicha tan oladi.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element3. Agar beriladigan aktiv qandaydir yirik moliyaviy aktivning bir qismi bo‘lsa va beriladigan mazkur qismga nisbatan uning butunlay to‘liq hisobdan chiqarilishi talab etilsa, u holda yirik aktivning oldingi balans qiymati tan olinishi davom ettiriladigan va hisobdan chiqariladigan qismlari o‘rtasida har bir qism bo‘yicha berish sanasiga, haqiqiy qiymatidan nisbatan kelib chiqqan holda (quyidagi keltirilgan misolga qarang) o‘zaro taqsimlanadi. O‘rtadagi farq, ya’ni:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element1) hisobdan chiqariluvchi qismining balans qiymati bilan;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element2) quyidagi kattaliklar summalari o‘rtasidagi farq:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementa) hisobdan chiqarilgan qismi bo‘yicha olingan to‘lov (vozmeщeniya) (shu bilan birga, ixtiyoriy qabul qilingan yangi aktiv, qabul qilingan ixtiyoriy yangi majburiyat chegirib tashlangan holda);
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementb) hisobdan chiqariluvchi qismga taalluqli bo‘lgan va bevosita to‘g‘ridan to‘g‘ri kapitalda tan olingan ixtiyoriy yig‘ilgan (kumulyativ) foyda yoki zararlar.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementfoyda va zararlar hisobotida tan olinadi. Kapitalda tan olingan yig‘ilgan (kumulyativ) foyda yoki zararlar summalari tan olinishi davom ettiriladigan va hisobdan chiqariladigan qismlar o‘rtasida har bir qismning haqiqiy qiymatidan nisbatan kelib chiqqan holda (quyidagi keltirilgan misolga qarang) o‘zaro taqsimlanadi.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementMisol
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementBank “A” sotib olish sanasiga bozor foiz stavkasiga teng bo‘lgan 11% daromad keltiruvchi obligatsiyalarni foizli kuponlar bilan birga sotib oladi. Keyinchalik bank ushbu obligatsiyalar bo‘yicha umumiy asosiy qarz summasini uchinchi tomonga sotadi. Sotish to‘g‘risidagi kelishuv shartiga muvofiq, uchinchi tomon 6% daromadlilik bilan obligatsiyalarning 80% sotib oladi, bunda bank uchinchi tomonga 6% daromadni olishi to‘g‘risida kafolat (garantiya) beradi. Bank o‘zida obligatsiyalarning qolgan 20%ini va uchinchi tomonga sotilgan obligatsiyalar bo‘yicha qo‘shimcha 5% daromadni saqlab qoladi. “A” bankning ushbu obligatsiyalardagi qolgan ulushi uchinchi tomonga sotilgan 80% ulushli obligatsiyalar bilan bog‘liq zararlarni qoplash uchun garov ta’minoti bo‘lib hisoblanadi. Mazkur operatsiya tan olishni to‘xtatish kriteriyasiga javob beradi va “A” bank mazkur operatsiyani sotishga mo‘ljallangan singari hisobga oladi.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementSavol: Bank qanchalik moliyaviy aktivning bir qismini bergan va aktivning boshqa qismini o‘zida qoldirgan, mazkur aktivning balans qiymati qoldirilgan va sotilgan qismlari o‘rtasida har bir qismning sotish sanasidagi haqiqiy qiymatidan nisbatan kelib chiqqan holda o‘zaro taqsimlanishi lozim. Foyda yoki zararlar sotilgan qismdan olinadigan tushumga asoslangan holda tan olinishi lozim. Bunday holda bank qanday qilib ushbu aktivning balans qiymatini taqsimlashi lozim?
