Suggestion to the document
Listen to audio
Get a link from a document elementЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИ МАРКАЗИЙ БАНКИ БОШҚАРУВИНИНГ
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementҚАРОРИ
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementКредит ва тўлов ташкилотлари, тўлов тизими операторлари томонидан жисмоний шахсларга масофадан молиявий хизматлар кўрсатишда ахборот хавфсизлиги ва киберхавфсизликни таъминлаш ҳамда фрод ҳолатларининг олдини олиш бўйича минимал талаблар тўғрисидаги низомни тасдиқлаш ҳақида
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element[Ўзбекистон Республикаси Адлия вазирлиги томонидан 2026 йил 21 январда рўйхатдан ўтказилди, рўйхат рақами 3759]
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementSuggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementЎзбекистон Республикасининг «Ўзбекистон Республикасининг Марказий банки тўғрисида»ги Қонунига мувофиқ Ўзбекистон Республикаси Марказий банки бошқаруви қарор қилади:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element1. Кредит ва тўлов ташкилотлари, тўлов тизими операторлари томонидан жисмоний шахсларга масофадан молиявий хизматлар кўрсатишда ахборот хавфсизлиги ва киберхавфсизликни таъминлаш ҳамда фрод ҳолатларининг олдини олиш бўйича минимал талаблар тўғрисидаги низом иловага мувофиқ тасдиқлансин.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element2. Мазкур қарор Ўзбекистон Республикаси Бош прокуратураси, Давлат хавфсизлик хизмати, Рақамли технологиялар вазирлиги ва Ички ишлар вазирлиги билан келишилган.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element3. Мазкур қарор расмий эълон қилинган кундан эътиборан уч ойдан кейин кучга киради.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementРаис Т. ИШМЕТОВ
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementТошкент ш.,
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element2025 йил 23 декабрь,
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element35/14-сон
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementКелишилди:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementБош прокурор Н. ЙЎЛДОШЕВ
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element2025 йил 1 декабрь
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementРақамли технологиялар вазири Ш. ШЕРМАТОВ
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element2025 йил 29 ноябрь
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementИчки ишлар вазири А. ТАШПУЛАТОВ
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element2025 йил 27 ноябрь
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementДавлат хавфсизлик хизмати раиси Б. КУРБАНОВ
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element2025 йил 20 ноябрь
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementSuggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementЎзбекистон Республикаси Марказий банки бошқарувининг 2025 йил 23 декабрдаги 35/14-сон қарорига
ИЛОВА
ИЛОВА
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementКредит ва тўлов ташкилотлари, тўлов тизими операторлари томонидан жисмоний шахсларга масофадан молиявий хизматлар кўрсатишда ахборот хавфсизлиги ва киберхавфсизликни таъминлаш ҳамда фрод ҳолатларининг олдини олиш бўйича минимал талаблар тўғрисидаги
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementНИЗОМ
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementSuggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementМазкур Низом кредит ва тўлов ташкилотлари, тўлов тизими операторлари томонидан жисмоний шахсларга масофадан молиявий хизматлар кўрсатишда ахборот хавфсизлиги ва киберхавфсизликни таъминлаш ҳамда фрод ҳолатларининг олдини олиш бўйича минимал талабларни белгилайди.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element1-боб. Умумий қоидалар
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element1. Мазкур Низомда белгиланган талаблар минимал ҳисобланиб, кредит ва тўлов ташкилотлари, тўлов тизими операторлари ўзининг ички қоидаларига асосан ўз мижозларини фрод ҳолатларидан ҳимоя қилиш бўйича қўшимча ташкилий ва техник чора-тадбирларни амалга ошириши мумкин.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element2. Ушбу Низомда қуйидаги асосий тушунчалар қўлланилади:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementахборот хавфсизлиги — ахборот соҳасида шахс, жамият ва давлат манфаатларининг ҳимояланганлик ҳолати;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementаутентификация — фойдаланувчи, дастур, қурилма ёки маълумотларнинг ҳақиқийлигини тасдиқлаш тартиб-таомили;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementбиометрик идентификация — битта жисмоний шахс билан боғланган биометрик идентификатор(лар)ни топиш ва қайтариш учун биометрик рўйхатга олишлар маълумотлар базасидан қидириш жараёни;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementфрод ҳолатлари — ахборот технологияларидан фойдаланиб содир этилган фирибгарлик ва (ёки) ўғрилик ҳолатлари;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementSuggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementҳисобга олиш ёзуви (аккаунт) — фойдаланувчининг ахборот тизимидаги шахсий қайдномаси. У фойдаланувчига тизимдаги маълум ресурслар ва хизматлардан фойдаланиш имкониятини беради;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementидентификатор — объектни тавсифловчи ва уни бошқа кўплаб объектлар орасида ажратиб кўрсатиш имконини берувчи код ёки рамзий ном;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementидентификация — фойдаланувчиларнинг шахсини аниқлаш мақсадида уларга идентификатор (ноёб номлар) тайинлаш ёки тайинланган идентификаторларни (ноёб номлар) идентификаторлар рўйхати билан солиштириш;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementкиберхавфсизлик — кибермаконда шахс, жамият ва давлат манфаатларининг ташқи ва ички таҳдидлардан ҳимояланганлик ҳолати;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementонлайн кредит (микроқарз) — кредит ташкилотлари томонидан жисмоний шахс бўлган қарз олувчига тўловлилик, муддатлилик ва қайтариш шартлари асосида масофадан молиявий хизматларни кўрсатувчи ахборот тизимлари орқали бериладиган пул маблағлари;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementOTP kod (One-Time Password) — бу фойдаланувчининг шахсини идентификация қилиш ёки аутентификациядан ўтказиш жараёнида қўлланиладиган, фақат битта аутентификация сессияси ёки амалий операция учун мўлжалланган, автоматик тарзда яратиладиган бир марталик тасдиқлаш коди;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementPUSH-хабар — фойдаланувчининг мобил иловасига автоматик равишда тўғридан тўғри юбориладиган хабар;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementсессия — фойдаланувчининг тизим, дастур ёки веб-сайт билан ўзаро алоқада бўлган вақт оралиғи;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementSDK (Software Development Kit) — бу муайян операцион тизим, дастурий муҳит ёки хизмат билан интеграциялашган ҳолда янги дастурий маҳсулотлар (иловалар, функциялар ёки модуллар)ни ишлаб чиқиш, тест қилиш ва интеграциялаш имконини берувчи дастурий воситалар, кутубхоналар, интерфейслар (API), ҳужжатлар, намунавий кодлар ва бошқа ёрдамчи ресурслар мажмуасидан иборат тўплам;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementмасофадан молиявий хизматлар кўрсатиш — кредит ва тўлов ташкилотлари томонидан жисмоний шахсларга масофадан молиявий хизматларни кўрсатувчи ахборот тизимлари (мобил иловалар, веб-ресурс ва бошқалар) орқали нақд пулсиз шаклда молиявий хизматларни тақдим этиш жараёни;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementSuggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element3. Кредит ва тўлов ташкилотлари масофадан молиявий хизматлар кўрсатишда ахборот хавфсизлиги ва киберхавфсизликни таъминлаш ҳамда фрод ҳолатларининг олдини олиш бўйича қонунчиликда белгиланган талабларнинг бузилиш ҳолатлари тўғрисида Ўзбекистон Республикаси Марказий банкига (бундан буён матнда Марказий банк деб юритилади) зудлик билан ёзма ёки электрон шаклда маълумот бериши лозим.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element4. Кредит ва тўлов ташкилотлари янги масофадан молиявий хизматларни кўрсатувчи ахборот тизимини киберхавфсизлик талабларига мувофиқлиги юзасидан қонунчиликда белгиланган тартибда экспертизадан ўтказиши лозим.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementКредит ва тўлов ташкилотларининг ахборот хавфсизлиги ва киберхавфсизликни таъминлаш хизмати олинган экспертиза хулосаси асосида масофадан молиявий хизматларни кўрсатувчи ахборот тизимининг киберхавфсизликни таъминлашга доир таваккалчиликларни баҳолаши ҳамда ижобий натижага эришганидан кейин амалиётга жорий этиши шарт.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element2-боб. Фойдаланувчини идентификация ва аутентификация қилиш
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element5. Кредит ва тўлов ташкилотлари масофадан молиявий хизматларни кўрсатувчи ахборот тизимлари, веб-ресурслар ва мобил иловаларида фойдаланувчиларни рўйхатдан ўтказиш жараёнида қуйидаги талабларга риоя этишлари шарт:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementSuggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementфойдаланувчини рўйхатдан ўтказиш ва банк картасини мобил иловага бириктириш жараёнларини алоҳида аутентификация орқали амалга ошириш;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementфойдаланувчининг телефон рақами ва жисмоний шахснинг шахсий идентификация рақами (бундан буён матнда ЖШШИР деб юритилади) мос келишини текшириш, мослик аниқланмаган тақдирда мобил иловада рўйхатдан ўтказиш ва (ёки) банк картасини бириктиришга йўл қўймаслик ҳамда бу ҳақда фойдаланувчига СМС-хабарнома орқали хабар юбориш;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementфойдаланувчи тизимда рўйхатдан ўтгандан сўнг мобил иловадаги ҳисобга олиш ёзувига (аккаунтга) логин ва паролни қайтадан териб, телефон рақамига юборилган OTP кодни киритган ҳолда аутентификациядан ўтишини таъминлаш;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementфойдаланувчининг ҳисобга олиш ёзуви (аккаунти) тизимда рўйхатдан ўтгандан сўнг, фойдаланувчининг фаол сессияси ҳисобга олиш ёзувидан (аккаунтдан) чиқариб юборилиши ва фойдаланувчи мобил иловага банк картасини алоҳида ОТП-кодни киритиб, биометрик идентификациядан ўтган ҳолда бириктиришини таъминлаш;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementфойдаланувчининг телефон рақами ва у бириктирмоқчи бўлган банк картасининг СМС-хабарнома хизматига уланган телефон рақами бир-биридан фарқ қилганда банк картасини бириктириш жараёнини тўхтатиш ва мобил иловада фойдаланувчига мазкур ҳолат тўғрисида PUSH-хабар юбориш;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementОТП кодининг белгилари сони 6 тадан кам бўлмаслиги, рақамлар ва лотин алифбосидаги харфлар бирикмасидан иборат бўлиши (А — З, а — з, 0 — 9), амал қилиш муддати 59 сониядан ошмаслиги ҳамда у 3 маротаба нотўғри киритилганда автоматик тарзда ўз кучини йўқотишини таъминлаш;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementОТП кодни 3 маротаба нотўғри киритган фойдаланувчининг тизимдаги ҳаракатларини 15 дақиқа давомида вақтинча чеклаш, кейинги чекловларни ички қоидалардан келиб чиқиб белгилаш ҳамда ҳолат ҳақида фойдаланувчига СМС-хабарнома орқали хабар бериш.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element6. Кредит ва тўлов ташкилотлари фойдаланувчиларни масофадан биометрик идентификациядан ўтказишда ҳаётийлик факторларини (liveness detection) аниқлаш функциясига эга ҳамда ушбу функцияси реал вақт режимида фаол ишлайдиган биометрик идентификация тизимидан фойдаланишлари шарт.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementКредит ва тўлов ташкилотлари масофадан молиявий хизматларни кўрсатувчи ахборот тизимларига кириш учун фойдаланувчиларни масофадан биометрик идентификациядан ўтказиш вазифасини мазкур фаолият билан шуғулланувчи ташкилотларга топширган тақдирда улар билан тузиладиган шартномаларга ушбу ташкилотларнинг ахборот тизимида юзага келган заифлик ёки носозликлар оқибатида фойдаланувчиларга етказилган моддий зарарлар уларнинг ҳисобидан қопланишига доир талабларни киритиши лозим.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementSuggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element7. Мобил иловада рўйхатдан ўтган фойдаланувчи ҳисобга олиш ёзувига (аккаунтга) фақат ушбу шахсга (яқин қариндошларни истисно қилган ҳолда) тегишли бўлган банк ҳисобварағи, банк картаси ва электрон ҳамёнларни бириктиришга ҳамда ушбу ҳисобга олиш ёзуви (аккаунт) орқали жисмоний шахслар ўртасида нақд пулсиз ўтказмаларни (бундан буён матнда П2П ўтказмалар деб юритилади) амалга оширишга рухсат берилади.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementБунда, яқин қариндошларга қариндош ёки қуда томондан қариндош бўлган шахслар, яъни ота-она, туғишган ва ўгай ака-ука ва опа-сингиллар, эр-хотин, фарзанд, шу жумладан фарзандликка олинганлар, бобо, буви, неваралар, шунингдек эр-хотиннинг ота-онаси, туғишган ва ўгай ака-ука ва опа-сингиллари киради.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element8. Барча П2П ўтказмалари OTP код билан тасдиқланган ҳолда амалга оширилиши лозим. Веб-сайтлар орқали П2П ўтказмаларни амалга ошириш мумкин эмас.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element9. Онлайн кредит (микроқарз) ва омонатлар билан боғлиқ операциялар ҳамда П2П ўтказмаларини тасдиқлаш учун юбориладиган OTP кодлар фойдаланувчининг рўйхатдан (аутенфикациядан) ўтган, OTP код келиб тушган қурилмасида амал қилиши ва бошқа қурилмаларда қўлланишининг олди олиниши лозим.