Oʻzbekiston Respublikasining Shaharsozlik kodeksiga muvofiq buyuraman:

1. SHNQ 2.04.07-22 “Issiqlik tarmoqlari” shaharsozlik normalari va qoidalari ilovaga muvofiq tasdiqlansin.

2. Oʻzbekiston Respublikasi Davlat arxitektura va qurilish qoʻmitasi raisining 1999-yil 26-iyundagi 40-son buyrugʻi bilan tasdiqlangan QMQ 2.04.07-22 “Issiqlik tarmoqlari” qurilish meʼyor va qoidalari oʻz kuchini yoʻqotgan deb topilsin.

3. Ushbu buyruq Oʻzbekiston Respublikasi Uy-joy kommunal xizmat koʻrsatish vazirligi va Favqulodda vaziyatlar vazirligi bilan kelishilgan.

4. Mazkur buyruq rasmiy eʼlon qilingan kundan eʼtiboran kuchga kiradi.

Mazkur shaharsozlik normalari va qoidalari (keyingi oʻrinlarda SHNQ deb yuritiladi) harorati 200°S gacha va bosimi R_u = 2,5 MRa gacha boʻlgan suv hamda harorati 350°S gacha va bosimi R_u = 4,0 MRa gacha boʻlgan suv bugʻlarini tashiydigan issiqlik tarmoqlarini va ular uchun inshootlarni (nasos stansiyalari, issiqlik punktlari va boshqalar) loyihalash boʻyicha qoidalarni belgilaydi.

1. Ushbu SHNQda quyidagi texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlarga havolalar qoʻllanilgan:

QMQ 2.01.01 “Loyihalash uchun iqlimiy va fizikaviy-geologik maʼlumotlar”;

QMQ 2.01.03 “Seysmik hududlarda qurilish”;

QMQ 2.01.07 “Yuklamalar va taʼsirlar”;

QMQ 2.01.09 “Choʻkuvchan va oʻta choʻkuvchan gruntli hududlarda quriladigan bino va inshootlar”;

QMQ 2.01.19 “Portlab-yonish va yongʻin xavfi boʻlgan xonalar, bino va inshootlar hamda tashqi qurilmalar toifalarini aniqlash”;

QMQ 2.03.05 “Poʻlat konstruksiyalar. Loyihalash meʼyorlari”;

QMQ 2.04.01 “Binolar ichki suv taʼminoti va kanalizatsiyasi”;

QMQ 2.04.05 “Isitish, ventilyatsiya va konditsiyalash”;

QMQ 2.04.08 “Gaz taʼminoti. Loyihalash meʼyorlari”;

QMQ 2.04.13 “Qozonxona qurilmalari”;

QMQ 2.04.14 “Asbob-uskunalar va quvur oʻtkazgichlarni issiqlik izolyatsiyasi”;

SHNQ 2.09.02 “Sanoat binolari”;

QMQ 2.09.03 “Sanoat korxonalari inshootlari”;

SHNQ 2.09.10 “Sanoat korxonalarni bosh rejalari”;

GOST 2874-82 “Ichimlik suvi. Gigiyenik talablar va sifat nazorati”;

GOST 9238-2013 “Imoratlarga yaqinlashish va temir yoʻlning harakatlanuvchi sostavlari oʻlchamlari”;

GOST 9720-76 “Imoratlarga yaqinlashish va temir yoʻl izi 750 mm boʻlgan harakatlanuvchi sostavlari oʻlchamlari”;

GOST 25129-2000 “GF-021 gruntovkasi. Texnik shartlar”;

GOST 7871-2019 “Aluminiy va aluminiy qotishmali payvandlash simlari. Texnik shartlar”;

GOST 10296-79 “Izol. Texnik shartlar”;

GOST 10277-90 “Shpatlyovkalar. Texnik shartlar”;

GOST 13078 “Suyuq natriyli shisha. Texnik shartlar”;

Oʻz RST 886-98 “Poʻlat marsh zinalar, maydonchalar va toʻsiqlar. Texnikaviy shartlar”.

2. Mazkur SHNQ da quyidagi asosiy tushunchalardan foydalaniladi:

avtomatlashtirilgan boshqaruv tuguni (ABT) — isitish tizimlarining harorat va gidravlik rejimlarini oʻzgartirish, isteʼmol qilinayotgan issiqlik energiyasini hisobga olish va tartibga solish imkonini beradigan bir qator uskunalar bilan jihozlangan qurilma boʻlib, binoning isitish tizimini yoki uning qismini markaziy issiqlik punktidan tarqatuvchi issiqlik tarmoqlariga ulash joyida oʻrnatiladi;

kollektor — muhandislik kommunikatsiyalarni birgalikda oʻtkazish va texnik xizmat koʻrsatish uchun moʻljallangan, uning ishlash faoliyatini taʼminlaydigan ichki muhandislik tizimlariga ega uzun yer osti inshootlari;

magistral issiqlik tarmoqlari — issiqlik manbaining chiqish joyidagi berkituvchi armaturadan (uni mustasno qilib), issiqlik punktidagi birinchi berkituvchi armaturagacha (uni hisobga olgan holda) issiq suv, bugʻ va suv bugʻining kondensatini yetkazib beruvchi issiqlik tarmoqlari (barcha tegishli konstruksiyalar va inshootlar bilan);

tarmoqlanish — issiqlik punktini magistral issiqlik tarmoqlariga yoki alohida bino va inshootlarni toʻgʻridan-toʻgʻri taqsimlovchi tarmoqlariga ulaydigan issiqlik tizimi uchastkasi;

oʻtib boʻladigan kanal — doimiy ravishda xizmat koʻrsatuvchi xodimlar mavjud boʻlmaydigan issiqlik tarmoqlarini oʻtkazish uchun, oʻtish balandligining eng qisqa masofasi kamida 1,8 m va izolyatsiyalangan quvurlar orasidagi oʻtish joyining kengligi D_t+ 100 mm ga teng boʻlgan uzun yer osti inshooti;

markazlashtirilgan issiqlik taʼminoti tizimlari — bir yoki bir necha issiqlik manbalaridan, issiqlik tarmoqlaridan (tashqi quvurlarning diametridan, sonidan va uzunligidan qatʼiy nazar) va issiqlik isteʼmolchilaridan iborat tizim;

issiqlik punkti — issiqlik tashuvchining harorati va gidravlik rejimlarini oʻzgartirish, issiqlik energiyasi va issiqlik tashuvchi sarfini tartibga solish va hisobga olish imkonini beradigan uskunalar toʻplamiga ega inshoot;

tranzit issiqlik tarmoqlari — yer uchastkasi yoki bino orqali oʻtadigan, ammo bunday yer uchastkasida yoki binoda issiqlik isteʼmol qiladigan inshootlarni ulash uchun tarmoqlar boʻlmagan issiqlik tarmogʻi.

3. Mazkur SHNQ talablari issiqlik manbalari kollektorlarining kirish zulfinlaridan binolarning issiqlik punktlarining chiqish zulfinlarigacha boʻlgan issiqlik tarmoqlarida qoʻllaniladi.

Shuningdek, mazkur SHNQ da qoʻllanilgan kattaliklarning asosiy harfiy belgilari ushbu SHNQ ning 1-ilovasida keltirilgan.

Issiqlik tarmoqlari va undagi inshootlarni loyihalashda Oʻzbekiston Respublikasi Sanoatda, konchilikda va kommunal-maishiy sektorda ishlarning bexatar olib borilishini nazorat qilish davlat inspeksiyasining 2007-yil 28-dekabrdagi 253-sonli buyrugʻi bilan tasdiqlangan Bosim ostida ishlaydigan bugʻ va suv isitiladigan qozonlar, idishlar, bugʻ va suv quvurlarni texnik koʻrikdan oʻtkazish boʻyicha metodik qoʻllanmaga, shuningdek amaldagi texnik jihatdan tartibga solishga sohasidagi normativ hujjatlar talablariga amal qilinishi lozim.

4. Issiqlik tarmoqlari trassalarini va oʻtkazish usullarini tanlashda SHNQ 2.07.01 va SHNQ 2.09.10 talablari inobatga olinishi lozim.

5. Issiqlik tarmoqlari quyidagilarga boʻlinadi:

suvli — issiqlik tashuvchi sifatida issiq suv yetkazib beruvchi (shu jumladan, issiq suv tarmoqlari uchun);

bugʻli — issiqlik tashuvchi sifatida bugʻ yetkazib beruvchi va kondensat qaytuvchi.

magistral (asosiy yoʻnalishlar) — issiqlik manbaidan turar joy mavzelari va korxonalarga kiritish joyigacha;

taqsimlovchi — mavzelar va korxonalar hududida tarmoqlanuvchi;

tarmoqlanish — alohida binolar uchun.

Parallel quvurlar soni boʻyicha bir quvurli, ikki quvurli va koʻp quvurli issiqlik tarmoqlariga boʻlinadi.

6. Issiqlik isteʼmoli 100 MW va undan ortiq boʻlgan hududlarning issiqlik tarmoqlari uchun, qoida tariqasida, taʼmirlash va texnik xizmat koʻrsatish bazalari bilan taʼminlanishi kerak.

7. Issiqlik tarmoqlarini loyihalashda namunaviy loyihalar boʻyicha Q_omax isitish, Q_vmax shamollatish uchun maksimal issiqlik miqdorlari, shuningdek turar joy, jamoat va ishlab chiqarish binolarini issiq suv bilan taʼminlash uchun maksimal Q_hmax va oʻrtacha Q_hm issiqlik miqdorlari olinishi lozim.

8. Texnologik jarayonlarga berilayotgan maksimal issiqlik va qaytadigan kondensat miqdori sanoat korxonalarining loyihalariga muvofiq olinadi.

Korxonalar uchun jami maksimal issiqlik miqdorini aniqlashda, sanoat korxonalarining tarmoqqa mansubligi va tizimdagi har bir sanoat korxonalarining issiqlik yuklamalarining nisbati hisobga olingan holda texnologik jarayonlar uchun issiqlik miqdorlarining maksimal miqdori oʻrtasidagi tafovut hisobga olinishi kerak.

9. Binolar va inshootlarni isitish, shamollatish va issiq suv bilan taʼminlashning namunaviy loyihalari mavjud boʻlmaganda issiqlik miqdorlari quyidagicha aniqlanadi:

korxonalar uchun — yiriklashtirilgan meʼyorlar, analog korxonalarning loyihalari boʻyicha yoki ekspluatatsion maʼlumotlarga koʻra;

aholi punktlarining turar joy mavzelari uchun — quyidagi (1 — 5) formulalar boʻyicha aniqlanadi:

a) turar joy va jamoat binolarini isitish tizimi uchun maksimal issiqlik miqdori, W:

b) jamoat binolarini shamollatish tizimi uchun maksimal issiqlik miqdori, W:

v) turar joy va jamoat binolarini issiq suv bilan taʼminlash tizimi uchun oʻrtacha issiqlik miqdori, W:

yoki

d) turar joy va jamoat binolarini issiq suv bilan taʼminlash tizimi uchun maksimal issiqlik miqdori, W:

Bu yerda,

k₁ — jamoat binolarini isitish uchun issiqlik miqdorini hisobga oladigan koeffitsiyent. Maʼlumotlar boʻlmagan taqdirda, quyidagicha qabul qilinadi: mavzelar uchun — 0,16, shahar tumanlari uchun — 0,25;

k_{2 —} jamoat binolarini shamollatish uchun issiqlik miqdorini hisobga oladigan koeffitsiyent. Maʼlumotlar boʻlmaganda, quyidagicha qabul qilinadi: mavzellar uchun — 0,42, shahar tumanlari uchun — 0,56.

10. Aholi punktlarining turar joylarini isitish tizimi uchun oʻrtacha issiqlik miqdori (W) quyidagi (6) formula bilan aniqlanishi kerak:

shamollatish tizimi uchun quyidagi (7) formula bilan:

11. Isitish tizimi ishlamagan davrda aholi punktlarining turar joylarini issiq suv bilan taʼminlash uchun oʻrtacha issiqlik miqdori, Vt quyidagi (8) formula bilan aniqlanishi kerak:

12. Binolarni isitish, shamollatish va issiq suv bilan taʼminlash uchun bir muddat (oy, isitish davri, yil va boshqalar) uchun isteʼmol qilinadigan issiqlikning hisoblangan miqdori mazkur SHNQ ning 4-ilovasiga muvofiq belgilanishi kerak.

Maʼlum davr davomida korxonalar tomonidan texnologik ehtiyojlar uchun isteʼmol qilinadigan issiqlik miqdori oʻrtacha sutkalik issiqlik yuklamasiga va korxonaning shu davrdagi ish kunlari soniga qarab belgilanadi.

13. Issiqlik tarmoqlariga ulangan turar joy va jamoat binolarining umumiy issiqlik miqdorlarini aniqlashda, issiqlik tarmogʻiga ulanishi zarur boʻlgan mavjud binolarning issiqlik yuklamasini, shu jumladan markazlashtirilgan issiqlik taʼminoti tizimiga ega boʻlmagan yoki gazli suv qizdirgichlar bilan jihozlangan mavjud binolarni issiq suv bilan taʼminlash uchun zarur boʻlgan issiqlik miqdorlarini hisobga olish kerak.

14. Issiqlik tarmoqlarida issiqlik yoʻqotishlari, quvurlarning izolyatsiyalangan sirtlari orqali issiqlik yoʻqotishlari va yil davomida sizib chiqish natijasida yoʻqotilayotgan oʻrtacha suv miqdorini hisobga olgan holda hisoblash yoʻli bilan aniqlanishi kerak.

15. Issiqlik tarmoqlarida, issiqlik manbalarini birgalikda ishlatish, zahira quvurlarni yotqizish, shuningdek qoʻshni hududlarning issiqlik tarmoqlari oʻrtasida oʻtish moslamalarini joylashtirish hisobiga isteʼmolchilarga uzatilayotgan zahira issiqlik miqdori boʻlishi nazarda tutilishi kerak.

Issiqlik tarmoqlarini oʻtib boʻlmaydigan kanallarda yer ostidan va kanalsiz oʻtkazishda zahira issiqlik miqdori isitish tizimi uchun tashqi havoning harorati va quvurlarning diametrlariga koʻra quyidagi 1-jadvalga muvofiq qabul qilinadi.

Yuqoridagi 1-jadvalga muvofiq (diametri 500, 600 mm boʻlgan quvurlar uchun) zahiralanishi lozim boʻlmagan boshi berk issiqlik tarmoqlarining maksimal uzunligi (issiqlik manbaidan yoki tarmoqning zahiralanayotgan qismidan eng uzoqda joylashgan isteʼmolchigacha) quyidagi 2-jadvalda keltirilgan qiymatlardan oshmasligi kerak.

Yer ustidagi va tunnellarda oʻtkazilgan issiqlik tarmoqlarida issiqlik taʼminotini zahiralash nazarda tutilmasligi lozim.

16. Issiqlik taʼminotida uzilishlarga yoʻl qoʻyilmaydigan binolar uchun (loyihalashtirish topshiriqda koʻrsatilgan — shifoxonalar, bolalar tunu-kun boʻladigan maktabgacha taʼlim tashkilotlari, sanʼat galereyalari va boshqalar) 100% issiqlik bilan taʼminlaydigan zahiralar nazarda tutilishi kerak. Bunda mahalliy zahira issiqlik manbalari koʻzda tutilishi lozim.

17. Issiqlik taʼminotidagi uzilishlarga yoʻl qoʻyilmaydigan korxonalar uchun issiqlik tarmoqlari orqali issiqlik taʼminotining zahirasi koʻzda tutilishi lozim.

Avariya natijasida issiqlikning hisobiy yoʻqotilishlari korxonalarning ish rejimiga muvofiq qabul qilinishi kerak. Bunda, mahalliy zahira issiqlik manbalari koʻzda tutilishi mumkin.

18. Vakuumli deaeratsiyaga ega ochiq va yopiq issiqlik taʼminoti tizimlari uchun GOST 2874-82* talablariga javob beradigan suvdan foydalaniladi.

Termik deaeratsiya mavjud boʻlgan yopiq issiqlik taʼminoti tizimlarida texnik suvdan foydalanishga yoʻl qoʻyiladi.

Issiqlik taʼminoti tizimlarida qoʻshimcha tozalangan ishlab chiqarish va xoʻjalik-maishiy oqova suvlaridan foydalanilmaydi.

19. Bir vaqtning oʻzida isitish, shamollatish, issiq suv taʼminoti va texnologik ehtiyojlar uchun issiqlikni taʼminlaydigan suvli isitish tarmoqlari odatda ikki quvurli boʻlishi kerak. Bir quvurli va uch quvurli issiqlik tarmoqlari texnik-iqtisodiy asoslanganda qabul qilinishi mumkin.

Issiqlik tashuvchining sifati va parametrlari issiqlik tarmoqlarida qabul qilingan koʻrsatkichlarga nisbatan farq qilganda issiqlikning texnologik isteʼmolchilari mustaqil isitish tarmoqlariga ulanishi mumkin.

Texnologik qurilmalardan umumiy issiqlik tarmoqlariga zararli moddalar tushishi ehtimoli boʻlganda, texnologik qurilma va suv isitkich oʻrtasida qoʻshimcha sirkulyatsiya konturiga ega boʻlgan, oraliq konturda issiqlik tarmoqdagi bosimdan past bosimni taʼminlay oladigan oraliq suv qizdirgich orqali issiqlik tarmoqlariga ulanishi lozim. Bunda, zararli aralashmalar miqdorini nazorat qilish uchun namuna olish joylari koʻzda tutilishi kerak.

20. Issiqlik tashuvchi sifatida suvdan foydalanuvchi issiqlik tarmoqlarida yoʻqotilgan suvni toʻldirish uchun hisobiy suv miqdori, issiqlik bilan taʼminlashning ochiq tizimlaridagi akkumulyator bakining hamda yopiq tizimlaridagi zahira bakining hajmi, shuningdek ularni oʻrnatish boʻyicha talablar mazkur SHNQ ning 5-ilovasida keltirilgan.

Issiqlik tashuvchi sifatida suvdan foydalanuvchi issiqlik tarmoqlarini toʻldiruvchi va tarmoq suvlarining sifati QMQ 2.04.13 talablariga javob berishi lozim.

21. Isteʼmolchilarda issiq suvni saqlash akkumulyator baklari sanoat korxonalarining issiq suv taʼminoti tizimlarida, qisqa muddatli issiq suv isteʼmoliga ega boʻlgan obyektlarda suv isteʼmolining smenali jadvalini maqbullashtirish uchun koʻzda tutilishi kerak.

Ishlab chiqarish korxonalarining issiq suv taʼminotiga ketadigan oʻrtacha issiqlik oqimining isitishga ketadigan maksimal issiqlik oqimiga 20% dan kam boʻlgan nisbatiga ega boʻlgan obyektlari uchun akkumulyator baklari oʻrnatilmaydi.

22. Isteʼmolchilarning issiq suv taʼminoti ikki quvurli ochiq issiqlik taʼminoti tizimlari tarmoqlariga issiqlik yetkazib berish va qaytish quvurlariga toʻgʻridan-toʻgʻri, yopiq tizimlarda suv isitgichlari orqali, bugʻli tizimlar tarmoqlariga esa bugʻ-suv isitgichlari orqali ulanishi kerak.

23. Isteʼmolchilarning isitish va shamollatish tizimlari ikki quvurli issiqlik taʼminoti tarmoqlariga toʻgʻridan-toʻgʻri ulanishi kerak (bogʻliqli ulanish sxemasi).