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementMazkur misolda obligatsiyalarning sotilgan qismining haqiqiy qiymati uchinchi tomon hisobidan to‘langan bo‘lib, obligatsiyalarning 80% tashkil etadi. Bankdagi obligatsiyalarning qolgan qismi uchun bozorda talab yo‘q, shu bilan birga bank ularni ilgari sotmagan. Shuningdek, sotilishi lozim bo‘lgan obligatsiyalar bo‘yicha mos analogik tipdagi bozor kotirovkalari mavjud emas. O‘z navbatida, ushbu obligatsiyalarning haqiqiy qiymatini baholashni amalga oshirish uchun imkoniyatlar yo‘q.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementYechim: Bank “A” ko‘rib chiqiladigan obligatsiyalar bo‘yicha kelgusi pul oqimlarini shartnoma bo‘yicha ularga taalluqli to‘lovlardan kelib chiqib baholaydi va mazkur ko‘zda tutilgan pul oqimlaridan muddatli so‘ndirish va ko‘rilishi mumkin bo‘lgan zararlar summalarini chegirib tashlaydi. Keyin esa bu pul oqimlarini ko‘zda tutilgan xavf-xatarlar bo‘yicha mos to‘g‘rilashlarni hisobga olgan holda baholangan bozor foiz stavkasi bo‘yicha diskontlaydi.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementFaraz qilaylik, mazkur uslubda ulushli qoldiqning haqiqiy qiymati asosiy summaning 25% teng bo‘lsin. U holda sotilgan komponentga tegishli summa quyidagicha hisoblanadi:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element80% / (80% + 25%) = 76,19% (bu hisobdan chiqariluvchi aktiv summasini hosil qiladi).
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementSotishdan tushgan tushum quyidagi tartibda hisoblanadi:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementAsosiy summaning 80% – asosiy summaning 76,19% = asosiy summaning 3,81%
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementSuggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementTijorat banklarida moliyaviy aktivlarning buxgalteriya hisobini yuritish tartibi to‘g‘risidagi nizomga
11-ILOVA
11-ILOVA
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementBankda nazorati va egalik qilishdagi ishtirok ulushi qoladigan moliyaviy aktivlarni berish (peredacha)
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementSuggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementAgar bank umuman olganda uzatilgan aktivlar bo‘yicha egalik qilishdagi barcha xavf-xatar va mukofotlarni bermasa va o‘zida saqlab qolmasa, va uzatilgan aktivlar ustidan o‘zida nazoratni saqlab qolsa, u holda bank ushbu aktivni unga egalik qilishdagi o‘z ulushi miqdorida tan olishni davom ettiradi. Bankning uzatilgan aktivlar bo‘yicha o‘z ulushi bankning uzatilgan aktiv qiymatining o‘zgarishi xavf-xatarini tasdiqlash darajasiga bog‘liq.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementMisollar:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element1) Agar bankning egalik qilishdagi o‘z ulushi berilgan aktivlar bo‘yicha kafolat (garantiya) shaklida bo‘lsa, u holda bankning egalik qilishdagi ishtirokli ulushi darajasi quyidagi ikkita kattalikning kichik qiymatga ega bo‘lganligiga teng: (a) aktiv summasi yoki (v) bankdan qoplashni talab qiluvchi olgan maksimal kafolat (garantiya ) summasi.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element2) Agar bankning egalik qilishdagi o‘z ulushi uzatilgan aktiv bo‘yicha yozma shaklda yoki sotib olingan opsion (yoki shunga o‘xshash va boshqacha) shaklida bo‘lsa, u holda bankning berilgan aktiv bo‘yicha egalik qilishdagi ishtirokli ulushi darajasi bank qaytib sotib olishi mumkin bo‘lgan berilgan aktiv summasiga teng bo‘ladi. Ba’zida, haqiqiy qiymati bo‘yicha baholanuvchi aktivni sotish bo‘yicha yozma opsion holatida, bankning egalik qilishdagi ishtirokli ulushi darajasi quyidagi ikkita kattaliklarning kichik qiymatga ega bo‘lganligi bilan chegaralanadi: berilgan aktivning haqiqiy qiymati yoki foydalanilgan opsion narxi bilan.