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element10. Мавжуд ҳисобга олиш ёзувига (аккаунтга) кириш, паролини тиклаш ёки бошқа қурилмадан кириш, рўйхатдан ўтиш ва банк картасини бириктириш жараёнлари фақатгина биометрик идентификациядан ўтган ҳолда амалга оширилиши лозим.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementSuggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element11. Мавжуд ҳисобга олиш ёзувига (аккаунтга) бошқа қурилмадан кириш ёки унинг паролини қайта тиклаш жараёнида ушбу аккаунтга боғланган барча банк карталари мобил иловадан автоматик тарзда чиқариб юборилиши ҳамда ушбу қурилмада банк карталари бўйича молиявий операциялар тарихи ўчириб юборилиши лозим.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementБунда мавжуд ҳисобга олиш ёзувига (аккаунтга) бошқа қурилмадан кирган фойдаланувчи мазкур Низомнинг 10-бандида белгиланган тартибда банк карталарини бириктириши мумкин.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element3-боб. Қурилмалар ва сессияларни бошқариш
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element12. Кредит ва тўлов ташкилотлари масофадан молиявий хизматларни кўрсатувчи ахборот тизимлари, мобил иловалар ва уларнинг веб-талқинидан фойдаланувчиларнинг қурилмаларини рўйхатдан ўтказиш ва мониторинг қилишда қуйидаги талабларга риоя этишлари шарт:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementмобил қурилманинг техник идентификация ва дастурий параметрлари автоматик тарзда аниқланиши ва маълумотлар базасида сақланишини таъминлаш;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementфойдаланувчининг ҳисобга олиш ёзувига (аккаунтга) рўйхатдан ўтмаган қурилмадан киришга уриниш ҳолати аниқланганда у тўғрисида аккаунт эгасига қурилманинг техник параметрларини (қурилма номи, модели, операцион тизими, IP-манзили) кўрсатган ҳолда СМС-хабарнома орқали огоҳлантириш юбориш;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementСМС-хабарномада ушбу ҳаракатлар ҳисобга олиш ёзуви (аккаунт) эгаси томонидан бажарилмаган бўлса зудлик билан аккаунтга кириш паролини ўзгартириш лозимлиги ҳақида маълумот мавжуд бўлиши;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementянги қурилмадан мавжуд аккаунтга киришга фақатгина аутентификация жараёни якунланиб, фойдаланувчи биометрик идентификациядан ўтганидан сўнг рухсат бериш.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element13. Фойдаланувчи мобил илова ёки унинг веб-талқинида ҳеч қандай ҳаракатни амалга оширмаганда ушбу сессиянинг амал қилиш вақти 3 дақиқадан ошмаслиги керак. Бунда белгиланган вақт тугаганидан кейин сессия автоматик тарзда тугатилиши ва қайта аутентификация талаб қилиниши лозим.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element14. Фойдаланувчининг ҳисобга олиш ёзувига (аккаунтга) рухсатсиз киришга уриниш ёки унинг аутентификация маълумотлари учинчи шахсларга ошкор бўлган ҳолатлар аниқланганда кредит ва тўлов ташкилотлари тизимга кириш имкониятини тўхтатиши ва ушбу ҳисобга олиш ёзувига (аккаунтга) фақат биометрик идентификациядан ўтган ҳолда қайта киришга рухсат бериши лозим. Бунда фойдаланувчига мазкур ҳолат ҳақида СМС-хабарнома орқали дарҳол хабар берилиши лозим.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementФойдаланувчининг мобил қурилмасида зарарли дастурлар борлиги ёки масофадан бошқарилаётганлиги аниқланганда кредит ва тўлов ташкилотлари мижозга ушбу ҳолат ҳақида зудлик билан СМС-хабарнома орқали хабар бериши лозим. СМС-хабарномада фойдаланувчига ҳолатни аниқлаштириш мақсадида кредит ва тўлов ташкилоти билан боғланиши зарурлиги қайд этилиши шарт.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element15. Кредит ва тўлов ташкилотлари мобил иловаси ўрнатилган қурилмада аудио/видео қўнғироқлар (шу жумладан, мессенжерлар орқали аудио/видео қўнғироқлар) амалга оширилаётган вақтда ҳамда масофадан бошқариш ҳолатида мобил иловадан фойдаланиш имкониятини чеклашлари шарт.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element16. Мобил илова ва унинг веб-талқинида фойдаланувчининг ҳисобга олиш ёзуви (аккаунти) доирасида «Актив сессиялар» (Active Sessions) номли алоҳида бўлим жорий этилиши ва у қуйидаги функционал имкониятларга эга бўлиши лозим:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementқандай қурилма(лар), браузер(лар) ва IP манзил(лар) орқали фаол сессия(лар) мавжуд эканлиги тўлиқ кўрсатилган бўлиши;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementҳар бир сессия учун қурилма номи ва операцион тизим, браузер номи ва версияси, IP манзили, сессия бошланган вақти, жорий фаол сессия белгиси (агар ушбу сессия фойдаланувчининг ҳозирги фаол браузерида очилган бўлса) тўғрисидаги маълумотларни ўз ичига олган бўлиши;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementҳар бир сессия ёнида «Сессияни тугатиш» (Log out/Terminate) тугмаси мавжуд бўлиши ва фойдаланувчи исталган вақтда сессияни тугата олиши.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementSuggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element17. Кредит ва тўлов ташкилотлари мобил илова орқали амалга ошириладиган ҳар бир молиявий амалиёт (банк ҳисобварақлари бўйича пул ўтказмалари, П2П ўтказмалари, хизматлар учун тўловлар ва бошқа операциялар) фойдаланувчи томонидан тасдиқланишидан олдин, фойдаланувчига ушбу амалиёт айнан мижознинг ўзи томонидан, фирибгарлар аралашувисиз бажарилаётганлигини мустақил равишда тасдиқловчи огоҳлантириш хабарини кўрсатиши шарт.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementОгоҳлантириш хабари фойдаланувчи томонидан тасдиқлангандан сўнг молиявий амалиётнинг бажарилиши давом эттирилиши лозим.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element4-боб. Онлайн кредит (микроқарз) ажратишда фрод ҳолатларининг олдини олиш бўйича талаблар