12 va undan yuqori qavatli binolarni hamda boshqa isteʼmolchilarni isitish va shamollatish tizimining hisob-kitoblariga asoslangan boʻlsa, issiqlik tarmoqlarining gidravlik ish rejimidan kelib chiqib tarmoqlarga mustaqil ulanish taqozo etilsa, issiqlik punktlarida suv isitgichlar oʻrnatishni nazarda tutuvchi mustaqil sxema boʻyicha ulanishga yoʻl qoʻyiladi.

24. Issiqlik isteʼmoli 4 MW dan kam boʻlgan isteʼmolchilar issiqlik miqdori 100 MW dan ortiq boʻlgan issiqlik tarmoqlariga ulanmaydi.

25. Kondensatni issiqlik manbasiga yigʻish va qaytarish tizimlari yopiq boʻlishi kerak; bu holda kondensat yigʻish baklaridagi ortiqcha bosim kamida 0,005 MPa boʻlishi kerak.

Ochiq kondensat yigʻish va qaytarish tizimlari, qaytayotgan kondensat miqdori soatiga 10 t dan kam va issiqlik manbaigacha boʻlgan masofa 0,5 km gacha boʻlganda qabul qilinishi mumkin.

26. Kondensatni toʻliq qaytarishni rad etish asoslangan boʻlishi kerak.

27. Isteʼmolchilardan qaytayotgan kondensat, kondensatni uzatuvchi jihozdan keyingi ortiqcha bosim hisobiga, bosim yetarli boʻlmagan taqdirda esa bir yoki bir guruh isteʼmolchilar uchun kondensatni yigʻish baklarini oʻrnatish va kondensatni uzatish nasoslari orqali kondensatni qaytarilishi amalga oshirilishi kerak.

28. Umumiy tarmoq boʻyicha kondensatni kondensat uzatgichlari orqali qaytarish usulidan, kondensat uzatgichlari oldidagi bugʻ bosimidagi farq 0,3 MPa dan ortiq boʻlmaganda foydalanish mumkin.

Kondensatni nasoslar bilan qaytarishda umumiy tarmoqqa kondensat yetkazib beradigan nasoslar soni cheklanmaydi.

Bugʻ isteʼmolchilaridan qaytadigan kondensatni, umumiy kondensat tarmogʻiga nasoslar va kondensat uzatgichlarining parallel ishlashi hisobiga amalga oshirilishiga yoʻl qoʻyilmaydi.

29. Bosimli kondensat quvurlari, kondensatni qaytarishning barcha rejimlari uchun toʻliq kesim boʻyicha bir soatdagi maksimal kondensat sarfi va kondensatni uzatish vaqtidagi uzilishlar paytida ularni boʻshatishdan himoya qilishga asoslanib hisoblanishi kerak. Barcha rejimlarda kondensat tarmogʻi ortiqcha bosimga ega boʻlishi kerak.

Kondensat uzatgichdan kondensatni yigʻish baklarigacha boʻlgan kondensat quvurlari bugʻ-suv aralashmasining shakllanishini hisobga olgan holda hisoblanishi lozim.

30. Nasoslardan keyin kondensat quvurlarida ishqalanish tufayli bosim yoʻqotishlari 100 Pa/m gacha deb qabul qilinishi lozim.

Kondensat uzatuvchi quvurlardagi bosim kondensatning koʻtarilish balandligini hisobga olgan holda, kondensatni chiqarib tashlagichdan keyingi va kondensat yigʻish baklaridagi bosimlar farqlari boʻyicha hisoblanadi.

31. Kondensat yigʻish baklarining sigʻimi, kamida 10 min lik maksimal kondensat sarfiga koʻra qabul qilinishi kerak. Yil davomida ishlaydigan baklar soni har biri 50% li sigʻimga ega boʻlgan kamida ikkita olinishi kerak. Mavsumiy ishlaydigan, shuningdek, maksimal kondensat sarfi soatiga 5 t gacha boʻlganda bitta bak oʻrnatilishiga yoʻl qoʻyiladi.

Kondensat sifatini nazorat qilishda, xar birining sigʻimi barcha kerakli koʻrsatkichlar boʻyicha kondensatni oʻz vaqtida tahlil qilishni taʼminlovchi, lekin kamida 30 min davomida maksimal kondensat miqdorini qabul qilish imkoniyatiga ega boʻlgan kamida uchta bak qabul qilinishi kerak.

32. Kondensatni yetkazib berish uchun oʻrnatilgan nasos quvvati, kondensatni maksimal soatlik miqdoriga koʻra aniqlanishi kerak.

Nasos hosil etayotgan bosim, yigʻuvchi baklardagi ortiqcha bosim va nasosdan kondensatni yigʻish bakigacha koʻtarilish balandligini hisobga olgan holda kondensat quvurida yoʻqotilayotgan bosim qiymatiga koʻra aniqlanishi lozim.

Umumiy tarmoqqa kondensat yetkazib beradigan nasoslarning bosimi, kondensatni qaytarishning barcha rejimlarida ularning parallel ishlash shartlarini hisobga olgan holda aniqlanishi kerak.

Har bir nasos stansiyasidagi nasoslar soni kamida ikkita boʻlishi kerak, ulardan biri zahira nasosi hisoblanadi.

33. Yomgʻir suvi yoki maishiy kanalizatsiya tizimlariga, 40°S haroratgacha sovutilgan kondensatni uzluksiz va favqulodda tushirilishiga yoʻl qoʻyiladi. Doimiy oqimga ega sanoat kanalizatsiya tizimiga kondensatni sovutmasdan tushirishga yoʻl qoʻyiladi.

34. Isteʼmolchilardan issiqlik manbaiga qaytariladigan kondensat “Oʻzdavenergonazorat” davlat inspeksiyasining 2004-yil 10-noyabrdagi 383-son buyrugʻi bilan tasdiqlangan Oʻzbekiston Respublikasi elektr stansiyalari va tarmoqlarini texnikaviy ekspluatatsiya qilish qoidalari (Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligining 2004-yil 6-dekabrdagi 20-15-319/24-son xatiga asosan texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjat deb topilgan) talablariga javob berishi kerak.

Yopiq tizimlar uchun qaytarilgan kondensatning harorati meʼyorlanmagan, ochiq tizimlar uchun uning harorati kamida 95°S boʻlishi kerak.

Agar asoslangan boʻlsa, ochiq tizimlar uchun 95°C dan past haroratli kondensatni qaytarishga yoʻl qoʻyiladi.

35. Kondensatni yigʻish va qaytarish tizimlarida korxonaning oʻz ehtiyojlari uchun kondensat issiqligidan foydalanishni koʻzda tutish lozim.

36. Turar joy, jamoat va sanoat korxonalari binolarini isitish, shamollatish va issiq suv bilan taʼminlash uchun markazlashtirilgan issiqlik taʼminoti tizimida issiqlik tashuvchi sifatida odatda suvdan foydalaniladi. Shuningdek texnologik jarayonlar uchun issiqlik tashuvchisi sifatida suvdan foydalanish imkoniyatini ham hisobga olish kerak.

Korxonalardagi texnologik jarayonlar, isitish, shamollatish va issiq suv taʼminoti uchun asoslangan hollardagina bugʻdan yagona issiqlik tashuvchi sifatida foydalanish mumkin.

37. Issiq suv taʼminoti tizimlarida suv harorati QMQ 2.04.01 ga muvofiq olinishi kerak.

38. Issiqlik taʼminotini tartibga solinishi quyidagicha koʻzda tutiladi:

markazlashtirilgan — issiqlik manbaida;

bir guruh isteʼmolchilar uchun — tartibga solish nuqtalarida;

individual issiqlik punktlari uchun — issiqlik punktlarida.

Suvli isitish tarmoqlari uchun, odatda tashqi havo haroratiga qarab suv haroratining oʻzgarishi grafigiga muvofiq isitish yoki isitish va issiq suv taʼminotini birgalikdagi yuklamasiga koʻra issiqlik taʼminoti tizimi ishini sifatli tartibga solish usulidan foydalanish kerak.

Agar asoslab berilganda, issiqlik taʼminoti tizimidan berilayotgan issiqlikni miqdoriy, shuningdek sifat va miqdoriy jihatdan tartibga solish mumkin.

39. Uy-joy kommunal yuklamasi ustun boʻlgan (65 foizidan ortiq) issiqlik taʼminoti tizimlarini hamda issiq suv taʼminoti tizimlariga yetkazib beriladigan suvning doimiy haroratini taʼminlash maqsadida issiqlik taʼminoti tizimi markazlashgan holda boshqarilishi kerak. Bunda isitish va issiq suv taʼminotining birgalikdagi yuklamalari umumlashtirgan holda tartibga solinadi.

Issiqlik taʼminoti tizimida uy-joy kommunal sektorining issiqlik yuklamasi umumiy issiqlik yuklamasining 65 foizidan kam boʻlganda, shuningdek issiq suv taʼminotining oʻrtacha yuklamasi ulushi hisoblangan issiqlik yuklamasining 15 foizidan kam boʻlganda issiqlik taʼminoti tizimi isitish yuklamasi boʻyicha boshqariladi.

Markazlashgan holda boshqaruvning ikkala holatida ham, isteʼmolchilarning issiq suv taʼminoti tizimlariga berilayotgan suvni qizdirish uchun zarur boʻlgan suv yuborish quvuridagi suvning eng past harorati quyidagicha cheklanadi:

yopiq issiqlik taʼminoti tizimlari uchun — kamida 70°S;

ochiq issiqlik taʼminoti tizimlari uchun — kamida 60°S.

40. Korxonalar va turar joy binolari bir issiqlik manbaidan taʼminlanganda ular uchun alohida-alohida oʻtkaziladigan issiqlik tarmoqlaridagi suv harorati quyidagilarga koʻra belgilanishi kerak:

korxonalar uchun — isitish yuklamasiga koʻra;

turar joy binolari uchun — isitish va issiq suv taʼminotining birgalikda hisoblangan yuklamasiga koʻra.

41. Harorat grafiklarini hisoblashda quyidagi haroratlar qabul qilinadi:

isitish davrining boshlanishi va tugashi uchun tashqi havoning oʻrtacha harorati 10°S;

isitiladigan turar joy binolari uchun binolarning ichki havosining oʻrtacha hisobiy harorati 20°S;

korxona binolari uchun 16°S.

42. Issiqlik bilan taʼminlash individual ravishda tartibga solinganda, ulanish uchun issiqlik tashuvchisining sarfi harorat grafigining yuqori koʻrsatkichi hisobga olingan holda qabul qilinadi.

43. Issiqlik taʼminoti tizimidan berilayotgan issiqlik miqdori sifatli tartibga solinganda suvli isitish tarmoqlaridagi quvurlarning diametrlarini aniqlash uchun tarmoq suvining hisobiy sarfi isitish, shamollatish va issiq suv taʼminoti uchun alohida-alohida mazkur SHNQning 44-bandida keltirilgan (9 — 16) formulalar boʻyicha, ushbu suv miqdorlarining umumiy sarfi esa 45-bandda keltirilgan (17) formulalar boʻyicha aniqlanishi lozim.

44. Hisobiy suv sarfi, kg/h, quyidagi (9 — 16) formulalar bilan aniqlanishi lozim:

a) isitish tizimi uchun:

b) shamollatish tizimi uchun:

v) ochiq issiqlik taʼminoti tizimlarida, issiq suv taʼminoti uchun:

oʻrtacha:

maksimal:

g) yopiq issiqlik taʼminoti tizimlarida issiq suv taʼminoti uchun:

suv isitgichlar parallel sxema bilan ulanganda:

oʻrtacha:

maksimal:

suv isitgichlari uchun ikki bosqichli ulanish sxemalari bilan ulanganda: oʻrtacha:

maksimal:

45. Issiqlik taʼminoti sifatli tartibga solinadigan ochiq va yopiq issiqlik taʼminoti tizimlaridagi ikki quvurli isitish tarmoqlarida tarmoq suvining umumiy hisoblangan miqdori, kg/h, quyidagi (17) formula boʻyicha aniqlanishi kerak:

Isitish yuklamasini tartibga solishda issiq suv taʼminoti uchun oʻrtacha suv isteʼmolining ulushini hisobga olgan holda k₃ koeffitsiyenti quyidagi 3-jadvalga muvofiq qabul qilinishi kerak.

Issiqlik va issiq suv taʼminotining birgalikdagi yuklamasiga koʻra tartibga solishda k₃ koeffitsiyenti 0 ga teng qabul qilinadi.

Bak akkumulyatorlari boʻlmagan,

qiymatga ega isteʼmolchilar, shuningdek 10 MW va undan kam issiqlik miqdoriga ega isteʼmolchilar uchun umumiy hisobiy suv sarfi quyidagi (18) formula boʻyicha aniqlanadi:

46. Ikki quvurli suv isitish tarmoqlarida isitish tizimi ishlamayotgan davrda hisobiy suv sarfi, kg/soat, quyidagi (19) formula boʻyicha aniqlanishi kerak:

Bunday holda, isitish tizimi ishlamaydigan davrdagi sovuq suv haroratiga koʻra issiqlik taʼminotining ochiq tizimi uchun maksimal suv sarfi, kg/h, yuqoridagi (12) formula bilan, issiq suv isitgichlarini ulashning barcha sxemalari boʻlgan yopiq tizimlar uchun esa yuqoridagi (14) formula bilan aniqlanadi.

Issiqlik bilan taʼminlashning ochiq ikki quvurli suvli tizimlarining qaytish quvurlaridagi suv miqdori yuqoridagi (19) formula bilan aniqlangan hisobiy suv sarfining 10% miqdorida qabul qilinadi. Isitish tizimi ishlamayotgan davridagi taʼmirlash va texnik xizmat koʻrsatish ishlari davomida, agarda asoslanib berilgan boʻlsa issiqlik tizimida issiqlik tashuvchining sirkulyatsiyasi butunlay boʻlmasligiga yoʻl qoʻyiladi.

47. Issiq suv bilan taʼminlash tarmoqlaridagi suv yetkazib berish va qaytish quvurlarining diametrini aniqlashdagi hisobiy suv sarfi QMQ 2.04.01 ga muvofiq boʻlishi kerak.

48. Turlicha sutkalik ish rejimiga ega korxonalarni bugʻli isitish tarmoqlaridan taʼminlanayotgan umumiy hisobiy bugʻ miqdori, alohida xar bir korxonaning maksimal soatlik bugʻ isteʼmoli oʻrtasidagi tafovut hisobga olingan holda aniqlanishi kerak. Kundalik bugʻ isteʼmolining loyihaviy jadvallari mavjud boʻlmaganda, bugʻning umumiy isteʼmoliga 0,9 kamaytirish koeffitsiyentini kiritish lozim.

Toʻyingan bugʻ quvurlari uchun umumiy hisoblangan sarf, quvurlardagi issiqlik yoʻqotishlari tufayli bugʻning kondensatsiyasini qoplash uchun qoʻshimcha beriladigan bugʻ miqdorini hisobga olgan holda aniqlanishi kerak.

49. Isitish tarmoqlarining quvurlarini gidravlik hisoblashni mazkur SHNQ ning 6-ilovasida keltirilgan formulalardan foydalangan holda bajarish lozim.

Poʻlat quvurlarning ichki yuzasining ekvivalent gʻadir-budirligi:

bugʻ quvurlari uchun — k_e = 0,0002 m;

suv isitish tarmoqlari uchun:

yopiq issiqlik taʼminoti tizimlari — k_e = 0,0005 m;

ochiq issiqlik taʼminoti tizimlari — k_e = 0,001 m;

issiq suv taʼminoti tarmoqlari va kondensat quvurlari uchun — k_e = 0,001 m.

Ishlayotgan issiqlik tarmoqlarini hisoblash uchun ularning maxsus sinovlari natijalariga koʻra ekvivalent gʻadir-budirligini aniqlashga yoʻl qoʻyiladi.

50. Suv isitish tarmoqlarining gidravlik hisob-kitoblarida ishqalanish natijasida yuzaga keladigan solishtirma bosim yoʻqotilishlari texnik va iqtisodiy hisob-kitoblar asosida aniqlanishi kerak.

Mavjud issiqlik tarmoqlarini hisoblashda yoʻqotilayotgan solishtirma bosim qiymatini sinov natijalari asosida olish mumkin.

51. Isitish, shamollatish va issiq suv taʼminoti uchun issiqlikni birgalikda yetkazib beradigan ikki quvurli suv isitish tarmoqlarining yetkazib berish va qaytarish quvurlari diametrlari, odatda bir xil boʻlishi kerak.

52. Quvurlarning nominal oʻtish diametri (Du), sovutish suvining hisoblangan miqdoridan qatʼiy nazar isitish tarmoqlarida — kamida 32 mm, issiq suv taʼminotining sirkulyatsiya quvurlari uchun — kamida 25 mm boʻlishi kerak.

53. Suvli issiqlik taʼminoti tizimlaridagi statik bosim, issiqlik manbai uskunalarida, suv isitish tarmoqlarida, issiqlik punktlari jihozlarida va toʻgʻridan-toʻgʻri ulangan isteʼmolchilarning isitish, shamollatish va issiq suv taʼminoti tizimlarida ruxsat etilgan bosimdan oshmasligi kerak va ularni suv bilan toʻldirishni taʼminlashi lozim.

Agar statik bosim ruxsat etilgan chegaralardan oshsa, u holda suvli isitish tarmoqlarini mustaqil zonalarga boʻlinishi nazarda tutilishi kerak. Issiqlik manbaidan uzilgan tarmoqlarda statik bosimni taʼminlab turish uchun issiqlik tarmoqlaridan suvni toʻldirish uchun issiqlik manbaiga ulangan qoʻshni zonadan foydalangan holda ajratish tugunlarida (kesishish tugunlarida) toʻldiruvchi jihozlar bilan taʼminlanishi kerak.

Statik bosim 100°S gacha boʻlgan suv harorati uchun shartli tarzda aniqlanishi kerak.

54. Tarmoq nasoslari ishlagan vaqtda suvli issiqlik tarmoqlarining suv yetkazib berish quvurlaridagi suv bosimi, suv yetkazib berish quvurining istalgan nuqtasida, issiqlik manbai uskunalarida va issiqlik tarmoqlariga bevosita ulangan isteʼmolchi qurilmalarida suvning maksimal haroratida ham qaynamaydigan suv sharoitlaridan kelib chiqqan holda qabul qilinishi kerak.

55. Tarmoq nasoslarining ishlashi paytida suv isitish tarmoqlarining qaytish quvurlaridagi suv ortiqcha bosimga ega (kamida 0,05 MPa) boʻlishi, isteʼmolchi tizimlarida ruxsat etilgan bosimdan oshmasligi va mahalliy tizimlarni toʻldirishni taʼminlashi kerak.

56. Isitish tizimi ishlamagan davrda ochiq issiqlik taʼminoti tizimlarining suv isitish tarmoqlarining qaytish quvurlaridagi, shuningdek issiq suv taʼminoti tarmoqlarining suv yetkazib berish va sirkulyatsion quvurlaridagi suv bosimi isteʼmolchilarning issiq suv taʼminoti tizimlaridagi statik bosimdan kamida 0,05 MPa koʻproq qabul qilinishi kerak.

57. Tarmoq, toʻldiruvchi, bosimni oshiruvchi va aralashtirish nasoslarining soʻrish jihozlaridagi (patrubka) suvning bosimi va harorati nasos konstruksiyalarining mustahkamligi uchun ruxsat etilgan qiymatlardan ortiq boʻlmasligi kerak.

58. Suv isitish tarmoqlarining gidravlik rejimlari (pyezometrik grafiklar) isitish tizimi ishlayotgan va ishlamaydigan davrlar, shuningdek favqulodda rejimlar uchun ishlab chiqilishi kerak.