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element3) Agar bankning egalik qilishdagi ishtirokli ulushi pul ko‘rinishida so‘ndirish yoki berilgan aktiv bo‘yicha mos shart bilan opsion shaklida qabul qilinsa, u holda bankning egalik qilishdagi ulushli darajasi yuqorida o‘rnatilgan naqd pulsiz shaklda qoplashdagi opsion yo‘li singari baholanadi.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementBog‘liq majburiyatlarning tan olinishi:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementAgar bank aktivni o‘zining egalik qilishdagi ishtirokli ulushi doirasida tan olishni davom ettirsa, u holda bank u bilan bog‘liq majburiyatni ham tan oladi. Berilgan aktiv va u bilan bog‘liq majburiyat shunday baholanadiki, bunda bank o‘zida saqlab qoluvchi huquq va majburiyatlar ham aks ettirilgan bo‘lishi lozim. Bog‘liq majburiyatlar shunday baholanadiki, berilgan aktivning sof balans qiymati va u bilan bog‘liq majburiyat:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element1) agar berilgan aktiv amortizatsiya qiymati bo‘yicha hisobga olingan bo‘lsa, bank o‘zida saqlab qolgan huquq va majburiyatlarning amortizatsiya qiymati bo‘lib hisoblanishi lozim;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element2) agar berilgan aktiv haqiqiy qiymati bo‘yicha hisobga olingan bo‘lsa, avtonom asosda (alohida-alohida) olib borilgan baholashdagi, bank o‘zida saqlab qolgan huquq va majburiyatlarning haqiqiy qiymatiga teng bo‘lib hisoblanishi lozim.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementBank berilgan aktiv bo‘yicha paydo bo‘ladigan barcha daromadlarni egalik qilishdagi ulushi doirasida tan olishni va bog‘liq majburiyat bo‘yicha paydo bo‘ladigan barcha xarajatlarni tan olishni davom ettiradi.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementKeyinchalik baholash maqsadida, berilgan aktivning va u bilan bog‘liq majburiyatning haqiqiy qiymatidagi tan olingan o‘zgarishlar alohida-alohida hisobga olinadi va o‘zaro kompensatsiya qilinmaydi (ya’ni balans hisobotda bir-biridan chegirgan holda ko‘rsatilmaydi).
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementAgar bankning egalik qilishdagi ishtirokli ulushi faqat moliyaviy aktiv qismigagina taalluqli bo‘lsa, u holda bank moliyaviy aktivning oldingi qoldiq qiymatini shunday qismlar o‘rtasida, ya’ni bunda aktivni berish sanasidagi har bir qismning haqiqiy qiymatidan nisbatan kelib chiqqan holda, tan olishni davom ettiradigan va boshqa tan olmaydigan qismlar o‘rtasida taqsimlaydi (mazkur Nizomning 10-ilovasiga qarang).
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementSuggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementTijorat banklarida moliyaviy aktivlarning buxgalteriya hisobini yuritish tartibi to‘g‘risidagi nizomga
12-ILOVA
12-ILOVA
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementAktivlarni “sotish uchun mavjud” toifadan “so‘ndirish muddatigacha saqlanadigan” toifaga o‘tkazish hisobi
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementSuggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementSo‘ndirish muddati o‘rnatilgan aktiv
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementBank tasarrufidagi sotishga mo‘ljallangan qimmatli qog‘ozlar toifasida tasniflangan xazina veksellari bilan bog‘liq hisobvaraqlarida quyidagicha qoldiqlar mavjud:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element|
Hisobvaraq ta’rifi |
Hisobvaraqdagi qoldiq | |
|
|
Debet |
Kredit |
| 10801 — “Davlat xazina veksellari” (sotishga mo‘ljallangan) | 1.000.000 | |
| 10893 — “Sotish uchun mavjud qimmatli qog‘ozlarga qilingan investitsiyalar bo‘yicha mukofot” |
18.500 | |