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element18. Онлайн кредит (микроқарз) олиш бўйича ариза келиб тушгандан сўнг, кредит ташкилоти дастлаб фойдаланувчи тўғрисидаги маълумотларни кредит бюролари томонидан юритиладиган Кредит битимини тузиш тақиқланган шахслар реестридан (бундан буён матнда реестр деб юритилади) текшириши шарт.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementФойдаланувчи тўғрисидаги маълумотлар реестрда мавжудлиги аниқланса, онлайн кредит (микроқарз) расмийлаштириш жараёни тўхтатилади ва фойдаланувчининг телефон рақамига аризанинг рад этиш сабаби кўрсатилган ҳолда СМС-хабарнома юборилади.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementФойдаланувчи тўғрисидаги маълумотлар реестрда мавжудлиги аниқланмаса, онлайн кредит (микроқарз) ажратиш жараёни давом эттирилади.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element19. Кредит ташкилоти онлайн кредит (микроқарз) ажратишда фойдаланувчининг қарз юки кўрсаткичи ва тўлов қобилиятини баҳолаш мақсадида кредит бюроларига қуйидаги маълумотларни ўз ичига олган сўров юборади:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementариза берилган вақт;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementаризачининг розилик берган вақти;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementаризачининг ЖШШИРи;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementкредитнинг фоиз ставкаси;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementкредит муддати;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementкредит суммаси;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementкредит тури;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementвалюта тури;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementкредит тарихини ўрганиш мақсади.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element20. Кредит бюролари бир ЖШШИР бўйича бир вақтнинг ўзида бир нечта кредит ташкилотларидан сўров келиб тушганда фақат биринчи сўров юборган кредит ташкилотининг сўровига жавоб бериши шарт.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementБиринчи бўлиб сўров юборган кредит ташкилоти ушбу ЖШШИР бўйича онлайн кредит (микроқарз) ажратмаслик тўғрисида кредит бюроларига маълум қилган тақдирда кредит бюролари ушбу ЖШШИР бўйича кейинги сўров юборган кредит ташкилотининг сўровига жавоб бериши керак.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementАгар биринчи сўров юборган кредит ташкилоти ушбу ЖШШИР бўйича онлайн кредит (микроқарз) расмийлаштирилганлигини маълум қилса, кредит бюролари мазкур ЖШШИР бўйича бошқа кредит ташкилотларига 24 соат давомида сўров қабул қилинмаслиги тўғрисида маълумот беради.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element21. Кредит ташкилоти олинган маълумотлар асосида ўзининг ички қоидаларидан келиб чиқиб, онлайн кредит (микроқарз) ажратиш ёки ажратмаслик тўғрисида қарор қабул қилади.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element22. Кредит ташкилоти онлайн кредит (микроқарз) ажратиш тўғрисида қарор қабул қилса, ариза юборган фойдаланувчига унинг мавжуд қарздорликларининг умумий миқдори (агар мавжуд бўлса) ҳамда тақдим этиладиган онлайн кредит (микроқарз)нинг тўлиқ қийматини кўрсатган ҳолда мобил иловада PUSH-хабар ва телефон рақамига СМС-хабарнома юбориш орқали хабар беради.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementБунда фойдаланувчига унга юборилган хабардан келиб чиқиб, онлайн кредит (микроқарз) расмийлаштириш жараёнини давом эттириш ёки берган аризасини бекор қилиш имконияти тақдим этилиши, шунингдек фойдаланувчи аризани бекор қилган тақдирда унга қисқа вақт ичида онлайн кредит (микроқарз) олиш бўйича қайта ариза юбориш имконияти берилиши лозим.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element23. Кредит ташкилотлари онлайн кредит (микроқарз) ажратиш бўйича шартнома расмийлаштирилганидан сўнг, пул маблағларини фойдаланувчига ўтказиб беришдан олдин фойдаланувчини масофавий биометрик идентификациядан ўтказиши шарт.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element24. Кредит ташкилотлари томонидан онлайн кредит (микроқарз) ажратиш натижалари (онлайн кредит (микроқарз) расмийлаштирилган ёки рад этилганлиги тўғрисидаги маълумотлар реал вақт режимида кредит бюроларига тақдим этилиши шарт.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element25. Онлайн кредит (микроқарз) расмийлаштириш жараёнида қарз юки кўрсаткичи ва кредит қобилиятини баҳолаш (скоринг) учун юбориладиган сўровлар мониторинг қилиш учун юбориладиган сўровлардан алоҳида белгилар (идентификаторлар) билан фарқ қилиши лозим.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element26. Кредит ташкилотлари ўзининг ички қоидаларидан келиб чиқиб, онлайн кредит (микроқарз) ажратиш жараёнида содир этиладиган фрод ҳолатларининг олдини олиш бўйича қўшимча чораларни кўради.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element27. Кредит ва тўлов ташкилотлари ўз мобил иловасида фойдаланувчининг ҳисобга олиш ёзуви (аккаунти) доирасида «Фирибгарлик ҳақида хабар бериш» номли алоҳида бўлимни жорий этиши шарт. Мазкур бўлим босилганда алоҳида ойна (форма) очилиши ва унда қуйидаги маълумотларни киритиш учун майдонлар тақдим этилиши лозим:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementфойдаланувчининг Ф.И.О.;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementпаспорт ёки идентификация ID-карта рақами ва серияси;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementтуғилган куни;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementҳисобга олиш ёзувида (аккаунтда) рўйхатдан ўтган телефон рақами;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementфирибгарлик ҳолатининг қисқача тавсифи;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementйўқотилган пул маблағининг миқдори;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementҳолат содир этилган вақт.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element5-боб. Онлайн кредит (микроқарз) ажратишда содир этилган фрод ҳолатлари натижасида фойдаланувчиларга етказилган моддий зарарни қоплаш тартиби
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element28. Масофадан туриб онлайн кредит (микроқарз) ажратиш жараёнида содир этилган фрод ҳолати натижасида фойдаланувчи номига онлайн кредит (микроқарз) расмийлаштирилган тақдирда фойдаланувчи мазкур ҳолат бўйича ички ишлар органларига ариза билан мурожаат қилади.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element29. Ички ишлар органлари фуқаро (фойдаланувчи) томонидан берилган ариза асосида содир этилган фрод ҳолати юзасидан терговга қадар текширув, суриштирув, дастлабки тергов ҳаракатларини амалга оширади.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementТерговга қадар текширув, суриштирув, дастлабки тергов ҳаракатларида онлайн кредит (микроқарз) фрод ҳолати натижасида расмийлаштирилганлиги аниқланганда фуқаронинг жабрланувчи деб эътироф этилганлиги тўғрисидаги суриштирувчи, терговчи, прокурор қарори ёки суднинг ажрими онлайн кредит (микроқарз)ни расмийлаштирган ахборот тизими (мобил илова, веб-талқин ва бошқалар) эгаси бўлган кредит ташкилотига юборилади.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element30. Кредит ташкилоти фрод ҳолати натижасида номига онлайн кредит (микроқарз) расмийлаштирилган фуқаронинг жабрланувчи деб эътироф этилганлиги тўғрисидаги суриштирувчи, терговчи, прокурорнинг қарори ёки суднинг ажрими келиб тушган кундан бошлаб мазкур онлайн кредит (микроқарз) ва у билан боғлиқ фоизлар, неустойка, жарималарни ҳисоблашни ҳамда жабрланувчи деб эътироф этилган шахсдан ундиришни тўхтатади.