Ochiq issiqlik taʼminoti tizimlari uchun pyezometrik grafiklar quyidagi rejimlar uchun qoʻshimcha ravishda ishlab chiqiladi:

isitish davrida yetkazib berish rejimi;

qaytarish quvurlaridan maksimal suv olish rejimi.

59. Suv yetkazib berish yoki qaytish quvurlaridan maksimal miqdorda suv olingan gidravlik rejimlarni ishlab chiqish uchun, ochiq issiqlik taʼminoti tizimlarining isitish tarmoqlaridagi suv sarfi quyidagi (20) formula boʻyicha aniqlanadi, kg/h:

Bu yerda k₄ — issiqlik tarmogʻidan suv olish rejimi va issiqlik tashuvchi haroratini tartibga solish grafigiga koʻra issiq suv bilan taʼminlash tizimidagi oʻrtacha suv sarfini oʻzgarishini hisobga olgan holda hisob-kitob yoʻli bilan aniqlangan koeffitsiyent.

Agar shunday maʼlumotlar boʻlmaganda quyidagi 4-jadvalga muvofiq aniqlash lozim.

60. Tarmoq nasoslarining bosimi, isitish va isitilmaydigan davrlar uchun aniqlanishi va issiqlik manbaidagi qurilmalarda, issiqlik manbaidan eng uzoq isteʼmolchigacha boʻlgan yetkazib berish va qaytarish quvurlaridagi bosim yoʻqolishi hamda umumiy hisobiy suv sarfi boʻyicha isteʼmolchi tizimidagi (issiqlik punktlari va nasos stansiyalaridagi bosim yoʻqolishini hisobga olgan holda) umumiy yoʻqotilayotgan bosim yigʻindisiga teng boʻlishi lozim.

Yetkazib berish va qaytarish quvurlaridagi bosimni koʻtaruvchi nasoslarning bosimi, quvurlardagi maksimal suv sarfiga koʻra pyezometrik grafik boʻyicha aniqlanishi kerak.

Issiqlik tarmoqlariga bosimni oshiruvchi nasoslar oʻrnatilganda issiqlik manbalaridagi tarmoq nasoslarining bosimi, issiqlik manbaidagi uskunalar va quvurlardagi gidravlik yoʻqotishlarni hisobga olgan holda pyezometrik grafikka muvofiq olinishi kerak.

61. Toʻldiruvchi. nasoslarining bosimi suvli issiqlik tarmoqlaridagi statik bosimni taʼminlab turish sharti boʻyicha aniqlanishi lozim va isitish tizimi ishlayotgan va ishlamayotgan davrlarda tarmoq nasoslarining ish sharoitlarida tekshirish kerak.

62. Aralashtiruvchi nasoslarning bosimini (suvni bir quvurdan ikkinchi quvurga oʻtkazish) nasos oʻrnatilgan joydagi suv yetkazib berish va qaytish quvurlari orasidagi mumkin boʻlgan eng katta bosim farqi bilan aniqlanishi kerak.

63. Nasoslarning quvvati quyidagicha tanlanishi lozim:

a) isitish mavsumi davomida yopiq issiqlik taʼminoti tizimlari uchun tarmoq va bosimni koʻtaruvchi nasoslar — yuqoridagi (17) formula boʻyicha aniqlangan umumiy hisobiy suv miqdoriga koʻra;

b) isitish mavsumi davomida ochiq issiqlik taʼminoti tizimlarining suv yetkazib berish quvurlaridagi tarmoq va bosimni koʻtarib beruvchi nasoslar — k₄ = 1,4 ga teng boʻlganda yuqoridagi (20) formula boʻyicha aniqlangan umumiy hisobiy suv miqdoriga koʻra, qaytish quvuridagi bosimni oshiruvchi nasoslar k₃ = 0,6 boʻlganda (17) formula boʻyicha aniqlangan umumiy hisobiy suv miqdoriga koʻra;

v) isitish tizimi ishlamagan davrda, yopiq va ochiq issiqlik taʼminoti tizimlari uchun tarmoq va kuchaytiruvchi nasoslar — issiq suv bilan taʼminlash tizimiga (19) formula boʻyicha aniqlangan maksimal suv miqdoriga koʻra.

64. Yopiq issiqlik taʼminoti tizimlarida ishlaydigan toʻldiruvchi ishchi nasoslar haydayotgan suv miqdori (quvvati) issiqlik tarmogʻidan sizib chiqish orqali yoʻqotilayotgan suv sarfini qoplash uchun, ochiq tizimlarda esa — issiq suv bilan taʼminlash tizimiga berilayotgan yuqoridagi (12) formulaga koʻra aniqlangan maksimal suv miqdori va sizib chiqish orqali yoʻqotilayotgan suv sarfini yigʻindisiga teng boʻlishi kerak.

65. Oʻrnatilayotgan nasoslar soni quyidagicha tanlanishi kerak:

tarmoq nasoslari — kamida ikkita (ulardan biri zahira; bitta guruhda beshta ishlaydigan tarmoq nasoslari boʻlsa zahira nasosini oʻrnatmaslikka yoʻl qoʻyiladi);

suv bosimini koʻtaruvchi va aralashtiruvchi nasoslar — kamida uchta (ulardan bittasi zahira hisoblanadi. Ishlaydigan nasoslar sonidan qatʼi nazar zahira nasos koʻzda tutiladi);

toʻldiruvchi nasoslar — yopiq issiqlik taʼminoti tizimlarida — kamida ikkita (ulardan bittasi zahira hisoblanadi. Ochiq tizimlarda esa kamida uchta boʻladi. Ulardan bittasi zahira hisoblanadi);

suvli isitish tarmogʻini zonalarga boʻlish tugunlarida (kesish tugunlarida) yopiq issiqlik taʼminoti tizimlarida zahirasiz bitta toʻldiruvchi nasos (ochiq tizimlarda esa bitta ishchi va bitta zahira nasosi oʻrnatiladi).

Nasoslar soniga ularning issiqlik tarmogʻidagi birgalikda ishlashini hisobga olgan holda aniqlik kiritiladi.

66. Isitish tizimlari elevator orqali ulanganda tarmoq nasoslari bosimini aniqlash uchun ikki quvurli suv isitish tarmoqlari bosimining binolarga kiritish joyidagi pasayishi quvurlarning kirish joyidagi va mahalliy tizimdagi hisoblangan bosim yoʻqotilishiga nisbatan 1,5 koeffitsiyenti, lekin 0,15 MPa kam boʻlmagan miqdorda qabul qilinishi kerak.

67. I, II va III toifadagi umumiy tarmoq avtomobil yoʻllarining toʻkib tayyorlangan asosi boʻylab issiqlik tarmoqlari oʻtkazilmaydi.

Issiqlik tarmoqlari, oʻtkazish usuli va issiqlik taʼminoti tizimidan qatʼi nazar, qabristonlar, axlatxonalar, chorva mollari qabristonlari, radioaktiv chiqindilar koʻmilgan joylar, qishloq xoʻjaligi sugʻorish maydonlari, filtratsiya maydonlari va boshqa ximiyaviy, biologik va radiatsiyadan zararlanish xavfi boʻlishi mumkin boʻlgan hududlardan oʻtmasligi kerak.

68. Aholi punktlarida issiqlik tarmoqlari yer ostidan oʻtkazish (kanallarda yoki tunnellarda) yoki yer ustida yotqizish uchun taqdim etiladi. Sanoat zonalari (tumanlari) hududida yoʻllar va piyodalar yoʻlaklarining qatnov qismidan tashqarida yer ostidan kanalsiz oʻtkaziladi.

Aholi punktlarining turar joylaridan bugʻ harorati 250° dan yuqori yoki ish bosimi 1,6 MPa dan yuqori boʻlgan bugʻli isitish tarmoqlari oʻtkazilmaydi.

Korxonalarda issiqlik tarmoqlari (issiqlik tashuvchining parametrlaridan qatʼi nazar) texnologik jarayonlarga xalaqit bermasa, boshqa turdagi texnologik quvurlar bilan birgalikda yer ustidan oʻtkazilishi mumkin. Issiqlik tarmoqlari korxona hududidagi yoʻllarining qatnov qismidan tashqarida maxsus ajratilgan texnik yoʻlaklarda oʻtkazilishi kerak.

69. Bolalar va davolash muassasalari hududida quvurlar yer ustidan oʻtkazilmaydi.

Bu muassasalarning yer uchastkalaridan issiqlik tarmoqlarini faqat yer ostidan, gidroizolyatsiyaga ega monolit temirbeton kanallarda oʻtkazishga yoʻl qoʻyiladi. Bunda, shamollatish shaxtalari, lyuklar va kanallardan tashqariga chiqish joylari muassasalarning yer hududida tashkillashtirilmaydi. Berkituvchi armaturalar esa ajratilgan yer hududidan tashqarida oʻrnatilishi kerak.

Maktabgacha taʼlim tashkilotlari, umumtaʼlim va tibbiyot muassasalarining yer hududida oʻtkazilgan kanallarning nishabligi, yer hududidan tashqariga yoʻnaltirilib loyihalashtirilgan boʻlishi lozim.

Nishablikni, yer hududidan tashqariga yoʻnaltirilish imkoni boʻlmasa, shu hududda talofat va tasodifiy suvlarni yomgʻir kanalizatsiya tizimiga chiqarib yuborish uchun oʻzi oqib tushadigan quyi nuqtalar tashkil etish lozim.

70. Aholi punktlaridan tashqarida qurilish ishlari olib borilmaydigan hududda issiqlik tarmoqlarini past tayanchlarda yer ustidan oʻtkazish taʼminlanishi kerak.

I, II va III kategoriyadagi umumiy foydalanishdagi avtomobil yoʻllarining tayyorlangan asoslari boʻylab issiqlik tarmoqlari oʻtkazilmaydi.

71. Issiqlik tarmogʻining yer osti trassasi boʻyicha yer yuzasi rejalashtirilayotganda yer usti suvlarining issiqlik quvurlariga tushishini istisno qilish kerak.

72. Turar joy va jamoat binolarini issiqlik tarmoqlari bilan kesib oʻtishga, shuningdek ushbu binolarning qurilish inshootlari boʻylab tranzit issiqlik tarmoqlari oʻtkazilmaydi.

73. Issiqlik tashuvchining harakatlanish yoʻnalishi va quvurlarni oʻtkazish usulidan qatʼi nazar, issiqlik tarmoqlarining qiyaligi kamida 0,002 boʻlishi kerak. Rolikli va sirpanuvchan tayanchlardagi nishablik quyidagi (21) formuladagi qiymatdan oshmasligi kerak:

bu yerda r — rolik yoki sharikning radiusi, sm.

Alohida binolarga yer ostidan oʻtkazilgan issiqlik tarmoqlarining qiyaligi binodan eng yaqin kameraga qarab yoʻnalgan boʻlishi kerak.

Baʼzi hududlarda (kommunikatsiyalarni kesib oʻtishda, koʻpriklardan oʻtkazishda va boshqalarda) issiqlik tarmoqlarini nishabsiz oʻtkazish lozim.

Egiluvchan quvurdan va siqilgan havoni qoʻllash bilan suvni chiqarib yuborish tizimiga ega issiqlik tarmoqlarida suvni chiqarib yuborish uchun nishablik koʻzda tutilmaydi.

74. Issiqlik tarmoqlari quyidagi muhandislik tarmoqlari bilan birgalikda yer ostidan oʻtkaziladi:

kanallarda — suv quvurlari, 1,6 MPa gacha bosimli siqilgan havo quvurlari, mazut quvurlari, issiqlik tarmoqlariga xizmat koʻrsatish uchun moʻljallangan nazorat kabellari bilan;

tunnellarda — diametri 500 mm gacha boʻlgan suv quvurlari, aloqa kabellari, 10 kV gacha elektr kabellari, 1,6 MPa gacha siqilgan havo quvurlari, bosimli kanalizatsiya quvurlari bilan.

Suv taʼminoti tizimi quvurlarini isitish tarmoqlari bilan birga tunnellarda bir qatorda yoki issiqlik tarmoqlari quvurlari ostida, namlik kondensatsiyasini istisno qilish uchun suv taʼminoti quvurlari issiqlik izolyatsiyasi bilan taʼminlangan boʻlishi kerak.

75. Issiqlik tarmoqlarini kanalsiz yotqizishda kanallar va tunnellarning qurilish konstruksiyalarining tashqi chetidan yoki quvurlarni izolyatsiyalash qobigʻidan binolar, inshootlar va muhandislik tarmoqlarigacha gorizontal va vertikal masofalar mazkur SHNQ ning 8-ilovasiga muvofiq boʻlishi kerak. Sanoat korxonalari hududida esa mazkur masofalar esa SHNQ 2.09.10 ga muvofiq olinishi kerak.

76. Daryolar, avtomobil yoʻllari, tramvay yoʻllari, shuningdek ruxsat etilgan hollarda, binolar va inshootlarni issiqlik tarmoqlari qoida tariqasida toʻgʻri burchak ostida kesib oʻtishi kerak. Loyiha yechimlari asoslangan boʻlsa, pastroq burchak ostida, lekin kamida 45°da, metropoliten va temir yoʻl inshootlarini esa — 60°dan kam boʻlmagan burchakda kesib oʻtish mumkin.

77. Tramvay yoʻllarining issiqlik tarmoqlari bilan kesishishi, strelkalar va yoʻllarning kesishgan joyidan kamida 3 m masofada (aniq holda) taʼminlanishi kerak.

78. Temir yoʻllarni issiqlik tarmoqlari bilan yer ostidan kesib oʻtishda gorizontal boʻyicha masofalar quyidagicha olinishi kerak:

temir yoʻlning strelkalari va kesishmalariga va elektrlashtirilgan temir yoʻllarning relslariga kabellar ulangan joygacha — 10 m;

temir yoʻllardagi koʻpriklar, quvurlar, tunnellar va boshqa sunʼiy inshootlargacha — 30 m.

79. Umumiy temir yoʻllar, shuningdek daryolar, jarliklar, ochiq drenajlar bilan kesishgan issiqlik tarmoqlari odatda, yer ustidan oʻtkazilishi kerak. Bunday hollarda, doimiy avtomobil va temir yoʻl koʻpriklaridan foydalanish mumkin.

Issiqlik tarmoqlarini, temir yoʻllar, avtomobil yoʻllari, magistral yoʻllar va shahar miqyosidagi va viloyat ahamiyatidagi, shuningdek mahalliy ahamiyatga ega koʻchalar va yoʻllar, tramvay yoʻllari va metro liniyalarining chorrahalaridan yer ostida oʻtkazishda quyidagilar nazarda tutilishi kerak:

kanallarda — imkoni boʻlsa, qurilish-montaj va taʼmirlash ishlarini ochiq usulda olib borish;

gʻiloflarda — ochiq usulda ishlarni bajarish imkoni boʻlmaganda, chorraha kesishgan joydan 40 m uzunlikkacha va kesishgan joydan trassaning toʻgʻri uchastkasini ikki tomoniga 10 — 15 m gacha boʻlgan masofa taʼminlanishi lozim;

tunnellarda — barcha boshqa hollarda, shuningdek yer sirtdan kanalning yopmasigacha boʻlgan masofa 2,5 m va undan koʻproq boʻlganda.

Issiqlik tarmoqlarini suv toʻsiqlari ostidan oʻtkazishda, odatda dyukerlardan foydalanilgan holda oʻtkazish nazarda tutilishi lozim.

Metro bekati binolari issiqlik tarmoqlari orqali kesib oʻtilmaydi.

Issiqlik tarmoqlari metro yoʻllarini yer ostidan kesib oʻtganda, kanallar va tunnellar gidroizolyatsiyaga ega monolitik temir-betondan yasalgan boʻlishi kerak.

Mavzelar orasida oʻtuvchi yoʻllarni kesib oʻtgan, issiqlik tarmoqlarining egiluvchan quvurlari gʻilofda oʻtkazilishi lozim.

80. Kesishish joylaridagi kanallar, tunnellar yoki gʻiloflar uzunligi kesib oʻtiladigan inshootlarning oʻlchamlaridan har bir yoʻnalishda, shu jumladan temir yoʻllar va avtomobil yoʻllari inshootlaridan kamida 3 m uzunroq boʻlishi kerak.

Issiqlik tarmoqlari umumiy tarmoqdagi temir yoʻllarni, I, II, III toifadagi avtomobil yoʻllarini, shaharlarning asosiy yoʻllarini, metro liniyalarini, daryolar va suv havzalarini kesishgan joyning ikkala tomonida berkitish armaturalari, shuningdek issiqlik tarmoqlari quvurlari, kanallar, tunnellar yoki gʻiloflardan kesib oʻtgan inshootlar chegarasidan 100 m dan ortiq boʻlmagan masofada suvni toʻkish uchun moslamalar boʻlishi lozim.

81. Isitish tarmoqlari gʻilofda oʻtkazilganda, issiqlik tarmoqlari quvurlari va gʻiloflarni korroziyaga qarshi kuchaytirilgan himoya nazarda tutilishi, elektrlashtirilgan temir va tramvay yoʻllari kesishmasida qoʻshimcha ravishda faol elektrokimyoviy himoya, elektrni izolyatsiyalovchi tayanchlar va nazorat oʻlchash punktlari bilan taʼminlanishi kerak.

Issiqlik izolyatsiyasi va gʻilof orasida kamida 100 mm boʻsh joy boʻlishi kerak.

82. Yer ostida oʻtkazilayotgan issiqlik tarmoqlari gaz quvurlari bilan kesishgan joylarda, gaz quvurlari issiqlik kameralari, oʻtib boʻlmaydigan kanallar va tokchalarning qurilish inshootlari orqali oʻtkazilmaydi.

83. Issiqlik tarmoqlari, issiqlik quvurlari ustida joylashgan mavjud suv taʼminoti va kanalizatsiya tarmoqlari, shuningdek gaz quvurlarini kesib oʻtganda, suv taʼminoti, kanalizatsiya va gaz quvurlari uchun kesishgan joyning har ikki tomoniga qarab 2 m uzunlikdagi gʻiloflar oʻrnatilishini taʼminlash kerak. Gʻiloflarda korroziyaga qarshi himoya qoplamasi nazarda tutilishi kerak.

Yer osti issiqlik magistral quvurlarini sugʻorish tarmogʻi bilan kesishgan joylarida sugʻorish ariqlarini lotoklardan tayyorlash kerak. Lotoklar kesishgan joydan har ikki yoʻnalishda, uzunligi 2 m gacha boʻlgan uchastkada lotoklarni ulangan joylari va suv oʻtkazuvchan teshiklari boʻlmasligi kerak.

84. Yer ostida kanallar yoki tunnellarda oʻtkazilgan issiqlik tarmoqlarini gaz quvurlari bilan kesishgan hollarda, gaz quvuridan har ikki tomonga 15 m dan ortiq boʻlmagan masofada gaz sizib chiqayotganini aniqlash uchun issiqlik tarmoqlarida namuna olish uchun jihoz oʻrnatilgan boʻlishi kerak.

Issiqlik tarmoqlarini bir xil yoʻnalishdagi drenaj quvurlari bilan birgalikda oʻtkazilgan uchastkalarning gaz quvuri bilan kesishgan joyida, drenaj quvurlari gaz quvurining har ikki tomoniga 2 m masofada germetik zichlangan va teshiksiz boʻlishi kerakligi nazarda tutilishi lozim.

