09.07.2024 yildagi 01/2-25-son
ONLINE TRANSLATE
Oʻzbekiston Respublikasi qurilish va uy-joy kommunal xoʻjaligi vazirining buyrugʻi, 09.07.2024 yildagi 01/2-25-son
Date of entry into force
29.07.2024
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
OʻZBEKISTON RESPUBLIKASI QURILISH VA UY-JOY KOMMUNAL XOʻJALIGI VAZIRINING
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
BUYRUGʻI
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
SHNQ 2.06.04-21 “Gidrotexnika inshootlariga boʻladigan yuklanish va taʼsirlar” shaharsozlik normalari va qoidalarini tasdiqlash toʻgʻrisida
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
[Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligi tomonidan 2024-yil 29-iyulda roʻyxatdan oʻtkazildi, roʻyxat raqami 265]
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
1. SHNQ 2.06.04-21 “Gidrotexnika inshootlariga boʻladigan yuklanish va taʼsirlar” shaharsozlik normalari va qoidalari ilovaga muvofiq tasdiqlansin.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
2. Oʻzbekiston Respublikasi davlat arxitektura va qurilish qoʻmitasi raisining 1997-yil 19-martdagi 20-son buyrugʻi bilan tasdiqlangan QMQ 2.06.04-97 “Gidrotexnika inshootlariga yuklar va taʼsirlar (toʻlqin, muz va kemalardan)” qurilish meʼyorlari va qoidalari oʻz kuchini yoʻqotgan deb topilsin.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
3. Mazkur buyruq Oʻzbekiston Respublikasi Suv xoʻjaligi vazirligi, Qishloq xoʻjaligi vazirligi hamda Togʻ-kon sanoati va geologiya vazirligi bilan kelishilgan.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
4. Ushbu buyruq rasmiy eʼlon qilingan kundan eʼtiboran kuchga kiradi.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Vazir B. ZAKIROV
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Toshkent sh.,
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
2024-yil 9-iyul,
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
01/2-25-son
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Kelishildi:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Suv xoʻjaligi vaziri Sh. XAMRAYEV
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
2024-yil 26-iyun
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Qishloq xoʻjaligi vaziri I. ABDURAHMONOV
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
2024-yil 28-iyun
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Togʻ-kon sanoati va geologiya vaziri B. ISLAMOV
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
2024-yil 1-iyul
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Oʻzbekiston Respublikasi qurilish va uy-joy kommunal xoʻjaligi vazirining 2024-yil 9-iyuldagi 01/2-25-son buyrugʻiga
ILOVA
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
SHNQ 2.06.04-21 “Gidrotexnika inshootlariga boʻladigan yuklanish va taʼsirlar” shaharsozlik normalari va qoidalari
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Mazkur shaharsozlik normalari va qoidalari (bundan buyon matnda SHNQ deb yuritiladi) yangi qurilayotgan va rekonstruksiya qilinadigan gidrotexnika inshootlarini loyihalash hamda ularga nisbatan yuklar, toʻlqinlar, muzlar va kemalar taʼsirining meʼyoriy qiymatlariga oid talablarni belgilaydi.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
1-bob. Shaharsozlik normalari va qoidalariga havola
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
1. Mazkur SHNQda QMQ 2.06.01-97 “Gidrotexnika inshootlari. Loyihalashtirishning asosiy nizomlari” shaharsozlik normalari va qoidalariga havola qoʻllanilgan.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
2-bob. Atamalar va taʼriflar
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
2. Ushbu SHNQda quyidagi atama va taʼriflardan foydalanilgan:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
gidrotexnika inshootlari — suv omborlari toʻgʻonlari, daryolar, soylar, kanallar va kollektorlardagi toʻgʻonlar, daryolarning oʻzanlarini toʻsuvchi inshootlar, suv olish, suv oʻtkazish, suv tashlash hamda qirgʻoqlarni himoya qilish inshootlari, gidroelektrostansiyalar, nasos stansiyalari;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
toʻlqin elementlari (asosiy) — toʻlqin balandligi, uzunligi va toʻlqin davri;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
muntazam toʻlqinlar — fazoning suyuqlik bilan egallagan ushbu nuqtasida balandlik va davri oʻzgarmas boʻlib qoluvchi toʻlqinlar;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
turgʻun toʻlqinlar — koʻrinish shakli fazoda koʻchmaydigan toʻlqinlar;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
toʻlqin kesimi (bosh) — toʻlqinlangan sirtning toʻlqin nuri yoʻnalishi boʻyicha vertikal tekislik bilan kesishish chizigʻi;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
toʻlqin oʻrkachi — oʻrtacha toʻlqin chizigʻidan yuqoriroqda joylashgan toʻlqin qismi;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
toʻlqin choʻqqisi — toʻlqin oʻrkachining eng baland nuqtasi;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
toʻlqin yotigʻi — oʻrtacha toʻlqin chizigʻidan pastroqda joylashgan toʻlqin qismi;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
toʻlqin tagi — toʻlqin yotigʻining eng pastki nuqtasi;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
toʻlqin uzunligi — toʻlqin kesimida ikki yonma-yon oʻrkachlarning orasidagi gorizontal masofa;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
toʻlqin nuri — berilgan nuqtada toʻlqin koʻlamiga tik yoʻnalgan chiziq;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
toʻlqin tezligi — toʻlqin oʻrkachining uning tarqalish yoʻnalishidagi koʻchish tezligi;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
shamolning hisobiy tezligi (toʻlqinlarning elementlarini aniqlashda) — suv sathidan 10 m balandlikdagi shamol tezligi.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
3-bob. Vertikal va qiya kesimli gidrotexnika inshootlariga yuklanishlar va toʻlqin taʼsirlari
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
1-§. Vertikal kesimli gidrotexnika inshootlariga boʻladigan toʻlqinlardan yuklanishlar
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
3. Hisobiy yuk, uning meʼyoriy qiymatidan noqulay tomonga ogʻish imkonini hisobga oladigan, meʼyoriy yuklanishni yuklanishlar boʻyicha ishonchlilik koeffitsiyenti γf ga koʻpaytmasi sifatida aniqlanishi, bunda γf gidrotexnika inshootlarini loyihalashda QMQ 2.06.01-97 talablari inobatga olinishi lozim.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Ochiq va toʻsiq akvatoriyalardagi toʻlqinlarning hisobiy elementlari hamda muz sharoitlari muhandislik izlanishlari, koʻp yillik tabiiy sharoitdagi kuzatishlar va laboratoriya tadqiqotlari asosida aniqlanishi lozim.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Toʻlqinlar elementlarini mazkur SHNQning 1-ilovasiga muvofiq hisoblash yoʻli bilan aniqlashga yoʻl qoʻyiladi.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
I va II sinf gidrotexnika inshootlari uchun toʻlqin va muzlardan boʻladigan yuklanishlarni tabiiy sharoitda va laboratoriya tadqiqotlari asosida aniqlash lozim.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
4. Ochiq akvatoriya tomondan tik toʻlqinlarni taʼsiriga gidrotexnika inshootlarini hisoblash (1-rasm) db >1.5h tubgacha boʻlgan chuqurlikda va berma ustidagi chuqurlik dbr ≥ 1.25h amalga oshirilishi, bunda erkin toʻlqin sathi va toʻlqin bosimini aniqlashga oid formulalarda db, m, tubgacha chuqurlik oʻrniga hisoblanuvchi va quyidagi formula orqali aniqlanuvchi chuqurlik d, m qoʻllanilishi lozim:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
d = df + kbr (db — df) (1)
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
bu yerda:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
df — gidrotexnika inshooti tagligi ustidagi chuqurlik, m;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
kbr — mazkur SHNQning 2-rasmining grafigi boʻyicha qabul qilinadigan koeffitsiyent;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
h — dastlabki keluvchi toʻlqin balandligi, m.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
1-rasm. Tik toʻlqinlarni ochiq akvatoriya tomondan vertikal devorga boʻlgan bosimi epyuralari, vaznli toʻlqinning berma massivlariga boʻlgan bosimi epyuralari:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
a — toʻlqin oʻrkachidagi, b — toʻlqin chuqurligida
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
2-rasm. kbr koeffitsiyenti qiymatlarining grafiklari
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
5. Vertikal devorning, hisobiy suv sathidan hisoblangan erkin toʻlqin yuzasining koʻtarilishi yoki pasayishi quyidagi formula orqali aniqlanishi lozim:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
(2)
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
bu yerda:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
— toʻlqinning aylanaviy chastotasi;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
— toʻlqinning oʻrtacha davri, s;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
— vaqt, s;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
— toʻlqinli raqam;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
— toʻlqinning oʻrtacha uzunligi, m.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Turgʻun toʻlqinni vertikal devorga taʼsirida h mazkur SHNQning 2-formulasi boʻyicha coswt ning quyidagi miqdorlari uchun aniqlashning uch holatini inobatga olish lozim:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
4-rasm. k4 va k5 koeffitsiyentlari qiymatlari grafiklari
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
coswt =1 — hisoblangan sathdan ηmax, m koʻtariluvchi toʻlqin choʻqqisini devoriga kelishida;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
1>coswt>0 — gorizontal chiziqli toʻlqin yuklanishining Pxc, kN/m, maksimal qiymatida, hisoblangan sathdan hc ga koʻtariluvchi toʻlqin oʻrkachi uchun coswt quyidagi formula orqali aniqlanadi:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
(3)
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
coswt = -1 hisoblangan sathdan pastda joylashgan toʻlqin yotiqligi uchun gorizontal chiziqli toʻlqin nt yuklanishi Pxt, kN/m, maksimal qiymatida.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
boʻlganda va boshqa barcha hollarda mazkur SHNQning 3-formulasi boʻyicha oʻng tomoni qiymati 1 dan katta boʻlganda keyingi hisoblashlarda coswt=1 deb qabul qilish kerak.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
5-rasm. k8 va k9 koeffitsiyentlar qiymati chizmasi
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
6. Turgʻun toʻlqinlar choʻqqisida yoki sayozligida chuqur suv zonasida vertikal devorga boʻlgan yuklanishni Rx, kN/m, toʻlqin bosimi epyurasi boʻyicha qabul qilish lozim, bunda p miqdor, kPa, z,m chuqurlikda quyidagi formula orqali aniqlanishi lozim:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
(4)
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
bu yerda:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
r — suv zichligi, t/m3;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
g — erkin tushishning 9,81 m/s2 ga teng boʻlgan tezlanish;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
z — ( z1=hc; z2=0; z3=d ), m, hisobiy sathdan hisoblanuvchi nuqtalar ordinatlari;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
z1=hc boʻlganda oʻrkach uchun sohili uchun esa z6 = 0 boʻlganda r = 0 deb qabul qilish lozim.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
7. Turgʻun toʻlqinlar choʻqqisida yoki sayoz suv zonasida vertikal devorga boʻlgan yuklanishni Rx, kN/m, toʻlqin bosimi epyurasi boʻyicha qabul qilish lozim, bunda p miqdor, kPa, z, m chuqurlikda quyidagi 1-jadval orqali aniqlanishi lozim:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element

 

 

1-jadval

Nuqtalar N

Nuqtalar chuqurligi z,

m

Toʻlqin bosimi qiymati p,

kPa

oʻrkachda

1

ηc

p1 = 0

2

0

p2 = k2pgh

3

0,25 d

p3 = k3pgh

4

0,5 d

p4 = k4pgh

5

d

p5 = k5pgh

sohilda

6

0

p6 = 0

7

ηt

p7 = pgηi

8

0,5 d

p8 = k8pgh

9

d

p9 = k9pgh

Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Izoh: k2, k3, k4, k5, k8, k9 koeffitsiyent qiymatlari 3,4,5-rasmlardagi grafiklarga muvofiq olish kerak.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
2-§. Vertikal kesimli gidrotexnika inshootlari va ularning elementlariga (maxsus holat) yuklanish va toʻlqinlar taʼsirlari
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
8. Gidrotexnika inshootining yuqori hisobiy darajasidan zsup, m, nmax, m, vertikal devorga boʻlgan toʻlqin bosimi r, kPa mazkur SHNQning 6 va 7-bandlariga muvofiq olingan bosim qiymatlarini quyidagi formula orqali aniqlanuvchi kc koeffitsiyentiga koʻpaytirish orqali aniqlanadi:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
(5)
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
bu yerda:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
“+” va “-” belgilari gidrotexnika inshooti yuqori qismining hisobiy suv sathidan baland yoki past holatiga mos keladi.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Mazkur SHNQning 5-bandiga muvofiq aniqlangan erkin toʻlqin sirtining η, koʻtarilishi yoki tushishini xam kc koeffitsiyentiga koʻpaytirish lozim.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Koʻrib chiqilayotgan holatdagi gorizontal chiziqli toʻlqin yuklanishi Pxs, kN/m, toʻlqin bosimi epyurasi maydoni boʻyicha vertikal devor balandligi chegaralarida aniqlanishi lozim.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
9. Ochiq akvatoriy tarafdan toʻlqin fronti gidrotexnika inshootiga α — burchak ostida yaqinlashganda, (gidrotexnika inshoot barqarorligi va poydevor gruntlarni mustahkamligini hisoblashda) mazkur SHNQning 6, 7-bandlariga muvofiq qabul qilingan vertikal devor ushbu SHNQning 2-jadvalida keltirilgan kl koeffitsiyentiga koʻpaytirish orqali kamaytirish lozim, 2-jadvalga muvofiq l-seksiya uzunligi, m — toʻlqin uzunligi, m, α — vertikal devor va toʻlqin fronti yoʻnalishi orasidagi burchak.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
10. Toʻsiq bilan oʻralgan akvatoriy tomondan difraksiyalangan toʻlqinlardan boʻlgan gorizontal yuklanishni gidrotexnika inshooti qismining nisbiy uzunligida aniqlash kerak. Bunda, toʻlqin bosimining r, kPa miqdorlar bilan hisobiy epyurasini quyidagi holatlarni koʻrib chiqish orqali uch nuqtalar boʻyicha bajarilishiga yoʻl qoʻyiladi:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
toʻlqin tepasi gidrotexnika inshooti qismi oʻrtasi bilan biriktirilgan (ushbu SHNQning 6-a rasm):
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
(6)
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
(7)
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
(8)
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
toʻlqin yotiqligi gidrotexnika inshooti qismi oʻrtasi bilan biriktirilganda (mazkur SHNQning 6-b rasm):
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
(9)
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
(10)
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
(11)
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
bu yerda:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
hdif — mazkur SHNQning 1-ilovasiga muvofiq aniqlanuvchi difraksiyalangan toʻlqin balandligi, m;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
klsina = boʻlganda ushbu SHNQning 2-jadvali boʻyicha qabul qilinuvchi koeffitsiyent.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
6-rasm. Difraksiyalangan toʻlqinlarni toʻsib qoʻyilgan akvatoriya tomondan vertikal devor va uning tubiga boʻlgan bosimi epyuralari: a — toʻlqin oʻrkachida, b — toʻlqin sohilida
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element

 

 

 

 

 

 

 

2-jadval

Qismning nisbiy uzunligi

0,1

0,2

0,3

0,4

0,5 va katta

kl koeffitsiyenti

0,98

0,94

0,86

0,76

0,70

Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Izoh. Toʻsib qoʻyilgan akvatoriya tomondagi chuqurlikda chuqurlikda toʻlqin bosimini nolga teng deb qabul qilib, (6-rasmga qarang) toʻlqin bosimining uchburchakli epyurini yasash kerak.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
11. Gidrotexnika inshootining yaxlit devori gorizontal choklarida hamda ostidagi muallaqlashuvchi toʻlqin bosimi chekka nuqtalaridagi gorizontal toʻlqin bosimiga va uning gidrotexnika inshooti kengligi doirasidagi chiziqli oʻzgarishidagi qiymatlariga teng qilib olinadi (ushbu SHNQning 1 — 6-rasmlarida keltirilgan).
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
12. Vertikal devor oldidagi maksimal tag tezlik Vb,max, m/s, (tik toʻlqinlar taʼsiridan), devorning old yoqidan masofa ostida boʻlganda quyidagi formula orqali aniqlanishi lozim:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
(12)
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
bu yerda:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
ksl — mazkur SHNQning 3-jadvali boʻyicha qabul qilinuvchi koeffitsiyent.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element

 

 

 

 

 

 

3-jadval

Toʻlqin qiyaligi /h,

8

10

15

20

30

ksl koeffitsiyenti

0,6

0,7

0,75

0,8

1

Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Yuvib ketmaydigan tub tezliklarning yoʻl qoʻyiluvchi qiymatlari Vb,adm, m/s, fraksiyalar yirikligi D, mm boʻlgan grunt uchun quyidagi 7-rasm boʻyicha qabul qilinishi kerak, Vb,max>Vb,adm boʻlganda yuvilib ketmaslikdan himoya qilinishi lozim.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
7-rasm. Yuvilib ketmaydigan tag tezliklarning yoʻl qoʻyiladigan qiymatlar grafigi
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
13. Bermali massivlarga boʻladigan muallaqlashuvchi toʻlqin epyurasi mazkur SHNQning 1-b rasmiga muvofiq pbri kPa, ordinatalar bilan (i=1,2 yoki 3) boʻlgandagi aniqlanuvchi trapetsiya shaklda quyidagi formula orqali qabul qilinishi lozim:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
, (13)
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
bunda:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
— devordan massivning muvofiq yoqigacha boʻlgan masofa, m;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
kbri — ushbu SHNQning 4-jadvali boʻyicha qabul qilinuvchi koeffitsiyent;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
ρ f — gidrotexnika inshooti tagligi sathidagi toʻlqin bosimi.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element

 

 

4-jadval

Nisbiy chuqurlik d/

Toʻlqinlar yotiqligidagi /h koeffitsiyent kbr

15 va undan kam

20 va undan koʻp

0,27 dan kam

0,86

0,64

0,27 dan 0,32 gacha

0,60

0,44

0,32 dan ortiq

0,30

0,30

Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
3-§. Vertikal kesimli gidrotexnika inshootlariga parchalanuvchi va qirgʻoqqa uriluvchi toʻlqinlardan boʻladigan yuklanishlar
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
14. Ochiq akvatoriya tomonidan parchalanuvchi toʻlqinlar taʼsiriga gidrotexnika inshootlarini hisoblash berma yuqorisida boʻlgan dbr<1,25h va tubigacha boʻlgan chuqurlikda dbr³1,5 h quyidagi 8-rasmga muvofiq amalga oshirilishi lozim.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
8-rasm. Parchalanuvchi toʻlqinlarning vertikal devoriga va uning tubiga bergan bosimi epyurasi
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Parchalanuvchi toʻlqinlardan boʻlgan gorizontal chiziqli yuklanishni Pxs, kN/m, yon tomondan boʻladigan toʻlqin bosimining epyura yuzasi boʻyicha qabul qilish lozim, bunda z, m ordinatlar qiymatlari uchun p, kPa qiymatlarni quyidagi formulalar boʻyicha aniqlash lozim:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
z1 = -h, p1 = 0; (14)
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
z2 = 0, p2 = 1,5pgh; (15)
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
z3 = df, (16)
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Parchalanuvchi toʻlqinlardan boʻlgan vertikal chiziqli yuklanishni Pzc, kN/m, muallaqlashuvchi toʻlqin bosimi epyura yuzasiga teng deb qabul qilinishi hamda quyidagi formula boʻyicha aniqlanishi kerak:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
(17)
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
bu yerda:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
μ — 5-jadval boʻyicha qabul qilinuvchi koeffitsiyent.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Parchalanuvchi toʻlqinlar boʻlganda vertikal devor oldidagi berma yuzasidan suvning maksimal tezligi Vf,max, m/s quyidagi formula orqali aniqlanishi lozim:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
(18)
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element

