O‘zbekiston Respublikasining “Buxgalteriya hisobi to‘g‘risida”gi Qonuni va O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2017-yil 18-martdagi PQ-2847-sonli qarori bilan tasdiqlangan O‘zbekiston Respublikasining Moliya vazirligi to‘g‘risidagi Nizomga muvofiq buyuraman:

1. O‘zbekiston Respublikasi buxgalteriya hisobining milliy standarti (14-son BHMS) “Xususiy kapital to‘g‘risida hisobot” ilovaga muvofiq tasdiqlansin.

2. Mazkur buyruq O‘zbekiston Respublikasi Adliya vazirligida davlat ro‘yxatidan o‘tkazilgan kundan boshlab 10 kun o‘tgandan keyin kuchga kiradi.

Mazkur Buxgalteriya hisobining milliy standarti (BHMS) “Buxgalteriya hisobi to‘g‘risida”gi O‘zbekiston Respublikasi Qonuniga asosan ishlab chiqilgan va O‘zbekiston Respublikasida buxgalteriya hisobini normativ tartibga solish elementi bo‘lib hisoblanadi.

1. Mazkur standartning maqsadi, xususiy kapital bilan bog‘liq axborotni aks ettirishni tartibga solish, shuningdek, xususiy kapital to‘g‘risidagi hisobot mazmunini belgilash hisoblanadi. Standart moliyaviy hisobotning tarkibiy qismi sifatida xususiy kapital to‘g‘risidagi hisobotni taqdim etishda yoritib berilishi lozim bo‘lgan axborotlarga qo‘yiladigan talablardan tarkib topgan. Ushbu talablar boshqa standartlarda mavjud bo‘lgan va xususiy kapital to‘g‘risidagi hisobotning o‘ziga xos muammolarini qamrab oladigan yoritib berish talablariga muvofiq to‘ldirilishi mumkin.

2. Xo‘jalik yurituvchi subyektlar tomonidan (budjet tashkilotlari, banklar va boshqa kredit tashkilotlari bundan mustasno) xususiy kapital to‘g‘risidagi axborotni tayyorlash va yoritib berish jarayonida mazkur standart talablari rioya etishlari kerak.

3. Xususiy kapital to‘g‘risidagi hisobotni tuzishning maqsadi bo‘lib, xususiy kapitalning hisobot davri boshiga va oxiriga bo‘lgan holati va hisobot davri mobaynida uning tarkibidagi o‘zgarishlar to‘g‘risidagi axborotni yoritib berish hisoblanadi.

4. Xususiy kapital tushunchasi O‘zbekiston Respublikasining “Buxgalteriya hisobi to‘g‘risida”gi Qonuni, Moliyaviy hisobotni tayyorlash va taqdim etish uchun konseptual asos (ro‘yxat raqami 475, 1998-yil 14-avgust) va O‘zbekiston Respublikasi Buxgalteriya hisobining milliy standarti (1-son BHMS) “Hisob siyosati va moliyaviy hisobotlar” (ro‘yxat raqami 474-son, 1998-yil 14-avgust) da keltirilgan.

5. Xususiy kapital to‘g‘risidagi hisobotning manzilli qismida hisobot sanasi, xo‘jalik yurituvchi subyektning nomi, tarmog‘i, mulkchilik shakli, tashkiliy-huquqiy shakli va to‘liq yuridik manzili, xo‘jalik yurituvchi subyekt uning egaligida bo‘lgan organning nomi, xususiy kapital to‘g‘risidagi hisobotni tayyorlash vaqtida foydalanilgan o‘lchov birligi ko‘rsatilishi lozim.

6. Hisobotda xususiy kapital va uning tarkibiy qismlari to‘g‘risida, ustav kapitali, qo‘shilgan kapital, rezerv kapital, taqsimlanmagan foyda (qoplanmagan zarar), sotib olingan xususiy aksiyalar va boshqa xususiy kapital elementlari to‘g‘risidagi axborot yoritib berilishi lozim.

7. Xususiy kapital to‘g‘risidagi hisobot xususiy kapital to‘g‘risidagi hisobot davri boshiga va oxiriga bo‘lgan tegishli axborotni yoritib berishi kerak.

8. Hisobotda hisobot davridagi xususiy kapital tarkibida bo‘lgan o‘zgarishlar haqidagi axborot yoritib berilgan bo‘lishi kerak. Buning uchun quyidagilar to‘g‘risidagi axborotlarni yoritib berish kerak: qimmatli qog‘ozlar emissiyasi, uzoq muddatli aktivlarning qayta baholanishi, ustav kapitalini shakllantirishdagi valyuta kursidagi farqlar, rezerv kapitalga ajratmalar, joriy yilning taqsimlanmagan foydasi (zarari), tekinga olingan mol-mulk, pul dividendlari va aksiyalar ko‘rinishida to‘lanadigan dividendlar, shuningdek, xususiy kapitalni shakllantirishning boshqa manbalari.

9. Xususiy kapital to‘g‘risidagi hisobotda quyidagilar to‘g‘risidagi axborot ham yoritib berilishi kerak: chiqarilgan aksiyalar soni, aksiyalarning nominal qiymati, muomaladagi aksiyalar soni.

