Respublikaning quruqlikdagi yerlari va suv havzalari ustidagi samoviy hududiga Oʻzbekiston Respublikasi toʻla va tanho egalik qiladi.

Oʻzbekiston Respublikasining samoviy hududi Oʻzbekiston davlati hududining ajralmas qismidir.

Oʻzbekiston Respublikasining samoviy hududidan foydalanishga hamda undan foydalanuvchilarning barchasi faoliyatiga, shu jumladan aviatsiya faoliyatiga taalluqli munosabatlar respublika hududida ushbu Kodeks, respublikaning boshqa qonunlari bilan, Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan tasdiqlanadigan Oʻzbekiston Respublikasi samoviy hududidan foydalanish toʻgʻrisidagi nizom bilan, shuningdek tegishincha Aviatsiya maʼmuriyati hamda Mudofaa vazirligi tomonidan tasdiqlanadigan Oʻzbekiston Respublikasi Samoviy hududida fuqaro aviatsiyasi va eksperimental aviatsiyaning parvoz qilish qoidalari hamda Oʻzbekiston Respublikasi Samoviy hududida Davlat aviatsiyasining parvoz qilish qoidalari bilan tartibga solinadi.

Oʻzbekiston Respublikasining xalqaro bitimida ushbu Kodeks yoki respublikaning boshqa qonun hujjatlaridagi qoidalardan boʻlak qoidalar nazarda tutilgan boʻlsa u holda xalqaro bitim qoidalari qoʻllaniladi.

Oʻzbekiston Respublikasining Havo kodeksi davlat manfaatlarini himoya qilish, havo kemalari parvozi xavfsizligini taʼminlash, Oʻzbekiston Respublikasi xalq xoʻjaligi va fuqarolari ehtiyojlarini qondirish maqsadlarida aviatsiya faoliyatini hamda samoviy hududdan foydalanish bilan bogʻliq boshqa faoliyatni amalga oshirish tartibini belgilaydi; faqat fuqaro aviatsiyasigagina taalluqli 24, 25, 33, 38, 43-46, 50, 53, 54, 56, 94-135-moddalardan tashqari, Oʻzbekiston Respublikasining barcha aviatsiyasi uchun taalluqlidir.

Samoviy hududdan foydalanish toʻgʻrisidagi nizomga muvofiq samoviy hududdan foydalanish sohasidagi davlat boshqaruvi va nazoratini olib borish Oʻzbekiston Respublikasi Mudofaa vazirligi zimmasiga yuklanadi.

Fuqaro va eksperimental aviatsiya faoliyati sohasidagi boshqaruv va nazoratni Oʻzbekiston Respublikasining Aviatsiya maʼmuriyati amalga oshiradi.

Davlat aviatsiyasi faoliyati sohasidagi boshqaruv va nazoratni oʻz vakolatlari doirasida Mudofaa vazirligi, Milliy xavfsizlik xizmati, Ichki ishlar vazirligi, shuningdek Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qaroriga muvofiq davlat boshqaruvining boshqa organlari amalga oshiradilar.

Tijorat, jamoat va davlat tasarrufida boʻlmagan boshqa tashkilotlar hamda fuqarolar samoviy hududdan va aviatsiya faoliyatidan oqilona, samarali hamda xavfsiz foydalanish borasidagi tadbirlarni ishlab chiqish va amalga oshirishda ishtirok etish huquqiga egadirlar.

Davlat organlari yuqorida zikr etilgan tadbirlarni ishlab chiqish va amalga oshirish chogʻida tijorat, jamoat va davlat tasarrufida boʻlmagan boshqa tashkilotlarning hamda fuqarolarning takliflarini hisobga oladilar.

Oʻzbekiston Respublikasining samoviy hududidan foydalanish bilan bogʻliq faoliyatga havo kemalarining va boshqa uchuvchi apparatlarning parvozi, barcha otishma turlari va raketa uchirishlar, portlatish ishlari va moddiy obyektlarning samoviy hududdagi harakati bilan bogʻliq boshqa faoliyat kiradi.

Oʻzbekiston Respublikasining hamda oʻzga davlatlarning ushbu Kodeksning 6-moddasida nazarda tutilgan faoliyatni amalga oshiruvchi, Oʻzbekiston Respublikasi davlat organlarida rasmiy roʻyxatdan oʻtgan korxonalari, muassasalari, tashkilotlari va fuqarolari Oʻzbekiston Respublikasining samoviy hududidan foydalanuvchilar hisoblanadi.