 

 

 

 

5-jadval

≤ 3

5

7

9

μ koeffitsiyenti

0,7

0,8

0,9

1,0

Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
15. Ochiq akvatoriya tomondan qirgʻoqqa uriluvchi toʻlqinlar taʼsiri ostidagi gidrotexnika inshootlar hisobi, tubi devor bilan ulangan qismining kamida 0,5 m uzunlik boʻyicha db<dcr chuqurlik ostida amalga oshirilishi lozim (9-rasm), bunda qirgʻoqqa uriluvchi maksimal toʻlqin choʻqqisining hisoblangan sathdan koʻtarilishi nc,sur, m, quyidagi formula boʻyicha aniqlanadi:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
(19)
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
bu yerda:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
hsur — qirgʻoqqa uriluvchi toʻlqin balandligi, m;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
dcr — kritik chuqurlik, m.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
9-rasm. Vertikal devor va uning tubiga qirgʻoqqa uriluvchi toʻlqinlar bosimi epyurasi:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
a — tub sathidagi toʻshama usti bilan,
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
b — toʻshama tubining yuqorisi bilan
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Qirgʻoqqa uriluvchi toʻlqinlardan boʻlgan gorizontal chiziqli yuklanishni Pxc, kN/m, yon tomon toʻlqin bosimi epyurasi yuzasi boʻyicha qabul qilinishi, bunda r qiymatlar, kPa, z, m, ordinatlar qiymati uchun quyidagi formula orqali aniqlanishi lozim:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
z1 = -hzur, p1 = 0; (20)
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
, p2 = 1,5pgh; (21)
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
z3 = -df, , (22)
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
bu yerda:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
— qirgʻoqqa uriluvchi toʻlqin uzunligi, m.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Qirgʻoqqa uriluvchi toʻlqinlardan boʻlgan vertikal chiziqli yuklanishni Pzc, kN/m, muallaqlashuvchi toʻlqin bosimi (r3 balandlik bilan) epyurasi yuzasiga teng qilib olinadi va quyidagi formula orqali aniqlanadi:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
(23)
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Ochiq akvatoriya tomondan vertikal devor oldidagi qirgʻoqqa uriluvchi toʻlqinning maksimal tub tezligi Vb,max, m/s quyidagi formula orqali aniqlanishi lozim:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
(24)
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
16. I va II sinf gidrotexnika inshootlariga parchalanuvchi va qirgʻoqqa uriluvchi toʻlqin taʼsirlaridan boʻlgan yuklanishlarni, laboratoriya tadqiqotlari yoki dinamik uslublar hisobi asosida aniqlanishi lozim.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
4-§. Qiya gidrotexnika inshootlariga yuklanish va toʻlqinlarning taʼsirlari
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
17. Toʻlqinlar qiyaligiga boʻlgan orqaga qaytishi balandligini hrun, m, quyidagi formula orqali aniqlanishi lozim:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
hrun = krkpkspkrunkikαh1% (25)
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
bu yerda:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
h1foiztizimda 1 foiz taʼminlanish bilan toʻlqinlar balandligi;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
kr va kp — ushbu SHNQning 6-jadval boʻyicha qabul qilinuvchi qiyalikning gʻadir-budirligi va oʻtkazuvchanligi;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
ksp — mazkur SHNQning 7-jadvali boʻyicha qabul qilinuvchi koeffitsiyent;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
krun — ushbu SHNQning 10-rasmi grafiklari boʻyicha qabul qilinuvchi, gidrotexnika inshooti oldidagi suv chuqurligi d va toʻlqin yotiqligiga bogʻliq koeffitsiyent.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Qavssiz koʻrsatilgan `ld /h1foiz kattalik qiymatlari d ³ 2h1foiz holat uchun tegishlidir.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Gidrotexnika inshooti oldidagi d < 2h1foiz chuqurlikda krun koeffitsiyentni d = 2h1foiz chuqurlikda aniqlanuvchi va `ld/h1foiz kattalik ushbu SHNQning 10-rasmida qavslar ichida keltirilgan`ld qiymat boʻyicha qabul qilinadi.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element

 

 

 

6-jadval

Qiyalikni mahkamlash konstruksiyasi

Nisbiy gʻadir-budirlik

r/h1foiz,

kr koeffitsiyenti

kp koeffitsiyenti

Beton (temir-beton) plitalar bilan

-

1

0,9

Tosh-shagʻalli, toshli yoki betonli (temir-betonli) bloklar bilan mahkamlash

0,002 dan kam

1

0,9

0,005 — 0,01

0,95

0,85

0,02

0,9

0,8

0,05

0,8

0,7

0,1

0,75

0,6

0,2 dan katta

0,7

0,5

Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Gʻadir-budirlik xususiyatli oʻlchamini r, m mahkamlash materiali donachalari oʻrtacha diametrining yoki beton (temir-beton) bloklar oʻrtacha oʻlchamiga teng qilib olinishi kerak.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element

 

 

 

7-jadval

ctg j qiymati

1-2

3-5

5 dan katta

ksp koeffitsiyent shamol tezligi Vw, m/s:

 

 

 

20 m/s va katta

1,4

1,5

1,6

10 m/s

1,1

1,1

1,2

5 va undan kam

1

0,8

0,6

Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Izoh: φ — qiyalikni gorizontga boʻlgan nishabi burchagi, gradus (°).
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element

 

 

 

 

 

 

8-jadval

Orqaga ketish boʻyicha taʼminlanish

i,foiz

0,1

1

2

5

10

30

50

ki koeffitsiyenti

1,1

1,0

0,96

0,91

0,86

0,76

0,68

Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
kimazkur SHNQning 8-jadvali boʻyicha qabul qilinuvchi orqaga qaytishi boʻyicha taʼminlanish koeffitsiyenti.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
kaushbu SHNQning 9-jadvali boʻyicha suv qirqimi va toʻlqin koʻlami orasidagi a burchakka bogʻliq ravishda qabul qilinuvchi koeffitsiyent.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
10-rasm. krun koeffitsiyenti qiymatlari grafigi
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element

 

 

 

 

 

 

 

9-jadval

α, burchagi qiymati, grad

0

10

20

30

40

50

60

ka koeffitsiyenti

1

0,98

0,96

0,92

0,87

0,82

0,76

Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Izoh: Qumli va shagʻalli sohil boʻylaridagi toʻlqinlarning qaytish qalinligini aniqlashda, sohil boʻyining boʻron paytida qiyaligi oʻzgarishini hisobga olish lozim.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Suv sathi chizigʻida sohil boʻyining eng koʻp pasayishini qirgʻoqda eng katta toʻlqin qaytishi balandligigacha nol qiymatga keltirilgan holda 0,3h deb qabul qilinadi, suv ostida esa d = dcr, m, chuqurlikkacha, yuviluvchi gruntlar uchun yoki d = dcr,u, m — yuvilib ketmaydigan gruntlar uchun (bunda h, dcr va dcr,u — mos ravishdagi toʻlqin balandligi, birinchi va oxirgi buzilish ustunlardagi suvning chuqurligi, m).
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
18. Monolit yoki yigʻma plitalar bilan mahkamlangan 1,5<ctgφ<5 ostidagi qiyalik ustiga taʼsir etuvchi toʻlqin bosimi epyurasi ushbu SHNQning 11-rasmi boʻyicha qabul qilinishi lozim. Bunda, maksimal hisoblangan toʻlqin bosimi Pd, kPa quyidagi formula orqali aniqlanadi:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
pd=ks kf prel ρgh, (26)
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
bu yerda:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
ks — quyidagi formula orqali aniqlanuvchi koeffitsiyent:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
(27)
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
bu yerda:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
kf — mazkur SHNQning 10-jadvali boʻyicha aniqlanuvchi koeffitsiyent;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
prel — 2-nuqtadagi qiyalikka taʼsir etuvchi maksimal nisbiy toʻlqin bosimi (mazkur SHNQning 11-rasmi) boʻlib, ushbu SHNQning 11-jadvali boʻyicha yoki quyidagi formula boʻyicha qabul qilinadi:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
11-rasm. Plitalar bilan mahkamlangan qiyalikka boʻlgan maksimal hisoblangan toʻlqin bosimining epyurasi
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element

 

 

 

 

 

 

10-jadval

Toʻlqin yotiqligi /h

10

15

20

25

35

kf koeffitsiyenti

1

1,15

1,3

1,35

1,45

Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element

 

 

 

 

 

 

 

11-jadval

Toʻlqin balandligi,

h, m

0,5

1

1,5

2,0

2,5

3,0

3,5

≥4

Maksimal nisbiy toʻlqin bosimi, prel

3,7

2,8

2,3

2,1

1,9

1,8

1,75

1,7

Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Maksimal hisoblangan toʻlqin bosimi Pd bilan bosiluvchi 2-nuqta ordinatasi z2, m, quyidagi formula orqali aniqlanishi lozim:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
(28)
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
bu yerda:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
A va V parametrlari quyidagi formula orqali aniqlanuvchi kattaliklardir:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
(29)
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
(30)
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Qiyalikka boʻlgan toʻlqin qaytishi balandligiga muvofiq keluvchi z3, m ordinata ushbu SHNQning 7-bandiga asosan aniqlanishi lozim.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
2 — nuqtadan yuqori va past boʻlgan mahkamlangan qiyalik qismlarida (mazkur SHNQning 11-rasm), toʻlqin bosimi epyurasi ordinatalar qiymatlari r, kPa quyidagi masofalarda qabul qilinishi lozim, m:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
l1 = 0,0125 Lφ va l3 = 0,0265 Lφ p = 0,4 pd boʻlganda;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
l1 = 0,0325 Lφ va l4 = 0,0675 Lφ p = 0,1 pd boʻlganda;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
bu yerda:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
(31)
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Qiyalikka mahkamlangan plitalar ustidagi toʻlqin bosimiga qarshi bosim epyurasi ordinatlari Pc, kPa, quyidagi formula orqali aniqlanishi kerak:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Pc=ks kf pc,rel ρgh, (32)
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
bu yerda:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
pc,relushbu SHNQning 12-rasmi boʻyicha qabul qilinuvchi nisbiy toʻlqin qarshi bosimi.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
19. Murakkab shaklga ega boʻlgan qiyalik kesimli gidrotexnika inshootlari uchun (berma va oʻzgaruvchan nishablar) toʻlqin qaytish balandligi hrun va qiyaliklarga mahkamlangan toʻlqin yuklanishlari laboratoriya tadqiqotlari maʼlumotlari boʻyicha aniqlanishi kerak.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
20. Qiya kesimli gidrotexnika inshootlarini va buzib olingan tosh, oddiy va shakldor beton yoki temir-beton bloklardan mahkamlangan qiyaliklarni loyihalashtirishda alohida element massasini m yoki mz, t, quyidagicha aniqlanishi lozim:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
tosh yoki blokning gidrotexnika inshooti yuqorisidan z=0,7h chuqurlikkacha boʻlgan qismida joylashganda quyidagi formula orqali:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
(33)
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
12-rasm. Nisbiy toʻlqin qarshiligini aniqlash uchun grafiklar
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
z>0,7h quyidagi formula boʻyicha:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
(34)
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
bunda:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
kfr — ushbu SHNQning 12-jadvalidan boʻlganda, shuningdek murakkab qirqimdagi kfr koeffitsiyent boʻlib, tajriba maʼlumotlari boʻyicha aniqlanadi;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
rm — mustahkamlovchi material zichligi, t/m3.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element

 

 

12-jadval

Oʻrnatish elementlari

kfr koeffitsiyenti

uyulgan holatda

yotqizilgan holatda

Tosh

0,025

-

Oddiy beton bloklar

0,021

-

Tetrapod va boshqa shakldor bloklar

0,008

0,006

Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
21. Qiyaliklarni saralanmagan tosh yotqizishlar bilan mahkamlash (togʻ massasi bilan) toʻlqin balandligining koʻpi bilan 3,0 m boʻlganda, agar qiyalikning yotiqligi ctgφ<5 va ctgφ>5 boʻlganda 3,5 m dan katta boʻlmaganda yoʻl qoʻyiladi. Bunday mahkamlashni loyihalashda tosh yotqizishlar turli xil oʻlchamdagi fraksiyalardan va bundan maydasi yotqizishlarda umumiy materiallar miqdorining i foizni tashkil qiladi, mi — alohida toshlarning i-fraksiyasining massasi, t, Toshning hisobiy massasini m ushbu SHNQning 20-bandi boʻyicha aniqlanadi.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Yotiqligi chegarasida boʻlgan qiyaliklarda, granulometrik tarkibni xususiyatlovchi va i — fraksiyaning har qaysisi uchun aniqlanuvchi kgr,i parametrning qiymatlari quyidagi formula orqali aniqlanadi:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
(35)
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
bu yerda:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
D — hisoblanuvchi massa m ga mos keluvchi hisoblanuvchi diametr boʻlib, quyidagi 13-rasmda shtrixlangan zona orqali aniqlanuvchi oraliq ichida boʻlishi lozim. Qiyaliklar yotiqligi ctgj < 3 boʻlganda, laboratoriya tadqiqotlar oʻtkazilishi lozim.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
13-rasm. Qiyaliklarni mahkamlash uchun saralanmagan tosh yotqizishni yoʻl qoʻyiluvchi donaviy tarkibini aniqlash grafigi
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
22. Saralanmagan turli donachalik tosh yotqizishlar orqali mahkamlangan qiyaliklar yotiqligi ctgφ> 5 sharoitida toshning shamol toʻlqinlari taʼsiridan boʻlgan chegaraviy muvozanat holatiga muvofiq keluvchi hisobiy tosh massasini m, t, boʻlganda hosil qilingan natijalarni mazkur SHNQning 13-jadvali boʻyicha aniqlanuvchi koeffitsiyentga koʻpaytirish bilan ushbu SHNQning 33-formulasi orqali aniqlanishi zarur.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element

 

 

 

 

 

 

 

13-jadval

ctgφ

6

8

10

12

15

/h ≥ 10 boʻlganda, , koeffitsiyent

0,78

0,52

0,43

0,25

0,2

Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Di ³ D oʻlchamli fraksiyalarning minimal tarkibi quyidagi 14-jadvalga muvofiq qabul qilinishi lozim.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element

 

 

 

 

14-jadval

Turli donachalik koeffitsiyenti D60/D10

5

10

20

40 — 100

Di ³ D oʻlchamli fraksiyalar minimal miqdori,

foiz (ogʻirlik boʻyicha)

50

30

25

20

Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
4-bob. Silliq toʻsiqlarga va ochiq gidrotexnika inshootlariga toʻlqinlardan yuklanishlar
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
1-§. Vertikal silliq toʻsiqlarga toʻlqinlardan yuklanishlar
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
23. d > dst boʻlganda koʻndalang oʻlchamlari va (ushbu SHNQning 14-a rasm) boʻlgan vertikal silliq toʻsiqqa taʼsir qiluvchi toʻlqinlar maksimal Qmax, kN kuchini, toʻsiqning toʻlqinning eng nisbiy yuqorisiga turli xil holatlarida olinadigan bir qator qiymatlaridan quyidagi formula orqali aniqlanadi:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
(36)
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
14-rasm. Silliq toʻsiqlarga boʻladigan toʻlqin yuklanishlarini aniqlash chizmalari: a — vertikal, b — gorizontal
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
bu yerda:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Qi,max va Qv,max — kN, muvofiq ravishda toʻlqinlar taʼsiridagi kuchning inersion va tezlik komponentlari boʻlib, quyidagi formula orqali aniqlanadi:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
(37)
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
(38)
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
di va dvmazkur SHNQning 15-rasmi, 1 va 2-jadvaliga muvofiq ravishda qabul qilinuvchi, toʻlqinlar taʼsirlaridan boʻlgan maksimal kuchning inersion va tezlik komponetlarining mujassamlik koeffitsiyenti;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
h va lushbu SHNQning 1-ilovasining 4-bandiga muvofiq qabul qilinuvchi hisobiy toʻlqinning balandligi va uzunligi;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
a — toʻlqin nuri boʻyicha toʻsiq oʻlchami, m;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
b — toʻlqin nuri boʻyicha normal boʻyicha toʻsiq oʻlchami, m;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
D — yumaloq kesimli toʻsiq diametri, m;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
kv — ushbu SHNQning 15-jadvali boʻyicha qabul qilinuvchi koeffitsiyent;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
ai va avmazkur SHNQning 16-rasm a va b chizmalari boʻyicha qabul qilinuvchi chuqurli kN ning inersion va tezlik koeffitsiyenti;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
bi va bv — ushbu SHNQning 17-rasmi boʻyicha qabul qilinuvchi, koʻndalang kesimi doira, ellips va toʻgʻri burchakli uchburchak shaklida boʻlgan toʻsiq shakli inersion va tezlik koeffitsiyenti.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element

 

 

 

 

 

 