10. Ikki hisobot davri o‘rtasida xususiy kapital tarkibidagi o‘zgarishlar moliyaviy hisobotlarda qabul qilingan va yoritib beriladigan baholashning aniq prinsipidan kelib chiqqan holda hisobot davri davomidagi sof aktivlarning ko‘payishi yoki kamayishini aks ettiradi.

Mazkur standartda sof aktivlar deganda xo‘jalik yurituvchi subyektning o‘z mablag‘lari bilan ta’minlangan uzoq muddatli va joriy aktivlarning qiymati, ya’ni xo‘jalik yurituvchi subyektning qarz majburiyatlaridan ozod bo‘lgan mol-mulk qiymati tushuniladi.

11. Xususiy kapital to‘g‘risidagi hisobotga tushuntirishda ishtirokchining chiqib ketishi, aksiyadorlik jamiyati tomonidan aksiyalarning sotib olinishi yoki sotib olingan aksiyalarning bekor qilinishi, aksiyalar nominal qiymatining pasayishi yoki boshqa sabablarga ko‘ra xo‘jalik yurituvchi subyekt xususiy kapitalining kamayib ketganligi haqidagi ma’lumotlar keltiriladi.

12. Aksiyadorlik jamiyatlari xususiy kapital to‘g‘risidagi hisobotga tushuntirishda quyidagilar haqidagi axborotlarni keltiradilar:

a) obuna amalga oshirilishi nazarda tutilayotgan aksiyalarning umumiy soni va nominal qiymati;

b) nazarda tutilgan miqdorlar bilan taqqoslaganda obuna amalga oshirilgan aksiyalarning umumiy miqdori va nominal qiymati;

v) aksiyalarga obunaning borishida olingan mablag‘larning umumiy summasi;

g) ayrim turlar va toifalar bo‘yicha ustav kapitali tarkibidagi aksiyalar;

d) imtiyozli aksiyalar bo‘yicha to‘lanmagan jamlangan dividendlar summasi;

e) aksiyalar ko‘rinishida to‘lanadigan dividendlar, xususan, to‘lanadigan aksiyalarning soni va qiymati, shuningdek, ularning turlari yoki toifalari to‘g‘risida;

j) hisobot davrida yuz bergan maydalash yoki qo‘shib yuborishlar va aksiyalarning maydalanishi yoki qo‘shib yuborilishigacha va undan keyingi aksiyalarning nominal qiymati to‘g‘risidagi.

13. Aksiyalarga obuna bo‘lishdan olingan mablag‘larning umumiy summasi, tushuntirish qismida quyidagilar kesimida keltiriladi:

a) aksiyalar uchun to‘lov sifatida kiritilgan barcha pul mablag‘lari, aksiyalar sonini ko‘rsatgan holda;

b) aksiyalar uchun to‘lov sifatida kiritilgan mol-mulkning qiymat bahosi, aksiyalar sonini ko‘rsatgan holda;

v) aksiyalar uchun to‘lov sifatida kiritilgan chet el valyutasining umumiy summasi, aksiyalar soni va valyuta hisobga kiritilgan kursni ko‘rsatgan holda.

14. Ustav kapitali tarkibidagi aksiyalar to‘g‘risidagi axborotlar tushuntirishda alohida turlari va toifalari bo‘yicha keltiriladi:

a) chiqarilgan aksiyalar soni, ustav kapitalining to‘lanmagan qismini ko‘rsatgan holda;

b) aksiyaning nominal qiymati;

v) hisobot davri mobaynida muomalada bo‘lgan aksiyalar sonidagi o‘zgarishlar;

g) aksiyalar bilan bog‘liq huquqlar, imtiyozlar va cheklashlar, shu jumladan dividendlarning taqsimlanishi va kapitalning qaytarib berilishi bo‘yicha cheklashlar;

d) jamiyatning o‘ziga, uning shu’ba va uyushgan korxonalariga tegishli aksiyalar;

e) ta’sischilar ro‘yxati va ular egalik qilayotgan aksiyalar soni;

j) ijroiya organ a’zolarining mulki bo‘lgan aksiyalar soni;

z) opsionlar va boshqa shartnomalarga muvofiq chiqarish uchun zaxiralashtirilgan aksiyalar, ularning muddatlari va summalarini ko‘rsatgan holda;

i) konvertatsiya qilinadigan (aksiyalarga yoki obligatsiyalarga) aksiyalarning soni va nominal qiymati hamda ushbu aksiyalarning qarzga oid qimmatli qog‘ozlarga konvertatsiya qilingan hollarda yuzaga kelishi mumkin bo‘lgan majburiyatlar.

15. Boshqa barcha xo‘jalik yurituvchi subyektlar moliyaviy hisobotlar izohlarida quyidagilar axborotlarni keltiradi:

a) mulk egalari o‘rtasida ustav kapitalidagi ulushlarning taqsimlanishi;

b) ushbu ulushlarga tegishli huquqlar, imtiyozlar yoki cheklashlar;

v) ustav kapitalidagi mulk egalari ulushi tarkibidagi o‘zgarishlar.

16. Xususiy kapital to‘g‘risidagi hisobot qismiga tushuntirish xati O‘zbekiston Respublikasi Buxgalteriya hisobining milliy standarti (1-son BHMS) “Hisob siyosati va moliyaviy hisobot” (ro‘yxat raqami 474, 1998-yil 14-avgust)da belgilangan talablarga muvofiq tuziladi.