Samoviy hududdan foydalanish bilan bogʻliq faoliyatni amalga oshirish uchun samoviy hududda havo transporti qatnoviga xizmat koʻrsatadigan rayonlar, aerodromlar va aerouzellarning rayonlari, havo yoʻllari, havo kemalari parvozining yoʻnalishlari va maxsus mintaqalari, nazorat qilinmaydigan parvozlarning rayonlari, taqiqlangan va cheklangan mintaqalar, sinov rayonlari, portlatish ishlari rayonlari hamda boshqa maxsus elementlar belgilanib, ularning majmuasi Oʻzbekiston Respublikasi samoviy hududining tarkibini tashkil etadi.

Samoviy hududdan foydalanishni tashkil etish atrof muhitni muhofaza qilishning umum eʼtirof etgan meʼyorlariga rioya qilgan holda amalga oshirilishi lozim.

Samoviy hududning barcha foydalanuvchilari Oʻzbekiston Respublikasi hududida samoviy hududdan foydalanish bilan bogʻliq faoliyatni amalga oshirishda teng huquqlardan foydalanadilar va bir xilda javobgar boʻladilar.

Samoviy hududdan foydalanishdan manfaatdor boʻlganlar ikkita va bundan ortiq boʻlsa, samoviy hududning maʼlum qismidan foydalanish huquqi quyidagi ustuvorlik boʻyicha beriladi:

a) havo hujumini daf etish yoki Oʻzbekiston Respublikasi davlat chegarasi buzilishining oldini olish va chegara buzilishini toʻxtatish, Oʻzbekiston Respublikasi suvereniteti, hududiy butunligi, siyosiy mustaqilligi va jamoat xavfsizligiga qarshi qaratilgan kuch ishlatishni yoki kuch ishlatish tahdidini bartaraf qilish uchun;

b) odamlarning hayoti va sogʻligʻiga xavf soluvchi yoki katta iqtisodiy zarar yetkazish xavfini tugʻdiruvchi tabiiy hamda boshqa ofatlarda, falokatlar, avariyalar, favqulodda holatlarda yordam koʻrsatish uchun;

v) kosmik apparatlar va ularning ekipajlarini uchirish, qoʻndirish, qidirish va evakuatsiya qilish uchun;

g) samoviy hududdan foydalanish tartibi buzilishining oldini olish yoki tartib buzilishini toʻxtatish uchun;

d) havo kemalarining qatnovi yoki Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarorlari bilan amalga oshiriladigan oʻzga faoliyat uchun;

e) havo kemalarining qatnovi yoki Oʻzbekiston Respublikasining xalqaro bitimlariga binoan amalga oshiriladigan boshqa faoliyat uchun;

j) yoʻlovchilarni muntazam tashish uchun;

z) Oʻzbekiston Respublikasi, shuningdek oʻzga davlatlar harbiy aviatsiyasining maxsus qoidalar asosida amalga oshiriladigan parvozlari uchun;

i) eksperimental va ilmiy-tadqiqot ishlari uchun;

k) yuk va pochtani muntazam tashish uchun;

l) yuklarni nomuntazam tashish uchun, xalq xoʻjaligi manfaatlarini koʻzlab aviatsiya ishlarini va boshqa yumushlarni amalga oshirish uchun;

m) oʻquv, koʻrgazmali, madaniy-maʼrifiy hamda boshqa tadbirlarni amalga oshirish uchun;

n) fuqarolarning shaxsiy ehtiyojlarini qondirish bilan bogʻliq faoliyat uchun;

o) boshqa faoliyatlar uchun.

Samoviy hududdan foydalanishni ushbu Kodeksning 4-moddasida koʻrsatilgan organlar oʻz vakolatlari doirasida ildam boshqaradilar.

Zarur xavfsizlik qoidalariga rioya qilingan holda va faqat ushbu Kodeksning 4-moddasida koʻrsatilgan organlardan Samoviy hududdan foydalanish boshqarmasi (SʼHFB) organlari orqali ruxsat olinganidan keyingina samoviy hududdan foydalanish bilan bogʻliq faoliyatga ijozat beriladi.

Samoviy hududdan foydalanish boshqarmasi organlarining koʻrsatmalari samoviy hududdan foydalanuvchilarning barchasi uchun majburiydir.

Oʻzbekiston Respublikasining samoviy hududidan yoki uning ayrim mintaqalaridan ushbu Kodeksning 6-moddasida nazarda tutilgan faoliyatni amalga oshirish uchun foydalanish Samoviy hududdan foydalanish boshqarmasi organlari tomonidan taqiqlanishi yoki cheklanishi mumkin.