15-jadval

Toʻsiqning nisbiy oʻlchami a/l,b/l,D/l

0,05

0,1

0,15

0,2

0,25

0,3

0,4

kv koeffitsiyenti

1

0,97

0,93

0,86

0,79

0,70

0,52

Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Izoh: ikki boshi ochiq gidrotexnika inshootlari yoki alohida turadigan silliq toʻsiqlarni toʻlqinlardan boʻladigan yuklanishlarini hisoblash, ularning yuzalarining gʻadir-budirligini hisobga olgan holda amalga oshirilishi lozim.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Korroziya va tirik organizmlar (organika) taʼsirlarini kamaytirish boʻyicha tajribaviy maʼlumotlar mavjud boʻlganda, shaklning koeffitsiyentlari quyidagi formulalar orqali aniqlanishi kerak:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
βv = Cv; (40)
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
bu yerda:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Ci va Cv — inersion va tezlik qarshiliklari koeffitsiyentlarining aniqlangan tajribaviy qiymatlari;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
toʻlqinlar silliq toʻsiqlarga burchak ostida kelganda (ellips yoki toʻgʻri burchakli uchburchak kesimda) shakl koeffitsiyentini aniqlash ularning bosh oʻqlar boʻyicha qiymatlari orasidagi interpolyatsiya orqali aniqlanishiga yoʻl qoʻyiladi;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
qiymat boʻlganda vertikal silliq toʻsiqqa maksimal taʼsir etuvchi toʻlqin kuchini qiymat boʻlganda esa Qmax=Qv,max. boshqa hollarda Qmax ni mazkur SHNQning 36-formulasi orqali turli æ larda olingan bir qator qiymatlardan aniqlanadi.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
15-rasm. Inersion (1-chizma) va tezlik δv (2-chizma) mujassamlik koeffitsiyentlar qiymatlarining toʻlqin kuchi komponenti taʼsiridagi grafigi
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
16-rasm. Chuqurlikning inersion ai va tezlik av koeffitsiyentlari qiymatlari grafigi
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
17-rasm. Inersion bi va tezlik bv shakl koeffitsiyentlari qiymatlari grafiklari (ellipsli toʻsiqlar uchun — tutash chiziqlar, prizma shakli toʻsiqlar uchun esa shtrixli chiziqlar) a/b ga bogʻliq ravishda (Q, q va Px uchun) yoki b/a (Pz uchun) 1 — gʻadir-budir ellips shaklli toʻsiq uchun, 2 — silliq toʻsiq uchun, 3 — suv osti gʻadir-budir va suv usti qismi silliq vertikal ellips shakli toʻsiqlar uchun
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
24. z, m, chuqurlikdagi vertikal silliq toʻsiqqa q, kN/m toʻlqinlardan boʻladigan, toʻlqinlar taʼsirining maksimal kuchi ostida Qmax (mazkur SHNQning 14-a rasm) boʻlishidagi chiziqli yuklanish quyidagi formula orqali aniqlanadi:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
(41)
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
bu yerda:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
qi,max va qv,max quyidagi formulalar orqali aniqlanuvchi toʻlqinlardan boʻlgan maksimal chiziqli yuklanishning inersion va tezlik komponentlari, kN/m:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
(42)
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
(43)
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
mos ravishda mazkur SHNQning 18-rasmning 1 va 2-grafiklaridan, x qiymatida ushbu SHNQning 23-bandiga muvofiq qabul qilingan toʻlqinlardan boʻladigan chiziqli yuklanishning inersion va tezlik komponentlarining mujassamlik koeffitsiyentlari.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
qxi va qxv — toʻlqinlardan boʻladigan chiziqli yuklanish koeffitsiyentlari boʻlib, mazkur SHNQning 19-rasmining a va b chizmalari boʻyicha nisbiy chuqurlikning qiymatlari boʻyicha qabul qilinadi.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
18-rasm. Inersion dxi (1-chizma) va tezlik dxv (2-chizma) komponentlari toʻlqinlardan boʻladigan gorizontal chiziqli mujassamlik koeffitsiyentlari qiymatlarining chizmasi
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
25. Hisoblangan sath ustidan toʻlqinlangan sathning ortishi n, m, quyidagi formula orqali aniqlanishi lozim:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
n = nrel h, (44)
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
bu yerda:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
hrel20-rasm boʻyicha aniqlanuvchi toʻlqinlangan sathning nisbiy ortishi.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Oʻrtacha toʻlqin chizigʻining hisoblangan sathdan Dd, m, ortishi quyidagi formula boʻyicha aniqlanishi lozim:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
, (45)
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
bu yerda:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
hc,rel — 20-rasm boʻyicha χ = 0 qiymatda aniqlanuvchi toʻlqin choʻqqisining nisbiy ortishi.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
26. Toʻlqin choʻqqisiga nisbatan istalgan holda joylashgan, vertikal silliqlangan toʻsiqqam, boʻlgan toʻlqin yuklanishlari Q va q mazkur SHNQning 36 va 41-formulalari orqali aniqlanishi kerak. Bunda, koeffitsiyentlari mazkur SHNQning 15-rasmining 1 va 2-grafigidan, ushbu SHNQning 18-rasmning 1 va 2-grafiklariga muvofiq qabul qilinishi lozim (belgilangan χ = x/λ qiymat uchun).
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
19-rasm. qxi, qxv, qzv toʻlqinlardan boʻlgan chiziqli yuklanish koeffitsiyentlari grafiklari, d/l boʻlganda, 1) 0,1, 2) 0,15, 3) 0,2, 4) 0,3, 5) 0,5, 6) 1, 7) 5 va l/h = 40 — tutash chiziqlar, l/h = 8-15 — shtrixli chiziqlar
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
27. Hisobiy suv sathidan vertikal silliqlangan toʻsiqning toʻlqinlar taʼsiridagi maksimal kuch Qmax yuklanadigan nuqtasiga boʻlgan masofa ZQ,max, m, quyidagi formula orqali aniqlanishi zarur:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
, (46)
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
bu yerda:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
di va dv — ushbu SHNQning 15-rasmining 1 va 2-chizmalaridan χ ning Qmax ga muvofiq kelishidagi qabul qilinuvchi koeffitsiyentlar;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
ZQ,i va ZQ,v — muvofiq ravishda inersion va tezlik kuchlari, m komponentlari taʼsir etuvchi nuqtalar ordinatlari boʻlib quyidagi formulalar orqali aniqlanadi:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
bu yerda:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
zi,rel va zv,rel — inersion va tezlik kuchlari komponentlari taʼsir etuvchi nuqtalarning nisbiy ordinatlari boʻlib, mazkur SHNQning 21-rasmi grafiklari boʻyicha qabul qilinadi;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
mi va mv — mazkur SHNQning 22-rasmi chizmalari boʻyicha qabul qilinuvchi faza inersion va tezlik koeffitsiyentlari.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
20-rasm. hrel koeffitsiyent qiymatlari grafigi 1 — d/l=0,5 va l/h=40 boʻlganda, 2 — d/l =0,5 va l/h =20, d/l =0,2 va l/h=40 boʻlganda, 3 — d/l =0,5 va l/h =10 boʻlganda, shuningdek d/l =0,2 va l/h=20 boʻlganda, 4 — d/l =0,2 va l/h=10 boʻlganda koeffitsiyentlar 15-rasmning 1 va 2-chizmalari boʻyicha, dxi va dxv esa 18-rasmning 1 va 2-chizmalari boʻyicha c=x/l berilgan qiymat uchun aniqlanadi
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
21-rasm. Nisbiy ordinatlar miqdorlari grafigi 1-zi,rel va 2-zv,rel
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
22-rasm. Faza inersion mi va tezlik mv koeffitsiyenti grafigi
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Hisob sathidan Q kuch taʼsir etuvchi nuqtagacha x ning toʻlqin oʻrkachidan toʻsiqqacha boʻlgan masofani zQ mazkur SHNQning 46-formula boʻyicha aniqlanadi, bunda di va dv koeffitsiyentlar mazkur SHNQning 15-rasmning 1 va 2-grafiklariga muvofiq berilgan c=x/l qiymat uchun qabul qilinishi lozim.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
2-§. Gorizontal silliq toʻsiqqa toʻlqinlardan boʻlgan yuklanishlar
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
28. Pmax, kN/m toʻlqinlardan teng taʼsir etuvchi chiziqli yuklanishning maksimal qiymatini, koʻndalang kesimi oʻlchamlari m boʻlgan va zcb, biroq va boʻlgandagi gorizontal silliq toʻsiqqa boʻlgan taʼsiri quyidagi formula orqali aniqlanishi lozim. (ushbu SHNQning 14-b rasm):
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
(49)
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
ikki holatlar uchun:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
maksimal tashkil etuvchi gorizontal chiziqli yuklanishni Px,max, kN/m, vertikal chiziqli tashkil etuvchi yuklanishning tegishli qiymatida Pz, kN/m;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
maksimal vertikal tashkil etuvchi chiziqli yuklanish Pz,max, kN/m, unga muvofiq ravishdagi chiziqli yuklanishning Px, kN/m, gorizontal tashkil etuvchisi qiymatida.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Toʻlqin choʻqqisidan toʻsiq markazigacha boʻlgan masofa x, m, maksimal chiziqli yuklanishlar taʼsirida Px,max va Pz,max, c=x/l ning nisbiy kattaligida ushbu SHNQning 18 va 23-rasmlariga muvofiq qabul qilinadi.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
23-rasm. Toʻlqinlardan, vertikal chiziqli yukning inersion δzi (1-grafiklar) va toʻliq komponentlarini yigʻindisi koeffitsiyentlari qiymati grafigi δzv — (2-grafiklar)
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
29. Toʻlqinlardan boʻladigan chiziqli yuklanishning gorizontal tashkil etuvchisi maksimal qiymatining Px,max, kN/m, gorizontal silliq toʻsiqqa taʼsiri æ ning turli qiymatlarida qabul qilinuvchi bir qator kattaliklardan quyidagi formula boʻyicha aniqlanadi:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Px,max=Pxi δxi+Pxv δxv, (50)
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
bu yerda:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Pxi, Pxvtoʻlqinlardan boʻlgan chiziqli yuklanishning gorizontal tashkil etuvchilari inersion va tezlik komponentlari boʻlib, kN/m quyidagi formulalar boʻyicha aniqlanadi:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
(51)
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
(52)
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
dxi va dxvtoʻlqinlardan boʻlgan chiziqli yuklanishning inersion va tezlik komponentlari mujassamlik koeffitsiyentlari boʻlib, ushbu SHNQning 18-rasmining 1 va 2-chizmalari boʻyicha mos ravishda ushbu SHNQning 23-bandidagi x qiymatlarida qabul qilinadi;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
— ifodalar ham mazkur SHNQning 24-bandi keltirilgan;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
bi va bv — mazkur SHNQning 17-rasmi grafiklariga muvofiq a/b gorizontal va b/a vertikal yuklanish qiymati uchun qabul qilinadi, koʻndalang kesim aylana, ellips va toʻgʻri toʻrtburchak shaklidagi toʻsiqning inersion va toʻliq koeffitsiyenti.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
30. Gorizontal silliq toʻsiqqa Pz,max, kN/m, toʻlqinlardan boʻladigan chiziqli yuklanishning vertikal tashkil etuvchisi maksimal qiymatini χ ning turli qiymatlarida olinuvchi bir qator kattaliklarida, quyidagi formula boʻyicha aniqlanishi lozim:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Pz,max=Pzi δxi + Pzv δzv, (53)
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
bu yerda:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Pzi va Pzvtoʻlqinlardan boʻlgan chiziqli yuklanishning vertikal tashkil etuvchilari inersion va tezlik komponentlari boʻlib, kN/m, quyidagi formulalar orqali aniqlanadi:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
(54)
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
(55)
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
dzi va dzv — inersion va tezlik mujassamlik koeffitsiyenti boʻlib, mazkur SHNQning 23-rasmi 1 va 2-grafiklari boʻyicha χ ning mazkur SHNQning 23-bandiga muvofiq qiymatlarida qabul qilinadi;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
qzi va qzv — toʻlqinlardan boʻlgan chiziqli yuklanish koeffitsiyenti boʻlib, mos ravishda mazkur SHNQning 19-rasmi v va g grafiklari boʻyicha nisbiy ordinatalar qiymatlarida qabul qilinadi:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
βi va βv — ifodalar mazkur SHNQning 29-bandi kabi boʻladi.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
31. Toʻlqin choʻqqisiga nisbatan istalgan holatda x joylashgan gorizontal silliq toʻsiqqa toʻlqinlardan boʻladigan chiziqli yuklanishni tashkil etuvchi gorizontal Px, kN/m yoki Pz, kN/m larning qiymatlari mos ravishda mazkur SHNQning 50 yoki 53-formulalari orqali aniqlanishi, bunda, mujassamlik koeffitsiyentlari mazkur SHNQning 18 va 23-rasmlaridagi grafiklar boʻyicha berilgan qiymatlar kabi qabul qilinadi.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
32. Toʻlqinlardan boʻladigan teng taʼsir etuvchi chiziqli yuklanishlar maksimal qiymati Pmax, kN/m ning tubda yotuvchi silindrik toʻsiqqa taʼsiri mazkur SHNQning 14-b rasmiga koʻra uning diametri m mazkur SHNQning 49-formulasi boʻyicha mazkur SHNQning 28-bandida keltirilgan holat uchun aniqlanishi lozim.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
33. Tubda yotuvchi silindrik toʻsiqqa taʼsir etuvchi maksimal gorizontal Px,max, kN/m, va mos ravishdagi vertikal Pz, kN/m toʻlqinlardan boʻlgan chiziqli yuklanish proyeksiyalari quyidagi formulalar orqali aniqlanishi lozim:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Px,max=Pxiδxi+Pxvδxv; (56)
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
(57)
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
bu yerda:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Pxi va Pxv — toʻlqinlardan boʻlgan chiziqli yuklanishning kN/m, gorizontal tashkil etuvchisining mos ravishdagi inersion va tezlik komponentlari boʻlib, quyidagi formula orqali aniqlanadi:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
(58)
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
(59)
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
— ifodalar ushbu SHNQning 29-bandi kabi.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Toʻlqinlardan boʻlgan chiziqli yuklanishning maksimal vertikal Px,max, kN/m va mos ravishda gorizontal Px, kN/m proyeksiyalari teng deb olinishi lozim.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
3-§. Vertikal silliq toʻsiqqa parchalanuvchi toʻlqinlardan boʻladigan yuklanishlar
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
34. Diametri D ≤ 0,4dcr, m boʻlgan vertikal silindrik toʻsiqqa, parchalanuvchi (buziluvchi) toʻlqinlarning taʼsiridan Qcr,max, kN, maksimal kuchini, toʻlqin oʻrkachidan bir qator holatlari uchun hosil qilingan toʻlqinlar taʼsirlari kuchining ayrim qiymatlari boʻyicha (24-a rasm) 0,1x/dt, oraliqda x/dt=0 dan boshlab aniqlanishi, bunda x — parchalanuvchi toʻlqin oʻrkachidan vertikal silindrik toʻsiq oʻqigacha boʻlgan masofa hisoblanadi.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Silindrik toʻsiqning toʻlqin choʻqqisiga nisbatan istalgan holati uchun toʻlqinlar taʼsir kuchi Qcr, kN quyidagi formula orqali aniqlanadi:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Qcr = Qi,cr + Qv,cr, (60)
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
bu yerda:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Qi,cr va Qv,crparchalanuvchi toʻlqinlar taʼsirida boʻlgan kuchlarning inersion va tezlik komponentlari kN boʻlib quyidagi formulalar orqali aniqlanadi:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
(61)
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
(62)
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
bu yerda:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
dt — toʻlqin etagi ostidagi suv chuqurligi m:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
dt = dcr — (hsurηs,sur) (63)
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
ga teng deb olinadi (ushbu SHNQning 24-a rasmida keltirilgan);
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
hsur £ 0,8 shartga rioya qilinishi bilan sayoz suv doirasidagi toʻlqinning birinchi bor yopirilishidagi (shaklini oʻzgartirgan) toʻlqin balandligi, m;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
ηs,sur — toʻlqin choʻqqisini suvning hisob sathidan koʻtarilishi (birinchi yopirilishida), m;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
dzi va dzv — inersion va tezlik koeffitsiyenti boʻlib, mazkur SHNQning 24-b rasmi grafiklari boʻyicha qabul qilinadi.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
24-rasm. Parchalanuvchi toʻlqinlardan boʻlgan yuklanishlarni aniqlash grafigi va di,cr1-egri chiziq, dv,cr — 2-egri chiziq koeffitsiyentlar qiymatlari grafigi
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
35. Parchalanuvchi toʻlqinlardan boʻlgan chiziqli yuklanishni, qcr, kN/m, z, m chuqurlikdagi hisob sathidan mazkur SHNQning 24-a-rasmiga muvofiq toʻsiq oʻqining toʻlqin choʻqqisidan x/dt nisbiy uzoqlashuvidagi vertikal silindrik toʻsiqqa taʼsir kuchi quyidagi formula orqali aniqlanishi kerak:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
qcr = qi,cr + qv,cr (64)
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
bu yerda:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
qi,cr va qv,cr — parchalanuvchi toʻlqinlardan boʻlgan chiziqli yuklanish inersion va tezlik komponentlarining, kN/m, vertikal toʻsiqqa taʼsiri quyidagi formulalar orqali aniqlanadi:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
(65)
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
(66)
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
bu yerda:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
i,cr va v,cr — inersion va tezlik koeffitsiyentlari boʻlib, mazkur SHNQning 25-rasmi a va b chizmalari boʻyicha muvofiq ravishda nisbiy chuqurlik qiymatlarida qabul qilinadi:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
25-rasm. Inersion i,cr va tezlik v,cr koeffitsiyentlari qiymatlari grafigi
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
δi,cr (24-b rasm) va i,cr (25-a rasm) koeffitsiyentlarini x/dt >0 boʻlganda musbat va x/dt <0 boʻlganda manfiy deb olinadi.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
4-§. Silliq elementlardan boʻlgan ikki boshi ochiq boʻlgan gidrotexnika inshootlariga toʻlqinlardan yuklanishlar
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
36. Sterjen tizimi koʻrinishidagi ikki boshi ochiq gidrotexnika inshootlariga toʻlqinlar yuklanishlarini har qaysi elementni hisoblanuvchi toʻlqin kesimiga nisbatan turgan holatini hisobga olgan holda mazkur SHNQning 23 — 31-bandlariga muvofiq aniqlangan yuklanishlarni jamlash orqali hosil qilinadi.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Gidrotexnika inshooti elementining eng katta diametri D, m, da uni elementlar oʻqlari orasidagi masofa l, m, 3D yoki undan katta boʻlganda, alohida joylashgan silliq toʻsiq deb hisoblash lozim.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
l<3D boʻlganda esa gidrotexnika inshootining alohida elementi uchun hosil qilingan toʻlqin yuklanishini, koʻlam boʻyicha yaqinlashish koeffitsiyentiga ψ t hamda quyidagi 16-jadval boʻyicha qabul qilinuvchi toʻlqinlar nuri ψ i ga koʻpaytirish lozim.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element

 

 

 

 

16-jadval

Toʻsiqlar oʻqlari orasidagi nisbiy masofa l/D

Nisbiy diametrlar D/l qiymatlaridagi yaqinlashish koeffitsiyentlari ψ t i ψ i

ψt

ψl

0,1

0,05

0,1

0,05

3

1

1

1

1

2.5

1

1.05

1

0.98

2

1.04

1.15

0.97

0.92

1.5

1.2

1.4

0.87

0.8

1.25

1.4

1.65

0.72

0.68

Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
37. Ikki boshi ochiq gidrotexnika inshootining qiya elementiga toʻlqinlardan yuklanishni tashkil etuvchi gorizontal va vertikal epyuralari orqali hisoblanishi, ular ordinatlari hisob sathi ostida chuqurlashish va hisobiy toʻlqin choʻqqisidan elementning alohida qismlarini uzoqlashuvini hisobga olgan holda mazkur SHNQning 31-bandiga muvofiq aniqlanishi lozim.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Gidrotexnika inshootining elementlariga 25° dan kichik boʻlgan burchak ostida gorizontalga yoki vertikalga ogʻma holda boʻlgan toʻlqinlar yuklanishlarini mazkur SHNQning 26 va 31-bandlariga muvofiq ham vertikal ham gorizontal silliq toʻsiqqa nisbatan aniqlashga yoʻl qoʻyiladi.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
38. Silliq elementlardan boʻlgan ikki boshi ochiq gidrotexnika inshootlariga doimiy boʻlmagan shamol toʻlqinlari taʼsiridan boʻlgan dinamik yuklanishni mazkur SHNQning 36 va 37-bandlariga muvofiq olingan tizimda balandlik bilan taʼminlangan va oʻrtacha uzunlikdagi toʻlqinlardan boʻlgan statik yuklanish qiymatini mazkur SHNQning 17-jadvali boʻyicha qabul qilinuvchi dinamiklik koeffitsiyenti — k d ga koʻpaytirish orqali aniqlanadi.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element

 

 

 

 