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element31. Кредит ташкилоти томонидан онлайн кредит (микроқарз) расмийлаштирилиши ва у билан боғлиқ бошқа тўловлар жабрланувчидан ундирилган ҳолатларда ушбу тўловлар кредит ташкилоти томонидан жабрланувчининг банк картасига ёки у кўрсатган ҳисобварағига суднинг қарори ёки ажрими асосида қайтарилади.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementМазкур тўловлар суднинг қарори ёки ажрими қонуний кучга кирган кундан бошлаб ўн беш кун муддатда амалга оширилади.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element32. Кредит ташкилоти онлайн кредит (микроқарз) ажратиш билан боғлиқ фрод ҳолатини содир этган шахсдан етказилган моддий зарарни регресс тартибида ундириш мақсадида:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementдастлабки тергов ва судда фуқаровий даъвогар сифатида иштирок этади;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementишда айбланувчи тариқасида жалб этилиши лозим бўлган шахс аниқланганда моддий зарарни ундан ўз ҳисобига ундириш бўйича талабларни киритади;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementқонунчиликда белгиланган тартибда бошқа ҳаракатларни амалга оширади.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element33. Кредит ташкилоти фрод ҳолатига шубҳа қилганда ҳолат ва далилларни қайта текшириш бўйича терговга қадар текширув, суриштирув, дастлабки тергов ҳаракатлари ёки суднинг қарори устидан қонунчиликда белгиланган тартибда шикоят қилиши мумкин.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element34. Суриштирув, дастлабки тергов натижалари ёки суднинг қарорига асосан фрод ҳолати юз бермаганлиги аниқланганда кредит ташкилоти онлайн кредит (микроқарз) ва у билан боғлиқ фоизлар, неустойка, жарималарни ҳисоблашни ҳамда жабрланувчи деб эътироф этилган шахсдан ундиришни давом эттиради.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element35. Кредит ташкилоти онлайн кредит (микроқарз) расмийлаштириш билан боғлиқ фрод ҳолатлари бўйича келиб тушган мурожаатлар, ўтказилган текширув натижалари ҳамда қопланган зарарлар тўғрисидаги маълумотларни ҳар чоракда Марказий банкка электрон шаклда тақдим этади.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element6-боб. Фрод ҳолатларини аниқлаш ва олдини олиш бўйича талаблар
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element36. Кредит ва тўлов ташкилотлари, тўлов тизими операторлари банк карталари, ҳисобварақлар, мобил иловадаги ҳисобга олиш ёзувлари (аккаунтлар) ҳамда электрон ҳамёнлар билан боғлиқ фрод ҳолатларни аниқлаш ва олдини олиш мақсадида сессион, транзакцион антифрод ва уяли алоқа даражасида ахборот хавфсизлигини таъминлаш тизимларини жорий этишлари лозим.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element37. Шубҳали фаолият ва фрод ҳолатларини аниқлаш ҳамда олдини олиш бўйича кредит ва тўлов ташкилотларида жорий қилинган транзакцион антифрод тизимлари қуйидаги умумий талабларга жавоб бериши керак:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementфойдаланувчиларнинг тўловларини (банк ҳисобварақлари бўйича пул ўтказмалари, П2П ўтказмалар, хизматлар учун тўловлар) амалга оширишдан олдин таҳлил қилиши ва фрод ҳолатларининг белгиларини аниқлаши;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementфрод ҳолати белгиларига эга бўлган тўлов амалиётлари аниқланган тақдирда уларни тўхтатиш тўғрисида қарор қабул қилиши;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementтўловни амалга ошириш бўйича қарор қабул қилишдан олдин нафақат тўлов маълумотларини балки ушбу тўловни амалга оширувчи ва қабул қилувчига оид маълумотларни (мобил илованинг иш фаолияти журналлари ҳамда сессион антифрод тизимларидан олинган маълумотлар) таҳлил қила олиши;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementмобил илова, интернет-банкинг, автоматлаштирилган банк тизими ва карта процессинги (мавжуд бўлса) билан интеграция қилиш имкониятига эга бўлиши;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementфойдаланувчининг ҳаракатларини қайд этиш имкониятига эга бўлиши;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementантифрод тизими ва унда белгиланган қоидаларнинг самарадорлигини кўрсатувчи ҳисоботларни созлаш имкониятига эга бўлиши;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementамалдаги ахборот тизимлари ва хизматларнинг узлуксиз фаолиятига салбий таъсир кўрсатмаслиги;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementмаълумотлар яхлитлиги назорат қилинган ва шифрланган ҳолда узатилиши;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementташқи ахборот тизимларига (шу жумладан, транзакцион таҳлил платформаларига) қўшимча таҳлилий маълумотларни тақдим этиши;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementбелгиланган ички қоидалар асосида шубҳали ёки зарарли фаолиятни аниқлаш ва уни автоматик блоклаш имкониятини таъминлаши;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementпрокси-сервер, TOR-тармоғи, VPN тармоғи ва бошқа анонимлаштирувчи воситалар орқали тизимга киришга уриниш ҳолатларини аниқлаши;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementхостинг ва колокация хизматларини тақдим этувчи ташкилотларнинг хавф остидаги серверлари ва қурилмаларидан кириш ҳолатларини аниқлаши;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementфойдаланувчининг қурилмасига ҳар қандай усуллардан фойдаланиб масофадан рухсатсиз уланиш ва бошқариш ҳолатларини аниқлаши.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element38. Сессион антифрод тизимлари қуйидаги талабларга жавоб бериши керак:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementфойдаланувчининг қурилмаси ва ундаги хатти-ҳаракатлари ҳақидаги маълумотларни йиғиш учун мобил илова ўрнатиладиган iOS ва Android mobil operatsion тизимлари учун SDK (Software Development Kit), шунингдек, internet banking саҳифасида жойлаштириладиган Java skriptiга эга бўлиши;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementқурилмалар ёки SIM-карталарнинг алмаштирилишини аниқлаши ва таҳлил қилиши;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementфойдаланувчи қурилмасининг техник хусусиятлари ҳақида маълумотларни тўплаш ва улар асосида қурилманинг ноёб идентификаторини (қурилма бармоқ изи) шакллантириши;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementмобил иловадан фойдаланиш вақтида қўнғироқларни (GSM/мессенжерлар орқали) аниқлаши;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementфойдаланувчининг қурилмасини масофадан бошқариш белгиларини аниқлаши;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementмобил қурилма эмуляторига хос бўлган белгиларни аниқлаши;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementroot/jailbreak белгилари ва носозликларни тузатиш режими (debugger) ёқилганлигини аниқлаши;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementVPN тармоғидан фойдаланиш белгиларини аниқлаши;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementсессия маълумотларини таҳлил қилиши ва шубҳали фаолият белгиларини аниқлаши;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementтранзакцион антифрод тизимига сессия маълумотларини юбориши;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementфойдаланувчи қурилмасини унинг техник хусусиятлари (device fingerprinting) асосида идентификация қилиши;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementфойдаланувчи қурилмасини глобал (cross-client) даражасида идентификация қилиши;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementфойдаланувчининг ҳисобга олиш ёзуви (аккаунти)дан рухсатсиз фойдаланиш ҳолатларини аниқлаши;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementҳимояланган веб-иловага учинчи томон коди киритилган (инексия) ҳолатларни аниқлаши;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementсервер томондаги веб қисмга фрод йўли билан киритилган (веб-инексия) кодларни аниқлаши;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementфишинг ҳолатларини аниқлаши;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementхавф даражасини баҳолаш мақсадида ҳар бир фойдаланувчи ишлатаётган браузерларни мониторинг қилиши;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementқурилма идентификаторларини ўзгартириш ёки яшириш имконини берувчи махсус браузерлар (antidetect) орқали кириш ҳолатларини аниқлаши;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementфойдаланувчи хатти-ҳаракатлари (навигация, курсор ҳаракати, тугмаларни босиш тезлиги, танаффуслар ва форма билан ўзаро таъсир) асосида асл фойдаланувчи ва фирибгарлик фаолиятини фарқлаш механизмларини жорий этиши;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementавтоматик киришга уринишлар (bruteforce) ва бошқа манбалардан олинган бузилган аутентификация маълумотларини қўллаб (credential stuffinг) тизимга киришга уриниш ҳолатларини аниқлаши ва блоклаши;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementташқи тизимларга киришга уриниш ҳолатлари бўйича маълумот тақдим этиши;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementмобил иловадан фойдаланиш вақтида фойдаланувчининг ҳаракатлари ҳақида маълумот юбориши;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementбраузерлардан маълумот олиши (шунингдек, Chromium 26, Microsoft Edge 13, Mozilla Firefox 4, Safari 8 ва ундан паст бўлган версиялар ишлатилганда блоклаши);
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementфойдаланувчи томонидан бир нечта қурилма ёки СИМ-карта алмашинувини аниқлаши ва таҳлил қилиши;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementмобил иловадаги хатти-ҳаракатлар (тегинишлар, суришлар, матн териш тезлиги, сенсор маълумотлари) асосида фойдаланувчи ёки фирибгар фаолиятини аниқлаши;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementGPS ва Wi-Fi тармоғи маълумотлари орқали жойлашувга оид шубҳали фаолиятни аниқлаши;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementфойдаланувчи ва дастурий таъминотнинг зарарли фаолиятини ташкилот томонидан танланган қоидалар асосида блоклаши;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementфойдаланувчи сессиясида мобил илованинг носозликларини топиш воситаси (debugger) ёқилган ҳолатларни аниқлаши ва фойдаланувчи ҳаракатларини таҳлил қилишда инобатга олиши;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementмобил илова ва сервер (ёки бошқа хизматлар) ўртасида маълумот алмашиш учун мўлжалланган дастурий интерфейс (Application Programming Interface)ни ботлар ёки ташқи тизимлар фойдаланишидан ҳимоялаши.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element39. Кредит ва тўлов ташкилотлари шубҳали ва блокланган операциялар юзасидан қуйидаги маълумотларни тўплаб, электрон тарзда ҳужжатлаштириши лозим:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementоперация санаси ва вақти;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementфойдаланувчининг идентификатори ва қурилма маълумотлари;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementоперация тури ва миқдори;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementхавфни аниқлаш сабаблари;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementкўрилган чоралар (блоклаш, хабар юбориш, алоқага чиқиш, таҳлил қилиш ва ҳ.к.);
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementякуний қарор.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementУшбу маълумотлар кредит ташкилотларида камида 3 йил давомида сақланиши шарт.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element40. Мобил иловалар ёки веб-ресурслар орқали банк картасининг СМС-хабарнома хизматини ёқиш, ўчириш ёки ўзгартириш тақиқланади.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element41. Мобил иловада банк картаси эгасининг исми тўлиқ шаклда, фамилиясининг эса фақат биринчи ҳарфи акс эттирилиши, пул ўтказмалари амалга оширилганда мазкур телефон рақамга уланган банк карталари эгасининг маълумотлари қисман беркитилган тарзда акс эттирилиши лозим.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element42. Ташқи тизимлар ёки хорижий ташкилотларнинг мобил иловаларидан халқаро ўтказмалар телефон рақами орқали амалга оширилганда банк картаси эгасининг исми тўлиқ шаклда, фамилиясининг биринчи ҳарфи акс эттирилиши ҳамда банк картасининг биринчи ва охирги тўртта рақамлари жўнатувчи интерфейсида акс эттирилиши лозим.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element43. Кредит ташкилотида онлайн кредит (микроқарз) ажратиш ва омонат операцияларини реал вақт режимида кузатиб бориш имконини берадиган транзакцион мониторинг тизими жорий этилиши лозим.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementЭлектрон ҳамёнлар билан ишловчи кредит ва тўлов ташкилотларида шубҳали транзакцияларни аниқлаш ва олдини олиш бўйича транзакцион антифрод тизими жорий этилиши лозим.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element44. Кредит ташкилотлари ахборот хавфсизлиги ва киберхавфсизликни таъминлаш ва фрод ҳолатларига тезкор жавоб қайтариш мақсадида фойдаланувчиларни қуйидаги ҳолатлар юз берганда СМС-хабарнома ва мобил иловада PUSH-хабар орқали зудлик билан хабардор қилиши ҳамда жараённи тўхтатиши ва фойдаланувчининг қўшимча тасдиқдан ўтишини таъминлаши шарт:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementфойдаланувчи номидан янги қурилма орқали тизимга киришга уринишда;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementфойдаланувчи номидан онлайн кредит (микроқарз) расмийлаштириш, омонат жойлаштириш ҳамда омонатдан пул маблағларини ечиб олиш бўйича сўров юборилганда;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementтизимда фрод аломатлари қайд этилганда (қисқа вақт ичида бир нечта операцияларнинг амалга оширилиши, шубҳали IP-манзиллардан кириш, ноодатий геолокациядан ҳаракатлар ва бошқалар).