85. Isitish tarmoqlari quvurlarini binolarga gilzalar orqali kiritish lozim. Gilza va quvur yuzalari orasidagi tirqish orqali gazlashtirilgan joylarda suv va gaz, gazlashtirilmagan joylarda esa suvni kirishini bartaraf etish uchun tirqish suv va gaz oʻta olmaydigan elastik ashyo bilan zichlashtirib berkitiladi.

86. Yer ustidan oʻtkazilgan issiqlik tarmoqlarini havoda oʻtkazilgan elektr uzatish liniyalari va elektrlashtirilgan temir yoʻllar bilan kesishgan joyida, issiqlik tarmoqlarini elektr tokini oʻtkazuvchi barcha elementlarini, shu jumladan kontakt simlaridan gorizontal boʻyicha xar ikki tomonga 5 m masofada joylashgan barcha metall va temirbeton konstruksiyalarni qarshiligi 10 Om dan ortiq boʻlmagan yeroʻtkazgichga (zazemleniye) ulashni taʼminlash kerak.

87. Terrasalar, jarliklar, yon bagʻirlar va sunʼiy qazilgan chuqurlar qirgʻoqlari boʻylab issiqlik tarmoqlari oʻtkazilganda, tuproqning namlanishidan qulashi mumkin boʻlgan prizmasidan tashqarida oʻtkazilishiga eʼtibor berish lozim. Shu bilan birga, turli maqsadlar uchun qurilgan binolar va inshootlarni yonbagʻrida joylashganda, bino hududini suv bosishining oldini olish uchun issiqlik tarmoqlaridan favqulodda suvni chiqarib tashlash choralarini nazarda tutish kerak.

88. Issiqlik tashuvchining parametrlaridan qatʼi nazar, issiqlik tarmoqlari uchun materiallar, quvurlar va armaturalar, shuningdek quvurlarning mustahkamligini hisoblash Sanoat xavfsizligi davlat qoʻmitasining 2010-yil 6-iyuldagi 199-son buyrugʻi bilan tasdiqlangan Bugʻ va issiq suv quvurlarining tuzilishi va xavfsiz ekspluatatsiya qilish qoidalariga (Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligining 2010-yil 2-avgustdagi 6-24/23-6554/6-son xati bilan texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi hujjat deb topilgan) hamda mazkur SHNQ talablariga muvofiq qabul qilinishi kerak.

Quvurlardan foydalanishning hisobiy muddati kamida 30 yil boʻlishi kerak.

89. Issiqlik tarmoqlarining quvurlari sifatida, issiqlik tashuvchining parametrlariga koʻra choksiz yoki elektropayvandlangan poʻlat quvurlardan foydalanish mumkin.

90. Issiqlik tarmoqlaridagi suvning harorati 150°S va undan past, bosimi 1,6 MRa va undan past boʻlgan tizimlarda yuqori mustahkamlikka ega shar koʻrinishidagi grafitli choʻyan quvurlardan foydalanish lozim.

91. Bugʻ bosimi 0,07 MRa va undan past va suv harorati 115°C va undan past, bosimi 1,6 MRa gacha boʻlgan issiqlik tarmoqlarida, agar ushbu quvurlarning sifati sanitariya va gigiyena talablariga va issiqlik tarmoqlaridagi issiqlik tashuvchi parametrlariga javob bersa, metall boʻlmagan quvurlardan foydalanish lozim.

92. Yopiq issiqlik taʼminoti tizimlaridagi issiq suv bilan taʼminlash tarmoqlarida korroziyaga chidamli materiallardan tayyorlangan quvurlar qoʻllanishi lozim. Yuqori mustahkamlikka ega shar koʻrinishidagi grafitli choʻyan quvurlari, polimer materiallardan tayyorlangan va nometall quvurlar, ham ochiq, ham yopiq issiqlik taʼminoti tizimlarida qoʻllaniladi.

93. Toʻgʻri uchastkalarda qoʻzgʻaluvchan tayanchlar orasidagi maksimal quvur oraligʻi quvurlarning yuk koʻtarish qobiliyatidan maksimal foydalanish imkoniyatidan kelib chiqqan holda quvurlarni mustahkamlik uchun hisoblash yoʻli bilan aniqlash kerak va quvurning egilishi boʻyicha ruxsat etilgan 0,02 Dy, m qiymatdan ortiq boʻlmasligi kerak.

94. Quvurlar, armaturalar, asbob-uskunalar va quvurlar detallarini tanlash, shuningdek quvurlarni mustahkamlik uchun hisoblash va quvur tayanchlari va qurilish inshootlariga quvurlardan tushadigan yuklamalarni aniqlashda issiqlik tashuvchining ishchi bosimi va harorati quyidagilarga koʻra qabul qilinadi:

a) bugʻli issiqlik tarmoqlari uchun:

toʻgʻridan-toʻgʻri qozonlardan bugʻ olayotganda — qozonlarning chiqishidagi bugʻning bosimi va harorati qiymatlari boʻyicha;

boshqariladigan bugʻ olish joylari yoki issiqlik energiya markazi (IEM) turbinalaridan bugʻ olinganda — ushbu bugʻ quvurlari tizimi uchun IEM dan chiqish joylarida olingan bugʻning bosimi va haroratiga koʻra;

reduksion-sovutish, reduksiya yoki sovutish agregatlaridan (ROU, RU, OU) keyin bugʻ olinganda — jihozdan keyingi bugʻning bosimi va harorati boʻyicha;

b) suvli isitish tarmoqlarini suvni yetkazib berish va qaytarish quvurlari uchun:

bosim — relyefni hisobga olgan holda (tarmoqlarda bosim yoʻqotishlaridan tashqari), tarmoq nasoslari ishlayotgan vaqtda issiqlik manbaidagi chiqish zulfinlaridan keyin suv yuborish quvuridagi eng yuqori bosim boʻyicha, lekin kamida 1,0 MPa va issiqlik tarmoqlari uchun — hisobiy issiqlik quvvati 1000 MW va undan ortiq boʻlgan issiqlik manbalariga ulangan issiqlik tarmoqlari uchun — Du = 500 mm va undan ortiq quvurlar uchun kamida 1,7 MPa;

issiqlik tashuvchining harorati — isitish tizimini loyihalash uchun tashqi havo haroratiga koʻra yetkazib berilayotgan suv harorati boʻyicha;

v) kondensat tarmoqlari uchun:

bosim — nasoslar ishlayotgan paytda, joy relyefini hisobga olgan holda tarmoqdagi eng yuqori bosimga koʻra;

kondensatni chiqaruvchi jihozlardan keyingi harorat — kondensatni chiqaruvchi jihozlardan oldingi maksimal mumkin boʻlgan bugʻ bosimidagi toʻyinganlik haroratiga koʻra, kondensat nasoslaridan keyin kondensatni yigʻish bakidagi kondensat haroratiga koʻra;

g) issiq suv bilan taʼminlash tarmoqlaridagi suvni yetkazib berish va sirkulyatsion quvurlar uchun:

bosim — nasoslar ishlayotgan paytda, joy relyefini hisobga olgan holda tarmoqdagi eng yuqori bosimga koʻra;

issiqlik tashuvchining harorati — 75°S.

95. Issiqlik tashuvchining ish bosimi va harorati, oraliq masofa qancha boʻlishidan qatʼi nazar issiqlik manbaidan har bir isteʼmolchining isitish nuqtasigacha boʻlgan quvur tizimida yoki issiqlik tarmogʻidagi issiqlik tashuvchining parametrlarini oʻzgartiruvchi qurilmalargacha (suv isitgichlar, bosim va harorat regulatorlari, reduksion sovutish qurilmalari va nasos stansiyalari) oʻzgarmas deb qabul qilinadi. Yuqorida koʻrsatilgan qurilmalardan soʻng, ushbu qurilmalar uchun tavsiya etilgan issiqlik tashuvchi parametrlarini qabul qilish kerak.

Qisman rekonstruksiya qilingan suvli issiqlik tarmoqlari uchun ishchi parametrlar, mavjud tarmoqlardagi parametrlarga muvofiq olinadi.

96. Quvurlarda, zulfinlar, suv va havo chiqarish moslamalari, salnikli kompensatorlar, tarmoq nazorat-oʻlchov asboblari va texnik xizmat koʻrsatishni talab qiladigan boshqa qurilmalarni joylashtirish uchun yer osti issiqlik tarmoqlarida kameralar boʻlishi kerak.

97. Isitish tizimini loyihalashtirish uchun tashqi havo harorati minus 10°C dan past boʻlgan hududlardagi issiqlik bilan taʼminlash quvurlarida, issiqlik punktlari va issiq suv taʼminoti tarmoqlari bundan mustasno, kulrang choʻyandan yasalgan armaturalardan foydalanish lozim.

Suvni toʻkish, tozalash (produvka) va drenaj qurilmalarida kulrang choʻyandan yasalgan armaturalardan foydalanilmaydi.

Issiqlik tashuvchi harorati 250°C dan yuqori boʻlmagan issiqlik tarmoqlarining quvurlarida latun va bronzadan yasalgan armaturalardan foydalanish lozim.

Issiqlik manbalaridan issiqlik tarmoqlarining chiqish joylarida va markaziy issiqlik punktlariga kirish joylarida poʻlatdan tayyorlangan berkituvchi armaturalar oʻrnatilishi nazarda tutilishi kerak.

Isitish va shamollatish tizimi uchun umumiy issiqlik yuklamasi 0,2 MW yoki undan koʻp boʻlgan individual issiqlik punktiga (IIP) kirishda poʻlatdan berkituvchi armaturalar oʻrnatilishi nazarda tutilishi kerak. 0,2 MW dan kam yuklamasi boʻlgan (IIP) kirishda yumshoq va yuqori mustahkamlikka ega berkituvchi armaturalar oʻrnatilishi nazarda tutilishi kerak.

Issiqlik punktlari doirasida Sanoat xavfsizligi davlat qoʻmitasining 2010-yil 6-iyuldagi 199-son buyrugʻi bilan tasdiqlangan Bugʻ va issiq suv quvurlarining tuzilishi va xavfsiz ekspluatatsiya qilish qoidalari (Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligining 2010-yil 2-avgustdagi 6-24/23-6554/6-son xati bilan texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi hujjat deb topilgan) talablariga muvofiq egiluvchan, yuqori mustahkamlikka ega va kulrang quyma temirdan yasalgan armatura bilan taʼminlash lozim.

98. Issiqlik tarmoqlarida quyma temir armaturalar oʻrnatilganda, uni egish kuchlari taʼsiridan himoya qilish kerak.

99. Berkitish armaturalaridan tartibga solish armaturalari sifatida foydalanish mumkin.

100. Odatda issiqlik tarmoqlari uchun, payvandlash uchun gardishga yoki flanetsga ega boʻlgan armaturalar qabul qilinishi kerak.

Issiqlik tashuvchi bosimi 1,6 MPa va undan past va harorati 115°C va undan past boʻlgan tizimlarida nominal oʻtish diametri Dy = 100 mm yoki undan kichik suv va gaz quvurlaridan foydalanilganda muftali armaturalardan foydalaniladi.

101. Suvli issiqlik tarmoqlarida R_u = 1,6 MPa va undan yuqori boʻlganida D_u = 500 mm va undan katta boʻlgan hamda R_u = 2,5 MPa va undan yuqori boʻlganida D_u = 300 mm va undan katta boʻlgan, bugʻli tarmoqlarda esa R_u = 1,6 MPa va undan yuqori boʻlganida D_u = 200 mm va undan katta boʻlgan quvurlarda berkituvchi armaturaga ega shartli oʻtuvi kamida quyidagi 5-jadvalda keltirilgan qiymatdan kichik boʻlmagan aylanib oʻtish quvurlari nazarda tutilishi kerak.

102. Shartli diametri D_u = 500 mm va undan katta boʻlgan zulfinlar va zatvorlar elektr boshqaruvga ega boʻlishi kerak.

Aylanma quvurlardagi masofadan boshqariladigan zulfin armaturalari ham elektr boshqaruviga ega boʻlishi kerak.

103. Quvurlar yer ostidan oʻtkazilganda, elektr boshqaruviga ega zulfin va zatvorlar yer usti pavilyoniga ega kameralarda yoki armaturalarni elektr boshqaruv jihozlarini texnik shartlariga muvofiq havo parametrlarini taʼminlovchi tabiiy shamollatishga ega yer osti kameralarida joylashtirilishi lozim.

Issiqlik tarmoqlari alohida joylashtirilgan past tayanchlarda oʻtkazilganda elektr boshqaruvga ega zulfin va zatvorlarni yogʻingarchiliklardan himoya qilish va begona shaxslarni aralashuvini oldini olish maqsadida metall qutilarga, tranzit magistral quvurlarda esa odatda pavilyonlar bilan taʼminlanishi kerak. Estakadada yoki baland alohida turuvchi tayanchlarda oʻtkazilganda armaturalarni atmosfera yogʻinlaridan himoya qilish uchun soyabonlar bilan taʼminlanadi.

104. Isitish tarmoqlaridagi berkitish zulfinlari quyidagi holatlarda nazarda tutilishi lozim:

a) issiqlik tashuvchi parametrlari va quvurlar diametridan qatʼi nazar, issiqlik manbalaridan issiqlik tarmoqlariga chiqish joylaridagi barcha quvurlarda va kondensat yigʻish idishiga kirish joyidagi kondensat quvurlarida; shu bilan birga, bino ichida va tashqarisida zulfinlar takrorlanmasligi kerak.

b) quvur diametri magistral quvurning 0,3 ga teng diametrli, lekin kamida 50 mm boʻlgan yetkazib berish va qaytarish quvurlari orasida oʻtish quvuri boʻlgan, suv isitish tarmoqlarining Dy = 100 mm yoki undan katta magistral quvurlarida bir-biridan 1000 m dan ortiq boʻlmagan masofada; bir quvurdan ikkinchi quvurga issiqlik tashuvchini oʻtkazuvchi quvurlarda ikkita zulfin va ular orasida Dy = 25 mm boʻlgan nazorat vinteli bilan taʼminlanishi kerak. Gidravlik sinov uchun foydalaniladigan bir quvurdan ikkinchi quvurlarga oʻtkazish quvurlarining diametri hisoblash yoʻli bilan aniqlanishi kerak.

Seksiyaga ajratilgan bitta quvurdagi suvni toʻkish yoki toʻldirish uchun ketadigan vaqt ushbu SHNQning 106-bandida keltirilgan vaqtdan ortiq boʻlmagan, quvurlarni seksiyalarga ajratuvchi diametri D_u = 400 — 500 mm boʻlgan quvurlarda zulfinlar orasidagi masofani — 1500 m gacha, D_u = 600 mm va undan ortiq quvurlar uchun — 3000 m gacha va yer ustida oʻtkazilgan D_u = 900 mm va undan ortiq quvurlar uchun masofani 5000 m gacha oshirishga yoʻl qoʻyiladi.

Bugʻ va kondensat magistral issiqlik tarmoqlarida seksiyaga quyidagilarda ajratuvchi zulfinlar oʻrnatilishi shart emas;

a) seksiyaga ajratish uchun oʻrnatilgan zulfinlar oʻrtasida va ularning oxirgisi orasida ajratiladigan seksiyalar hosil qilib, ularning har biriga toʻgʻridan-toʻgʻri umumiy issiqlik yuklamasi 0,6-0,9 MW boʻlgan alohida tarmoqlar hosil qilish sharti bilan suvli va bugʻli issiqlik tarmoqlarining tarmoqlanish tugunlarida;

b) quvurlarning diametridan qatʼiy nazar, alohida binolarga kiritilayotgan tarmoq quvurlari tugunlarida.

105. Suvli isitish tarmoqlari va kondensat quvurlari, shuningdek seksiyalarga ajratilgan uchastkalardagi quvurlarning quyi nuqtalarida, suvni toʻkish uchun berkituvchi armaturaga ega shtutserlar (qurilmalar) oʻrnatilishi nazarda tutilishi lozim.

Polimer materiallardan tayyorlangan quvurlar qoʻllanilgan suvli issiqlik tarmoqlari loyihalarida quvurlarning quyi nuqtalarida suvni toʻkish qurilmalari oʻrnatilmaydi. Bunday hollarda, loyiha hujjatlari tarkibida quvurlardagi suvni siqilgan havo bilan chiqarib yuborishning texnik yechimi koʻzda tutiladi.

106. Seksiyaga ajratilgan suvli isitish tarmoqdagi uchastkani (bitta quvur uchun) suv bilan toʻldirish va suvni toʻkish qurilmalari quyidagi vaqt oraligʻida suvni toʻkish va toʻldirishni taʼminlashdan kelib chiqib quyidagicha qabul qilinadi:

D_u = 300 mm va undan kam quvurlar uchun — 2 soatdan koʻp boʻlmagan;

D_u = 350 — 500 mm quvurlar uchun — 4 soatdan koʻp boʻlmagan;

D_u = 600 mm va undan ortiq quvurlar uchun — 5 soatdan koʻp boʻlmagan.

Magistral suvli issiqlik tarmoqlarining suvni toʻkish qurilmalarining diametrlari mazkur SHNQ ning 9-ilovasida keltirilgan formulalar boʻyicha aniqlanadi va mazkur ilovaning jadvalida koʻrsatilgan qiymatdan kam boʻlmagan holda qabul qilinadi.

Suvning maksimal sarfida, seksiyalarga ajratilgan ayrim uchastkalar belgilangan vaqtda suv bilan toʻldirilishi taʼminlanmasa, seksiyalarga ajratuvchi zulfinlar orasidagi masofa qisqartirilishi kerak.

107. Binolarga taqsimlanish quvurlari va seksiyaga ajratuvchi zulfinlar orasidagi xar bir oʻchiriladigan uchastkalardagi suvni toʻkish qurilmalari, quvurlarni eng quyi nuqtalaridagi kameralarda oʻrnatilishi nazarda tutilishi lozim. Bunda, suvni toʻkish qurilmalarining shartli oʻtish diametri Dy = 40 mm ga teng boʻlishi kerak.

108. Kondensat tarmoqlaridan kondensatni toʻkish uchun qurilmalarning shartli diametri mazkur SHNQ ning 9-ilovasidagi jadvalga muvofiq qabul qilinishi kerak.

109. Suvli issiqlik tarmoqlaridagi loy (quyqa) tutqichlar, nasoslar oldidagi quvurlarda va boʻlinish tugunlaridagi bosim regulatorlari oldida joylashtiriladi. Seksiyaga ajratuvchi zulfinlar oʻrnatilgan tugunlar loy (quyqa) tutqichlar bilan taʼminlanishi shart emas.

110. Loy (quyqa) tutqichlar va bosimni tartibga soluvchi zulfinlar atrofida aylanib oʻtuvchi quvurlar oʻrnatilmaydi.

111. Issiqlik tarmoqlari quvurlarining eng yuqori nuqtalarida hamda har bir seksiyaga ajratilgan uchastkada havoni chiqarib yuborish uchun oʻrnatiladigan berkituvchi armaturaga ega shtutser (qurilma)ning shartli diametri mazkur SHNQ ning 10-ilovasiga muvofiq qabul qilinadi.

Tarmoqlanish quvurlarida zulfingacha va vertikal tekislikda balandligi 1 m dan kam boʻlgan mahalliy egilish joylarida havo chiqarish qurilmalari oʻrnatilmaydi.

112. Suvli isitish tarmoqlarini gidropnevmatik yuvish paytida, siqilgan havoni yetkazib berish, yuvish suvini toʻkish va suvni bir quvurdan ikkinchisiga oʻtkazish quvurlarida oʻrnatilgan shtutser va armaturalarning nominal oʻtish joylari mazkur SHNQ ning 10-ilovasi boʻyicha tanlab olinadi.