17-jadval

Davrlar nisbati Tc /T

0,01

0,1

0,2

0,3

kd dinamiklik koeffitsiyenti

1

1,15

1,2

1,3

Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Tc — gidrotexnika inshootining oʻz tebranish davri, s;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
T — oʻrtacha toʻlqin davri, s.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Davrlar nisbati boʻlganda, gidrotexnika inshootining dinamik hisobi bajarilishi lozim.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
5-§. Katta diametrli vertikal silindrlarga toʻlqinlardan yuklanishlar (maxsus holatlar)
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
39. Tosh-shagʻal yoki tosh tashlangan asos ustida joylashgan vertikal yumaloq silindrik toʻsiqning butunligicha tubiga nisbiy toʻlqin bosimidan boʻlgan tubining markaziga nisbatan maksimal agʻdaruvchi moment Mz,por, kN•m quyidagi formula orqali aniqlanadi:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
(67)
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
bu yerda:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
bporquyidagi 18-jadval boʻyicha qabul qilinuvchi asosning oʻtkazishini hisobga olgandagi agʻdaruvchi moment koeffitsiyenti.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element

 

 

 

 

 

 

 

18-jadval

D/λ

0,2

0,3

0,4

0,5

0,6

0,7

0,8

βpor

1,02

1,30

1,39

1,39

1,34

1,29

1,23

Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
40. Tubining markaziga nisbatan toʻsiqqa taʼsir koʻrsatuvchi toʻla maksimal agʻdaruvchi momenti ikki moment yigʻindisi Mz,por mazkur SHNQning 67-formulasi orqali va maksimal kuchdan boʻlgan moment Qmax orqali aniqlanadi:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
(68)
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
bu yerda:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Cq — quyidagi 19-jadval boʻyicha qabul qilinuvchi koeffitsiyent.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element

 

 

 

 

 

 

 

19-jadval

D/λ

0,2

0,3

0,4

0,5

0,6

0,7

0,8

Cq

0,93

1,07

1,05

0,98

0,90

0,84

0,79

Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
41. Gorizontal kuch Qmax maksimum sarfidagi z³0 chuqurlikda boʻlgan vertikal yumaloq silindrik toʻsiq yuzasi nuqtasida boʻladigan toʻlqin bosimi r, kPa, quyidagi formula orqali aniqlanishi lozim:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
(69)
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
bu yerda:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
χ — ushbu SHNQning 20-jadvali boʻyicha qabul qilinuvchi taqsimlanish koeffitsiyenti.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element

 

 

 

20-jadval

θ, grad

D/l boʻlganda c koeffitsiyenti qiymatlari

0,2

0,3

0,4

0

0,73

0,85

0,86

15

0,7

0,83

0,85

30

0,68

0,81

0,84

45

0,6

0,74

0,8

60

0,5

0,65

0,7

75

0,35

0,51

0,55

90

0,22

0,34

0,34

105

0,03

0,11

0,1

120

-0,09

-0,08

-0,1

135

-0,23

-0,23

-0,23

150

-0,32

-0,36

-0,33

165

-0,37

-0,42

-0,38

180

-0,41

-0,45

-0,4

Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Izoh: q — keluvchi toʻlqin nuri bilan toʻsiq markazidan qurilayotgan nuqtaga qarab yoʻnalgan yoʻnalish orasidagi burchak (silindrning old tashkil etuvchisi uchun q = 0).
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Suvning hisob sathidan yuqorisida yotgan nuqtalardagi r bosim c >0 boʻlganda (z<0) mazkur SHNQning 69-formulasi orqali aniqlanuvchi z =0 sathda chiziqli jadval r, hamda r =0 orasida z = — ch sathda, c <0 boʻlganda esa 0 < z < -ch nuqtalar uchun ham chiziqli jadval r = 0 z = 0 boʻlganda va r oraligʻida 69-formula orqali aniqlanuvchi z = -ch boʻlganda qabul qilinadi.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
42. Toʻsiq doirasi aylanasida joylashgan (Ø = 90° va 270°) nuqtalardagi va toʻsiq oldida toʻsiq aylanasidan masofada (Ø = 0°) boʻlgan nuqtalardagi maksimal tub tezligi Vb,max, m/s, quyidagi formula orqali aniqlanadi:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
(70),
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
bu yerda:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
φv koeffitsiyent mazkur SHNQning 21-jadvali boʻyicha olinadi.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element

 

 

 

21-jadval

Hisob nuqtalari holati

φv koeffitsiyentining D/l boʻlgandagi qiymati

0,2

0,3

0,4

Aylana toʻsiqlarga

0,98

0,87

0,77

Toʻsiq oldida

0,67

0,75

0,75

Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
5-bob. Qirgʻoq mahkamlash gidrotexnika inshootlariga shamol toʻlqinlari va kanal qirgʻoqlariga kema toʻlqinlari yuklanishlari
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
1-§. Qirgʻoq mahkamlash gidrotexnika inshootlariga shamol toʻlqinlaridan yuklanishlar
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
43. Toʻlqin yotiqligidagi undan boʻladigan teng taʼsir etuvchi chiziqli yuklanish bilan suv osti toʻlqin sindirgichiga taʼsiri gorizontal Rx, kN/m va vertikal Pz hamda Pc, kN/m, proyeksiyalarining maksimal qiymatlarini yon tomon va muallaqlashtiruvchi toʻlqin bosimi epyuralari boʻyicha mazkur SHNQning 26-rasmiga koʻra qabul qilish lozim, bunda R, kPa qiymat, z ga bogʻliq holda tubning nishabi i hisobga olingani holda quyidagi formula orqali aniqlanishi lozim:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
26-rasm. Suv osti toʻlqin sindirgichga boʻlgan toʻlqin bosimi epyuralari
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
tub nishabi i £ 0,04 boʻlganda:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
z = z1 boʻlganda z < z2, p1 = pg(z1z4); (71)
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
z1z2 boʻlganda, p1 = p2; (72)
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
z = z2, (73)
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
z = z3 =d, p3 = kwp2 (74)
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
tub nishabi i > 0,04 boʻlganda: z=z1, p1 71 va 72-formulalari orqali aniqlanadi;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
z = z2, p2 = pg(z2z4) (75)
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
z = z3 = d, p3 = p2 (76)
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
bu yerda:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
z1 — gidrotexnika inshooti yuqorisi ordinati, m;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
z2 — ushbu SHNQning 22-jadvali boʻyicha toʻlqin tagi ordinati, m;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
kw — mazkur SHNQning 23-jadvali boʻyicha qabul qilinuvchi koeffitsiyent;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
z4 — suv osti toʻlqin sindirgich ortidagi suv sathi ordinati, m boʻlib, quyidagi formula orqali aniqlanadi:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
z4 = — krd(z1z5) + z1; (77)
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
krdushbu SHNQning 22-jadvali boʻyicha qabul qilinuvchi koeffitsiyent;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
z5 — mazkur SHNQning 22-jadvali boʻyicha qabul qilinuvchi suv osti toʻlqin sindirgichi oldidagi toʻlqin oʻrkachi ordinati.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element

 

 

 

 

 

 

22-jadval

Toʻlqinning nisbiy balandligi h/d

0,4

0,5

0,6

0,7

0,8

0,9

1

Toʻlqin tagining nisbiy pasayishi z2/d

0,14

0,17

0,20

0,22

0,24

0,26

0,28

Toʻlqin oʻrkachining nisbiy koʻtarilishi z5/d

-0,13

-0,16

-0,20

-0,24

-0,28

-0,32

-0,37

krd koeffitsiyenti

0,76

0,73

0,69

0,66

0,63

0,60

0,57

Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
44. Qirgʻoq mahkamlash gidrotexnika inshooti oldidagi maksimal tub tezligi Vb,max, m/s, u 12-formula orqali aniqlanadi ksl koeffitsiyenti quyidagicha qabul qilinishi lozim:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
vertikal yoki katta qiyalikka ega boʻlgan devor uchun mazkur SHNQning 23-jadvali boʻyicha;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
suv osti toʻlqin sindirgich uchun mazkur SHNQning 24-jadvali boʻyicha.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element

 

 

 

 

 

 

 

 

23-jadval

Toʻlqin yotiqligi /h

8

10

15

20

25

30

35

kw koeffitsiyenti

0,73

0,75

0,8

0,85

0,9

0,95

1

Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element

 

 

 

 

24-jadval

Toʻlqinning nisbiy uzunligi /d

≤5

10

15

20 va katta

ksl koeffitsiyenti

0,5

0,7

0,9

1,1

Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Parchalanuvchi va qirgʻoqqa uriluvchi toʻlqinlarda qirgʻoq mahkamlash gidrotexnika inshootlari oldidagi suvning maksimal tub tezligi Vb,max, m/s, muvofiq ravishda 18 va 24-formulalari orqali aniqlanishi lozim.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Yuvib ketmaydigan tub tezliklari yoʻl qoʻyilgan qiymatlari ushbu SHNQning 22-bandiga asosan qabul qilinishi lozim.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
45. Vertikal toʻlqindan himoyalash devoriga parchalanuvchi va uziluvchi toʻlqinlar teng taʼsir etuvchi chiziqli yuklanishlari gorizontal Px, kN/m, va vertikal Pz, kN/m, proyeksiyalari maksimal qiymatlari (qirgʻoq tomondan grunt agʻdarmasi mavjud boʻlmaganda) yon tomon va muallaqlashtiruvchi toʻlqin bosimlari epyuralari mazkur SHNQning 27-rasmi boʻyicha qabul qilinadi, bunda p, kPa, va nc m qiymatlar gidrotexnika inshooti joylashgan yerga bogʻliq holda aniqlanishi lozim.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Gidrotexnika inshootining suv yoʻli yopilgan oxirgi qirgʻoq toʻlqinlari bostirib keluvchi joyida joylashishida mazkur SHNQning 27-a rasmiga koʻra quyidagi formula orqali aniqlanadi:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
(78)
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
(79)
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Gidrotexnika inshootini urez zonasi oldida joylashishida (mazkur SHNQning 27-b rasmi) quyidagi formulalar orqali aniqlanadi:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
(80)
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
(81)
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Gidrotexnika inshootini urez chizigʻi tashqarisida toʻlqinlarni qirgʻoqqa urilish doirasida mazkur SHNQning 27-v rasmiga koʻra quyidagi formula orqali aniqlanadi:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
(82)
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
(83)
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
bu yerda:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
hc — toʻlqin oʻrkachini toʻlqindan himoya devori tik tekisligi hisobiy sathidan ortishi, m;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
hbr — parchalanuvchi (buziluvchi) toʻlqinlar balandligi, m;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
an — toʻlqinni oxirgi bosib keluvchi tekisligidan urez chizigʻigacha boʻlgan masofa, m;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
ai — toʻlqinni oxirgi bosib keluvchi tekisligidan gidrotexnika inshootigacha boʻlgan masofa, m;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
al — suvning urez chizigʻidan gidrotexnika inshootigacha boʻlgan masofa, m;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
ar — suvning urez chiziqdan buzilgan toʻlqinlarni qirgʻoqqa urilish chegarasigacha boʻlgan masofa (gidrotexnika inshooti mavjud boʻlmaganida), m quyidagi formula orqali aniqlanadi:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
ar = h run1foiz ctgφ, (84)
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
hrun1foizqirgʻoqqa keluvchi toʻlqinlar balandligi, m boʻlib, mazkur SHNQning 17-bandi boʻyicha aniqlanadi.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
27-rasm. Vertikal toʻlqindan himoya devoriga, gidrotexnika inshootining quyidagicha joylashuvida toʻlqin bosimi epyuralari: a — qirgʻoqqa urilish toʻlqini doirasida, b — urez chizigʻi doirasida, v — urez chizigʻidan tashqarida
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element

 

 

 

 

25-jadval

Gidrotexnika inshooti yuqorisi ordinati z1,m

-0,3h

0,0

+0,3h

+0,65h

kzd koeffitsiyenti

0,95

0,85

0,8

0,5

Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Izohlar:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
1. Agar gidrotexnika inshooti yuqorisi ordinati z1>> -0,3h, m, boʻlsa (78), (80) va (82) formulalar orqali aniqlanuvchi toʻlqin bosimi qiymatini ushbu SHNQning 25-jadvali boʻyicha qabul qilinadigan kzd koeffitsiyentga koʻpaytirish lozim.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
2. Qirgʻoqqa uriluvchi toʻlqindan himoya devoriga boʻlgan yuklanish, ularni toʻlqin urilish doirasida joylashishi ushbu SHNQning 12-bandiga asosan aniqlanadi.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
46. Vertikal toʻlqindan himoya devoriga (qirgʻoq tomondan grunt agʻdarish orqali) buzilgan toʻlqinlardan teng taʼsir qiluvchi chiziqli yuklanishlar proyeksiyalari gorizontal Px, kN/m va vertikal Pz, kN/m maksimal qiymatlarini, toʻlqinlarni qaytishida yon tomon va muallaqlashtiruvchi toʻlqin bosimi mazkur SHNQning 28-rasmiga muvofiq epyuralari boʻyicha qabul qilinishi, bunda pr, kPa qiymat quyidagi formula orqali aniqlanishi lozim:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
pr = pgzr — 0,75hbr) (85)
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
bu yerda:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Δzr — toʻlqin qaytishida vertikal devor oldida suvning yuzasi hisob sathidan pasayishi boʻlib, suv chizigʻidan gidrotexnika inshootigacha boʻlgan al masofaga bogʻliq ravishda, al ≥ 3hbr Δzr = 0 va al < 3hbr Δzr = 0,25 hbr boʻlgan holatlarda qabul qilinadi.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
28-rasm. Vertikal toʻlqindan himoya devoriga toʻlqin qaytishidagi toʻlqin bosimi epyuralari
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
47. Toʻlqin bosimi p, kPa, devorning egri chiziqli qismida mazkur SHNQning 44-bandiga muvofiq vertikal devorga boʻlgan toʻlqin bosimi epyurasi boʻyicha bu epyurani quyidagi 29-rasmga koʻra egri chiziqli yuzaga boʻlgan normal boʻyicha yoʻnaltirish orqali qabul qilinishi lozim.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
29-rasm. Toʻlqindan himoya devorining egri chiziqli qismidagi toʻlqin bosimi epyurasi
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
48. Qirgʻoq himoyalagich elementiga toʻlqinlardan teng taʼsir etuvchi chiziqli yuklanish proyeksiyalari gorizontal Px,ext, Px,int, kN va vertikal Pz, kN maksimal qiymatlari yon tomon va muallaqlashtiruvchi toʻlqin bosimi mazkur SHNQning 30-rasmiga koʻra epyuralari boʻyicha qabul qilinishi lozim, bunda qirgʻoq himoyalagich tashqi pext, kPa va soya tomon pint, kPa, qirralariga toʻlqin bosimi qiymatlari va toʻlqin oʻrkachining muvofiq holdagi koʻtarilishlari ηext, m, va ηint, m, quyidagi formulalar orqali aniqlanishi lozim:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
(86)
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
(87)
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
bu yerda:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
kα — mazkur SHNQning 26-jadvali orqali qabul qilinuvchi toʻlqin koʻlamini qirgʻoq himoyalagichga yaqinlashib kelish burchagiga bogʻliq boʻlgan koeffitsiyent.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
30-rasm. Qirgʻoq himoyalagichga boʻlgan toʻlqin bosimi epyurasi
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element

 

 

 

 

 

26-jadval

Qirgʻoq himoyalagich yogʻi

ctgα

l/ qiymatida kα koeffitsiyent

0,03 va kam

0,05

0,1

0,2 va koʻp

Tashqi soya yoqi

-

1

0,75

0,65

0,6

0

1

0,75

0,65

0,6

0,2

0,45

1,45

0,45

0,45

0,5

0,29

0,22

0,30

0,35

1

0

0

0

0

Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
2-§. Kanal qirgʻoqlari mahkamlanishlariga kema toʻlqinlaridan yuklanishlar
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
49. Kema toʻlqini balandligini hsh, m quyidagi formula orqali aniqlanishi lozim:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
(88)
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
bu yerda:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
ds va lu — kemaning oʻtirishi va uzunligi, m;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
δ — kemaning suv sigʻimining toʻliqlik koeffitsiyenti;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Vadm — kemaning foydalanish talablari boʻyicha yoʻl qoʻyiluvchi tezligi, m/s boʻlib, quyidagi formula orqali aniqlanadi:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
(89)
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
ka — kemaning koʻndalang kesim yuzasining kanalning tirik kesimi yuzasiga boʻlgan nisbati A, m2;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
b — kanalning suv urezi boʻyicha kengligi, m.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
50. Kema toʻlqinini qiyalikka borish balandligini hrsh mazkur SHNQning 31-rasmiga koʻra quyidagi formula orqali aniqlanadi:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
(90)
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
bu yerda:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
βsltekis plitalar bilan qoplangan qiyaliklar uchun 1,4 ga teng boʻlgan, tosh yotqizish bilan — 1,0 va tosh tashlash bilan — 0,8 deb qabul qilinuvchi koeffitsiyent.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
51. Kemalar toʻlqinidan boʻladigan chiziqli yuklanishning maksimal qiymati kanal qirgʻoqlari mahkamlanishlari uchun R, kN/m toʻlqin bosimi epyuralari boʻyicha qabul qilinishi lozim (mazkur SHNQning 31-rasmi). Bunda, p, kPa qiymatlar z ga bogʻliq holda quyidagi formulalar orqali aniqlanadi:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
plitalar bilan mahkamlangan qiyalikka toʻlqinni urilishida (31-a rasm):
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
(91)
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
(92)
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
(93)
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
plitalar bilan mahkamlangan qiyalikdan toʻlqin qaytishida (31-b rasm):
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
(94)
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
(95)
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
(96)
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
vertikal devor oldidan suv toʻlqinlanib oqishida (31-v rasm):
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
(97)
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
(98)
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
(99)
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
(100)
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
bu yerda:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
dinf — qiyalik mahkamlanishning tag chuqurligi, m;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
dh — qoziq qoqilish chuqurligi, m;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
filtratsiya oqibatida kanal qirgʻogʻining mahkamlash yerlaridan boshqa joylarda suv sathining pasayishi m quyidagilarga teng qilib qabul qilinadi:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
0,25 hsh — qiyalik boʻyicha mahkamlangan, suv hisob sathidan 4 m dan kam boʻlmagan uzunlikda suv oʻtkazmaydigan tayanch bilan;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
0,2 hsh — qiyalik boʻyicha mahkamlangan, suv hisob sathidan 4 m dan katta uzunlikda, tosh koʻrinishidagi tayanch bilan;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
0,1 hshtish-tirnoqli vertikal devor uchun.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
31-rasm. Qirgʻoq kanallari mahkamlanishlariga kema toʻlqinlari bosimi epyuralari: a — qiyalikka toʻlqinni urilishida, b — qiyalikdan toʻlqin qaytishida, v-vertikal devor oldidan suv toʻlqinlanib oqishida
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
6-bob. Gidrotexnika inshootlariga kemalardan (suzuvchi obyektlardan) boʻladigan yuklanishlar
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
1-§. Asosiy talablar
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
52. Gidrotexnika inshootlarini kemalardan (suzuvchi obyektlardan) boʻladigan yuklanishni hisoblashda quyidagilar aniqlanishi lozim:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
mazkur SHNQning 49 — 51-bandlariga muvofiq suzuvchi obyektlarga shamol, oqim va toʻlqinlardan boʻladigan yuklanishlar;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
kema bogʻlangan gidrotexnika inshootlariga shamol, oqim va toʻlqinlar taʼsirida qirgʻoq gidrotexnika inshootiga yonlari bilan tegishidan boʻladigan yuklanishlar;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
kemaning bogʻlash gidrotexnika inshootiga yoni bilan yaqinlashib kelishida boʻladigan yuklanishlar;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
kemaga shamol va oqimni taʼsir qilishida bogʻlovchi arqonni tortilish — taranglashishidan boʻladigan yuklanishlar.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
2-§. Suzuvchi obyektlarga shamol, oqim va toʻlqinlardan boʻladigan yuklanishlar
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
53. Suzuvchi obyektlarga shamol taʼsiridan boʻlgan kuchlarni tashkil etuvchilari, koʻndalang Wq, kN va uzunasiga Wn, kN quyidagi formulalar orqali aniqlanadi:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
arqondan boʻshatilgan kemalar va suzuvchi bogʻlash joylar uchun:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Wq = 73.6 10−5 Aqq ξ; (101)
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Wn = 49.0·10−5 An n ξ; (102)
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
suzuvchi kema ustaxonalari uchun
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Wq = 79.5 10−5 Aqq (103)
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Wn =79.5 10−5 Ann, (104)
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
bu yerda:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Aq va An — suzuvchi obyektlarning yelkanligini (siluetlarini) muvofiq holdagi yon va old suv usti yuzalari, m2;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Vq va Vn — kema qatnovi davrida 2 foiz shamol tezligi taʼminlanishining mos ravishda koʻndalang va uzunasiga tashkil etuvchilari, m/s;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
ξ — ushbu SHNQning 27-jadvali boʻyicha qabul qilinuvchi koeffitsiyent boʻlib, unda ah — suzuvchi obyektning suv usti qismining koʻndalang va uzuna siluetlarining eng katta gorizontal oʻlchami.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Yelkanlik yuzalari shamol kelish tomonga joylashgan ekranlashtiruvchi toʻsiqlar yuzalarini hisobga olgan holda aniqlanadi.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element