| 10895 — “Sotish uchun mavjud qimmatli qog‘ozlarga qilingan investitsiyalar haqiqiy qiymatining o‘zgarishi” |
| 25.000 |
| 30907 — “Sotish uchun mavjud qimmatli qog‘ozlarning haqiqiy qiymati o‘zgarishi natijasida hosil bo‘lgan o‘zlashtirilmagan foyda yoki zararlar (aktiv-passiv)” |
25.000 | |
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementBank mazkur xazina vekseleni “so‘ndirish muddatigacha saqlanadigan” toifaga o‘tkaziga qaror qabul qildi. Mazkur qayta tasniflashni aks ettirishdan oldin “sotishga mo‘ljallangan” toifadagi qimmatli qog‘ozlarning haqiqiy qiymatini to‘g‘rilash amalga oshirilgan bo‘lishi lozim. Faraz qilaylik, ushbu to‘g‘rilash yuqorida qayd qilingan hisobvaraqlarda amalga oshirilgan va aks ettirilgan bo‘lsin. U holda, o‘z navbatida, xazina vekselining haqiqiy qiymati boshqa toifaga o‘tkazish sanasiga 993.500 (1.000.000+18.500-25.000) so‘mni tashkil etadi.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementQayta tasniflashni aks ettirish uchun quyidagicha buxgalteriya o‘tkazmasi amalga oshiriladi:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element| Dt 15901 — Davlat xazina veksellari (so‘ndirish muddatigacha saqlanadigan) |
1.000.000 |
| |||
| Dt 10895 — “Sotish uchun mavjud qimmatli qog‘ozlarga qilingan investitsiyalar haqiqiy qiymatining o‘zgarishi” |
25.000 |
| |||
| Kt 10801 — “Davlat xazina veksellari” (sotishga mo‘ljallangan) | |
1.000.000 | |||
| | Kt 10893 — “Sotish uchun mavjud qimmatli qog‘ozlarga qilingan investitsiyalar bo‘yicha mukofot” | |
18.500 | ||
| | Kt 15991 — “So‘ndirish muddatigacha saqlanadigan qimmatli qog‘ozlar bo‘yicha diskont (kontr-aktiv)” | |
6.500 | ||
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementSo‘ndirish muddatigacha saqlanadigan xazina vekselining yangi amortizatsiya qiymati 1.000.000 – 6.500 = 993.500 so‘mni tashkil etadi. 6.500 so‘m miqdoridagi diskont real foiz metodini qo‘llagan holda ushbu vekselning qolgan so‘ndirish muddati davomida daromadni to‘g‘rilash (foizli daromadni kreditlash) yo‘li bilan amortizatsiyalanib boriladi.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element30907 — “Sotish uchun mavjud qimmatli qog‘ozlarning haqiqiy qiymati o‘zgarishi natijasida hosil bo‘lgan o‘zlashtirilmagan foyda yoki zararlar (aktiv-passiv)” hisobvarag‘idagi debet qoldiq bekor qilinmaydi. Ushbu qoldiq summa real foiz metodini qo‘llagan holda ushbu vekselning qolgan so‘ndirish muddati davomida daromadni to‘g‘rilash (foizli daromadni debitlash) hisobiga amortizatsiyalanib boriladi.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementSuggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementTijorat banklarida moliyaviy aktivlarning buxgalteriya hisobini yuritish tartibi to‘g‘risidagi nizomga
13-ILOVA
13-ILOVA
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementMoliyaviy aktivlarning qadrsizlanishi
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementSuggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementSuggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementBanklar, moliyaviy aktivlarni tasniflash va baholashda Tijorat banklarida aktivlar sifatini tasniflash va aktivlar bo‘yicha ehtimoliy yo‘qotishlarni qoplash uchun zaxiralar shakllantirish hamda ulardan foydalanish tartibi to‘g‘risidagi nizomda (ro‘yxat raqami 2696, 2015-yil 14-iyul) belgilangan talablarga rioya etishlari shart. Mazkur ilova esa MHXSlariga muvofiq moliyaviy aktivlarning qadrsizlanishini baholash uslubini umumlashtiradi. Bu hujjatlarda qo‘llanilgan uslublarning bir-biridan kichkina farqi bo‘lsada, mazkur ikkala hujjatdagi asosiy tamoyillar bir xil. Ushbu ikkala uslubga asosan baholangandagi zararlar summasi unchalik farq qilmasligi lozim va banklar katta zarar summalarini aks ettiradilar.