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element45. Масофадан молиявий хизматларни тақдим этувчи ахборот тизимлари, шунингдек, мобил иловаларга нисбатан амалга ошириладиган кибертаҳдидлар махсус платформалар орқали мониторинг ва таҳлил (threat intelligence) қилиш жараёнида аниқланган вақтда тизим орқали зудлик билан Марказий банкка хабар берилиши лозим.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element7-боб. Маълумотларни сақлаш ва муҳофаза қилиш
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element46. Кредит ва тўлов ташкилотлари жисмоний шахсларнинг шахсига доир, идентификация ва тўлов билан боғлиқ барча турдаги маълумотларнинг хавфсизлигини таъминлаш мақсадида уларни ўз ахборот тизимларида шифрланган ҳолда сақлаши шарт.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementАхборот тизимларидаги маълумотларнинг рухсатсиз тарқалишининг олдини олиш мақсадида маълумотларни рухсатсиз тарқалишидан ҳимоялаш тизими DLP (Data Loss Prevention) жорий этилиши лозим.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element47. Ахборот тизимида фойдаланувчи ва тизимнинг ўзи томонидан амалга оширилган барча ҳаракатлар автоматик тарзда журналлаштирилиши шарт. Журналлар сохталаштириш ва ўзгартиришдан ҳимояланган форматда сақланиши лозим. Журнал маълумотларининг яхлитлигини таъминлаш мақсадида WORM (Write Once Read Many) технологиясидан фойдаланиш тавсия этилади.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element48. Имтиёзли функциялар ва юқори даражадаги тизим ҳуқуқлари орқали амалга оширилган барча ҳаракатларга фақат чекланган доирадаги ходимлар томонидан киришга рухсат берилиши шарт. Бундай ҳуқуқлардан фойдаланиш жараёнлари мажбурий тарзда кўп омилли аутентификация MFA (Multi-Factor Authentication) орқали ҳимояланиши лозим.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementИмтиёзли функциялар ва юқори даражадаги тизим ҳуқуқлари доирасида амалга ошириладиган фаолиятнинг тўлиқ назорати ва журналлаштирилиши PAM (Privileged Access Management) тизими орқали амалга оширилиши керак.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element49. Кредит ва тўлов ташкилотлари ахборот тизимларидаги маълумотларни ҳимоя қилиш учун криптографик ҳимоя воситаларидан фойдаланишда қуйидаги талабларни бажаришлари шарт:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementалоқа каналлари орқали ахборот алмашинувини фақат ҳимояланган Transport Layer Security (TLS) протоколидан (1.3 ёки ундан юқори версия) фойдаланган ҳолда амалга ошириш;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementмаълумотларни шифрлашда AES-256/GCM алгоритмидан фойдаланиш;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementкриптографик калитларнинг айланиш (ротация) сиёсатини киберхавфсизлик соҳасидаги ваколатли давлат органи томонидан белгиланган талаблар доирасида амалга ошириш;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementкриптографик калитлар камида йилда бир маротаба янгиланиб борилишини таъминлаш;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementкриптографик калитлар билан боғлиқ барча ёзувлар (логлар), шу жумладан калит яратиш, айлантириш, бекор қилиш ва фойдаланиш ҳолатлари тўғрисидаги маълумотларни камида 3 йил давомида сақлаш;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementкриптографик калитларнинг муддати ўтганидан кейин уларни белгиланган тартибда йўқ қилиш ёки архив ҳолатига ўтказиш ҳамда бу жараённи тегишли далолатнома билан расмийлаштириш.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element50. Кредит ва тўлов ташкилотлари криптографик калитларни бошқаришда калитларни бошқариш тизими (KMS) ёки аппарат хавфсизлик модули (HSM)дан фойдаланишлари мумкин.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element51. Мазкур Низомда қайд этилган криптографик алгоритмлар ёки протоколларнинг версиялари (жумладан, TLS, AES ва бошқалар) эскирган ёки заиф деб топилса, кредит ва тўлов ташкилотлари маълумотларни ҳимоя қилишда янгиланган, эквивалент ёки ундан юқори даражадаги хавфсизликни таъминлайдиган криптографик алгоритмлар ва протоколлардан фойдаланишлари лозим.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element52. Кредит ва тўлов ташкилотлари ахборот тизимлари доирасида амалга оширилган барча техник жараёнлар, фойдаланувчи фаолияти, хавфсизлик билан боғлиқ ҳолатлар, операция журналлари ва тегишли дастурий ёзувларни камида 3 йил мобайнида хавфсиз ва ишончли шаклда сақлаши лозим.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element8-боб. Мобил иловалар ва уларнинг веб-талқинида хавфсизликни таъминлаш
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element53. Кредит ва тўлов ташкилотлари томонидан жорий этилган мобил иловалар ва уларнинг веб-талқини ахборот хавфсизлиги ва киберхавфсизликни таъминлаш талабларига тўлиқ жавоб бериши лозим.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element54. Мобил иловага техник хавф туғдирувчи қурилмаларда ишлашини автоматик тарзда аниқлаш ва блоклаш механизмлари жорий этилиши лозим.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element55. Кредит ва тўлов ташкилотлари қуйидаги ҳолатларда мобил илованинг ишлашини чеклаши лозим:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementандроид операцион тизимида ишловчи қурилманинг тизим ҳуқуқларига ноқонуний кириш орқали хавфсизлик сиёсати бузилганда (root);
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementiOS операцион тизимида ишловчи қурилмада ишлаб чиқарувчи томонидан ўрнатилган хавфсизлик чекловлари ўчирилиб, тизимга чуқур кириш имконияти яратилганда (jailbreak).