 

 

 

27-jadval

Suzuvchi obyekt siluetining eng katta oʻlchami ah, m

25gacha

50

100 va katta

ξ koeffitsiyenti

1,00

0,80

0,65

Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
54. Suzuvchi obyektga oqimni taʼsiridan boʻlgan kuchning koʻndalang Qw, kN va uzunasiga Nw, kN tashkil etuvchilari quyidagi formula orqali aniqlanishi kerak:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Qw =0.59 Alt ; (105)
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
N w =0.59 Alt (106)
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
bu yerda:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Al va At — suzuvchi obyektlarning mos ravishdagi yon va old tomoni suv osti yelkanlik yuzalari, m;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Vt va Vlkema qatnovi mavsumi davrining 2 foiz taʼminlangan koʻndalang va uzuna oqim tezligi tashkil etuvchilari, m/s.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
55. Suzuvchi obyektlarga toʻlqinlar taʼsiridan boʻladigan koʻndalang Q, kN va uzuna N, kN gorizontal kuchlarni amplitudasining maksimal qiymati boʻlib quyidagi formula orqali aniqlanishi kerak:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Q = x γ1 ρghAl, (107)
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
N = x ρ ghAt, (108)
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
bu yerda:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
c — mazkur SHNQning 32-rasmi boʻyicha qabul qilinuvchi koeffitsiyent, unda ds — suzuvchi obyektning oʻtirishi, m;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
γ1 — mazkur SHNQning 28-jadvali orqali qabul qilinadigan koeffitsiyent, unda al — suzuvchi obyektning suv osti qismining uzuna siluetining eng katta gorizontal oʻlchami, m;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
h — tizimda 5 foiz taʼminlanganlik bilan toʻlqinlar balandligi, m;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Al va At — belgilanishlar mazkur SHNQning 54-bandida keltirilgan kabi boʻlishi kerak.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
32-rasm. æ koeffitsiyentining qiymatlari grafigi
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element

28-jadval

al/λ

0,5 va kam

1

2

3

4 va undan ortiq

γ1 koeffitsiyenti

1

0,73

0,5

0,42

0,4

Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Izoh. Toʻlqinli yuklanishning oʻzgarish davrini oʻrtacha toʻlqinlar davriga teng deb qabul qilinishi kerak.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
56. Gidrotexnika inshootlarini suzuvchi obyektlardan pallarga uzatiluvchi yuklanishlarini, kema bogʻlash joylari asosi qismlarni va ankerli tayanchlarni (qabul qilingan miqdorga, kalibrni va bogʻlanishlar uzunligini, bogʻlamlarni tarangliklarini dastlabki holati qiymatlari, osilgan yuklar massalari va ularning mahkamlangan joylari) hisoblashlarda quyidagilar aniqlanishi lozim:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
gidrotexnika inshootiga va ankerli tayanchlarga tushadigan gorizontal va vertikal yuklanishlar;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
bogʻlangandagi eng katta kuchlanishlar;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
suzuvchi obyektlarning harakatlanishi.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Suv omborlarida mahkamlash elementlaridagi kuchlanishlarni aniqlashni suvning eng baland va past sathlarida amalga oshirilishi lozim.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
57. Ankerli tayanchlarga boʻlgan yuklanishlar, bogʻlanganlardagi kuchlanishlar va suzuvchi obyektlarning harakatlanishini toʻlqinlar taʼsirlari dinamikasini hisobga olgan holda aniqlanishi lozim.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
3-§. Gidrotexnika inshootiga bogʻlangan kemaning yoni bilan tegish yuklanishi
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
58. Bogʻlangan kemaning shamol, suv oqimi va toʻlqinlar taʼsirida gidrotexnika inshootiga koʻrsatadigan chiziqli yuklanishini q, kN/m balandligi mazkur SHNQning 29-jadvali boʻyicha yoʻl qoʻyiladigan qiymatlardan ortiq boʻlganda quyidagi formula orqali aniqlanishi kerak:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
(109)
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
bu yerda:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Qtot — oqimning shamolidan va toʻlqinlarning yigʻindisi taʼsiridan koʻndalang kuch, kN boʻlib mazkur SHNQning 53, 54, 55 va 57-bandlariga muvofiq aniqlanadi;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
— kemaning gidrotexnika inshooti bilan tutashish qismi uzunligi, m boʻlib, kema bogʻlash joy uzunligi L, m va kema bortining toʻgʻri chiziqli qismi l m nisbatlariga bogʻliq ravishda qabul qilinadi:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
L l boʻlganda ld = l;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
L < l boʻlganda ld = L.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Bir nechta tayanchlardan yoki pallardan tashkil topgan kema bogʻlash joyi koʻlami uchun bogʻlangan kemadan boʻladigan yuklanishning taqsimlanishini, kema bortining toʻgʻri chiziqli qismiga mos keluvchi joylaridagina qabul qilinadi.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element

 

 

 

 

29-jadval

Toʻlqinlar koʻlami burchagini kema diametral tekisligiga yondashish burchagi a, grad

Hisobiy suv siqib chiqarish bilan kema uchun toʻlqinlar yoʻl qoʻyiluvchi h5foiz, m, balandligi, D, ming t.

2 gacha

5

10

20

45 gacha

0,6

0,7

0,9

1,1

90

0,9

1,2

1,5

1,8

Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
4-§. Kemaning gidrotexnika inshootiga yaqinlashishida yon orqali beradigan yuklanishlari
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
59. Kemaning bandargoh bogʻlash gidrotexnika inshootiga yondashib kelishidagi, kema yon urilishi kinetik energiyasi Eq, kDj quyidagi formula orqali aniqlanadi:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
(110)
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
bu yerda:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
D — kemaning hisobiy suv siqib chiqarishi, t;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
V — mazkur SHNQning 30-jadvali boʻyicha qabul qilinuvchi kemaning yondashib kelish tezligi (gidrotexnika inshooti yuzasiga) moʻtadil tashkil etuvchisi, m/s;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Ψ — ushbu SHNQning 31-jadvali boʻyicha qabul qilinuvchi koeffitsiyent, bunda posangi yoki boʻsh holda bogʻlanuvchi kemalar uchun y ning jadval qiymatlari 15 foizga kamaytirilishi kerak.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element

 

 

 

30-jadval

Hisobiy suv siqib chiqarishi, D, ming t

2 gacha

5

10

Kemaning yondashish tezligi moʻtadil tashkil etuvchisi, V, m/s

0,2

0,15

0,1

Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element

 

31-jadval

Kema bogʻlash gidrotexnika inshootlari qurilmalari

Kemalar uchun y koeffitsiyenti

Oddiy yoki shakldor massivlardan qirgʻoqboʻylar, massiv-gigantlar, katta diametrli qobiqlar va burchak turidagi qirgʻoqboʻylar, old, tish-tirnoqli qoziq tayanchlardagi qirgʻoqboʻylar

0,30

Estakada yoki koʻprik turidagi qirgʻoqboʻylar, orqa tish-tirnoqli qoziq tayanchlardagi qirgʻoqboʻylar

0,40

Estakada yoki koʻprik turidagi pirslar, bogʻlash pallari

0,45

Bogʻlash pallari bosh yoki aylantirma pallar

-

Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
33-rasm. Uruvchi moslamasining (va kema bogʻlash gidrotexnika inshooti) bogʻliqlik deformatsiyalari grafigini tuzish sxemasi:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
aEtot energiyadan;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
bFg — yuklanishdan.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
60. Kemaning gidrotexnika inshootiga yondashib kelishida uning yon urilishidan boʻladigan koʻndalang gorizontal kuchni Fq, kN, kemaning yon urilishi energiyasi Eq, kDj berilgan qiymatlari uchun mazkur SHNQning 33-rasmi chizmasiga muvofiq yoʻnalish strelkalari bilan shtrix chiziqlar yoʻnalishi boʻyicha aniqlanadi.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Deformatsiyaning jami energiyasi Etot, kJ, uruvchi moslamalarining deformatsiyasi yigʻma energiyasi Ee, kJ va kema bogʻlash gidrotexnika inshooti deformatsiyasi energiyasini Ei, kJ oʻz ichiga olishi lozim, Ee³10Ei boʻlganda, Ei ni hisobga olmaslikka yoʻl qoʻyiladi.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Kema bogʻlash gidrotexnika inshooti deformatsiyasi energiyasi Ei, kJ quyidagi formula orqali aniqlanadi:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
(111)
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
bu yerda:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
ki — gorizontal koʻndalang yoʻnalishdagi kema bogʻlash gidrotexnika inshooti qattiqlik koeffitsiyenti, kN/m.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Kemaning gidrotexnika inshootiga yondashib kelishidagi uning yon urilishidan boʻladigan koʻndalang kuch Fn, kN quyidagi formula orqali aniqlanishi lozim:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Fn Fq, (112)
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
bu yerda:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
mtoʻlqin kuchini qirquvchi ust yuzasi materialiga bogʻliq holda qabul qilinuvchi ishqalanish koeffitsiyenti:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
ust yuzasi beton yoki rezinadan boʻlganda m =0,5;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
yogʻochdan boʻlganda esa m =0,4.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
61. Gidrotexnika inshooti yuzasiga kemaning moʻtadil yondoshib kelish tezligi Vadm, m/s miqdori quyidagi formula orqali aniqlanadi:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
(113)
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
bu yerda:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Eq — kema bogʻlash gidrotexnika inshootiga (yoki kema bortiga) taʼsir etuvchi eng kam yoʻl qoʻyiluvchi kuch Fq uchun mazkur SHNQning 33-rasmi sxemasiga muvofiq qabul qilingan, grafik boʻyicha qabul qilinuvchi kema yonini urilishi energiyasi, kJ;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Ψ va D — belgilanishlar mazkur SHNQning 58-bandida keltirilganidek boʻlishi kerak.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
5-§. Kema bogʻlash arqonlari taranglashishidan gidrotexnika inshootlariga boʻlgan yuklanishlar
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
62. Kema bogʻlash arqonlari taranglashishidan boʻladigan yuklanishlar jami kuchi Qtot, kN koʻndalang tashkil etuvchisining bitta hisobiy kemaga taʼsir etuvchi shamol va oqim natijasidagi bogʻlash ustunlariga (yoki rimlarga) taqsimlanuvchi kuchlarni hisobga olgan holda aniqlanishi lozim.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Qtot, kN qiymatlari mazkur SHNQning 53 va 54-bandlariga muvofiq aniqlanadi.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Kemalar sonidan qatʼiy nazar, ustunga bogʻlangan arqonlar, shuningdek uning koʻndalang Sq, kN, uzunasiga Sn, kN vertikal Sv, kN proyeksiyalarini, yopqich sathidagi (34-rasm) bir ustunlari tomonidan qabul qilinadigan kuch S, kN quyidagi formulalar orqali aniqlanadi:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
(114)
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
(115)
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Sn = S cosα cosβ (116)
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Sv =S sinβ, (117)
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
bu yerda:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
n — mazkur SHNQning 32-jadvali boʻyicha qabul qilinuvchi ishlovchi ustunlar soni;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
a, bushbu SHNQning 33-jadvali boʻyicha qabul qilinuvchi bogʻlash arqonlari qiyaligi burchaklari, grad.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
34-rasm. Bogʻlash arqonlari taranglashishidan boʻladigan kuchlanishni bogʻlash ustuni boʻyicha taqsimlanish sxemasi
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element

 

 

 

 

32-jadval

Kemaning eng katta uzunligi lmax, m

50 va undan kam

150

250

300 va undan ortiq

Bogʻlash ustunlari orasidagi eng koʻp masofa ls, m

20

25

30

30

Ishlovchi bogʻlash ustunlari soni, n

2

4

6

8

Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Bogʻlash arqonlarining taranglashishidan boʻlgan kuch S, kN qiymati daryo floti kemalari uchun mazkur SHNQning 34-jadvali boʻyicha qabul qilinishi lozim.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element

 

 

 

33-jadval

Kemalar

Kema bogʻlash arqonlari qiyalik burchagi, gradus

a

b

yuk ostidagi kema

boʻsh kema

Yoʻlovchi va yuk yoʻlovchi tashish kemasi

45

0

0

Yuk kemasi

30

0

0

Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Izoh: kema bogʻlash ustunlarini alohida boʻlgan poydevorlarda joylashishida β burchagi qiymati 30 gradusga teng qilib olinadi.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element

 

 

34-jadval

Yuk ostida kemaning hisobiy suv siqib chiqarishi, D, ming.t

Kema bogʻlash arqonlari taranglashishidan boʻladigan kuch S, kN, kemalar uchun

yoʻlovchi, yuk-yoʻlovchi, texnik flot butunligicha ust qurma bilan

yuk va texnik floti, butunligicha ustqurmasiz

0,1 va undan kam

50

30

0,11 — 0,5

100

50

0,51 — 1

145

100

1,1 — 2

195

125

2,1 — 3

245

145

3,1 — 5

-

195

5,1 — 10

-

245

Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
7-bob. Gidrotexnika inshootlariga muzlardan boʻladigan yuklanishlar
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
1-§. Asosiy talablar
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
63. Gidrotexnika inshootlariga muzdan boʻladigan yuklanishlar muzning fizik-mexanik xususiyatlari, eng koʻp muz taʼsirlari davri vaqtlari uchun gidrotexnika inshooti joylashgan yerning gidrometeorologik sharoitlari toʻgʻrisidagi statistik maʼlumotlar asosida aniqlanishi lozim.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
64. Muzning siqilishdagi Rc va egilishidagi Rf, MPa mustahkamlik tavsifnomalari muz yuklanishining qiymatini aniqlovchi asosiy mustahkamlik tavsifnomalari quyidagi formula orqali hisoblanadi:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
(118)
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Rf =0,4(Cb +∆b ), (119)
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
bu yerda:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
N — bir xil qalinlikdagi qatlamlar miqdori unga (qalinligi boʻyicha) koʻrib chiqilayotgan muz maydoni taqsimlanadi, bunda N ³ 3;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Ciplastik buzilishdan moʻrt-plastik holatga, MPa i — qatlamda tajribaviy maʼlumotlar boʻyicha aniqlanuvchi harorat ostida ti boʻlgan muzning oʻrtacha (arifmetik) mustahkamlik qiymati (bir oʻq orqali muzni siqish sinovlari oʻtkazish uslubi mazkur SHNQning 2-ilovasida berilgan);
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Di — ishonchlilik ehtimolining a va parallel oʻlchashlar miqdori berilgan qiymatlaridagi matematik statistika uslublari orqali aniqlanuvchi, aniqlanishlarning tasodifiy xatoliklarning ishonchlilik chegarasi Ci, MPa, (sinalgan namunalar sonida) n;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Cb va Db — plastik buzilish holatidan moʻrt — plastik holatiga oʻtishidagi, MPa, koʻrib chiqilayotgan muz maydonining pastki qatlamida muzlashning 0 °S harorati ostida va Cb, MPa ni aniqlashning tasodifiy xatoligi ishonchlilik chegarasi, qaysiki Ci va Di ni aniqlash kabi bir taraflama siqishdagi muzning mustahkamlik oʻrta (arifmetik) qiymati.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Tajribaviy maʼlumotlar mavjud boʻlmagan taqdirda (Ci +Di) qiymatni mazkur SHNQning 35-jadvali orqali qabul qilinishiga yoʻl qoʻyiladi.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element

 

 

 