Samoviy hududdan foydalanishdan manfaatdor vazirliklar, davlat qoʻmitalari, idoralar, korxonalar, muassasalar, tashkilotlar va fuqarolar Aviatsiya maʼmuriyati, Mudofaa vazirligining tegishli organlari bilan, samoviy hududdan havo kemalarining parvozi uchun foydalanilgan taqdirda esa, Oʻzbekiston Respublikasi havo hujumidan mudofaa organlari bilan ham aloqa kanallari tashkil qilishga majburdirlar.

Aloqa korxonalari foydalanuvchilarga zarur aloqa kanallarini va vositalarini ijaraga beradilar. Xizmatga berilgan aloqa kanallari va vositalari ishdan chiqqan taqdirda ular belgilangan tartibda boshqa aloqa kanallari va vositalari bilan almashtirilishi lozim.

Umumiy foydalanishdagi barcha xalqaro va shaharlararo telefonlar hamda telegrafni Oʻzbekiston Aloqa va axborotlashtirish agentligining korxonalari oʻrnatadilar va ishlatadilar.

Xalqaro va shaharlararo telefon va telegraf orqali aloqa bogʻlash imkoniyati favqulodda vaziyatlarda qidiruv-qutqaruv ishlari olib borilayotganda hamda yordam koʻrsatilayotganda birinchi galda beriladi.

Ushbu Kodeksga va uning asosida ishlab chiqilgan boshqa huquqiy hujjatlarga zid ravishda Oʻzbekiston Respublikasi samoviy hududidan foydalanish bilan bogʻliq faoliyat Oʻzbekiston Respublikasi samoviy hududidan foydalanish tartibini buzish deb eʼtirof etiladi.

Samoviy hududdan foydalanish tartibiga rioya qilishni nazorat etuvchi organlar samoviy hududdan foydalanish tartibini buzishning oldini olish yoki toʻxtatish choralarini koʻrishga majburdirlar.

Samoviy hududdan foydalanish tartibi buzilishiga yoʻl qoʻygan yoki havo kemalari parvozi xavfsizligiga xavf tugʻilishiga olib kelgan xatti-harakatlar sodir etgan samoviy hududdan foydalanuvchilar, shuningdek aviatsiya faoliyati bilan bogʻliq boʻlmagan yuridik va jismoniy shaxslar yuqorida zikr etilgan organlarning talabiga binoan koʻrsatilgan tartibbuzarlikni yoki tartib buzilishiga olib keladigan faoliyatni oʻz hisoblaridan va oʻz kuchlari bilan toʻxtatishlari lozim.

Oʻzbekiston Respublikasi davlat chegarasini buzgan yoki Oʻzbekiston Respublikasi samoviy hududidan foydalanish tartibi buzilishiga yoʻl qoʻygan havo kemasi tartibbuzar havo kemasi deb hisoblanadi va samoviy hududdan foydalanish tartibiga rioya qilishni nazorat etuvchi organlarning talabiga boʻysunmasa, yerga qoʻnishga majbur etiladi.

Tartibbuzar havo kemasi qoʻnish toʻgʻrisidagi buyruqni bajarmagan taqdirda samoviy hududdan foydalanish tartibi ataylab buzilayapti va bu bilan Oʻzbekiston Respublikasi suverenitetiga, hududiy butunligiga, siyosiy mustaqilligiga va jamoat xavfsizligiga tahdid solib kuch ishlatilayapti yoki kuch ishlatishga urinish boʻlayapti deyish uchun mantiqiy asos boʻlib, bunday tartib buzilishini oʻzga vositalar bilan toʻxtatib boʻlmaydigan hollarda Oʻzbekiston Respublikasi Qurolli Kuchlari qurol va jangovar texnikani ishga solishlari mumkin.

Agar tartibbuzar havo kemasida samoviy hududdan foydalanish tartibi buzilishiga aloqasi yoʻq yoʻlovchilar yoxud boshqa shaxslar borligi haqida ishonchli maʼlumot boʻlsa, qurol va jangovar texnika ishlatilmaydi.

Oʻzbekiston Respublikasi samoviy hududiga asossiz kirgan va unga kirish shartlariga rioya etmagan, shuningdek samoviy hududdan foydalanish tartibi buzilgan boshqa hollarda ham havo kemasi qoʻngan aerodromda ushlab turilishi mumkin.