113. Yer ostida oʻtkazilgan suvli isitish tarmoqlari quvurlarining eng quyi nuqtalaridan suvni rejalashtirilgan toʻkish, har bir quvurdan alohida-alohida oqimning uzish bilan asosiy kameraning yonida oʻrnatilgan toʻkish quduqlariga toʻkish bilan amalga oshirilishi lozim. Toʻkish quduqlaridan suv oʻz oqimi yoki koʻchma nasoslar yordamida oqova suv tarmoqlariga yoki ariqlarga oqizib yuboriladi.

Chiqarib yuborilayotgan suvning harorati isteʼmol tizimlarida sovutish hisobiga 40°C gacha tushirilishi kerak.

Quvurlardan suvni toʻkish quduqlari orqali toʻgʻridan-toʻgʻri, oqimni buzmasdan chiqarishga yoʻl qoʻyiladi.

Suvni toʻgʻridan-toʻgʻri isitish tarmoqlari kameralariga yoki yer yuzasiga toʻkib tashlanmaydi.

Qurilish ishlari tugallanmagan hudud boʻylab quvurlar yer ustidan oʻtkazilayotganda suvni toʻkish uchun, kyuvetlar, lotoklar yoki quvurlar orqali suvni chiqarish tizimiga ega betonlangan chuqurlar nazarda tutilishi lozim. Issiqlik bilan taʼminlash tizimi yer ustidan oʻtkazilgan turar joy hududida, oʻchirilgan uchastkalardagi quvurlardan suv 40°C haroratgacha sovuganidan keyin koʻchma shlang yordamida toʻgʻridan-toʻgʻri oqova suv qudugʻiga toʻkilishi lozim.

Atrof muhitga taʼsir koʻrsatish darajasi past boʻlganda toʻkish quduqlari va chuqurlardan suvni tabiiy suv havzalari va yer maydoniga chiqarilishi mumkin.

Toʻkish moslamalari va suvni chiqarish tizimlari, ushbu SHNQning 106-bandida keltirilgan suvni chiqarish vaqtini hisobga olgan holda loyihada nazarda tutilishi kerak.

Maishiy kanalizatsiya tizimiga suv tushirilganda, oʻzi oqib tushuvchi quvur gidrotoʻsiq bilan taʼminlanishi, suvning teskari oqish holatlari xavfi boʻlsa qoʻshimcha oʻchirish klapani bilan taʼminlanishi kerak.

Suvni chiqarib yuborish lozim boʻlgan uchastka quvurlaridagi suvni qoʻshni uchastkaga, shuningdek suv yuborish quvuridagi suv qaytish quvuriga toʻgʻridan-toʻgʻri yuborilishi mumkin.

114. Bugʻli issiqlik tarmoqlarining eng past nuqtalarida va vertikal koʻtarilishlar oldida bugʻ quvurlarining doimiy drenajini taʼminlash kerak. Xuddi shu joylarda, shuningdek bugʻ quvurlarining toʻgʻri uchastkalarida har 400 — 500 m da va qarama qarshi yoʻnalishga ega qiyaligi boʻlgan bugʻ quvurlarining har 200 — 300 m da bugʻ quvurlari ishga tushirish drenaji bilan taʼminlanishi kerak.

115. Bugʻ tarmoqlarini drenaji uchun berkitish armaturasi boʻlgan shtutserlar nazarda tutilishi kerak.

Bugʻning ishchi bosimi 2,2 MPa yoki undan kam boʻlgan har bir shtutserda bitta zulfin yoki ventil; bugʻning ishchi bosimi 2,2 MPa dan yuqori boʻlganda esa ketma-ket joylashgan ikkita vintel nazarda tutilishi lozim.

Shtutserlar va berkituvchi armaturalarning shartli oʻtish qabul qilinishi lozim boʻlgan koʻrsatkichlar mazkur SHNQ ning 11-ilovasidagi 1-jadvalga muvofiq belgilanadi.

116. Bugʻ tarmoqlarini doimiy drenajlash yoki doimiy drenajni ishga tushirish drenaji birlashtirilgan drenaj tizimi uchun, shartli oʻtish joyi mazkur SHNQ ning 11-ilovasidagi 2-jadvalga muvofiq olingan tiqinli shtutserlar bilan va shartli oʻtish joyi mazkur SHNQ ning 11-ilovasiga muvofiq olingan drenaj quvuri orqali shtutserga ulangan kondensat chiqargichlar bilan taʼminlanishi nazarda tutilishi lozim.

Bir necha bugʻ quvurlari oʻtkazilganda, ularning har biri uchun (shu jumladan, bir xil bugʻ parametrlari bilan) alohida kondensat chiqargich nazarda tutilishi kerak.

117. Bugʻ tarmoqlarining doimiy drenajlaridan kondensatni bosimga ega kondensat quvuriga chiqarish, kondensat drenajiga ulanish joyida drenaj kondensatining bosimi, bosimli kondensat quvuridagi bosimdan kamida 0,1 MRa ga ortiq boʻlgan taqdirda yoʻl qoʻyiladi. Boshqa hollarda kondensat tashqariga chiqariladi.

Kondensatni chiqarish uchun maxsus kondensat quvurlari koʻzda tutilmaydi.

118. Issiqlik tarmoqlari quvurlarini issiqlik taʼsiri natijasida choʻzilishlarini bartaraf etish uchun tizimda kompensator qurilmalari nazarda tutilishi kerak.

Issiqlik tashuvchining parametrlari, yotqizish usullari va quvurlar diametridan qatʼi nazar, quvurlardan tayyorlangan egiluvchan (“P” shaklidagi) kompensatorlar oʻrnatiladi. Burilish burchaklari 90 — 130º ga teng boʻlgan quvurlar oʻz-oʻzini kompensatsiyalash vazifasini bajaradi.

Silfonli, linzali, salnikli va manjetli kompensatorlar amaldagi davlat standartlari yoki texnik shartlar boʻyicha ushbu turdagi kompensatorlar uchun qoʻllanilishi mumkin boʻlgan parametrlarga ega boʻlgan quvurlar uchun oʻrnatiladi.

Issiqlik tarmoqlarida oʻz-oʻzini kompensatsiyalovchi va egiluvchan quvurlar qoʻllanilganda kompensator qurilmalarini oʻrnatish va boʻylama egilish boʻyicha sinov tekshiruvlarini oʻtkazish talab etilmaydi.

119. Oʻq boʻyicha silfon kompensatorlar (SK) xonalarda va oʻtib boʻladigan kanallarda oʻrnatiladi. Silfon kompensatorlar (SK) ochiq havoda, issiqlik kameralarida tashqi havo va ifloslanishdan himoyalovchi metall gʻiloflarda oʻrnatilishi mumkin.

Oʻqli silfon kompensatsiyalovchi jihozlar (SKJ) (koʻndalang zoʻriqish, ifloslanish hamda tashqi taʼsirlardan himoyalovchi mustahkam gʻilofga ega silfon kompensatorlar) barcha turdagi quvur yotqizilishida qoʻllanilishi mumkin.

SK va SKJ larni quvurlarda oʻrnatilish joyi, tayyorlovchi korxonalarning texnik sharti boʻyicha hisob-kitob natijasiga koʻra aniqlanadi.

Kompensatorni oʻrnatish uchun tanlangan joy, kompensatorning gʻilofi toʻla uzunligi boʻyicha ixtiyoriy tomonga surilish imkonini taʼminlashi kerak.

120. Kompensatorlarning texnik tavsifi, quvurlarni sovuq va ishchi holatda mustahkamlikka hisoblangan qiymatlarini qoniqtirishi kerak.

121. Salnikli kompensatorlarni tarmoqdagi bosim R_u = 2,5 MRa hamda issiqlik tashuvchining harorati t = 300ºC dan past boʻlgan, diametri 100 mm dan ortiq boʻlgan, yer ostida yoki yer ustida past tayanchlarda oʻtkazilgan quvurlarda oʻrnatish mumkin. Kompensatorlarning hisoblangan kompensatsiyalash qobiliyati kompensator konstruksiyasida nazarda tutilgan qiymatdan 50 mm kamroq olinishi kerak.

Estakadalarda va alohida baland tayanchlarda oʻtkazilgan quvurlarda salnikli kompensatorlardan foydalanilmaydi.

122. Yer ustidan oʻtkazilgan quvurlarda oʻrnatilgan salnikli kompensatorlar, begona shaxslarning tegishiga yoʻl qoʻymaslik va yogʻingarchiliklardan himoya qilish maqsadida metall qutilarda oʻrnatiladi.

123. Salnikli kompensatorlar oʻrnatilgan qoʻzgʻalmas tayanchlar orasida quvurlar toʻgʻri chiziq boʻylab oʻtkazilishi lozim. Salnikli kompensatorlarni tiqilib qolishini bartaraf etish chora-tadbirlarning bajarilish sharti bilan, ulardan foydalanish asoslab berilgan hollarda quvurlarni mahalliy egilishlarda oʻrnatiladi.

124. Yer ustida, yer ostida, kanallarda, tunellarda va kameralarda oʻtkazilgan issiqlik tashuvchi oʻtayotgan quvurlarda (issiqlik quvurlari) hamda xonalarda SK va SKJ qoʻllanilgan hollar uchun yoʻnaltiruvchi tayanch oʻrnatilishi zarurligini tayyorlagan korxonaning talablarini hisobga olgan holda, issiqlik quvurlarini barqarorlik hamda mustahkamlikka hisoblash bilan belgilanadi.

125. Egiluvchan kompensatorlarning oʻlchamlarini aniqlash uchun, quvurlarning hisoblangan issiqlik uzayishi ∆X, mm, quyidagi (22) formula bilan aniqlanadi:

bu yerda, € — kompensatsiya zoʻriqishlarining relaksatsiyasini va kompensatorning issiqlik taʼsiri natijasida toʻla uzayishi ∆l ni 50% miqdorida oldindan choʻzilishini hisobga olgan holda quyidagi 6-jadvaldan olinadigan koeffitsiyent;

∆l — hisoblanayotgan uchastkadagi quvurning toʻla termal choʻzilishi, mm, quyidagi (23) formula boʻyicha aniqlanadi:

bu yerda, α — 0 dan tºS gacha qizdirilganda poʻlatning chiziqli kengayishining oʻrtacha koeffitsiyenti, mm/(m·ºS);

∆t — hisobiy haroratlar farqi, issiqlik tashuvchining ishchi harorati bilan isitish tizimini hisoblash uchun olingan tashqi havo harorati oʻrtasidagi farq sifatida qabul qilingan ºS;

L — qoʻzgʻalmas quvur tayanchlari orasidagi masofa, m.

126. Egiluvchan kompensatorlarning oʻlchamlari, quvurlarning sovuq va ish sharoitida mustahkamligi uchun hisoblangan qiymatga mos kelishi kerak.

Oʻz-oʻzidan kompensatsiya qilish uchun quvur uchastkalarini hisoblash, quvurlarning burilish burchaklarida dastlabki choʻzilish hisobga olinmagan holda quvurlarning ishchi holati uchun amalga oshirilishi kerak.

Quvurning ushbu uchastkalari uchun hisoblangan issiqlik choʻzilishi koordinata oʻqlarining har bir yoʻnalishi boʻyicha yuqoridagi (23) formula boʻyicha aniqlanishi kerak.

127. Quvurlarning issiqlik uzayishini nazorat qilish uchun oʻzgarishni nazorat qiluvchi jihozlar, ichki diametri 150 mm va undan ortiq va bugʻ harorati 300ºC va undan yuqori boʻlgan bugʻ quvurlariga oʻrnatilishi kerak. Boshqa hollarda, issiqlik tarmoqlari quvurlari uzayishini koʻrsatuvchi jihozlar oʻrnatilishi talab qilinmaydi.

128. Suvli issiqlik tarmoqlarini yetkazib berish va qaytarish quvurlaridagi ichki korroziyani kuzatish uchun tarmoqning oxirgi qismlarida va uchta xarakterli oraliq tugunlardagi nazorat qilinayotgan har bir nuqtada ikkita korroziya koʻrsatkichi boʻlishi kerak. Ulardan biri kislorod korroziyasini kuzatish uchun xizmat qilsa, ikkinchisi umumiy korroziyani nazorat qilish uchun xizmat qiladi.

129. Issiqlik tarmoqlari uchun korxonalarda tayyorlangan quvurlarning qismlari va elementlarini qabul qilish lozim.

Egiluvchan kompensatorlar, bukilish burchaklari va quvurlarning boshqa egilgan elementlari uchun bukilish radiusi quvurning kamida bir diametriga teng (shartli diametr boʻyicha) egilish radiusiga ega boʻlgan zavodda ishlab chiqarilgan keskin burilgan otvodlardan foydalanish kerak.

130. Bukilish radiusi quvurning kamida 3,5 nominal tashqi diametriga teng boʻlgan bukilgan otvodlar (burma) va sektorsimon payvandlangan otvodlardan foydalanishga yoʻl qoʻyiladi.

Shtamplash yoʻli bilan payvandlangan va payvandlangan sektor burma (otvod)laridan issiqlik tashuvchining barcha parametrlarida foydalaniladi.

131. Issiqlik tashuvchi bosimi 1,6 MRa va undan kichik va harorati 250ºC va undan kichik boʻlgan quvurlarning toʻgʻri uchastkalarida qoʻshni koʻndalang choklar orasidagi masofa kamida 50 mm, yuqorida keltirilgan parametrlardan ortiq boʻlganda esa kamida 100 mm boʻlishi kerak.

Koʻndalang chokdan burilish joyining boshlanishigacha boʻlgan masofa kamida 100 mm boʻlishi kerak.

132. Tik egilgan burma (otvod)lar toʻgʻri uchastkasiz oʻzaro payvand qilinishi mumkin. Tik egilgan va payvandlangan burmalar quvurga shtutsersiz (trubka, patrubka) toʻgʻridan-toʻgʻri payvand qilinmaydi.

133. Quvurlar uchun qoʻzgʻaluvchan tayanchlaridan foydalanishda quyidagilarni nazarda tutish kerak:

sirpanuvchan — gorizontal harakatlarning yoʻnalishidan qatʼi nazar, barcha oʻtkazish usullarida va har qanday diametrli quvurlarni oʻtkazish uchun;

gʻaltakli — diametri 200 mm va undan ortiq boʻlgan quvurlar uchun, quvurlarning oʻqi boʻyicha siljishi boʻlganda, tonnellarda, kronshteynlarda, alohida oʻrnatilgan tayanchlarda yoki estakadalarda oʻtkazilganda;

sharikli — diametri 200 mm va undan koʻp boʻlgan quvurlar uchun, quvurlarning trassa oʻqiga nisbatan burchak ostida gorizontal siljishi boʻlganda, tonnellarda, kronshteynlarda, alohida oʻrnatilgan tayanchlarda yoki estakadalardan oʻtkazilganda;

prujinali tayanchlar yoki ilgichlar — diametri 150 mm va undan ortiq boʻlgan quvurlar uchun, quvurlarning vertikal siljishi boʻlganda (zaruratga koʻra);

qattiq ilmoqlar — egiluvchan kompensatorlarga ega boʻlgan quvurlar yer ustidan oʻtkazilganda yoki oʻz-oʻzini kompensatsiyalovchi uchastkalarda.

134. Qattiq ilmoqlarning uzunligi suvli va kondensatli issiqlik tarmoqlari uchun qoʻzgʻalmas tayanchlardan eng uzoqdagi ilgichni issiqlik natijasida uzayish masofasining kamida oʻn barobari, bugʻ tarmoqlari uchun esa kamida yigirma barobari miqdorida qabul qilinishi lozim.

135. Quvurlarni quyidagi qoʻzgʻalmas tayanchlari nazarda tutilishi lozim:

tayanchli — quvurlarni yotqizishning barcha usullarida;

qalqonli — quvurlarni kanalsiz va tayanchlar kameralar tashqarisida joylashtirilgan va oʻtib boʻlmaydigan kanallarda oʻtkazish uchun;

xomutli — quvurlarni yer ustidan va tunnellarda oʻtkazish uchun (uchastkalarda egiluvchan kompensatorlar va oʻz-oʻzidan kompensatsiyalash boʻlganda).

136. Quvurlarning tayanchlariga tushayotgan yuklamalarni aniqlash usullari mazkur SHNQ ning 12-ilovasida keltirilgan.

137. Quvurlarning oʻtib boʻlmaydigan kanallarda, yer ostida va issiqlik punktlarida oʻtkazilgan quvurlarni joylashtirish uchun asosiy talablar mazkur SHNQ ning 13-ilovasida keltirilgan.

138. Issiqlik tarmoqlari quvurlari, armaturalari, flanetsli ulash joylari, kompensatorlar, uskunalar va quvur tayanchlari uchun issiqlik izolyatsiyasi QMQ 2.04.14 ga muvofiq taʼminlanishi kerak.

139. Issiqlik tarmoqlarining qurilish konstruksiyalari QMQ 2.09.03 va QMQ 2.03.05 talablarini hisobga olgan holda hisoblanishi lozim.

Issiqlik tarmoqlaridagi issiqlik punktlari va boshqa inshootlarning suv bosimini oshiruvchi hamda drenaj nasoslarining hajmli-rejalashtirish va konstruktiv yechimlari SHNQ 2.09.02 ga muvofiq qabul qilinadi.

140. Issiqlik tarmoqlarining qurilish konstruksiyalarini hisoblashda, ularni qurish, ulardan foydalanish va quvurlarni sinashda hosil boʻladigan zoʻriqishlar hisobga olinishi kerak. Hisobiy yuklamalar va ularni taʼsirini aniqlash usuli hamda ularning uygʻunliklari QMQ 2.01.07 va QMQ 2.09.03 ga muvofiq qabul qilinishi kerak.

141. Issiqlik tarmoqlarining qurilish konstruksiyalari temir betondan tayyorlangan boʻlib, odatda unifikatsiyalashtirilgan, yaʼni bir tipga keltirilgan temir beton va beton elementlardan yigʻiladigan boʻlishi kerak. Tunellar va kanallarning konstruksiyasini yaratish va ularga tushayotgan yuklamalarni aniqlash usullari QMQ 2.09.03 ga muvofiq qabul qilinishi lozim.

142. Tunnellardagi issiqlik tarmoqlari quvurlari uchun karkaslar, kronshteynlar va boshqa tayanch qurilish inshootlari korroziyaga qarshi qoplamali metalldan, kanallar va kameralarda esa — yigʻma va monolit temir betondan tayyorlanishi kerak.

143. Kanallar, kanallardagi ora yopmalar (qopqoq), tunnellar, kameralar va boshqa konstruksiyalarning devorlari, shuningdek issiqlik tarmoqlari quvurlari yer osti suvlari hududidan tashqarida oʻtkazilganda, qurilish konstruksiyalaridagi qoʻshimcha armaturalar uchun, surtiladigan bitum izolyatsiyasi koʻzda tutiladi. Qattiq qoplamali yoʻllar va yoʻlaklar (tratuar) ostidan oʻtkazilganda esa yuqorida keltirilgan inshootlarning ora yopmalarida yopishtiriladigan (yelimlanadigan) gidrohimoya izolyatsiyasi qoʻllanishi nazarda tutiladi.

144. Issiqlik tarmoqlari yer osti suvlari muttasil turadigan maksimal sathdan pastda kanallarda oʻtkazilganda yoʻnalish boʻyicha drenaj, tashqi qurilish konstruksiyalari va qoʻshimcha armaturalar uchun esa gidrohimoya izolyatsiyasi va bitumli izolyatsiya koʻzda tutilishi lozim.