35-jadval

Muzning kristall tuzilishi turi

Muz maydonining i-qatlamidagi muzning harorati ti, °C

0

-3

-15

Ci±Δi qiymati Mpa, α = 0.95, n = 5 boʻlganda

Donador

1.2±0.1

3.1±0.2

4.8±0.3

Prizmatik

1.5±0.2

3.5±0.3

5.3±0.4

Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Bu yerda:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
ti — muz maydonining i — qatlamidagi muzning harorati, °S tajribaviy maʼlumotlar boʻyicha ular mavjud boʻlmaganda quyidagi formula orqali aniqlanadi:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
ti =tuzi, (120)
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
bu yerda:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
tu — muzning havo (yoki qor) — muz chegarasidagi harorati boʻlib, °S, havoning harorati toʻgʻrisidagi maʼlumotlar boʻyicha issiqlik va massa almashinish, qor qoplamining qalinligi va shamol tezligi yoki muzning berilgan qalinliklarida: 0,5 m — 5 d, 0,75 m — 11 d, 1,0 m — 19 d, 1,5 m — 43 d da qabul qilinuvchi oʻrtacha sutkalik haroratda muzning gidrotexnika inshootiga koʻrsatadigan taʼsiri orqali aniqlanadi;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
zi — muz — suv chegarasidan to muz maydonining qalinligi ulushlarida i — qatlami oʻrtasigacha boʻlgan masofa.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Bahorgi muz harakati davrida havo haroratini nol orqali muzning gidrotexnika inshootiga hisobiy taʼsirlarining muzni quyidagicha qalinliklarida 0,5 m — 1 d da; 1,0 m — 5 d da, 1,5 m — 11 d da, tu =0° S deb olinishiga yoʻl qoʻyiladi.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
65. Tekis muzning hisobiy qalinligi hd, m, qish davridagi maksimal muz qalinligining 1foizli taʼminlanganlik bilan 0,8 miqdorida qabul qilinadi.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
66. Muz maydonining tuzilishi (qalinligi boʻyicha) kristallografik tadqiqotlari maʼlumotlari boʻyicha aniqlanadi. Bu maʼlumotlar mavjud boʻlmagan taqdirda, ochiq koʻllar, suv omborlari va yirik daryolarning donador va prizmatik muzlardan tuzilgan muz qoplamini qabul qilinishiga yoʻl qoʻyiladi.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Muz qoplamining yuqori qismida joylashgan donador muzning qatlam qalinligi, prizmatik muz qatlami qalinligining 1:4 nisbati kabi boʻlishi kerak.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Rc va Rf miqdorlar ishonchlilik ehtimoli II va III sinf gidrotexnika inshootlari uchun muz yuklanishlarini hisoblashlarda α =0,95 deb, I sinf gidrotexnika inshootlari uchun muvofiq ravishdagi asoslashlar boʻlganda, katta ishonchlilik ehtimoli tayinlanishi, biroq α=0,99 dan ortiq boʻlmagan miqdorda boʻlishi lozim.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Daryo muz qoplamining birinchi siljishida, mazkur SHNQning 118 va 119-formulalari orqali aniqlangan Rc va Rf qiymatlarni ularni Markaziy Osiyo daryolari uchun (α=0,95 boʻlganda) 0,45 koeffitsiyentiga koʻpaytirish yoʻli bilan kamaytirilishi lozim.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
2-§. Gidrotexnika inshootlariga muz maydonlaridan boʻladigan yuklanishlar
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
67. Harakatlanayotgan muz maydonlaridan vertikal old yoqqa ega boʻlgan gidrotexnika inshootiga yuklanishni quyidagicha aniqlanishi lozim:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
old yogʻi uchburchak, koʻpburchak yoki silindrik chizmaga ega boʻlgan alohida turgan tayanchga Fs.r, MN quyidagi formula orqali aniqlanadi:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
(121)
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
uzunasiga boʻlgan gidrotexnika inshootining boʻlimiga (36-rasm) Fc.w, MN, quyidagi formula orqali aniqlanadi:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
(122)
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
bu yerda:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
V — kuzatishlar maʼlumotlari boʻyicha aniqlanuvchi muz maydonining harakat tezligi, m/s ular mavjud boʻlmagan taqdirda uni quyidagilarga teng deb olinadi:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
daryolar uchun — suv oqimi tezligi;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
suv omborlari uchun — vaqtning hisobiy davridagi 1 foiz taʼminlanganlik bilan shamol tezligining 3 foiz miqdori;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
m — mazkur SHNQning 36-jadvali boʻyicha qabul qilinuvchi tarxdagi tayanch shakli koeffitsiyenti;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
A — kuzatishlar boʻyicha 1 foiz taʼminlanganlik bilan aniqlanuvchi muz maydonining maksimal maydoni, m2 (yoki bir-biriga bosim beruvchi bir nechta muz maydonlarining jami maydoni);
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
kb — mazkur SHNQning 37-jadvali orqali qabul qilinuvchi koeffitsiyent;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
kv — mazkur SHNQning 38-jadvali orqali qabul qilinuvchi koeffitsiyent;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
gmuz harakati sathidagi, tarxdagi tayanch old yogʻi oʻtkir burchagi yarmi, gradus (old yogʻi koʻp qirrali yoki yarimsirkul chizmali tayanch uchun g =70° deb qabul qilinadi).
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
35-rasm. Harakatlanayotgan muz maydonidan alohida turgan vertikal tayanchga oʻtuvchi yuklanish sxemasi
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
36-rasm. Harakatlanayotgan muz maydonidan gidrotexnika inshooti boʻlimiga tushuvchi yuklanish sxemasi
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element

 

 

 

 

 

 

 

36-jadval

Tarxdagi tayanchning shakl koeffitsiyenti

Old yoki quyidagi koʻrinishdagi tayanchlar uchun

oʻtkir burchakli uchburchak tarxda 2g, gradus

Koʻp burchak yoki yarim sirkul chizmada

Toʻgʻri toʻrt-burchakli

45

60

75

90

120

m

0.41

0.47

0.52

0.58

0.71

0.83

1

Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element

 

 

 

 

 

 

37-jadval

b/hd qiymati

0,3 va undan kam

1

3

10

20

30 va undan ortiq

kb koeffitsiyenti

5,3

3,1

2,5

1,9

1,6

1,3

Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Izoh: b — muz harakati sathidagi koʻlam boʻyicha tayanch kengligi yoki gidrotexnika inshooti boʻlimi, m.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element

 

 

 

 

 

 

38-jadval

εe, s -1 qiymati

10-7 va undan kam

5·10-5

10-4-5·10-4

10

5·10-3

10-2 va undan ortiq

kv koeffitsiyenti

0.1

0.9

1.0

0.8

0.5

0.3

Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Izoh: εe — muzning tayanch bilan oʻzaro taʼsiri doirasida, s-1, quyidagi formula orqali aniqlanuvchi muz deformatsiyasining samarali tezligi:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
εe = V/k e b, (123)
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
bu yerda:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
ke b/hd< 30 boʻlganda 4 ga teng, b/hd > 30 boʻlganda 2 ga teng qilib olinuvchi koeffitsiyent.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Bunda, Fc.p, yuklanish ushbu SHNQning 121-formulasi boʻyicha aniqlanib, Fb.p, MN yuklanishdan ortiq boʻlishiga yoʻl qoʻyilmaydi. Bunda, quyidagi formula orqali aniqlanadi:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Fb.p = mkb kv Rc bhd (124)
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Fc.w yuklanish esa mazkur SHNQning 122-formulasi orqali aniqlanuvchi boʻlib quyidagi formula orqali aniqlanuvchi Fb.w, MN yuklanishdan katta boʻlmaydi:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Fb.w =kkv Rc bhd (125)
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
bu yerda:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
k — mazkur SHNQning 39-jadvali boʻyicha qabul qilinuvchi koeffitsiyent.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Old yogʻi toʻgʻri toʻrtburchak koʻrinishidagi tayanchga muz maydoni taʼsiridan boʻladigan yuklanish ushbu SHNQning 124-formulasi orqali aniqlanishi lozim.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element

 

 

 

 

 

 

39-jadval

b/h qiymati

(yoki nf / hd)

0,3 va undan kam

1

3

10

20

30 va undan ortiq

k koeffitsiyenti

(yoki kn)

1

0,9

0,8

0,6

0,5

0,4

Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Rc va hd — belgilanishlar 64 va 65-bandlar kabi boʻlishi kerak.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
68. Harakatlanayotgan muz maydonini alohida turgan konus koʻrinishidagi tayanchga mazkur SHNQning 37-rasmiga koʻra yoki muz bilan qoʻshilib muzlash mavjud boʻlmaganda politsirkul chizmali konusli muz kesgichga taʼsiridan boʻladigan yuklanish quyidagi formula orqali aniqlanadi:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
yuklanishning gorizontal tashkil etuvchisi, Fh.p, MN,
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Fh.p =[kh1 Rf d + kh2 ρghd+kh3 ρghd (d²-d²t )]kh4 (126)
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
yuklanishning vertikal tashkil etuvchisini Fv.p, MN,
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Fv.p =kv1Fh.p +kv2 ρghd (d²-d²t) (127)
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
qiya kesimli boʻlimga (38-rasm) yoki ogʻma tarzdagi old yoqli toʻgʻri toʻrtburchak kesimli alohida turgan tayanchga quyidagi formula orqali:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
yuklanishning gorizontal tashkil etuvchisini Fh, MN,
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Fh =0.1Rf bhd tgβ; (128)
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
yuklanishning vertikal tashkil etuvchisini Fv, MN,
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Fv = Fh ctgβ, (129)
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
bu yerda:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
kh1, kh2 — mazkur SHNQning 40-jadvali boʻyicha qabul qilinuvchi koeffitsiyentlar;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
kh.3,kh.4,kv.1,kv.2 — ushbu SHNQning 41-jadvali boʻyicha qabul qilinuvchi koeffitsiyentlar;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
ρ — suvning zichligi, kg/m;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
g — 9.81 m/s ga teng boʻlgan erkin tushish tezlanishi;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
d — muz taʼsiri sathidagi konus diametri, m;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
dt — konusning yuqori diametri, m;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
β — gorizontga nisbatan konus tashkil etuvchi ogʻma burchagi (qiya kesimli gidrotexnika inshooti old yogʻi), grad;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Rf, hd va b — belgilanishlar 60, 61 va 63-bandlarda keltirilgan.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
37-rasm. Harakatlanuvchi muz maydonidan alohida turgan konus tarzidagi tayanchga beriladigan yuklanish
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
38-rasm. Harakatlanayotgan muz maydonidan qiya kesimli gidrotexnika inshootiga beriladigan yuklanish
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element

 

 

 

 

 

 

 

 

 

40-jadval

 qiymati

0.1

0,5

1

5

10

25

50

100

kh.1 koeffitsiyentlari

1,6

1,6

1,7

1,9

2,1

2,5

2,9

3,5

kh.2

0,31

0,24

0,21

0,11

0,08

0,05

0,02

0,02

Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element

 

 

 

 

 

 

41-jadval

β, grad qiymati

20

30

40

50

60

70

kh3 koeffitsiyentlari

0.25

0.27

0.31

0.36

0.46

0.67

kh4

0.7

0,9

1.3

1.8

2.6

5.3

kv1

2.2

1.6

1.1

0.8

0.5

0.3

kv2

0.041

0.042

0.039

0.034

0.026

0.017

Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Izoh: ushbu jadvalda keltirilganlar muz va gidrotexnika inshooti orasidagi ishqalanish koeffitsiyentiga muvofiq boʻlib, 0,15 ga teng.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
69. Harakatlanuvchi muz maydoni taʼsiridan vertikal ustunlar majmuasidan iborat gidrotexnika inshootiga boʻladigan yuklanish Fp, MN (mazkur SHNQning 39-rasmi) quyidagi formula orqali aniqlanishi lozim:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Fp = nt K1 K2 Fb.p, (130)
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
bu yerda:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
nt — gidrotexnika inshootida boʻlgan ustunlarning umumiy soni;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
K1 — quyidagi formula orqali aniqlanuvchi koeffitsiyent:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
K1 =0,83 + 0.17nt−1/2 ; (131)
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
K2 — mazkur SHNQning 42-jadvali boʻyicha qabul qilinuvchi koeffitsiyent
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
hd,Fb.p,b i k — belgilanishlar mazkur SHNQning 61 va 63-bandlarida keltirilgan.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
39-rasm. Harakatlanayotgan muz maydonining vertikal ustunlar tizimidan iborat boʻlgan gidrotexnika inshootiga beriladigan yuklanishi sxemasi
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element

 

 

 

42-jadval

b/a qiymati

0,1 va undan kam

0,5

1

K2 koeffitsiyent

1

Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
bu yerda:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
a — ustunlar qadami, m;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
kn — 39-jadval boʻyicha qabul qilinuvchi (nf b) / hd boʻlgandagi koeffitsiyenti;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
nf — gidrotexnika inshooti old koʻlami boʻylab birinchi qatordagi ustunlar soni.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Mazkur SHNQning 132-formulasi boʻyicha aniqlanuvchi koeffitsiyent qiymatlari K1 muzning bir oʻqi boʻyicha siqilishidagi 0,2 ga teng boʻlgan mustahkamlikka muvofiq boʻlishi lozim.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
70. Harakatdan toʻxtagan muz maydonining suv oqimi va shamol taʼsirida gidrotexnika inshootiga uyulib kelgan tarzda taʼsiridan boʻladigan yuklanish Fs, MN, quyidagi formula orqali aniqlanishi lozim:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Fs = ( pµ+ pv + pi + pµ.a )A, (132)
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Bunda, qiymatlar pµ, pv, pt i pµ.a, MPa quyidagi formulalar boʻyicha aniqlanadi:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
pµ =5·10−6max; (133)
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
(134)
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
pi = 9,2·103 hd i; (135)
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
pµ. a = 2·108w.max, (136)
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
bu yerda:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Vmax1 foiz taʼminlanganlik bilan muz ostidagi suv oqimining maksimal tezligi, m/s;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Vw.max — 1 foiz taʼminlanganlik bilan muz siljish davridagi shamolning maksimal tezligi, m/s;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Lm — oqim yoʻnalishi boʻyicha muz maydonining oʻrtacha uzunligi boʻlib, amaliy kuzatishlar maʼlumotlari boʻyicha qabul qilinadi ular mavjud boʻlmagan taqdirda esa daryolar uchun Lm daryoning kengligini uch barobariga teng qilib olinadi, m;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
i — oqim yuzasining nishabi;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
hd va A — belgilanishlar ham mazkur SHNQning 65 va 67-bandlarida belgilanganidek boʻladi.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Bunda, mazkur SHNQning 133-formulasi orqali aniqlangan Fs yuklanish ushbu SHNQning 125-formulasi boʻyicha aniqlangan kv = 0.1 boʻlgandagi Fb.w yuklanishdan ortiq boʻlishiga yoʻl qoʻyilmaydi.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Muz maydonining hisobiy kengligi amaliy kuzatishlar maʼlumotlari boʻyicha qabul qilinadi hamda zatvorlar yoki shu kabi gidrotexnika inshootlari uchun inshootning ustunlar oraligʻi (qulochi) kengligidan ortiq boʻlishiga yoʻl qoʻyilmaydi.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
71. Mazkur SHNQning 63 — 66-bandlariga muvofiq aniqlangan teng taʼsir etuvchi muz yuklanishi berilishi nuqtasini suvning hisob sathidan qish davrida 0.2hd, bahorgi muz siljish davrida esa 0.4hd miqdorga past holda qabul qilinishi lozim.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
3-§. Gidrotexnika inshootlariga yalpi muz qoplamidan uning haroratli kengayishidagi boʻladigan yuklanishlar
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
72. Muz qoplamidan uning harorati ortishidan boʻladigan gorizontal chiziqli yuklanishni q, MN/m (uzunasiga ketgan gidrotexnika inshootining koʻlami boʻyicha 1 m uzunligiga) bir necha yillar davomida koʻrib chiqiluvchi maʼlumotlarning eng katta qiymatiga teng qilib olinishi lozim.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
q qiymat mazkur SHNQning 40-rasmi boʻyicha havo haroratining oʻzgarishlarining berilgan qiymatlarida Dq, °C va ularga muvofiq ravishda muzning haqiqiy va keltirilgan qalinliklari hc, m va hred, m boʻyicha aniqlanadi.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
40-rasm. Chiziqli yuklanish q qiymatlari grafigi
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
D q qiymat har qaysi yil uchun koʻrib chiqilayotgan qator yillar (30 yil va undan ortiq) oʻzgarishlarning 5 h dan 2,0 d gacha boʻlgan muzlab turgan davrlarni kuzatish maʼlumotlari boʻyicha haroratlar borishi grafigi boʻyicha tanlanadi.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
hc qiymatlar harorat oʻzgarishi vaqti mobaynidagi muzning oʻrtacha qalinligiga teng qilib olinadi.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
hred, m, quyidagi formula orqali aniqlanishi lozim:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
hred =hc +1,43hs +hr, (137)
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
bu yerda:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
hs — harorat oʻzgarishi vaqtidagi qorning oʻrtacha qalinligi, m;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
hr — muzning qoʻshimcha qalinligi, m mazkur SHNQning 43-jadvali boʻyicha qabul qilinadi.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element

 

 

 

43-jadval

Harorat oʻzgarishi paytidagi shamolning oʻrtacha tezligi Vw,m/s

Oʻzgarish vaqti mobaynidagi havoning oʻrtacha haroratidagi qd, °C muzning qoʻshimcha qalinligi hr, m

0

-10

-20

0

0.57

0.46

0.39

2.5

0.32

0.26

0.22

5

0.16

0.14

0.12

10

0.05

0.05

0.05

20

0.01

0.01

0.01

Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
73. Muz qoplami taʼsiridan boʻladigan yuklanish alohida turgan gidrotexnika inshooti uchun Ft, MN quyidagi formula orqali aniqlanishi lozim:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Ft =kl qb, (138)
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
bu yerda:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
kl — 44-jadval boʻyicha qabul qilinuvchi koeffitsiyent;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
b va q — belgilanishlar mazkur SHNQning 64 va 69-bandlari kabi boʻladi.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Bunda, mazkur SHNQning 138-formulasi boʻyicha aniqlangan Ft yuklanish, quyidagi formula orqali aniqlanuvchi Ft.b, MN yuklanishdan ortiq boʻlishiga yoʻl qoʻyilmaydi.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Ft.b =Rc bhc, (139)
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
bu yerda:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Rc — belgilanish mazkur SHNQning 60-bandi kabi boʻladi.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element

 

 

 

 

 

 

44-jadval

L/b qiymat

1

5

15

25

50

75

100

kl koeffitsiyenti

1

2

4

6

10

14

17

Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
L — alohida turgan gidrotexnika inshootidan qirgʻoqqacha yoki uzunasiga ketgan gidrotexnika inshootigacha boʻlgan masofa, m.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
74. Mazkur SHNQning 71 va 72-bandlariga muvofiq aniqlangan muzning teng taʼsir etuvchi yuklanishi berilish nuqtasini suvning hisob sathidan 0.25hc miqdorga past qilib qabul qilish lozim.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
4-§. Muz va qorlarning toʻplanib qolishidagi muz massalaridan gidrotexnika inshootlariga boʻladigan yuklanishlar
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
75. Toʻplangan harakatdagi muz massalaridan alohida turgan tayanchga boʻladigan yuklanishni, MN quyidagi formula orqali aniqlanadi:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Fb.i = 0.5mRb.i bhb.i, (140)
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
bu yerda:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Rb.i — amaliy kuzatishlar maʼlumotlari boʻyicha aniqlanuvchi toʻplanib kelgan muz massasi ezilishga boʻlgan meʼyoriy qarshiligi ular mavjud boʻlmagan taqdirda 0,25 MPa ga teng qilib olinishiga yoʻl qoʻyiladi.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
hb.i — amaliy kuzatishlar maʼlumotlari boʻyicha aniqlanuvchi toʻplanib qolgan muz massasi hisobiy qalinligi, ular mavjud boʻlmagan taqdirda quyidagi formula orqali:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
hb.i = ai Nb.i, (141)
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
— ushbu SHNQning 45-jadvali boʻyicha qabul qilinuvchi koeffitsiyent;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Nb.i — muzlarni toʻplanib yurish davri suvning maksimal sarfidagi muz toʻplamlari usti boʻyicha daryoning oʻrtacha chuqurligi, m.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
m, b — belgilanish mazkur SHNQning 63-bandi kabi boʻladi.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element

 

 

 

 

 

 