Tartibbuzar havo kemasining undan keyingi parvoziga tartib buzilishi tekshirib chiqilgandan soʻng Oʻzbekiston Respublikasi samoviy hududidan foydalanish toʻgʻrisidagi nizomda koʻrsatilgan yoʻsinda ruxsat etiladi.

Samoviy hududdan foydalanish tartibi buzilgan har bir hol Oʻzbekiston Respublikasi samoviy hududidan foydalanish toʻgʻrisidagi nizomga muvofiq tekshirib chiqilishi lozim. Samoviy hududdan foydalanish tartibini buzishda aybdor shaxslar Oʻzbekiston Respublikasi qonunlariga binoan javobgarlikka tortiladilar.

Elektr uzatish obyektlari va liniyalarini qurish; samoviy hududda elektromagnit, yorugʻlik, akustik, korpuskulyar va boshqa turdagi nurlanishlar paydo boʻlishiga olib keladigan ishlar; qushlarning va yovvoyi hayvonlarning (kemiruvchilarning) koʻplab toʻplanishiga hamda ornitologik vaziyatning, parvoz paytida koʻrishning va aerodromlardagi uchish maydonlari holatining yomonlashuviga sabab boʻluvchi obyektlarni joylashtirish; havo kemalari parvoz qilish va qoʻnish zonalariga baland oʻsadigan daraxtlarning koʻchatlarini oʻtqazish; shuningdek samoda moddiy obyektlar harakati bilan bevosita aloqasi boʻlmagan, ammo havo kemalarining, boshqa uchuvchi apparatlarning parvoziga, asbob-uskunalari va ulardagi odamlar xavfsizligiga taʼsir etuvchi har qanday boshqa faoliyat aerodrom hududidagi parvozlar xavfsizligiga tahdid solishi mumkin boʻlgan faoliyatlar jumlasiga kiradi.

Parvozlar xavfsizligiga tahdid solishi mumkin boʻlgan faoliyat Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilangan tartibda ruxsat olinganidan keyingina amalga oshirilishi mumkin. Bunday faoliyat ustidan nazoratni 4-moddada sanab oʻtilgan organlar amalga oshiradi.

Havo kemalari parvozining xavfsizligiga tahdid soluvchi faoliyatni amalga oshirish qoidalarini buzgan korxonalar, muassasalar, tashkilotlar va fuqarolar shu qoida buzishlarni oʻz hisoblaridan va oʻz kuchlari bilan bartaraf qilishlari, ular bartaraf qilingunicha esa bunday faoliyatni toʻxtatishlari shart.

Havo kemalari va boshqa uchuvchi apparatlarning ular xavfsizligiga tahdid solishi mumkin boʻlgan faoliyat amalga oshirilayotgan rayonga bexosdan kirib qolishining oldini olish uchun bunday faoliyat bilan mashgʻul boʻlgan organ yoki shaxs samoviy hududdan foydalanuvchilarni koʻrsatilgan faoliyat amalga oshirilayotganligi toʻgʻrisida aeronavigatsiya axborot xizmati orqali xabardor qiladi.

Parvozlar xavfsizligiga tahdid soluvchi bino va inshootlarning egalari parvozlar xavfsizligini taʼminlash maqsadida Oʻzbekiston Respublikasi Aviatsiya maʼmuriyati belgilagan talablarga muvofiq bu obyektlarga oʻz hisoblaridan tungi va kunduzgi belgilar hamda moslamalar oʻrnatishga majburdirlar.

Aerodromlar mintaqasida aerodromlarni tanish uchun oʻrnatiladigan maxsus belgilar va moslamalarga oʻxshash har qanday belgi va moslamalarni joylashtirish taqiqlanadi.

Havo kemasidan suratga olish va kinoga tushirish hamda radioaloqa vositalaridan foydalanishga 4-moddada qayd etilgan organlar tomonidan belgilangan tartibda yoʻl qoʻyiladi.

Oʻzbekiston Respublikasi aviatsiyasi eksperimental, davlat va fuqaro aviatsiyasiga boʻlinadi.

Aviatsiya va boshqa texnika sohasida tajriba-konstruktorlik, eksperimental va ilmiy-tadqiqot ishlari hamda sinovlari uchun moʻljallangan aviatsiya eksperimental aviatsiya hisoblanadi.

Mudofaa vazirligi, Ichki ishlar vazirligi, Milliy xavfsizlik xizmati tasarrufidagi, shuningdek Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi qaroriga muvofiq davlat boshqaruvi boshqa organlarining tasarrufidagi aviatsiya davlat aviatsiyasi hisoblanadi. Eksperimental va davlat aviatsiyasi tarkibiga kirmagan aviatsiya fuqaro aviatsiyasi hisoblanadi.