(13-ilovaning birinchi xatboshisi O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki Boshqaruvining 2015-yil 10-oktabrdagi 29/2-sonli qarori (ro‘yxat raqami 1528-1, 20.10.2015-y.) tahririda — O‘R QHT, 2015-y., 42-son, 543-modda)
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementMHXSlarida “qadrsizlanishdan ko‘rilgan zarar” iborasidan foydalanilgan bo‘lib, u mazkur Nizomga muvofiq “ko‘rilishi mumkin bo‘lgan zararlar” iborasiga o‘rindosh hisoblanadi.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementMHXSlariga muvofiq, qachonki moliyaviy aktiv yoki moliyaviy aktivlar guruhi dastlabki tan olingandan keyin ro‘y bergan bir va undan ortiq hodisalar natijasida ularning qardsizlanishi to‘g‘risida guvohlik beruvchi ma’lumotlar mavjud bo‘lsa va bu o‘z navbatida ushbu moliyaviy aktiv yoki moliyaviy aktivlar guruhi bo‘yicha ko‘zda tutilgan kelgusi pul oqimlariga salbiy ta’sir ko‘rsatib, zarar ko‘rishga olib kelsa va u ishonchli tarzda baholangan bo‘lsa, mazkur moliyaviy aktiv yoki moliyaviy aktivlar guruhi qadrsizlangan hisoblanadi va bu holat zararlarning paydo bo‘lishiga olib keladi.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementBalki qadrsizlanishga olib keluvchi alohida, yagona hodisalarni aniqlash imkoni yo‘q bo‘lishi mumkin. Qadrsizlanish asosan umumiy ta’sir etuvchi ro‘y bergan bir qancha hodisalar tufayli vujudga kelish ehtimoli katta bo‘ladi. Kelgusi hodisalar natijasida ko‘rilishi kutilayotgan zararlar tan olinmaydi.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementKo‘rilishi mumkin bo‘lgan zararga olib keladigan hodisalarga bank tomonidan kuzatilgan va mavjud ma’lumotlar asosida moliyaviy aktivning yoki moliyaviy aktivlar guruhining qadrsizlanganligini tasdiqlovchi quyidagi obyektiv dalillar xizmat qiladi:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element1) emitent yoki majburiyat olgan shaxs tomonidan ko‘rilgan muhim (suщestvennie) moliyaviy qiyinchiliklar;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element2) shartnomaning buzilishi, misol uchun, asosiy qarz yoki foizlar bo‘yicha to‘lovlarning bajarilmasligi yoki kechiktirilishi;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element3) kreditor, iqtisodiy yoki huquqiy kuchga ega bo‘lgan sabablar ta’sirida, o‘z faoliyatida moliyaviy qiyinchiliklarni o‘tkazayotgan qarzdorning qarzidan voz kechgan holda yon berishi mumkin, boshqa har qanday holatda bu ko‘zda tutilmagan bo‘lsa.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element4) qarzdorni bankrotlik yoki boshqa moliyaviy qayta tashkil etish ehtimollari paydo bo‘lganda;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element5) moliyaviy qiyinchiliklar sababli mazkur moliyaviy aktiv bo‘yicha faol bozorning yopilishi;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element6) kuzatilayotgan dalillar moliyaviy aktivni dastlabki tan olish vaqtidan boshlab moliyaviy aktivlar guruhi bo‘yicha ko‘zda tutilgan kelgusi pul oqimlarini qisqartirib o‘lchashni ko‘rsatadi, mazkur qisqartirish ushbu guruhdagi alohida moliyaviy aktivlar bo‘yicha aniq tushuntirish bera olmasada, shu bilan birga:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementa) ushbu guruh bo‘yicha qarzdorlarning to‘lov qobiliyatining yomonlashuvi (masalan, kechiktirilgan to‘lovlar miqdorining yoki limiti tugagan kredit kartochkalar bo‘yicha qarzdorlar sonining o‘sishi va oylik minimal summalar to‘lab borilishi);
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementb) ushbu guruhdagi aktivlar bo‘yicha majburiyatlarning bajarilmasligiga bog‘liq bo‘lgan milliy yoki mahalliy miqyosdagi iqtisodiy shart-sharoitlar (masalan, qarzdor joylashgan geografik muhitdagi ishsizlar sonining oshishi, tegishli regionda garovga olingan mulk narxining tushib ketishi, neft qazib chiqaruvchi kompaniyalarga berilgan ssudalar (shunga o‘xshash aktivlar) bo‘yicha neft narxining tushib ketishi, yoki tarmoqdagi ko‘ngilsiz o‘zgarishlar natijasida ushbu guruh bo‘yicha qarzdorlarning qiyin ahvolga tushib qolishi).