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element56. Мобил илова ишга туширилганда қурилманинг хавфсизлик ҳолати таҳлил қилиниши (SafetyNet Attestation, Play Integrity API, Jailbreak detection каби воситалар) ва салбий ҳолат аниқланганда мобил илованинг иш фаолияти тўхтатилиб, фойдаланувчига СМС-хабарнома юборилиши шарт. Ушбу ҳолат баённома (loglar) базасига автоматик тарзда қайд этилиши лозим.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element57. Мобил илова дастур кодига рухсатсиз кириш, таҳрирлаш, тескари муҳандислик (reverse engineering) ва декомпиляция орқали таҳлил қилиш имкониятини чекловчи махсус технологиялар билан ҳимоя қилиниши шарт.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element58. Кредит ва тўлов ташкилотлари мобил илова орқали тарқалиши мумкин бўлган зарарли кодлар, дастурлар ва фродга оид таҳдидларни аниқлаш ва уларнинг олдини олиш мақсадида мобил SDK (Software Development Kit) орқали антивирус ва антифрод функциялари билан таъминланган хавфсизлик модулларини интеграция қилиши керак.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element59. Кредит ва тўлов ташкилотлари мобил иловани реал вақт режимида таҳдидлардан ҳимоя қилиш учун RASP (Runtime Application Self-Protection) технологияларини жорий қилиши лозим.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element60. Кредит ва тўлов ташкилотлари ўз веб-талқинларида қуйидаги ахборот хавфсизлиги ва киберхавфсизликни таъминлаш чораларини кўришлари шарт:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementмаълумот алмашинуви HTTPS протоколи орқали амалга оширилиши ва HSTS (Strict Transport Security) сиёсати фаоллаштирилиши;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementвеб-талқинга юкланадиган JavaScript кодларининг яхлитлигини таъминлаш учун SRI (Subresource Integrity) ёки шунга мос механизмлар қўлланиши;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementбраузер муҳитида аномал фаолликни (бот фаоллиги, автокликер, виртуал муҳит) аниқлаш учун тегишли киберхавфсизлик воситаларини жорий қилиши.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element61. Кредит ва тўлов ташкилотлари мобил иловалар ва уларнинг веб-талқинида сессия бошқаруви ҳамда аутентификация хавфсизлигини ўзининг антифрод тизимларида белгиланган талаб ва қоидаларга асосан таъминлайди.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element62. Фойдаланувчининг фаолияти, сессиялари, аномал ҳаракат ва таҳдидлар билан боғлиқ барча маълумотлар баённомалаштирилиши (логлаш) ҳамда марказлашган мониторинг (SIEM) тизимига интеграция қилинган ҳолда реал вақт режимида кузатилиши ва қайд этилиши шарт.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element63. Кредит ва тўлов ташкилотларининг мобил иловаларига қисқа вақт оралиғида ноодатий даражада кўп сўровлар келиб тушганда ахборот тизимининг барқарорлиги ва хавфсизлигини таъминлаш мақсадида бундай сўровларга нисбатан чекловлар жорий этиши, вақтинчалик блоклаш ёки бошқа ҳимоя чораларини мустақил равишда қўллашлари лозим.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element64. Мобил иловадаги аккаунтга 1 дақиқа мобайнида 1 та IP манзилдан 2 ва ундан ортиқ қурилмадан уриниш ҳолатлари кузатилса, ушбу аккаунт 10 дақиқага блокланиши лозим.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element9-боб. Фойдаланувчиларни ўқитиш ва маълумот бериш
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element65. Кредит ва тўлов ташкилотлари ўз ахборот тизимлари, мобил иловалари ва веб-ресурсларида рўйхатдан ўтган фойдаланувчиларини ахборот хавфсизлиги ва киберхавфсизликни таъминлаш ҳамда фрод ҳолатларининг олдини олиш бўйича асосий қоидалар билан таништириши шарт.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element66. Ахборот тизимлари, мобил иловалар ва веб-ресурсларда фойдаланувчига фроднинг турлари, энг кўп учрайдиган схема ва усуллари ҳамда улардан ҳимояланиш бўйича амалий тавсиялар бериб борилиши лозим.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element67. Кредит ташкилотлари фрод ҳолатлари тўғрисида фойдаланувчилар тезкор мурожаат қилишлари учун банк картасининг орқа томонида 24/7 режимда ишловчи алоқа рақамини кўриниб турадиган ва ўқиш учун осон шаклда жойлаштириши шарт.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element68. Кредит ва тўлов ташкилотлари банк картасини расмийлаштириш ёки бошқа турдаги хизматларни тақдим этиш жараёнида тузиладиган шартномалар ва оммавий оферталарда қуйидаги талабларни белгилаши шарт:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementфойдаланувчига кредит ва тўлов ташкилотлари томонидан юбориладиган хабарлар, жумладан мобил иловадаги билдиришномалар, СМС ва PUSH-хабарларни диққат билан ўрганиб чиқиши шартлиги;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementкредит ва тўлов ташкилотлари томонидан фойдаланувчига фирибгарлик белгилари аниқланганлиги тўғрисида маълумот берилиши;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementфойдаланувчи кредит ёки тўлов ташкилотидан шу каби хабарларни олганидан кейин ҳар қандай тўлов амалиётларини тасдиқлашда эҳтиёткор бўлиши;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementфойдаланувчининг қурилмаси йўқолганлиги ёки учинчи шахслар томонидан қурилмани бошқаришга назорат ўрнатилганлигини аниқлаган пайтдан бошлаб зудлик билан бироқ 1 кундан кечиктирмай кредит ёки тўлов ташкилотини хабардор қилиши;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementфойдаланувчи ўз розилигисиз амалга оширилган операция фактини аниқлаган пайтдан бошлаб 1 кун ичида бу ҳақда кредит ва тўлов ташкилотини хабардор қилиши;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementфойдаланувчи кредит ва тўлов ташкилотига ўзининг алоқа маълумотларини тақдим этиши шартлиги, ушбу маълумотлар кредит ва тўлов ташкилотининг фойдаланувчи билан боғланиши учун зарурлиги, агар ушбу маълумотлар ўзгарса, фойдаланувчи ўзгаришлар содир бўлган кундан бошлаб 3 кун ичида бу ҳақда кредит ёки тўлов ташкилотига хабар бериши.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementКредит ва тўлов ташкилотининг сўровига кўра фойдаланувчи операцияни ўзи мустақил равишда амалга оширганлиги ёки уни фойдаланувчининг топшириғи ёхуд ихтиёрий розилиги билан учинчи шахс бажарганлиги ҳақидаги маълумотларни тақдим этиши шарт. Шунингдек, фойдаланувчи фирибгарлик ҳолатлари тўғрисидаги маълумотларни ҳам тақдим этиши лозим.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element69. Банк картасини расмийлаштириш жараёнида фойдаланувчиларга банк картасининг амал қилиш муддати, ҳимоя пароллари ва телефон рақамига СМС орқали юбориладиган бир марталик тасдиқловчи кодларни бегона шахсларга тақдим этмаслик тўғрисида тушунтириш ҳамда ёзма равишда маълумот берилиши лозим.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element70. Фойдаланувчи СМС-хабарнома хизматига уланган телефон рақамини ўзгартирган тақдирда кредит ва тўлов ташкилоти унинг аввалги телефон рақамига хизматнинг ўчирилганлиги ва янги телефон рақамига хизматнинг уланганлиги ҳақида СМС-хабарнома орқали хабар бериши шарт.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element10-боб. Якуний қоидалар
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element71. Мазкур Низом талабларининг бузилишида айбдор бўлган шахслар қонунчилик ҳужжатларида белгиланган тартибда жавобгар бўладилар.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element72. Мазкур Низомнинг 5-бобида белгиланган талаблар Низом кучга киргандан кейин содир этилган онлайн кредит (микроқарз) ажратиш билан боғлиқ фрод ҳолатларига нисбатан қўлланилади.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element73. Мазкур Низомда белгиланган талабларнинг агент ва субагентлар томонидан бажарилиши уларга тегишли асосий ташкилот (кредит ёки тўлов ташкилоти) томонидан назорат қилинади.
(Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 21.01.2026 й., 10/26/3759/0064-сон; 15.08.2026 й., 10/26/3759-1/0847-сон)