45-jadval

Nb.i qiymat

3

5

10

15

20

25

ai koeffitsiyenti

0.85

0.75

0.45

0.40

0.35

0.28

Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
76. Toʻplangan harakatdagi muz va muzlab ulgurmagan qor massalarining alohida turgan tayanchga boʻladigan yuklanishlari Fb.j, MN quyidagi formula orqali aniqlanadi:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Fb.j =m Rb.j bhj, (142)
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
bu yerda:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Rb.j — muz va qor toʻplamining ezilishga boʻlgan meʼyoriy qarshiligi MPa boʻlib, amaliy kuzatishlar maʼlumotlari boʻyicha aniqlanishi, ular mavjud boʻlmagan taqdirda 0,12 MPa ga teng qilib olinishiga yoʻl qoʻyiladi;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
hj — amaliy kuzatishlar maʼlumotlari boʻyicha aniqlanuvchi, muz-qor toʻplamining hisobiy qalinligi, m ular mavjud boʻlmagan taqdirda muz-qor toʻplanishi davri suv sarfidagi oqimning oʻrtacha chuqurligining 0,8 ga teng qilib olishga yoʻl qoʻyiladi;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
m, b — belgilanishi 67-bandi kabi boʻladi.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
5-§. Gidrotexnika inshootiga muzlab yopishgan muz qoplamining suv sathi oʻzgarishidagi yuklanishi
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
77. Gidrotexnika inshootiga muzlab yopishgan muz qoplamining suv sathi oʻzgarishidagi keltiradigan vertikal chiziqli yuklanishini (gidrotexnika inshooti koʻlami boʻyicha 1 m uzunlikka)fd, MN/m (mazkur SHNQning 41-rasmi) quyidagi formula orqali aniqlanishi lozim:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
(143)
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
bu yerda:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
ho — suv sathining oʻzgarishi, m bu yerda:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
hmax — 1 foiz taʼminlanganlik bilan muz qoplamining maksimal qalinligi, m.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
41-rasm. Gidrotexnika inshootiga muzlab yopishgan qoplamning, suv sathini oʻzgarishidagi (UV), gidrotexnika inshootiga beradigan yuklanish sxemasi:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
a — UV — suv sathining pasayishida; b — UV — suv sathining koʻtarilishida; UVL — batamom muzlashdagi suv sathi
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Bunda, mazkur SHNQning 143-formulasi boʻyicha aniqlangan yuklanish fd, quyidagi formula orqali aniqlanuvchi fd.lim, MN/m yuklanishdan katta boʻlishiga yoʻl qoʻyilmaydi:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
(144)
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
bu yerda:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
σs.lim — egiluvchi muz qoplamining siqilgan qatlamidagi chegaraviy kuchlanish MPa boʻlib, muz qoplamining pastki qatlami uchun 0 °S harorat ostida suv sathini pasayishi yoki muz qoplamining ustki qatlami uchun tu harorat ostida suv sathining koʻtarilishi holatlarida (ci + Δi) kabi aniqlanadi;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
σt.lim — egilayotgan muz qoplamining choʻzilgan qatlamidagi chegaraviy kuchlanish MPa boʻlib, muz qatlamining yuqori qatlami uchun suv sathining pasayishi taqdirda tu harorat ostida σ yoki muz qatlamining pastki qatlami uchun 0 °S harorat ostida suv sathining koʻtarilishda) 0.3 (ci + Δi) kabi aniqlanadi;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
ci, Δi, tu va tb — belgilanishlar mazkur SHNQning 64-bandi kabi boʻladi.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
78. Suv sathining oʻzgarishida muzlab yopishgan muz qoplamidan uzunasiga ketgan gidrotexnika inshootining 1 m qismidan qabul qilingan kuch momenti Ml, MN×m/m mazkur SHNQning 41-rasmiga koʻra quyidagi formula orqali aniqlanadi:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
(145)
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
bu yerda:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
ho, hmax — belgilashlar mazkur SHNQning 73-bandi kabi boʻladi.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Bunda, mazkur SHNQning 145-formulasi boʻyicha aniqlangan kuch momenti Ml quyidagi formula orqali aniqlanuvchi Ml.lim, MN×m/m momentdan ortiq boʻlishiga yoʻl qoʻyilmaydi:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
(146)
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
bu yerda:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
σs.lim, σt.lim — belgilashlar mazkur SHNQning 73-bandi kabi boʻladi.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
79. Suv sathining oʻzgarishidagi alohida turgan tayanchga yoki qoqilgan qoziq ustunlar dastasiga gidrotexnika inshootiga muzlab yopishgan muz qoplamidan boʻladigan yuklanish Fd.p mazkur SHNQning 42-rasmiga koʻra quyidagi formula orqali aniqlanishi lozim:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Fd.p =kf Rf max, (147)
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
bu yerda:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
kf — quyidagi formula orqali aniqlanuvchi koeffitsiyent:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
kf =0.6 +0,15D/hmax, (148)
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
bu yerda:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
D — tayanch yoki qoqilgan qoziq ustunlarning koʻndalang kesimi (diametri), m;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Rf va hmax — belgilanishlar mazkur SHNQning 64 va 77-bandlari kabi boʻladi.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Tayanchning tarxdagi b va c, m tomonlar asosidagi toʻgʻri toʻrtburchak shaklida yoki ustunlar tizimidan tashkil topgan gidrotexnika inshooti uchun yoki tayanch qismi tashqi qamrovlari b va c, m muz taʼsir sathida boʻlgan qoqilgan qoziq ustunlar dastagi uchun (m) deb qabul qilinishiga yoʻl qoʻyiladi.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
42-rasm. Alohida turgan tayanchga muzlab yopishgan qoplamning suv sathi oʻzgarishidagi koʻrsatadigan yuklanishi
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
a — suv sathi kamayishida; b — suv sathi ortishida
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
80. Vertikal ustunlar majmuasidan tuzilgan gidrotexnika inshooti tayanchlariga muzlab yopishgan muz qoplamining suv sathi oʻzgarishidagi yuklanishi Fd.f, MN (43-rasm) quyidagi formula orqali aniqlanishi lozim:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Fd.f =K Fd.p, (149)
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
bu yerda:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
k — ustunlar uchun Kk koeffitsiyentlari hosilasi sifatida aniqlanuvchi koeffitsiyent mazkur SHNQning 44-rasmi grafigi boʻyicha ak,b va hmax berilgan qiymatlarida qabul qilinuvchi.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
ak — erkin tanlangan asosiy ustunining oʻqigacha boʻlgan masofa (43-rasmda keltirilgan), m;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
b, nt, hmax va Fd.pbelgilashlar mazkur SHNQning 67, 69, 77 va 79-bandlari kabi belgilanishi lozim.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
43-rasm. Vertikal ustunlar majmuasidan iborat gidrotexnika inshootiga muzlab yopishgan muz qoplamini suv sathi koʻtarilishidagi yuklanishi sxemasi (suv sathi pasayishida kuch pastga qaragan boʻladi)
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
44-rasm. Kk koeffitsiyentining qiymatlari chizmasi
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
SHNQ 2.06.04-21 “Gidrotexnika inshootlariga boʻladigan yuklanish va taʼsirlar” shaharsozlik normalari va qoidalariga
1-ILOVA
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Ochiq va oʻralgan akvatoriyalarda toʻlqin elementlarini aniqlash
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
1. Ochiq va oʻralgan akvatoriyalarda toʻlqin elementlarini aniqlashda toʻlqin vujudga keltiruvchi omillar hisobga olinishi (shamol tezligi uning qiymati va yoʻnalishi, suv yuzasida shamolning uzluksiz harakatining davomiyligi, shamol qamrovidagi akvatoriyaning oʻlchami va shakllari, suv sathini oʻzgarib turishi, suv ombori tubining tuzilishi va chuqurligi) lozim.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
2. Suvning hisob sathi va shamolning tavsiflari bir qator koʻp yillik muzsiz mavsumlardagi kuzatuvlarga statistik ishlov berish natijalari boʻyicha aniqlanishi lozim (kamida 25 yil), bunda suvning hisobiy sathlari haydalish, mavsumiy va sathlarning yillik oʻzgarishini hisobga olingani holda aniqlanishi lozim.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
3. Toʻlqin elementlari hisoblari suv omborining quyidagi chuqurliklar boʻyicha doiralarga boʻlinishini hisobga olgan holda amalga oshirilishi lozim:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
chuqur suv — chuqurlikda. Bunda, suv tubi toʻlqinlarning asosiy tavsifnomalariga taʼsir koʻrsatmaydi;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
sayoz suv — chuqurlikda. Bunda, suv tubi toʻlqinlar rivojiga va asosiy tavsifnomalariga taʼsir etadi;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
qirgʻoqqa uriluvchi — dcr dan dcr.u gacha boʻlgan chuqurlik, suv toʻlqinlari buzilishi boshlanish va tugallanish doirasi;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
suv gorizont sathi — dcr.u dan kam chuqurlik. Bunda, parchalangan toʻlqinlardan boʻlgan oqim davriy ravishda qirgʻoqqa urilib turadi.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
4. Gidrotexnika inshootlari va ular elementlarining turgʻunligi va mustahkamligini majmuadagi toʻlqinlar balandliklarining hisobiy taʼminlanganligi quyidagi 1-jadval orqali aniqlanishi lozim.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element

 

1-jadval

Gidrotexnik inshootlari

Majmuadagi toʻlqin balandligi hisobiy taʼminlanganligi, foiz

Vertikal kesimli gidrotexnika inshootlari

 

Ikki yoki ochiq va quyidagi sinfga mansub toʻsiqlar

1

I

1

II

5

III, IV

13

Quyidagi sinfga mansub qirgʻoq mahkamlash gidrotexnika inshootlari:

 

I, II

1

III, IV

5

Qiya kesimli mahkamlanishlar bilan boʻlgan chegaralovchi gidrotexnika inshootlari:

 

Beton plitalar bilan

1

Tosh yotqizilgan oddiy yoki shakldor massivlar bilan

2

Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Izohlar:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
1. Gidrotexnika inshootlariga boʻladigan yuklanishlarini aniqlashda majmuadagi berilgan taʼminlangan toʻlqin balandligini hi va oʻrtacha toʻlqin uzunligini deb olinishi, ikki yogʻi ochiq qurilmalar uchun hisobiy toʻlqin uzunligining 0,8 dan chegaralarda oʻzgarishidagi toʻlqin maksimal taʼsiri aniqlanadi.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
2. Tizimdagi toʻlqinlar hisobiy balandligini taʼminlanishi quyidagicha qabul qilinishi lozim:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
bandargoh akvatoriyalarining himoyalanganligini aniqlashda ...... 5 foiz;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
toʻlqinlar qirgʻoqqa kelishini aniqlashda ......... 1 foiz.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
3. Ochiq akvatoriyalarda quriluvchi ikki yogʻi ochiq gidrotexnika inshootlarining balandlik belgilarini tayinlanishida, tizimda toʻlqinlar balandliklarini hisobiy taʼminlanishini tegishli asoslash bilan 0,1 foiz deb qabul qilinishiga yoʻl qoʻyiladi.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Suvning hisobiy sathlari
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
5. Sathlarning hisobiy taʼminlanganligi kunidagi yillar muzsiz davri eng yuqori sathlaridan ortiq boʻlmasligi (1 foiz 100 yilda 1-marta, II va III sinf uchun — 5 foiz 20 yilda 1-marta, IV sinf uchun esa 10 foiz 10 yilda 1-marta) lozim.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
6. Shamol bosib kelish balandligi Δhset, m amaliy kuzatishlar maʼlumotlari asosida, ular mavjud boʻlmagan taqdirda esa (tubning doimiy chuqurligidagi d qirgʻoq chizigʻi shaklini hisobga olmagan holda) ketma-ketlikda yaqinlashish uslubi orqali quyidagi formula orqali aniqlashga yoʻl qoʻyiladi:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
(150)
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
bu yerda:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
aw — suv omborining uzunasiga boʻlgan oʻqi bilan shamol yoʻnalishi orasidagi burchak, gradus;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Vwshamolning hisobiy tezligi;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
L — quvish, m;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
kw — 2-jadval boʻyicha qabul qilinuvchi koeffitsiyent.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element

 

 

 

 

2-jadval

Shamol tezligi Vw, m/s

20

30

40

50

kw·106

2,1

3

3,9

4,8

Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Shamolning hisobiy tavsifnomalari
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
7. Shamol toʻlqinlari elementlari va shamol bosib kelishini aniqlashda gidrotexnika inshootlarining quyidagi sinflari uchun hisobiy boʻron taʼminlanishlari I, II sinf uchun — 2 foiz (50 yilda 1-marta) va III, IV sinf uchun — 4 foiz (25 yilda 1-marta) qilib olinishi lozim.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
I va II sinf gidrotexnika inshootlari uchun hisobiy boʻron taʼminlanishlari 1 foiz (100 yilda 1-marta) asoslashlar bilan qabul qilinishi lozim.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
8. Suv sathi taʼminlanishi bilan shamol tezligini taʼminlanishi bir turdaligi, I va II sinf inshootlari uchun suv omborlarining moʻtadil toʻgʻonli bosimda (MTB) 5 va 7-bandlarga muvofiq qabul qilinishi va amaliy kuzatishlar maʼlumotlari asosida aniqlanishi kerak.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
9. Suv omborining yuzasi ustidagi 10 m balandlikdagi shamolning hisobiy tezligi Vw, m/s, quyidagi formula orqali aniqlanadi:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Vw=kflklVl, (151)
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
bu yerda:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Vl — Vl — yer yuzasidan 10 m balandlikdagi shamol tezligi (suv omborining) boʻlib, oʻrtacha qiymatga keltirish va taʼminlashning 10-minutli oraligʻiga muvofiq ravishda 7-band boʻyicha qabul qilinadi, kfl — flyuger boʻyicha oʻlchangan shamol tezliklari boʻyicha berilganlarni hisoblash koeffitsiyenti boʻlib quyidagi formula orqali aniqlanadi:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
biroq, 1 dan ortiq emas;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
kl — xos boʻlgan 20 km gacha masofaga choʻzilgan suv omborlari uchun (shu jumladan loyihalashtiriluvchi) tezlikni suv yuzasi sharoitlariga keltirish koeffitsiyenti boʻlib, quyidagicha qabul qilinadi:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
tekis suv yuzasi, tekis qumli (qirgʻoq boʻylari qum tepalari va boshqalar) yoki qor bilan qoplangan yerlar ustidagi shamol tezligi oʻzgarishida Vl birga teng qilib;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
shamol yuklanishlari va ularga qoʻshimchalar bilan oʻrnatiluvchi A, V yoki S turidagi joylar ustidagi shamol tezligini oʻzgarishida 3-jadval boʻyicha aniqlanadi.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element

 

 

 

3-jadval

Shamol tezligi, Vl, m/s

Joy turlaridagi kl koeffitsiyenti qiymati

A

V

S

10

1.1

1.3

1.47

15

1.1

1.28

1.44

20

1.09

1.26

1.42

25

1.09

1.25

1.39

30

1.09

1.24

1.38

35

1.09

1.22

1.36

40

1.08

1.21

1.34

Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
10. Toʻlqin elementlarini avvaldan aniqlashda, shamolning berilgan hisobiy tezligi Vw, m/s uchun tezlashish oʻrtacha qiymatini, m, quyidagi formula orqali aniqlashga yoʻl qoʻyiladi:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
bu yerda:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
kvis — 5·1011 ga teng qilib olinuvchi koeffitsiyent;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
v — 10-5 m2/s ga teng qilib olinuvchi, havoning kinematik qovushqoqlik koeffitsiyenti.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Chegaraviy tezlashish qiymatini Lu, m, shamolning berilgan hisobiy tezligi uchun Vw, m/s quyidagi 4-jadval boʻyicha qabul qilinishiga yoʻl qoʻyiladi.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element

 

 

 

 

 

4-jadval

Shamol tezligi Vw, m/s

20

25

30

40

50

Chegaraviy tezlashish qiymati Lu·10-3, m/s

1600

1200

600

200

100

Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
11. 100 km dan kam boʻlgan tezlashishlardagi shamolning hisobiy tezliklarini, shamol tezliklarini har yilgi maksimal tezliklarini, ular davomiyligini hisobga olmagan holdagi kuzatishlar maʼlumotlari boʻyicha aniqlashga yoʻl qoʻyiladi.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
12. 100 km dan ortiq boʻlgan tezlashishlardagi shamolning hisobiy tezliklari, ularni fazoviy taqsimlanishlarini hisobga olgan holda mazkur SHNQning 2-ilovasiga asosan aniqlanadi.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Chuqur suv doirasidagi toʻlqin elementlari
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
13. Chuqur suv doirasidagi oʻrtacha balandlik, m va oʻrtacha toʻlqin davri , 1-rasmdagi yuqori bukuvchi egri chizigʻi boʻyicha aniqlanadi.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Oʻlchamsiz kattaliklar qiymatlari gt/Vw va gL/ va yuqori aylanib oʻtish egri chizigʻi boʻyicha va qiymatlarini aniqlash va ularning kichik miqdorlari boʻyicha toʻlqinlarning oʻrtacha balandligini aniqlanishi va oʻrtacha toʻlqin davri qabul qilinnishi lozim. ning maʼlum qiymatida toʻlqinning oʻrtacha uzunligi m quyidagi formula orqali aniqlanadi:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
(153)
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Toʻlqinlar tezlashishi boʻyicha shamolning oʻzgaruvchan tezliklarida, ni shamol tezligining doimiy qiymatlari bilan boʻlgan qismlar uchun toʻlqin balandliklarini ketma-ketlikda aniqlash natijalari boʻyicha qabul qilishga yoʻl qoʻyiladi.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
14. Qirgʻoq chizigʻining murakkab shakllarida oʻrtacha toʻlqin balandligi , m quyidagi formula orqali aniqlanishi lozim:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
(154)
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Bunda, hn, m (n=1; ±2; ±3; ±4 boʻlganda) toʻlqinlar oʻrtacha balandligi 1-rasmga muvofiq shamol yoʻnalishiga mos tushuvchi asosiy nur yoʻnalishiga boʻlgan shamolning hisobiy tezligi va Ln, m, nurlar proyeksiyalari boʻyicha qabul qilinishi lozim.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Nurlar hisobiy nuqtadan qirgʻoq chizigʻi bilan kesishguncha asosiy nurdan ±22,5 oraliq bilan oʻtkaziladi.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Hisobiy toʻgʻon chizigʻi oldida 22,5 gradusdan kam burchak oʻlchamlariga ega boʻlgan hamda burchak oʻlchamlari yigʻindisi 22,5 gradusdan katta boʻlgan orolchalar koʻrinishidagi koʻp sonli toʻsiqlar mavjud boʻlganda, n boʻlimdagi oʻrtacha toʻlqin balandligi , m, quyidagi formula orqali aniqlanishi lozim:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
(155)
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
bunda, , — nur yoʻnalishidan ±11,25 gradus oraliqda tayinlanuvchi n — boʻlim doiralarida 22,5 gradus (i=1,2,3....kn; j=1,2,3,.....ln), burchakka taalluqli boʻlgan qoʻshni toʻsiqlar j — oraligʻi va i — toʻsiqlarning muvofiq ravishdagi burchakli oʻlchamlari;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
, m oʻrtacha toʻlqin balandliklari shamolning hisobiy tezligi va shamol yoʻnalishi Lni, Lnj, m nurlar proyeksiyasiga teng boʻlgan tezlashish L boʻyicha 1-rasmga binoan aniqlanadi. Lni va Lnj nurlar muvofiq ravishda hisobiy nuqtadan i — toʻsiq yoki j — oraliqdagi shamol ostidagi qirgʻoqni kesishishigacha boʻlgan masofaga teng.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Toʻlqinlarning oʻrtacha davri oʻlchamsiz maʼlum kattalikda 1-rasmga muvofiq qabul qilinuvchi oʻlchamsiz miqdor boʻyicha aniqlanadi.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Toʻlqinlarning oʻrtacha uzunliklari (153) formula orqali aniqlanishi lozim.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Agar miqdor Lmax / Lmin ³ 2 boʻlsa, qirgʻoq chizigʻi shakli murakkab deb qabul qilinishi, bunda Lmax va Lmin — muvofiq ravishda ±45 gradusdagi boʻlimda hisobiy nuqtali shamol yoʻnalishidan shamol ostidagi qirgʻoq bilan kesishguncha oʻtkazilgan mos ravishdagi eng katta va eng kichik nurlar aniqlanishi zarur.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
15. hd.i, m majmuada 1 foiz taʼminlangan toʻlqin balandligi mazkur ilovaning 2-rasm grafiklari orqali gL/ oʻlchamsiz kattalik uchun qabul qilinuvchi ki koeffitsiyentga oʻrtacha toʻlqin balandligini koʻpaytirish orqali aniqlanadi. Qirgʻoq chizigʻining murakkab shakllarida gL/ qiymat va 1-rasmdagi yuqori bukuvchi egri chiziq boʻyicha qabul qilinishi lozim.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
1, 2, 4 foiz tartib boʻyicha taʼminlanganlik bilan toʻlqin elementlari amaliy maʼlumotlar boʻyicha aniqlangan taqsimlanish funksiyalari boʻyicha qabul boʻlmagan yoki yetarli boʻlmagan taqdirda esa sinoptik xaritalarni tahlil qilish natijalari boʻyicha qabul qilinishi lozim (mazkur SHNQning 2-ilovasida keltirgan).
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
2-rasm. ki koeffitsiyenti qiymatlari grafiklari
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
16. Toʻlqin oʻrkachini hisobiy sathdan ηc, m ortishi, ηc/hi (mazkur ilovaning 3-rasm) oʻlchamsiz kattalik boʻyicha berilgan ushbu uchun, ga teng deb qabul qilgan holda aniqlanadi.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
3-rasm. ηc/hi sayoz suv va ηc,sur/hi qirgʻoqqa uriluvchi toʻlqin doiralarida qiymatlarni aniqlash uchun grafiklar
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Sayoz suv doiralarida toʻlqin elementlari
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
17. i foiz taʼminlangan toʻlqin balandliklari hi, m sayoz suv doirasida tubning 0,002 va undan ortiq nishabligida quyidagi formula orqali aniqlanadi:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
hi=ktkrklkihd (156)
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
bu yerda:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
kt — transformatsiya koeffitsiyenti;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
kr — refraksiya koeffitsiyenti;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
kl — yoʻqotishlarning yigʻilgan koeffitsiyenti.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
kt, kr va kl koeffitsiyentlar ushbu SHNQning 18-bandi boʻyicha aniqlanadi.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Chuqur suv doirasidan sayoz suv doirasiga oʻtuvchi toʻlqin uzunligi 4-rasm boʻyicha berilgan va , oʻlchamsiz kattaliklarda aniqlanadi. Bunda, toʻlqinlar davri chuqur suv doirasidagi toʻlqinlar davriga teng qilib olinadi.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
4-rasm. qiymatlarini sayoz suv va qirgʻoqqa uriluvchi toʻlqin doiralarida aniqlash grafigi
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Toʻlqin oʻrkachini , m hisob sathidan ortishi va oʻlchamsiz miqdorlar uchun, 3-rasm boʻyicha aniqlanadi.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
18. Transformatsiya koeffitsiyenti 1-rasm grafigi boʻyicha aniqlanadi. Refraksiya koeffitsiyenti quyidagi formula boʻyicha aniqlanishi lozim:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
(157)
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
bu yerda:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
ad — chuqur suv doirasida, yonma-yon toʻlqin nurlari orasidagi masofa, m;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
a — sayoz suv doirasida berilgan nuqta orqali oʻtuvchi chiziq boʻyicha xuddi oʻsha nurlar orasidagi masofa, m
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
5-rasm. Aniqlash uchun grafiklar: 1 — kt koeffitsiyentni, 2, 3 va 4 — miqdorni
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Chuqur suv doirasida refraksiya tarxida toʻlqinlar nurlari toʻlqinlar tarqalishi berilgan yoʻnalishi boʻyicha qabul qilinadi, sayoz suv doirasida esa ularni 6-rasm grafiklariga muvofiq sxema bilan davom ettiriladi.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Umumlashtirilgan yoʻqotishlar koeffitsiyenti kl miqdorni berilgan qiymatlari boʻyicha va i tubning nishabning berilgan qiymatlarida aniqlanishi lozim (5-jadval), tubning 0,03 va undan ortiq nishabligida yoʻqotishlar umumlashtirilgan koeffitsiyentini bir butunga teng deb qabul qilinadi.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element