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementXo‘jalik yurituvchi subyektning moliyaviy vositalarini boshqa bemalol ochiqchasiga sotilishiga ta’sir qiluvchi faol bozorning yopilishi mazkur moliyaviy vositalarning qadrsizlanishidan guvohlik beruvchi dalil bo‘la olmaydi. Xo‘jalik yurituvchi subyekt kredit qobiliyati reytingining pasayishi, o‘z-o‘zidan qadrsizlanish to‘g‘risida ma’lumot beruvchi dalil bo‘lib xizmat qila olmaydi, xatto qadrsizlanish ma’lumoti sifatida u boshqa mavjud ma’lumotlar bilan birga ko‘rib chiqilganda ham. Agar moliyaviy aktivning haqiqiy qiymati uning haqiqatdagi qiymatidan yoki amortizatsiya qiymatidan kichik bo‘lishi, uning qadrsizlanishi to‘g‘risida hech qanday dalil bo‘la olmaydi (misol uchun, ishonchli (xavf-xatarsiz) foiz stavkalarining o‘sishi natijasida qarz instrument (vosita) lariga qilingan investitsiyalarning haqqoniy qiymatining pasayishi).
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementYuqorida bayon etilganlardan tashqari, ulushli vositalar qilingan investitsiyalarning qadrsizlanishi to‘g‘risida ma’lumot beruvchi obyektiv dalillar sifatida, emitent o‘z faoliyatini texnologik, bozor, iqtisodiy yoki huquqiy shart-sharoitlarda amalga oshirganda ko‘ngilsiz (neblagopriyatniy) ta’sir etuvchi muhim o‘zgarishlar to‘g‘risidagi ma’lumotlar ham xizmat qilishi mumkin va bu qarz instrumentlariga qilingan investitsiyalar qaytarilmasligi (ne budut vozmeщeni) mumkinligini ko‘rsatadi. Ulushli vositalarga qilingan investitsiyalarning haqiqiy qiymatining sezilarli va davomli darajada pasayishi, ya’ni haqiqatdagi qiymatidan kichik bo‘lishi ham qadrsizlanish to‘g‘risida ma’lumot beruvchi obyektiv dalillar bo‘lib xizmat qilishi mumkin.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementBa’zi hollarda, moliyaviy aktiv bo‘yicha qadrsizlanishdan ko‘rilgan zarar summasini baholash uchun talab etiladigan, kuzatiladigan ma’lumotlar chegaralangan yoki joriy majburiyatlarga to‘liq mos kelmasligi mumkin. Masalan, bu quyidagi holda ro‘y berishi mumkin, ya’ni qarzdor (zayemщik) qiyin moliyaviy holatga tushib qolganda va o‘xshash qarzdorlar (analogichnix zayemщikov) to‘g‘isida juda kam statistik ma’lumotlarga ega bo‘lganda. Bunday hollarda, bank qadrsizlanishdan ko‘rilgan zarar summasini baholash uchun o‘zining professional darajadagi fikrlash xulosasini qo‘llashi lozim. Albatta, bank moliyaviy aktivlar gruppasi bo‘yicha kuzatilayotgan ma’lumotlarni joriy shart-sharoitlarga muvofiqlashtirish maqsadida o‘zining professional darajadagi fikrlash xulosasini qo‘llashi lozim. Ongli ravishda kutilayotgan baholashlardan foydalanish moliyaviy hisobotlarni tayyorlash jarayonining uzviy jarayoni hisoblanadi va bunda aslo uning ishonchini yo‘qotmaydi.
(O‘zbekiston Respublikasi qonun hujjatlari to‘plami, 2005-y., 47-48-son, 363-modda; 2015-y., 42-son, 543-modda)