Yoʻnalish boʻyicha drenajni qoʻllash imkoni boʻlmasa, yer osti suvlarining maksimal sathidan 0,5 m balandlikkacha himoyalovchi toʻsiqlarga ega bitumli oʻrama ashyolardan tayyorlangan yepishtiriladigan gidroizolyatsiya yoki boshqa samarador gidroizolyatsiya koʻzda tutiladi.

Polietilen qoplamaga ega quvurlar kanalsiz oʻtkazilganda yoʻnalish boʻyicha drenajni tashkil etish koʻzda tutilmaydi.

145. Bir yoʻnalishdagi drenaj uchun muftali asbest-sement quvurlari, ulash joylari kengaytirilgan (rastrubli) keramik kanalizatsiya quvurlari, polietilen quvurlar, shuningdek tayyor quvur filtrlari qabul qilinishi kerak. Drenaj quvurlarining diametri kamida 150 mm boʻlishi kerak.

146. Burilish burchaklarida va bir yoʻnalishdagi drenajlarning toʻgʻri uchastkalarida koʻpi bilan xar 50 m da, diametri kamida 1000 mm boʻlgan koʻrikdan oʻtkazuv quvurlarini oʻrnatish nazarda tutilishi kerak.

Quduq tubi ulangan drenaj trubasining tubidan 0,3 m pastda olinishi kerak.

147. Bir yoʻnalishdagi drenaj tizimidan suvni oʻz oqimi boʻyicha yoki nasoslar yordamida yomgʻir kanalizatsiyasiga, suv omborlariga yoki jarlarga chiqarib yuborishni nazarda tutish kerak. Ushbu suvlarni assimilyatsiya quduqlariga yoki yer yuzasiga tushirishga yoʻl qoʻyilmaydi.

148. Bir yoʻnalishdagi drenaj tizimidan suvni chiqarib yuborish uchun nasos xonasida kamida ikkita nasos oʻrnatilishi talab qilinadi. Ulardan biri zahira nasosi hisoblanadi. Ishlaydigan nasosning quvvati (suv miqdori) yigʻilayotgan suvning maksimal soatlik miqdoriga nisbatan 1,2 koeffitsiyentda olinishi kerak.

Suvni toʻplash uchun drenaj nasosxonasi, drenaj suvining maksimal soatlik miqdorining kamida 30% gacha boʻlgan suv ombori bilan taʼminlanishi kerak.

149. Bir yoʻnalishdagi drenaj quvurlarining qiyaligi kamida 0,003 ga teng etib olinishi kerak.

Bir yoʻnalishdagi drenaj quvurlarining qiyaligi oʻlchami va yoʻnalishi boʻyicha issiqlik tarmoqlarining nishabi bilan mos kelmasligi mumkin.

150. Kameralarning devorlari va qalqon (shitovie) tayanchlari orqali oʻtadigan joylarda quvurlar korroziyaga qarshi qoplama bilan qoplangan va adashgan toklar taʼsir qiladigan joyda — elektr izolyatsion qistirmalari bilan taʼminlangan boʻlishi kerak. Asbest qistirmalardan foydalanishga yoʻl qoʻyilmaydi.

151. Toʻsiq koʻrinishidagi (qalqon) konstruksiyaga ega qoʻzgʻalmas tayanchlar, tayanch va quvur orasida havo boʻshligʻi boʻlgan hollardagina qoʻllanilishi va quvurlar almashtirilganda tayanchlarning temir beton konstruksiyalariga shikast yetkazmaslik imkoniyatini yaratishi lozim. Toʻsiq koʻrinishidagi (qalqon) konstruksiyaga ega qoʻzgʻalmas tayanchlarda suvni chiqib ketishi va kanal shamollatilishini taʼminlovchi teshiklar koʻzda tutilishi lozim.

Oldindan izolyatsiya qilingan quvurlardan foydalanilgan hollarda qoʻzgʻalmas tayanch konstruksiyalari barqarorlik va mustahkamlikka hisoblangan individual chizmalar boʻyicha ishlab chiqiladi.

Magistral issiqlik tarmoqlaridagi toʻsiq koʻrinishidagi konstruksiyaga ega tayanchlar oldida, metall konstruksiyalarni kuzatish va teshiklarni tozalab turish uchun kameralar koʻzda tutilishi lozim.

152. Kamera va tunellarning pol sathidan turtib chiqib turuvchi konstruksiyalar tubigacha boʻlgan sof balandligi kamida 2 m boʻlishi kerak.

Kamera balandligini 1,8 m gacha mahalliy kamaytirishga yoʻl qoʻyiladi. Yer osti tunellaridagi oʻtish joylarining kengligi kamida 0,8 m boʻlishi kerak.

153. Tunnellar uchun bir-biridan 300 m dan ortiq boʻlmagan masofada zinapoyalarga ega chiqishlar, shuningdek bugʻli issiqlik tizimlari uchun 100 m dan va suvli issiqlik tizimlari uchun 200 m dan ortiq boʻlmagan masofada favqulodda va kirish lyuklari nazarda tutilishi kerak. Boshqa quvurlar bilan birgalikda oʻtkazilgan taqdirda, lyuklar orasidagi masofa 50 m dan oshmasligi kerak.

Kirish lyuklari tunnellarning boshi berk qismlarining barcha soʻnggi (tugallanish) nuqtalarida, trassaning muyulishlarida, armatura oʻrnatilgan joylarda, shuningdek tunneldan oʻtish mushkul boʻlgan tugunlarida taʼminlanishini nazarda tutish lozim.

154. Tunnellarning toʻgʻri uchastkalarida, kamida 300 m dan keyin uzunligi kamida 4 m va kengligi yotqiziladigan quvurning eng katta diametridan plyus 0,1 m, lekin kamida 0,7 m boʻlgan montaj teshiklari bilan taʼminlangan boʻlishi lozim.

155. Kameralar uchun lyuklar soni quyidagicha olinishi kerak:

kameralarning ichki maydoni 2,5 dan 6 kvadrat mgacha boʻlganida-dioganal boʻyicha joylashtirilgan kamida ikkita;

kameralarning ichki maydoni 6 kvadrat m va undan ortiq boʻlganda — toʻrtta.

156. Trassaning pastki nuqtalarida joylashgan kameralar va tunnellarning chuqurchalaridan chiqindi quduqlarga tasodifiy suvlarni oʻz oqimi bilan oqib chiqishi va oʻz oqimi bilan suv oqib chiqayotgan quvurning quduqqa kirish qismida oʻchirish klapanlarini oʻrnatish taʼminlanishi kerak.

Suvni boshqa kameralarning chuqurchalaridan (eng quyi nuqtalarda emas), suvni chiqarish koʻchma nasoslar yordamida yoki oʻz oqimi bilan suv oqib chiqayotgan quvurda gidrozatvor oʻrnatilgan, agarda suvning teskari oqish holatlari xavfi boʻlsa qoʻshimcha oʻchirish klapani bilan taʼminlangan quvurlardan suvni toʻgʻridan-toʻgʻri oʻz oqimi bilan kanalizatsiya tizimiga toʻkishni tashkil etish kerak.

157. Tunnellar taʼminlash-soʻrish shamollatish tizimi bilan jihozlangan boʻlishi kerak.

Taʼmirlash ishlari va koʻzdan kechirish paytida tunnellarda, yilning issiq davridagi “A” parametrlari boʻyicha olinadigan tashqi havo haroratidan 7°C dan yuqori boʻlmagan havo harorati shamollatish tizimi bilan taʼminlanishi kerak. Tunnellarda xodimlar yoʻqligida, tunnellardagi ichki havo harorati 50°C dan oshmasligini taʼminlash uchun shamollatishni navbatchi rejimidagi ish yoʻsinini nazarda tutish lozim.

158. Tunnellar uchun, shamollatish shaxtalari, odatda ularga kirish joylari bilan birlashtirilishi kerak. Taʼminlash va soʻrib chiqarish shaxtalari orasidagi masofa, vintelyatsiya tizimini asosiy va navbatchi ish yoʻsinidagi ventilyatorlarning soni va unumdorligi hisoblash yoʻli bilan aniqlanishi kerak.

159. Issiqlik tarmoqlari quvurlari oʻtkazilayotgan gruntlarni koʻtarish qobiliyati 0,15 MPa dan kam boʻlib, kanalsiz yoʻsinda oʻtkazilganda, quvurlar qum toʻshalgan asosda oʻtkaziladi.

Koʻtarish qobiliyati 0,15 MPadan kichik boʻlgan yumshoq hamda bir tekisda choʻkmaydigan gruntlarda sunʼiy asos tashkil etish talab etiladi.

160. Aholi yashaydigan mavze ichida, koʻchalarni transport yurmaydigan qismi va mahalliy ahamiyatga ega V toifadagi koʻcha va yoʻllar ostidan issiqlik quvurlarini kanalsiz oʻtkazishni loyihalashga yoʻl qoʻyiladi.

Bolalar oʻynaydigan maydonlardan issiqlik oʻtkazuvchi quvurlar kanalsiz usulda oʻtkazilishiga yoʻl qoʻyilmaydi.

161. Magistral koʻchalar, yoʻllar va I — IV kategoriyadagi avtomobil yoʻllarining transport harakatlanadigan qismining ostidan issiqlik uzatuvchi quvurlar kanallarda yoki qobiq ichida oʻtkazilishiga yoʻl qoʻyiladi.

Koʻcha va yoʻllar, yer ostidan kesib oʻtilganda gorizontal va vertikal masofalar mazkur SHNQ ning 8-ilovasida keltirilgan talablarda bajarilishi lozim.

162. Issiqlik quvurlari yer ostidan kanallarda oʻtkazilganda, harorat taʼsiri natijasida kengayishni trassani burilish burchagi P-shakldagi, G-shakldagi va Z-shakldagi kompensatorlar hisobiga bartaraf etishda, maksimal siljish vujudga keladigan (burilish burchaklari) joylarda amortizatsiyalovchi tiqinlar koʻzda tutilishi lozim. Amortizatsiyalovchi tiqinlarning qalinligi hisoblash orqali aniqlanishi kerak.

Quvurlarni tarmoqlanish joylarida amortizatsiyalovchi tiqinlar oʻrnatilishi koʻzda tutilishi lozim.

163. Issiqlik tarmoqlarini yer ustidan oʻtkazilganda, temir beton va poʻlatdan yasalgan qurilish konstruksiyalardan foydalangan holda, alohida-alohida joylashgan past va baland boʻyli tayanchlarda va estakadalarda oʻtkazilishini nazarda tutish lozim.

164. Alohida oʻrnatilgan tayanch va estakadalarni hisoblashda KMK 2.09.03 talablari eʼtiborga olinishi kerak.

165. Temir yoʻllar, daryolar, jarliklar kesishmasidagi yoʻl oʻtkazgichlarda va alohida oʻrnatilgan tayanchlarda quvurlarga texnik xizmat koʻrsatish uchun kirish qiyin boʻlgan boshqa uchastkalarda kengligi kamida 0,6 m boʻlgan oʻtish koʻprigi boʻlishi koʻzda tutilishi kerak.

166. 2,5 m va undan yuqori balandlikda joylashgan armatura va jihozlarga xizmat koʻrsatish uchun toʻsiqlar va narvonlari boʻlgan 0,6 m kenglikdagi statsionar platformalar bilan taʼminlanishi kerak.

167. Nishabligi 75° dan va balandligi 3 m dan ortiq boʻlgan narvonlarda yoy shaklidagi toʻsiqlar boʻlishi kerak.

168. Issiqlik tarmoqlarining poʻlat quvurlarini ichki korroziyadan himoyalash usullari va toʻldiruvchi suv tayyorlash sxemasini tanlashda, toʻldiruvchi va tarmoq suvlarining quyidagi asosiy tasniflari hisobga olinishi lozim:

qattiqligi;

vodorod rN koʻrsatkichi;

suv tarkibida kislorod va erkin ikki asosli kuchsiz beqaror kislota (karbonat kislota) boʻlishi;

suv tarkibida sulfatlar va xloridlarni boʻlishi;

suv tarkibida organik qoʻshimchalar boʻlishi (suvning oksidlanishi).

169. Quvurlarni ichki korroziyadan himoya qilish quyidagi yoʻllar bilan amalga oshirilish lozim:

tarmoq suvining rN koʻrsatkichini oshirish;

tarmoq suvi tarkibidagi kislorod miqdorini kamaytirish;

ichki yuzasi antikorrozion tarkib bilan qoplangan poʻlat quvurlar yoki korroziyaga chidamli ashyolardan tayyorlangan quvurlarni qoʻllash;

toʻldiruvchi suvni tayyorlashda tegishli texnologiyalarni qoʻllash;

korroziya ingibitorlarini qoʻllash;

reagentsiz magnit va elektrokimyoviy usullar bilan suvga ishlov berishni qoʻllash.

170. Isteʼmolchiga berilayotgan suvning harorati 150ºS gacha boʻlgan issiqlik bilan taʼminlash tizimlaridagi quvurlarning ichki yuzasi uchun foydalanilgan antikorrozion tarkib quyidagi tasniflarga ega boʻlishi lozim:

haroratga chidamliligi minus 60ºS dan plyus 180ºS gacha;

ashyoning asosga adgeziyasi kamida 1,5 MPa;

ishqalanishga chidamliligi, 500 siklga koʻpi bilan 1100 g/m;

kislota va ishqorlarga chidamliligi 3,5 do 14 rN gacha;

qoplamadan foydalanish muddati kamida 30 yil.

171. Suvli issiqlik taʼminlash tizimlarining suv yuborish va qaytish quvurlarini issiqlik manbaidan chiqish joylari va eng xarakterli joylarda ichki korroziyani nazorat qilish uchun korroziya indikatori bilan jihozlanishi koʻzda tutilishi lozim.

172. Ichki korroziyani ruxsat etilgan tezligi 0,085 mm/yil deb qabul qilinishi lozim.

173. Quvurlarning tashqi yuzalari va issiqlik tarmoqlarining metall konstruksiyalari (balkalar, tayanchlar, estakadalar va h.k) yuqori antikorrozion chidamlikka ega qoplamalar bilan himoyalangan boʻlishi kerak.

Bunday holda, loyiha hujjatlarida hisobga olinadigan tashqi korroziya tezligi poʻlat quvurlar uchun 0,33 mm/yildan ortiq boʻlmasligi kerak.

174. Tashqi zich yopiq qobigʻi boʻlgan penopoliuretan issiqlik izolyatsiyasi boʻlgan konstruksiyaga ega issiqlik uzatuvchi poʻlat quvurlarni antikorrozion qoplama bilan qoplash talab etilmaydi.

Qay yoʻsinda oʻtkazilishidan qatʼiy nazar, shar shaklidagi grafitli yuqori mustahkamlikka ega choʻyan quvurlar qoʻllanilganda, koʻpikli polimermineral issiqlik izolyatsiyasi boʻlgan konstruksiyasiga ega quvurlarni tashqi korroziyadan himoyalash talab etilmaydi.

Boshqa issiqlikni izolyatsiyalovchi ashyolarga ega issiqlik oʻtkazuvchi quvurlar konstruksiyasi uchun quvurlar qay yoʻsinda oʻtkazilishidan qatʼiy nazar, poʻlat quvurlarning tashqi yuzasida antikorrozion qoplama qoʻllanilishi lozim.

175. Yuqori korrozion faollikka ega gruntlarda, quvur va yer orasidagi elektrostatik potetsiallar farqi musbat va ishorasi oʻzgargandagi daydi toklarning maydonida quvurlar kanalsiz oʻtkazilganda, zich (germetik) himoyalovchi qobiqqa ega konstruksiyalardan tashqari, issiqlik tarmoqlarining metall quvurlari bilan birgalikda qoʻshni metall konstruksiyalar va muhandislik tarmoqlari uchun qoʻshimcha ravishda elektrokimyoviy himoya koʻzda tutilishi kerak.

176. Issiqlik tarmoqlarining quvurlari yer ostidan (oʻtib boʻlmaydigan kanallar yoki kanalsiz) oʻtkazilgan sharoitida, quvurlarni daydi toklar tomonidan korroziyadan himoya qilish maqsadida, issiqlik tarmoqlarini elektrokimyoviy korroziyadan himoya qilish boʻyicha quyidagi choralar koʻrilishi kerak:

a) issiqlik tarmoqlari trassalarini elektrlashtirilgan transport temir yoʻl relslaridan uzoqlashtirish va u bilan kesishish sonini kamaytirish;

b) elektr izolyatsion qoʻzgʻalma va qoʻzgʻaluvchan quvur tayanchlarini qoʻllash orqali tarmoqlarning oʻtuvchi qarshiligini oshirish;

v) salnikli kompensatorlar va flanetsli armaturalarda elektr tutashgichlarni (peremichka) oʻrnatish yoʻli bilan quvurlarning boʻylama elektr oʻtkazuvchanligini oshirish;

g) elektrokimyoviy himoyadan foydalanganda parallel quvurlar orasidagi potensiallarni tenglashtirish maqsadida qoʻshni quvurlar oʻrtasida koʻndalang tok oʻtkazgichlar (peremichka) oʻrnatish;

d) daydi toklar manbai boʻlishi mumkin boʻlgan obyektlarga (tramvay deposi, tortish podstansiyalari, taʼmirlash inshootlari va boshqalar) issiqlik tarmogʻining kirish qismida (yoki eng yaqin kamerada) quvurlarga elektr izolyatsiyalovchi flanetslarni oʻrnatish;

e) elektrokimyoviy himoya.

177. Koʻndalang tok oʻtkazuvchi tutashgichlar tarmoqlangan quvur tizimi boʻlgan barcha kameralarda va issiqlik tarmoqlarining tranzit uchastkalarida, koʻpi bilan 200 m oraliqda taʼminlanishini nazarda tutish lozim.

178. Salnikli kompensatorlarning tok oʻtkazuvchi tutashgichlari (peremichki) koʻp tolali mis simlar, kabellar, poʻlat trosslardan bajarilgan boʻlishi, boshqa hollarda poʻlat tasma yoki metall chiviqlarni qoʻllashga yoʻl qoʻyiladi.

Tok oʻtkazuvchi tutashgichlarning kesim yuzasi hisoblash yoʻli bilan aniqlanishi va mis uchun kamida 50 mm² olinishi kerak. Tok oʻtkazuvchi tutashgichlarning uzunligi quvurning maksimal termal choʻzilishi hisobga olingan holda aniqlanishi kerak. Tok oʻtkazuvchi poʻlat tutashgichlar korroziyaga qarshi qoplama bilan qoplangan boʻlishi kerak.

179. Yer yuzasidan quvurlarning potensiallarini oʻlchash uchun nazorat oʻlchash punktlarini koʻpi bilan 200 m oralatib quyidagi joylarda oʻrnatish kerak:

kameralarda yoki kameralardan tashqarida, qoʻzgʻalmas quvur tayanchlari oʻrnatilgan joylarda;

elektr izolyatsiyalovchi flanetslar oʻrnatilgan joylarda;

elektrlashtirilgan transportning temir yoʻllari bilan issiqlik tarmoqlari kesishmasida;

ikkitadan ortiq yoʻlni kesib oʻtganda, kesishgan joyning har ikki tomonida, zarurat boʻlganda maxsus kameralarda;

poʻlat yer osti muhandislik tarmoqlari va inshootlari bilan kesishgan yoki parallel oʻtkazilgan joylarda;

elektrlashtirilgan yoʻllarning relslariga assimilyatsiya kabellarini ulash nuqtalari bilan issiqlik tarmoqlari trassasining yaqinlashish joylarida.