 

 

5-jadval

 nisbiy chuqurlik

ki koeffitsiyentining i tubning nishabligidagi qiymatlari

0,025

0,02 — 0,002

0,01

0,82

0,66

0,02

0,85

0,72

0,03

0,87

0,76

0,04

0,89

0,78

0,06

0,9

0,81

0,08

0,92

0,84

0,1

0,93

0,86

0,2

0,96

0,92

0,3

0,98

0,95

0,4

0,99

0,98

0,5 va undan ortiq

1

1

Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
kr koeffitsiyenti qiymatini toʻlqin nurlari uchun hisob nuqtasidan bosh nurdan 22,5 gradus oraliqda oʻtkaziluvchi refraksiya koeffitsiyentlarni aniqlash natijalari boʻyicha qabul qilishga yoʻl qoʻyiladi.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
6-rasm. Refraksiya tarxini tuzish uchun (a) sxema va (b) grafiklar
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
19. Tub nishabligi 0,001 va undan oz boʻlgan sayoz suv doiralarida toʻlqinlar oʻrtacha balandligi va oʻrtacha toʻlqin davri 1-rasm grafiklari boʻyicha aniqlanadi. gL/ va gd/ oʻlchamsiz kattaliklar boʻyicha va qiymatlar qabul qilinib, ular boʻyicha va aniqlanadi.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Tizimda 1 foiz taʼminlangan toʻlqin balandligini 2-rasm grafiklari boʻyicha qabul qilinuvchi ki koeffitsiyentga oʻrtacha toʻlqin balandligini koʻpaytirish orqali aniqlanadi.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
va oʻlchovsiz kattaliklar boʻyicha ki koeffitsiyenti qiymatlari aniqlanadi,ulardan eng kami qabul qilinadi.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Toʻlqinlar oʻrtacha uzunligi oʻrtacha davr qiymati maʼlum boʻlgan holda mazkur SHNQning 13-bandiga muvofiq aniqlanadi.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Toʻlqin choʻqqisining hisoblangan sathdan ortishi 3-rasm boʻyicha aniqlanishi lozim.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Tubining nishabligi 0,001 va undan kam boʻlgandagi sayoz suv doirasidan tubining nishabligi 0,002 va undan ortiq boʻlgan doiraga oʻtuvchi toʻlqinlar elementini dastlabki oʻrtacha balandlik qiymati olinadi.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Qirgʻoqqa uriluvchi toʻlqin doirasidagi toʻlqin elementlari
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
20. Qirgʻoqqa uriluvchi toʻlqin doirasidagi toʻlqin balandligi hsur1foiz, m tubning berilgan i nishablari uchun 5-rasmning 2, 3 va 4-grafiklari boʻyicha aniqlanadi, bunda oʻlchamsiz kattalik boʻyicha qiymat aniqlanishi lozim va muvofiq ravishda hsur1foiz aniqlanadi.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Toʻlqin uriluvchi qirgʻoq doirasida , m, 4-a rasmning yuqori bukuvchi egri chizigʻi boʻyicha toʻlqin uzunligi, toʻlqin oʻrkachining hisob sathidan ortishi ηc,sur, m esa 3-rasmning yuqori bukuvchi egri chizigʻi boʻyicha aniqlanadi.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
21. Toʻlqinning birinchi bosib kelishidagi dcr, m kritik chuqurlik, tubning berilgan i nishablari uchun 5-rasmning 2, 3 va 4-grafiklari boʻyicha ketma-ket yaqinlashishlar uslubi bilan aniqlanishi lozim. d chuqurlikning berilgan bir qator qiymatlari boʻyicha 17 va 18-bandlariga muvofiq kattalik aniqlanadi hamda 5-rasmning 2, 3 va 4-grafiklari boʻyicha ularga mos holdagi qiymatlardan berilgan d chuqurliklarning soniy biriga mos keluvchi dcr qabul qilinadi.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
22. Tubning doimiy nishabligidagi oxirgi toʻlqin bosib kelishiga dcr,u muvofiq keluvchi kritik chuqurlikni quyidagi formula orqali aniqlanadi:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
(158)
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
bu yerda:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
ku — 6-jadval boʻyicha qabul qilinuvchi koeffitsiyent.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
n — bosib kelish (shu jumladan birinchisi) va tengsizliklar bajarilgandagi n=2-, 3- va 4-tengsizliklardan qabul qilinadi: va .
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element

 

 

 

 

 

 

 

 

6-jadval

 tub nishablari

0,01

0,015

0,02

0,025

0,03

0,035

0,04

0,045

0,05

ku koeffitsiyenti

0,75

0,63

0,56

0,5

0,45

0,42

0,4

0,37

0,35

Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Oxirgi bosib kelish chuqurligini aniqlashda dcr,u, ku koeffitsiyent yoki koeffitsiyentlar koʻpaytmasi 0,35 dan kam qabul qilinmasligi lozim.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Tubning 0,35 dan kam boʻlgan nishabliklarida kritik chuqurlik qiymati dcr = dcr,u deb olinadi.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Tubning oʻzgaruvchan nishabliklarida dcr,u doimiy nishabli tub qismlari uchun kritik chuqurliklarni ketma-ket aniqlashlar natijalari boʻyicha qabul qilishga yoʻl qoʻyiladi.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Oʻralgan akvatoriyadagi toʻlqin elementlari
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
23. Oʻralgan akvatoriyadagi difraksiyalangan toʻlqin balandligi hdif, m quyidagi formula boʻyicha aniqlanadi:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Ndif=kdifhi (159)
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
bu yerda:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
kdif — a toʻlqinlar difraksiyasi koeffitsiyenti;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
hi — 1foiz taʼminlanganlikni dastlabki toʻlqin balandligi.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Hisobiy uzunlik sifatida akvatoriyaga kirishdagi dastlabki uzunlik olinadi.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
24. Toʻlqinlar difraksiyasi koeffitsiyenti kdif,s yolgʻiz holdagi toʻlqin qaytargich orqali oʻralgan akvatoriya uchun (φ burchakning berilgan qiymatida, gradus, toʻlqin qaytargichning boshidan hisobiy toʻgʻon toʻsigʻida r/ va φ burchak qiymatida, gradus), 7-rasm sxema va grafiklariga muvofiq ravishda strelkalar bilan shtrixli chiziqlarga binoan qabul qilinadi.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
7-rasm. kdif koeffitsiyenti qiymatlarini aniqlash grafiklari
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
25. Mos holdagi toʻlqin qaytargichlar orqali oʻralgan akvatoriyada toʻlqinlar difraksiya koeffitsiyenti kdif,s quyidagi formula orqali aniqlanadi:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
kdif,s = kdif,s ψc, (160)
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
bu yerda:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
ψcdc va kdif,cp qiymatlari uchun 8-rasm boʻyicha qabul qilinuvchi koeffitsiyent, dc qiymat quyidagi formula orqali aniqlanadi:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
bu yerda:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
l1 va l2 — toʻlqin soyasi chegarasidan (TSCH) toʻlqin difraksiyasi chegarasigacha (TDCH) boʻlgan masofa boʻlib, mazkur ilovaning 9-rasmi va grafiklar bilan strelkalar bilan shtrixli chiziqlarga binoan qabul qilinadi;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
b — toʻlqin qaytargich boshlari orasidagi dastlabki toʻlqin koʻlami proyeksiyalari masofalariga teng qilib qabul qilinuvchi bandargohga chiqish kengligi, m.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
8-rasm. y koeffitsiyenti qiymatlari grafiklari
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
9-rasm. l va la qiymatlarini aniqlash sxemasi (a) va grafiklari (b)
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
kdif,cp koeffitsiyentining qiymati xuddi kdif,s kabi hisobiy ustunida toʻlqinlar koʻlami bilan bosh nurning kesishish nuqtasi uchun ushbu ilovaning 24-bandiga muvofiq aniqlanadi.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Mazkur ilovaning 9-a rasmdagi sxemadagi bosh nurning holati, toʻlqin qaytargichning toʻlqin soyasi chegarasidan (TSCH) kichik burchak ostida φi gradus x, m, masofalarda joylashgan nuqtalar boʻyicha, quyidagi formula orqali aniqlanadi:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
bu yerda:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
la1 va la2 — ushbu ilovaning 9-rasm sxema va grafiklarga muvofiq qabul qilinuvchi qiymatlar.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
26. Toʻlqin qaytargich bilan oʻralgan akvatoriya uchun toʻlqinlar difraksiyasi koeffitsiyenti kdif,b quyidagi formula orqali aniqlanadi:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
(163)
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
bu yerda:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
kdif,s1 va kdif,s2 — toʻlqin qaytargich bosh qismlari uchun mazkur ilovaning 24-bandiga muvofiq aniqlanuvchi toʻlqinlar difraksiyasi koeffitsiyentlari.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
27. Difraksiyalangan toʻlqin balandligi oʻralgan akvatoriyaning berilgan nuqtasida uning gidrotexnika inshooti va toʻsiqlardan kdif,r, m qaytarilishini hisobga olgan holda quyidagi formula orqali aniqlanadi:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
hdif,r=(kdif+kref)hi (164)
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Bu yerda:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
(165)
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
kdif,s — qaytaruvchi yuza toʻsiq chizigʻidagi difraksiya koeffitsiyenti;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
kr va kp14-bandga muvofiq aniqlanuvchi koeffitsiyentlar;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Θr — toʻlqin koʻlami va qaytaruvchi yuza orasidagi burchak, gradus;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
r/ — qaytaruvchi yuzadan qaytarilgan toʻlqin nuri boʻyicha hisobiy nuqtagacha boʻlgan masofa; bunda qaytarilgan toʻlqin nuri yoʻnalishi toʻlqinlarni kelish va qaytarilish burchaklari tengligi lozimlaridan kelib chiqqan holda qabul qilinishi lozim;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
kref,i — qaytarish koeffitsiyenti boʻlib, 7-jadval boʻyicha qabul qilinadi; qaytarish yuzasining gorizontga nisbatan 45 gradusdan ortiq boʻlgan ogʻish burchagida, qaytarish koeffitsiyentini kref,i =1 deb olishini lozim.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element

 

 

 

7-jadval

/hdif toʻlqin qiyaligi

Qaytaruvchi yuza i nishabligidagi kref,i qiymatlari

1

0,5

0,25

10

0,5

0,02

0,0

15

0,8

0,15

0,0

20

1

0,5

0,0

30

1

0,7

0,05

40

1

0,9

0,18

Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
SHNQ 2.06.04-21 “Gidrotexnika inshootlariga boʻladigan yuklanish va taʼsirlar” shaharsozlik normalari va qoidalariga
2-ILOVA
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Muzni bir oʻqli siqish bilan sinash
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
1-§. Namunalarini tanlash, yasash va sinovga tayyorlash
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Muz namunalarini muz maydonining N qatlamlaridan ularning uzun oʻqlari kristallar oʻsish yoʻnalishiga tik yoʻnalgan boʻlishi, bunda N≥3 boʻladi.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Muz namunalari kvadrat kesimli prizmalar yoki balandligini kengligiga nisbati (diametri) 2,5 ga teng boʻlgan yumaloq kesimli silindr koʻrinishida yasaladi.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Namuna kengligi kristallografiya tadqiqotlari maʼlumotlari boʻyicha aniqlanuvchi kristallning oʻrtacha koʻndalang kesimidan kamida 10-marta ortiq boʻlishi lozim.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Namunalar oʻlchamlarini ogʻishi oʻrtachadan farqi ±1 foizdan ortishiga yoʻl qoʻyilmaydi.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Namunalar silliq va tekis boʻlib, ularda yoriqsiz, siniqsiz, teshikliksiz, gʻadir-gʻudurliklarsiz boʻlishi lozim.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Silindrik namunalarni tokar dastgohida, prizmatik namunalarni esa gorizontal — frezer dastgohida yasalishi kerak.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Prizmatik namunalar yon yoqlarini juftlashtirilgan holda ular orasidagi masofa yon qirralarini ishlanayotganda namuna eniga, tayanch yoqlarini ishlanayotganda esa namuna balandligiga teng boʻlgan holda bir oʻqqa oʻrnatilgan holda ishlov berish zarur.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Tadqiqot qilinayotgan qatlam namunalarini sinashdan oldin tajribaviy maʼlumotlar boʻyicha aniqlanuvchi qatlam harorati ti, ostida eng kamida 1 h tutib turiladi, bular mavjud boʻlmagan taqdirda esa mazkur SHNQning 120 va 121-formulalari orqali aniqlanadi.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
2-§. Asbob-uskunalar
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Sinov mashinalari deformatsiya tezligini boshqariladigan mashinalar turi boʻyicha tuzilgan boʻlishlari lozim.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Mashina orqali tuziladigan eng katta yuklanish sinalayotgan namunalar uchun buziladigan yuklanishidan kamida ikki marta ortiq boʻlishi kerak.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Sinash mashinalari “yuklanish-deformatsiya” egri chizigʻini avtomatik tarzda qayd qilinishini va yuklanishni koʻpi bilan ±5 foiz xatolikda oʻlchashni taʼminlashi lozim.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
3-§. Sinovlarni oʻtkazish
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Namunalar uzun oʻqlar atrofida siqilishi, tadqiqot qilinuvchi qatlam namunalari ti harorat ostida va εc = 3·10-4, c-1 ga teng qilib olinuvchi deformatsiya doimiy tezligida sinalishi zarur.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
4-§. Natijalarni tahlil qilish
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Buzuvchi yuklanish (bir oʻqli siqishga boʻlgan mustahkamlik) har bir namuna uchun Cj, MPa quyidagi formula orqali hisoblanadi:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
bu yerda:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
(Pmax)j — “yuklanish-deformatsiya” diagrammasi boʻyicha aniqlanuvchi, j — namuna uchun buzuvchi (eng yuqori) yuklanish, MN;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
f — namunaning dastlabki koʻndalang kesimi yuzasi, m2.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Tadqiqot qilinayotgan qatlam namunalari seriyalarini sinov natijalari sifatida Ci ± Δi qabul qilinadi, bunda Ci — muzning bir oʻqqa siqishga mustahkamligini parallel aniqlashlar oʻrtacha (arifmetik) qiymati boʻlib MPa quyidagi formula orqali hisoblanadi:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
(167)
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
bu yerda:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Δi va n — belgilanish mazkur SHNQning 60-bandi kabi boʻladi.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Tadqiqot qilinayotgan qatlam namunalar seriyalarini sinash natijalari grafik tarzda nuqta va bu nuqtadan yuqoriga va pastga ikkita teng kesmalar holida ajratiladi, nuqta, muzning mustahkamlik chegarasi oʻrta (arifmetik) qiymatiga, kesma esa, oʻlchovlar tasodifiy xatoligi oʻrtacha kvadratik ogʻishiga muvofiq kelishi lozim.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
Chuchuk suv muzining bir oʻq boʻyicha siqilishdagi mustahkamligining (plastik buzilish holatidan moʻrt — plastik holatga oʻtishdagi) haroratga bogʻliqligi (n=5)
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
prizmatik muz (namuna oʻlchamlari 25x25x50sm);
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
donador (qorlik) muz (15x15x30 sm)