180. Yer ostidan oʻtkazilgan poʻlat quvurlarning korrozion holatini muhandislik diagnostikasini buzilmaydigan usullar bilan oʻtkazish uchun, issiqlik tarmoqlarining kameralarida kirish joylari bilan taʼminlanishi kerak.

181. Issiqlik punktlari quyidagilarga boʻlinadi:

individual issiqlik punktlari — bir bino yoki uning bir qismini isitish, shamollatish, issiq suv bilan taʼminlash tizimlarini va texnologik issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalarni ulash uchun;

markaziy isitish punktlari — ikki yoki undan ortiq binolarni isitish, shamollatish, issiq suv bilan taʼminlash tizimlarini va texnologik issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalarni ulash uchun.

182. Issiqlik punktlarida asbob-uskunalar, armaturalar, nazorat qilish jihozlari, boshqarish va avtomatlashtirish moslamalari joylashtiriladi va ular orqali quyidagilar amalga oshiriladi:

issiqlik tashuvchi turini yoki uning parametrlarini oʻzgartirish;

issiqlik tashuvchi parametrlarini nazorat qilish;

issiqlik miqdorlari, issiqlik tashuvchi va kondensat sarfini hisobga olish;

issiqlik tashuvchisi miqdorini tartibga solish va uni issiqlik isteʼmoli tizimlari oʻrtasida taqsimlash (markaziy issiqlik stansiyasidagi tarqatish tarmoqlari orqali yoki toʻgʻridan-toʻgʻri individual issiqlik punktlari tizimlariga);

mahalliy tizimlarni issiqlik tashuvchi parametrlarining favqulodda oʻsishidan himoya qilish;

issiqlik isteʼmoli tizimlarini toʻldirish va sizib chiqish natijasida yoʻqotilayotgan suv sarfini toʻldirish;

kondensatni yigʻish, sovutish, qaytarish va uning sifatini nazorat qilish;

issiqlikni akkumulyatsiya qilish;

issiq suv taʼminoti tizimlari uchun suvni tozalash;

portlash va yonishga olib keluvchi konsentratsiyalarni aniqlash va yongʻin xavfsizligini taʼminlash.

Issiqlik punktida uning maqsadi va mahalliy sharoitga qarab, sanab oʻtilgan barcha tadbirlar yoki ularning faqat bir qismi amalga oshirilishi mumkin.

183. Markaziy isitish punktlarining mavjudligidan qatʼi nazar, har bir binoda individual issiqlik punktlari qurilmasi oʻrnatilishi lozim. Individual issiqlik punktlarida faqat ushbu binoni ulash uchun zarur boʻlgan va markaziy isitish punktida koʻzda tutilmagan chora-tadbirlar bajarilishi nazarda tutiladi.

184. Yopiq va ochiq issiqlik taʼminoti tizimlarida turar joy va jamoat binolari uchun markaziy isitish stansiyasiga boʻlgan ehtiyoj, texnik va iqtisodiy hisob-kitob bilan asoslangan boʻlishi kerak.

Tashqi issiqlik manbalaridan issiqlik bilan taʼminlanayotgan binolar soni birdan ortiq boʻlgan sanoat va qishloq xoʻjaligi korxonalari uchun markaziy isitish punktlari qurilmasini oʻrnatish kerak.

185. Issiqlik punktlari binolarida, bino va inshootlarning sanitariya-texnik tizimlarini, shu jumladan maishiy-ichimlik va yongʻinga qarshi ehtiyojlar uchun suv taʼminlaydigan bosimni oshiruvchi nasos agregatlarini joylashtirish mumkin.

186. Issiqlik punktlarida quvurlar, uskunalar va armaturalarni joylashtirishga qoʻyiladigan asosiy talablar mazkur SHNQ ning 7-ilovasiga muvofiq qabul qilinishi kerak.

187. Isteʼmolchilarni, issiqlik punktlarida issiqlik tarmoqlariga ulashda issiqlik tarmoqlaridagi suv sarfi minimal boʻlishini taʼminlovchi sxema boʻyicha ulash hamda tarmoq suvining maksimal sarfini chegaralovchi va issiqlik sarfini tartibga soluvchi jihozlarni, shuningdek tashqi havo haroratiga koʻra isitish, shamollatish va havoni konditsiyalash tizimiga berilayotgan suvning haroratini avtomatik tarzda sozlovchi elevatorlar va tuzatish nasoslarini qoʻllash hisobiga issiqlikni sarf qilish koʻzda tutilishi lozim.

Yuqori kesimli harorat jadvaliga muvofiq ishlaydigan issiqlik taʼminoti tizimlarida tarmoq suvining maksimal sarfini cheklovchi tartibga solinmaydigan toraytiruvchi qurilmalar, suv yetkazib berish va qaytarish quvurlarida yuqori kesim diapazonining (oraligʻi) oʻrtacha issiqlik qiymatlari va issiqlik tashuvchining oʻrtacha haroratlari uchun hisoblanishi kerak.

188. Yopiq issiqlik bilan taʼminlash tizimlarida. issiq suv bilan taʼminlash tizimi va isitish tizimi uchun maksimal issiqlik miqdorlarining nisbatiga qarab, issiq suv isitgichlarining ulanish sxemalari quyidagicha olinishi kerak:

boʻlganda — ikki bosqichli sxemalar;

boshqa nisbatlar uchun — bir bosqichli parallel sxema olinadi.

189. Issiq suv bilan taʼminlash va isitish tizimlari uchun “suvdan-suvga” isitgichlarining qizdirish yuzasini hisoblashda issiqlik tarmogʻining suv yuborish quvuridagi suvning harorati, suv harorati grafigining sinish nuqtasidagi haroratga, agarda harorat grafigida sinish nuqtasi boʻlmasa suvning minimal haroratiga teng boʻlishi kerak. Isitish tizimlari uchun esa isitish tizimini loyihalash uchun tashqi havoning hisobiy haroratiga mos keladigan suv haroratiga teng qilib qabul qilinadi. Hisobiy yuza sifatida aniqlangan eng katta yuza olinishi kerak.

190. Issiq suv bilan taʼminlash tizimidagi isitgichlarining isitish yuzasini hisoblashda, suv isitgichdan chiqayotgan joydagi isitilgan suvning harorati 60°S ga teng deb qabul qilinishi kerak.

191. Seksiyali tezkor suv-suvli suv isitgichlari uchun issiqlik tashuvchilarni qarama-qarshi oqim sxemasi qabul qilinishi kerak. Shu oʻrinda isitish tarmogʻidan olinayotgan isitish suvi quyidagicha uzatilishi kerak:

isitish tizimlarining suv isitgichlarida — quvurlarga;

issiq suv taʼminoti tizimlarining suv isitgichlarida — quvurlar orasiga.

Bugʻ-suvli suv isitgichlarida bugʻ quvur oraligʻiga berilishi kerak.

Bugʻli isitish tarmoqlari boʻlgan issiq suv bilan taʼminlash tizimlari uchun sigʻimli suv isitgichlaridan foydalanishga yoʻl qoʻyiladi. Agarda ularning hajmi bak akkumulyatorlar hisoblanganda aniqlangan hajmga muvofiq kelsa ulardan issiq suvni saqlash uchun bak akkumulyator sifatida foydalanish mumkin.

Yuqori tezlikda ishlaydigan suv isitgichlaridan tashqari, texnik va ekspluatatsion tasniflari yuqori tezlikda ishlaydigan suv isitgichlarining tasniflaridan kichik boʻlmasa boshqa turdagi suv isitgichlardan, shu jumladan plastinkali suv isitgichlardan ham foydalanishga yoʻl qoʻyiladi.

192. Suv-suvli suv isitgichlar soni quyidagicha qabul qilinishi kerak:

ikkita parallel ravishda ulangan, ularning har biri issiqlik miqdorining 100% uchun hisoblanishi kerak (issiqlik taʼminotida uzilishlarga yoʻl qoʻyilmaydigan binolarni isitish tizimlari uchun);

bitta — boshqa isitish tizimlari uchun;

har bir isitish bosqichida ikkita parallel ravishda ulangan, har biri issiqlik miqdorining 50% ga hisoblangan — issiq suv bilan taʼminlash tizimida uzilishlarga yoʻl qoʻyilmaydigan issiq suv taʼminoti tizimlari uchun;

har bir bosqichda bitta — issiq suv taʼminoti tizimlarining qolgan qismi uchun.

Isitish, shamollatish yoki issiq suv taʼminoti tizimlarida bugʻ-suv isitgichlari oʻrnatilganda, ularning soni kamida ikkita boʻlib parallel ravishda ulangan boʻlishi kerak (zahira suv isitgichlari nazarda tutilishi shart emas).

Issiqlik taʼminotidagi uzilishlarga yoʻl qoʻymaydigan texnologik qurilmalar uchun korxonaning texnologik qurilmalarining ish rejimiga muvofiq talab etilayotgan issiqlik miqdori uchun moʻljallangan zahira suv isitgichlarini oʻrnatish nazarda tutilishi kerak.

193. Quvurlarni eng yuqoridagi barcha nuqtalaridan havoni chiqarib yuborish uchun shartli diametri 15 mm va quvurlarni eng quyi nuqtalaridan suv va kondensatni chiqarib yuborish uchun shartli diametri 25 mm boʻlgan shtutserlar oʻrnatiladi, shuningdek quvurlarga berkituvchi armatura orqali ulangan avtomatik havo chiqargichlar oʻrnatilishiga yoʻl qoʻyiladi.

194. Issiqlik punktlarida loy (quyqa) tutqichlar quyidagi joylarda koʻzda tutiladi:

issiqlik punktiga kirish joyidagi suv bilan taʼminlash quvurida;

qaytish quvuridagi tartibga solish moslamalari, suv sarfi va issiqlik miqdorlarini oʻlchash asboblari oldida — bittadan ortiq emas.

Markaziy issiqlik stansiyasida mavjudligidan qatʼiy nazar, IIP loy (quyqa) tutqichlar bilan taʼminlanadi.

Issiqlik punktining kirish joyida filtr oʻrnatilganda, jihozlarni ishlab chiqargan korxonalarning maxsus talablari boʻlmagan taqdirda, mexanik suv oʻlchagichlar (qanotchali, turbinali), plastinali issiqlik almashtirgichlar va suv yoʻnalishi boʻyicha boshqa jihozlar oldiga qoʻshimcha filʼtrlar oʻrnatilishi shart emas.

195. Issiqlik punktlarida issiqlik tarmoqlarining suv yuboruvchi va qaytish quvurlari orasida va nasoslar (koʻtaruvchidan tashqari), elevatorlar, sozlovchi klapanlar, loy (quyqa) tutqichlar va issiqlik miqdorlari va suv sarfini oʻlchash moslamalari orasida ishga tushirish uchun bir biriga ulash quvurlari oʻrnatilishiga yoʻl qoʻyilmaydi.

Suv toshib ketishini tartibga soluvchi va kondensatni chiqaruvchi (kondensatootvodchik) jihozlar chetlab oʻtish quvurlariga ega boʻlishi kerak.

196. Issiqlik tarmoqlariga suv isitgichlar orqali ulangan markazlashtirilgan issiq suv bilan taʼminlash tizimlarining quvurlari va uskunalarini korroziyadan va shoʻx (nakip) shakllanishidan himoya qilish uchun, odatda mazkur SHNQ ning 15-ilovasiga muvofiq markaziy issiqlik punktlarida amalga oshiriladigan suvga ishlov berish usuli tavsiya etiladi. Individual issiqlik punktlarida suvga faqat magnitli va silikatli ishlov berilishiga yoʻl qoʻyiladi.

197. Issiq suv taʼminoti tizimiga beriladigan suv bilan bevosita aloqada boʻlgan suvni tozalash uchun qoʻllaniladigan reaktivlar va materiallar hamda maishiy ichimlik suvi taʼminoti sanitariya va gigiyena qoidalari va normalariga javob berishi kerak.

198. Issiq suv bilan taʼminlash tizimi uchun issiqlik punktlarida vakuumli deaeratsiyaga ega bak akkumulyatorlar oʻrnatilganda, baklarni ichki yuzasini korroziyadan himoya qilish va germetizatsiyalovchi suyuqlikni qoʻllab ulardagi suvni aeratsiyadan himoya qilish koʻzda tutilishi lozim. Vakuumli deaeratsiya boʻlmasa, baklarning ichki yuzasi himoya qoplamalari yoki katod himoya yordamida korroziyadan himoyalangan boʻlishi kerak.

Bak akkumulyatorining konstruksiyasida germetizatsiyalovchi suyuqlikni issiq suv bilan taʼminlash tizimiga tushishini istisno qiladigan qurilma koʻzda tutilishi kerak.

Issiqlik punktlarida quvurlar va jihozlardan ajralib chiqayotgan issiqlik miqdoriga koʻra belgilanadigan havo almashinuvini taʼminlash uchun havo berish va soʻruvchi shamollatish tizimi bilan taʼminlanishi kerak. Yilning sovuq davrida ish joyidagi hisoblangan havo harorati 28°C dan yuqori, yilning issiq davrida esa — “A” parametrlar boʻyicha qabul qilingan tashqi havo haroratidan 5°C dan ortiq boʻlmasligi kerak.

199. Issiqlik punktlari turar joy va jamoat binolarida joylashtirilganda issiqlik punktidan qoʻshni xonalarga oʻtayotgan issiqlik miqdorini aniqlash uchun tekshiruv hisob-kitobi amalga oshirilishi kerak. Agar ushbu xonalardagi havo harorati QMQ 2.04.05 da nazarda tutilgan qiymatdan oshsa, qoʻshni xonalarni toʻsib turgan konstruksiyalarini qoʻshimcha issiqlik izolyatsiyasi bilan qoplash boʻyicha chora-tadbirlar nazarda tutilishi kerak.

200. Issiqlik punktining polida trap oʻrnatilishi kerak va agar suv oʻz oqimi boʻyicha oqib chiqib ketishining imkoni boʻlmasa, kamida 0,5 x 0,5 x 0,8 m oʻlchamdagi suv yigʻuvchi chuqurcha tashkil qilinishi kerak. Chuqurcha olinadigan panjara bilan berkitilgan boʻlishi lozim.

Suvni yigʻish chuquridan suvni kanalizatsiya, suvni chiqarish yoki bir yoʻnalishdagi drenaj tizimiga chiqarish uchun bitta drenaj nasosini oʻrnatish koʻzda tutilishi kerak. Suvni yigʻish chuquridan suvni chiqarish uchun oʻrnatilgan nasosdan, issiqlik isteʼmolchilari tizimini yuvish uchun foydalanishga yoʻl qoʻyilmaydi.

201. Issiqlik punktlarida turar joy va jamoat binolari uchun ruxsat etilgan shovqin darajasidan oshib ketishining oldini olish boʻyicha choralar koʻrilishi kerak.

Nasoslar bilan jihozlangan issiqlik punktlarini (shovqinsizlardan tashqari) turar joy binolari, maktabgacha taʼlim tashkilotlarining yotoqxonalari va oʻyin maydonchalari, internatlarning yotoqxonalari, mehmonxonalar, yotoqxonalar, sanatoriylar, dam olish uylari, pansionatlar, palatalar va operatsiya xonalari, bemorlar uzoq vaqt qolish uchun palatalar, shifokorlar kabinetlari, koʻngilochar binolarning tomoshabin zallari yoniga, binolari ostiga yoki ularning ustiga joylashtirilishiga yoʻl qoʻyilmaydi.

202. Yer osti markaziy isitish punktlaridan ushbu SHNQning 201-bandida qayd etilgan xonalarning tashqi devorlarigacha boʻlgan masofa 25 m dan kam boʻlmasligi kerak.

Issiqlik punkti bunday xonalarga nisbatan yopiq (darchasiz) devori bilan qaratib joylashtirilganda, shuningdek unda shovqinsiz nasoslar oʻrnatilganda, oraliq masofa 15 m gacha qisqartirilishi mumkin.

203. Bosh rejadagi joylashuviga koʻra, isitish punktlari alohida joylashgan, binolar va inshootlarga tirkalgan va bino va inshootlar ichiga joylashtirilgan boʻladi.

204. Issiqlik punktlari binolarning tashqi devorlari oldida qurilgan alohida xonalarga joylashtiriladi. Juda ham tor sharoitlarda individual issiqlik punktlari yertoʻlalardagi shovqindan himoyalashni taʼminlaydigan ishlar bajarilgan xonalarda oʻrnatilishiga yoʻl qoʻyiladi.

205. Issiqlik punktidan chiqish joylari quyidagicha tanlanishi lozim:

agar isitish punkti binolarining uzunligi 12 m yoki undan kam boʻlsa va u binodan tashqariga chiqish joyidan 12 m dan kam masofada joylashgan boʻlsa — qoʻshni xona, koridor yoki zinapoyaga bitta chiqish joyi (agarda isitish punkti binodan chiqish joyidan 12 m dan ortiq masofada joylashgan boʻlsa — tashqariga bitta mustaqil chiqish joyi);

isitish punkti binolarining uzunligi 12 m dan ortiq boʻlsa — ikkita chiqish joyi (ulardan biri toʻgʻridan-toʻgʻri tashqariga boʻlishi kerak, ikkinchisi — qoʻshni xonaga, zinapoyaga yoki koridorga).

Bugʻdan foydalanilayotgan isitish punktlarining binolari xonaning oʻlchamlaridan qatʼi nazar, kamida ikkita chiqish joyiga ega boʻlishi kerak.

206. Issiqlik punktlarini tabiiy yoritish uchun darchalar (proyem) talab qilinmaydi.

Isitish punkti xonasi yoki binosidagi eshiklar va darvozalar tashqariga ochilishi kerak.

207. Portlash va yongʻin xavfiga koʻra isitish punktlarining binolari SHNQ 2.01.19 ga muvofiq “G” toifaga kiradi”.

208. Issiqlik punktlari sanoat korxonalari va omborxona binolarida joylashtirilganda, ular SHNQ 2.09.02 talablariga koʻra boshqa xonalardan ajratilgan boʻlishi kerak.

Sanoat va ombor binolarining “G” va “D” toifalaridagi xonalarida, shuningdek sanoat korxonalarining maʼmuriy va maishiy binolarida, turar joy va jamoat binolarida joylashgan issiqlik punktlari, boshqa xonalardan begona shaxslarni ruxsatsiz issiqlik punktiga kirishiga toʻsqinlik qiladigan toʻsiqlar yoki boʻlmalar bilan ajratilishi kerak.

209. Montaj qilinishi zarur boʻlgan asbob-uskunalarning oʻlchamlari yer ustida joylashgan isitish punktlari eshiklarining oʻlchamlaridan ortiq boʻlganda, uskunalarni kiritish uchun oʻrnatish teshiklari yoki devorlarda darvozalar bilan taʼminlanishi kerak.

Bunday holda, oʻrnatish teshigi va darvozalarning oʻlchamlari eng katta uskuna yoki quvur blokining gabarit oʻlchamlaridan 0,2 m va undan kattaroq boʻlishi kerak.

210. Uskunalar va armaturalarni yoki jihoz bloklarining ajralmas qismlarini koʻchirish uchun inventar koʻtarib-tashish moslamalari koʻzda tutilishi kerak.

Agar inventar vositalardan foydalanishning iloji boʻlmasa, statsionar yuk koʻtarish va tashish moslamalari bilan taʼminlashga quyidagicha yoʻl qoʻyiladi:

koʻchirilayotgan yuk massasi 0,1 dan 1,0 t gacha boʻlsa — qoʻlda monorelslar;

koʻtargichlar yoki ilingan yakka toʻsinli qoʻl kranlari bilan;

koʻchirilayotgan yuk massasi 1,0 dan 2,0 t gacha boʻlsa — ilingan yakka toʻsinli qoʻl kranlari bilan;

koʻchirilayotgan yuk massasi 2,0 t dan ortiq boʻlsa — ilingan yakka toʻsinli elektr kranlari bilan.

Koʻchma yuk koʻtaruvchi va transport vositalaridan foydalanishga yoʻl qoʻyiladi.

211. Poldan 1,5 dan 2,5 m balandlikda joylashgan uskunalar va armaturalarga xizmat koʻrsatish uchun, mobil platformalar yoki koʻchma jihozlar (zinapoyalar) bilan taʼminlangan boʻlishi kerak.

Agar mobil platformalar, shuningdek 2,5 m va undan yuqori balandlikda joylashgan uskunalar va armaturalarga xizmat koʻrsatish uchun oʻtish joylarini yaratish imkoni boʻlmasa, panjara va doimiy zinapoyalarga ega statsionar platformalar bilan taʼminlanishi kerak. Platformalar, zinapoyalar va toʻsiqlarning oʻlchamlari mazkur SHNQning 166 va 167-bandlari hamda Oʻz RST 886-98 talablariga muvofiq olinishi kerak.

Statsionar maydon sathidan yuqoridagi orayopmagacha boʻlgan masofa kamida 2 m boʻlishi kerak.

212. Doimiy xizmat koʻrsatuvchi markaziy isitish punktida qoʻlni yuvish uchun oʻrnatilgan jihozga ega sanuzel va kiyim-kechaklarni saqlash uchun shkaf boʻlishi kerak.

213. Issiqlik tarmoqlarining elektr isteʼmolchilarini elektr energiyasi bilan taʼminlash “Oʻzdavenergonazorat” davlat inspeksiyasining 2006-yil 23-iyundagi 105-son buyrugʻi bilan tasdiqlangan “Elektr uskunalarining tuzilishi qoidalari” ning VII-boʻlimi (Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligining 2006-yil 18-iyuldagi 20-15-143/14-son xati bilan texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjat deb topilgan) ga muvofiq amalga oshirilishi kerak.

Issiqlik tarmoqlarining elektrdan foydalanuvchi uskunalari elektr taʼminoti ishonchli ravishda elektr energiyasi bilan taʼminlanishi boʻyicha quyidagi toifalarga boʻlinadi:

I toifa — nasos xonalarida bosimni koʻtaruvchi va aralashtirish nasoslari, dyukerlardagi drenaj nasoslari, boshqaruv xonalari;

II toifa — teleboshqaruvga (masofadan) ega berkituvchi armaturalar, isitish punktlaridagi isitish va shamollatish tizimlarining bosimini oshiruvchi aralashtirish va sirkulyatsiya nasoslari, issiqlik tarmoqlarini toʻldirish uchun oʻrnatilgan akkumulyator baklarini zaryadlash (toʻldirish) va razryadkalash (boʻshatish) uchun nasoslar, boʻlinish tugunlaridagi toʻldirish nasoslari, tunellar va dyukerlarni yoritish jihozlari va u yerda oʻrnatilgan asbob uskunalar;

III toifa — boshqa elektr energiyasidan foydalanuvchilar.

214. Yer ostida joylashtirilgan issiqlik punktlari va kameralardagi elektr inshootlarni boshqarish apparaturalari shikastlanish natijasida toʻkilishi mumkin boʻlgan suv sathidan yuqorida joylashtirilishi lozim. Toʻkilgan suv sathi hisob ishlarini bajarish natijasida aniqlanadi. Hisob natijalari boʻlmagan taqdirda yer sathidan yuqorida joylashtiriladi.

215. Elektr energiyasi bilan yoritish, elektr asboblari bilan jihozlangan issiqlik punktlari, pavilyonlar, tunellar, dyukerlar, nasoslar oʻrnatilgan xonalar, shuningdek estakadalar va alohida baland tayanchlarning maydonlarida, elektr boshqaruviga ega armaturalar, sozlagichlar, nazorat-oʻlchov asboblari joylashgan joylarda koʻzda tutiladi.

216. Issiqlik tarmoqlarida quyidagilar koʻzda tutilishi kerak:

a) quyidagilarni taʼminlovchi avtomatik tartibga soluvchilar va blokirovkalar:

suvli isitish tarmoqlarining suv yetkazib berish yoki qaytarish quvurlarida belgilangan suv bosimini, bunda suv yetkazib berish quvurida “oʻzidan keyin” va qaytish quvurida — “oʻzigacha” doimiy bosimni ushlab turish;

suv bosimi ruxsat etilgan bosimdan ortib ketganda suvli issiqlik tarmoqlarini gidravlik jihatdan mustaqil zonalarga boʻlish;

ajratilgan zonalarda belgilangan statik bosimni taʼminlash uchun boʻlinish tugunlarida toʻldiruvchi moslamalarni ulash.

b) oʻlchash uchun zarur berkituvchi armaturaga ega oʻlchov asbobi joylashtiriladigan moslamalar:

seksiyalarga ajratuvchi zulfinlar oldidagi suv bilan taʼminlash (ixtiyoriy) va qaytarish quvurlaridagi suvning haroratini, shuningdek diametri Dy = 300 mm yoki undan ortiq boʻlgan tarmoqlanish quvurlarining qaytish quvurlarida suv yoʻnalishi boʻylab zulfinning old tomonidagi suvning haroratini oʻlchash uchun;

seksiyalarga ajratuvchi zulfinlar va tartibga soluvchi moslamalar oldidagi hamda ulardan keyingi suv bilan taʼminlash va qaytarish quvurlaridagi suv bosimini, shuningdek diametri Dy=300 mm va undan ortiq boʻlgan tarmoqlanish quvurlarining suv bilan taʼminlash va qaytish quvurlarida zulfindan oldingi suv bosimini oʻlchash uchun;

diametri 400 mm va undan ortiq boʻlgan tarmoqlanish tizimining suv yetkazib berish va qaytish quvurlaridagi suv sarfini oʻlchash uchun;

tarmoqlanish quvurlaridagi zulfindan oldidagi bugʻ bosimini oʻlchash uchun.

217. Tarmoqlangan issiqlik tarmoqlarida namuna olish jihozlari va seksiyalarga ajratuvchi zulfinning issiqlik isteʼmolchilari tomonida quvurlardagi issiqlik tashuvchining harorati va bosimini oʻlchash uchun mahalliy nazorat oʻlchov asboblarini oʻrnatish koʻzda tutilishi lozim.

218. Suvli issiqlik tarmoqlarining suv yuboruvchi va qaytish quvurlaridagi suv bosimini oshiruvchi nasoslar avtomatlashtirilganda quyidagilarga taʼminlanishi lozim:

tarmoqning istalgan ish rejimida, nasoslarning suv yuboruvchi va qaytish quvurlarida belgilangan bosimni taʼminlash;

nasoslarning suv chiqish joyidagi bosim pasayganda, nasoslarning soʻrish quvuridagi suv bosimi ruxsat etilgan bosimdan yoki suv yuboruvchi quvurda belgilangan bosimdan ortib ketganda qaytish quvurida oʻrnatilgan zahira nasosini ishga tushirish;

ishlayotgan nasos oʻchganda yoki bosimli quvurdagi suv bosimi tushib ketganda zahira nasosini avtomatik ravishda ishga tushirish;

ishchi nasos oʻchganda, nasosning bosim zulfini avtomatik tarzda berkitilishi va zahira nasosi ishga tushirilganda mos keladigan zulfinni avtomatik tarzda ochilishi;

asosiy manbadagi kuchlanish tushib ketganda zahira manbaini yoqish;

quvvat manbai boʻlimlaridan birida kuchlanish yoʻqolgan taqdirda seksiyali kalitni avtomatik yoqish;

statik rejimda yoki ishchi rejimda (nasos stansiyasi oʻchirilgan) issiqlik tarmogʻidagi bosim ruxsat etilgan bosimdan ortiq boʻlsa issiqlik tarmogʻini gidravlik bogʻliq boʻlmagan zonalarga boʻlish;

taqsimlash klapanlari toʻliq yopilganda, ishlayotgan barcha tarmoq nasoslarini oʻchirish;

nasos stansiyasining soʻruvchi yoki bosimli kollektorlari va suv yuborish quvurlaridagi bosim suvni qayrab ketish bosimidan past boʻlganda barcha suv haydovchi nasoslarni ketma-ket oʻchirish va suv haydovchi nasoslarni yoqish uchun blokirovkalash (AVR).

219. Drenaj nasoslari yigʻilgan suvlarni avtomatik tarzda chiqarilib yuborilishini taʼminlashi kerak.

220. Aralashtiruvchi nasos stansiyalarini avtomatlashtirish, oldindan belgilangan aralashtirish haroratining barqarorligini va nasoslar toʻxtatilganda aralashtirish nasoslaridan keyin isitish tarmoqlarini suv haroratining oldindan belgilangan haroratga nisbatan koʻtarilishidan himoya qilishni taʼminlashi kerak.

221. Nasos stansiyalari mahalliy yoki boshqaruv panelida oʻrnatiladigan koʻrsatuvchi va qayd qiluvchi asbob uskunalar (shu jumladan, suv sarfini oʻlchash) va boshqaruv shchitidagi nosozliklar va holatni koʻrsatuvchi signalizatsiya bilan taʼminlangan boʻlishi kerak.

222. Issiq suv taʼminoti uchun bak akkumulyatorlar (shu jumladan zaryadlash va razryadlash uchun nasoslar) quyidagilar bilan jihozlangan boʻlishi kerak:

a) quyidagilarni oʻlchash uchun nazorat-oʻlchov asboblari bilan:

sathni — qayd etish moslamasi;

barcha suv yuborish va chiqish quvurlarida bosimni koʻrsatuvchi oʻlchov asbobi;

akkumulyator bakidagi suv haroratini koʻrsatuvchi oʻlchov asbobi.

b) blokirovkalar quyidagilarni taʼminlaydi:

suv sathi bakni toʻlaligini belgilovchi yuqorigi chegaraga yetganda akkumulyator bakiga suv yetkazib berishni toʻliq toʻxtatish;

suv sathi pastki darajaga yetganda — suv olishni toʻxtatish (razryadlovchi nasoslarni oʻchirish).

v) quyidagi hollarda signalizatsiya bilan xabar beriladi:

suv sathi yuqori chegara darajasiga yetganda (toshib ketish trubasiga toʻlib suv tushishining boshlanishi);

toʻkish nasoslarini oʻchirish.

223. Bak akkumulyatorlar doimiy xizmat koʻrsatuvchi xodimlar boʻlgan obyektlarda oʻrnatilganda yorugʻlik va ovoz chiqaruvchi signalizatsiya navbatchi xodimlarning xonasida oʻrnatiladi.

Doimiy texnik xodimlarsiz ishlaydigan obyektlarda nosozlik signali dispetcherlik punktiga yuboriladi. Xizmat xodimlarini chaqirish sababi mahalliy darajada qayd etiladi.

224. Issiqlik punktlari issiqlik tashuvchining parametrlarini oʻlchash va uzatilayotgan issiqlik miqdorini hisobga olish uchun boshqaruv shchitida yoki joyida oʻrnatiladigan avtomatlashtirish moslamalari, issiqlik nazorati va tartibga solish qurilmalari bilan jihozlangan boʻlishi kerak.

225. Avtomatlashtirish va nazorat vositalari doimiy texnik xodimlarsiz (ish vaqtining 50 foizdan ortiq boʻlmagan vaqtida xodimlar ishtirokisiz) issiqlik punktlarining ishlashini taʼminlashi kerak.

226. Issiqlik punktlarini avtomatlashtirish natijasida quyidagilar taʼminlanishi lozim:

isitish tizimida issiqlik sarfini tartibga solish va isteʼmolchida tarmoq suvining maksimal isteʼmolini cheklash;

issiq suv taʼminoti tizimida belgilangan suv haroratini taʼminlash;

issiqlik isteʼmoli tizimlarida ularning mustaqil ulanishi bilan statik bosimni ushlab turish;

qaytib keladigan quvur liniyasidagi bosimni yoki issiqlik tarmoqlarining yetkazib berish va qaytarish quvurlarida suvning kerakli bosimini oʻrnatish;

ruxsat etilgan chegara parametrlaridan oshib ketish xavfi tugʻilganda, issiqlik isteʼmoli tizimlarini yuqori bosim yoki suv haroratidan himoya qilish;

ishchi nasos oʻchirilganda zahira nasosini yoqish;

bak akkumulyatorda suvning belgilangan yuqori sathiga erishilganda suv berishni toʻxtatish va pastki sathdan tushib ketganda esa suv olishni toʻxtatish;

isitish tizimini boʻshashidan himoya qilish.

227. Hudud jihatdan inshootlari alohida-alohida boʻlgan korxonalarda dispetcherlik boshqaruvi tashkil etiladi.

228. Dispetcherlik boshqaruvi butun shahar uchun issiqlik tarmoqlarining kelajakdagi rivojlanishini hisobga olgan holda ishlab chiqilishi kerak. Asoslangan hollarda — issiqlik taʼminoti tizimini rivojlantirishni hisobga olgan holda shaharning bir qismi uchun ishlab chiqarishga yoʻl qoʻyiladi.

229. Issiqlik tarmoqlari uchun, odatda, bitta markaziy dispetcherlik punkti boʻlgan bir bosqichli dispetcherlik boshqaruvi tuzilmasi nazarda tutiladi. Yirik issiqlik taʼminoti tizimlari (aholisi 1 million kishidan ortiq boʻlgan shaharlarda) yoki tarkibiy tuzilmasi murakkab boʻlgan tizim uchun shaharning markaziy dispetcherlik markazi bilan tuman dispetcherlik markazlariga ega boʻlgan ikki bosqichli dispetcherlik boshqaruvi tuzilmasi nazarda tutilishi kerak.

Issiqlik quvvati 100 MW dan kam boʻlgan issiqlik tarmoqlarining dispetcherlik boshqaruvi shahar yoki tumanning yagona dispetcherlik xizmati tarkibiga kiradi.

230. Issiqlik tarmogʻi korxonalarining yangi qurilgan boshqaruv xonalari taʼmirlash va ekspluatatsiya bazasining binolarida joylashtiriladi.

231. Texnik-iqtisodiy jihatdan asoslanganda shaharlarning issiqlik tarmoqlari uchun texnologik jarayonlari boshqaruvining avtomatlashtirilgan tizimlari qoʻllanilishi mumkin.

232. Telemexanizatsiyalashning texnik vositalaridan foydalanish dispetcherlik nazoratining vazifalari bilan belgilanadi hamda loyihalashga boʻlgan texnik topshiriqqa muvofiq boshqarish, signal berish, nazorat qilish va avtomatlashtirishning texnik vositalaridan foydalangan holda bir majmuada ishlab chiqiladi.

233. Telemexanizatsiya tizimlari nasos stansiyalarini texnik xodimlar ishtirokisiz barqaror ishlashini taʼminlashi kerak.

234. Nasos va markaziy issiqlik punktlari uchun quyidagi telemexanika qurilmalari koʻzda tutiladi:

jihozlarning nosozligi toʻgʻrisida yoki nazorat qilinayotgan parametrlarning belgilangan qiymatining buzilishi (umumlashtirilgan signal) haqida masofaviy signalizatsiya (telesignal);

elektruzatmali armaturaga ega nasoslarni masofadan turib ishga tushirish va toʻxtatish;

elektruzatmali armaturaga ega armaturalarni, nasoslarni va nasosxonani elektr kuchlanish bilan taʼminlovchi kommutatsion apparatlarning holati haqida masofaviy signalizatsiya (telesignal);

issiqlik tashuvchi bosimi, harorati va sarfining telemetriyasi (oʻlchovi);

elektr dvigatellarda — stator toki telemetriyasi;

baypas quvurlaridagi teleboshqariladigan (masofadan boshqariladigan) zulfinlar elektruzatmali armaturaga ega boʻlishi kerak. Boshqaruv sxemalarida, asosiy va baypas (uning aylanib oʻtish) quvurlaridagi zulfinning elektr motorlarini blokirovka qilish lozim.

Issiqlik tarmoqlarining taqsimlash markazlarida, zarurat boʻlganda quyidagilar taʼminlanadi:

issiqlik tashuvchini yetkazib berish va qaytish quvurlaridagi issiqlik tashuvchining bosimi, tarmoqlangan quvurlarni qaytish quvurlaridagi issiqlik tashuvchining haroratini masofadan turib oʻlchash;

operativ ahamiyatga ega boʻlgan berkitish zulfinlari va tartibga soluvchi klapanlarni masofadan turib boshqarish.

235. Issiqlik tarmoqlarining issiqlik manbalaridan chiqishida quyidagilar nazarda tutilishi kerak:

tarmoq suvini yetkazib berish va qaytarish quvurlarida, shuningdek bugʻ va kondensat quvurlaridagi issiqlik tashuvchining bosimi, harorati sarfi va tizimni toʻldiruvchi suv miqdorini masofadan turib oʻlchash (telemetriya);

tizimni toʻldiruvchi suv miqdorini, yetkazib berish va qaytarish quvurlari orasidagi bosimlar farqini chegara qiymatlari haqida favqulodda ogohlantirish telesignallari.

236. Telemexanika uskunalari, teleaxborot datchiklari favqulodda vaziyatlarda suv va bugʻning ushbu uskunalarga taʼsiri bartaraf etilgan, elektr texnik qurilmalariga ega xonalar bilan birlashtirilgan holda, maxsus xonalarda joylashtirilishi kerak.

237. Sensorlarni tanlash signalni boshqaruv xonasiga va boshqariladigan obyektning boshqaruv paneliga bir vaqtning oʻzida uzatish asosida amalga oshirilishi kerak.

238. Dispetcherlik punktlari operativ (dispetcherlik) telefon aloqasi bilan taʼminlangan boʻlishi kerak.

Issiqlik tarmoqlaridagi xodimlar bilan tezkor aloqa, odatda, uyali telefon tarmogʻi yoki kabellarda yotqizilgan telefon aloqa kanallari orqali amalga oshiriladi. Bunda shahar telefon tarmoqlarini energiya tizimlarining aloqa kanallaridan foydalanish mumkin. Umumiy kabelda aloqa va telemexanika kanallarining maksimal kombinatsiyasini taʼminlash kerak.

Issiqlik tarmoqlaridagi nazoratchi xodimlar va bazaning ekspluatatsion xodimlari oʻrtasida aloqa tarmoqlariga texnik xizmat koʻrsatuvchi transport vositasida oʻrnatilgan radiotelefon stansiyasi yoki uyali telefon tarmogʻi orqali tashkil etilishi kerak.

Issiqlik tarmoqlarini ekspluatatsiya qilish bazasida ATS oʻrnatilishi mumkin.

239. Seysmik faolligi 7 va undan ortiq balga ega hududlarda, shuningdek choʻkadigan, shoʻrxok, koʻpchigan, choʻkindili va uyurma gruntlarga ega boʻlgan hududlarda issiqlik tarmoqlari va inshootlarni loyihalashda ushbu bobning talablariga rioya qilinishi kerak.

240. Issiqlik tarmoqlarini oʻtkazish yoʻnalishini tanlashda yer osti qazilgan va beqaror va choʻkma tuproqlari boʻlgan maydonlardan oʻtkazishni oldini olish yoki yer yuzasining eng kam kutilgan deformatsiyasiga ega boʻlgan va choʻkma, shoʻrhok, koʻpchigan, balchiqli va uyurma tuproqlar qatlamlarning umumiy qalinligi boʻyicha oʻtkazish sharoiti boʻlgan joylardan tarmoqlarni oʻtkazishni nazarda tutish lozim.