Fuqaro aviatsiyasidan:

a) yoʻlovchilar, ularning qoʻl yuklari, yuklar va pochta (havo transportida tashiladigan) tashish;

b) aviatsiya ishlarini bajarish;

v) oʻquv, sport, madaniy-maʼrifiy tadbirlarni oʻtkazish, texnikaviy ijodkorlikni rivojlantirish hamda fuqarolarning shaxsiy ehtiyojlarini qondirish;

g) favqulodda vaziyatlar yuz bergan hududlarga avariya-qutqaruv ishlarini amalga oshirish uchun kuchlar va asbob-uskunalarni, shuningdek zarar koʻrganlarga yordam koʻrsatish uchun yuklarni yetkazib berish maqsadlarida foydalaniladi.

Qayd etib oʻtilgan maqsadlarda pulli va kira qilish tarzida foydalaniladigan fuqaro aviatsiyasi tijorat aviatsiyasi deb eʼtirof etiladi.

Qayd etib oʻtilgan maqsadlarda bepul hamda yollanmay foydalaniladigan fuqaro aviatsiyasi umumiy ahamiyatdagi aviatsiya deb eʼtirof etiladi.

Aviatsiya vositalari: havo kemalari, aerodromlar, aeroportlar, texnikaviy vositalar hamda havo kemalarining parvozini tashkil etish, bajarish va taʼminlash uchun zarur boʻladigan boshqa mol-mulk xususiy va ommaviy shakldagi mulk boʻlishi mumkin.

Aviatsiya vositalarini mulk sifatida sotib olinishiga qarshi, Oʻzbekiston Respublikasi qonunlarida nazarda tutilgan hollardan tashqari, cheklashlar oʻrnatilishi mumkin emas.

Quruqlikdagi yoki suv sathidagi maxsus jihozlangan uchastka parvozlar xavfsizligini taʼminlovchi yon-atrof hamda chekka zonalar va shu zonalarda joylashgan, havo kemalarining uchishi, qoʻnishi, burilishi, toʻxtab turishi va ularga xizmat koʻrsatilishi uchun moʻljallangan zarur bino, inshootlar va anjomlar bilan birga aerodrom deb eʼtirof etiladi.

Aerodromlar oʻzining vazifasiga qarab bazaviy, muvaqqat va zaxiradagi aerodromlarga boʻlinadi.

Aerodromlar aviatsiya turiga mansubligiga koʻra fuqaro aviatsiyasi aerodromlari, davlat aviatsiyasi aerodromlari, eksperimental aviatsiya aerodromlari hamda hamkorlikda foydalanish (joylashish) aerodromlariga boʻlinadi.

Aeroport – havo kemalarini qabul qilish va joʻnatishga, havo transportida tashishga xizmat koʻrsatishga moʻljallangan va shu maqsadlarda aerodrom, aerovokzal, boshqa inshootlar, shuningdek zarur qurilmalarga ega boʻlgan inshootlar majmuasidir.

Aerodromlar va aeroportlar qurilishi uchun Oʻzbekiston Respublikasi qonunlari asosida yer ajratiladi.

Aerodromlar va aeroportlar uchun ajratiladigan yer uchastkalari sathining kattaligi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi belgilagan tartibda tasdiqlanadigan meʼyorlar va loyiha-texnikaviy hujjatlar asosida belgilanadi.

Aerodromlar va aeroportlar qurish uchun qidiruv ishlarini olib borish, ularni loyihalashtirish, qurish va taʼmirlash hokimiyatlarning tegishli mahalliy idoralari bilan, manfaatdor vazirliklar, davlat qoʻmitalari, idoralar va tashkilotlar bilan Oʻzbekiston Respublikasi samoviy hududidan foydalanish toʻgʻrisidagi nizomda belgilangan tartibda kelishiladi.

Aerodromlarni qurish va taʼmirlash, shuningdek aerodromlar rayonida sanoatga oid, turar joylar va madaniy-maishiy binolar qurilishi havo kemalarining shovqini, ularning motorlaridan chiqadigan zararli chiqindilar, elektromagnit va boshqa nurlanishlarning zararli taʼsirini bartaraf etishini hisobga olgan holda amalga oshirilmogʻi lozim.

Oʻzbekiston Respublikasining, shuningdek Oʻzbekiston Respublikasining xalqaro shartnomalariga asosan oʻzga davlatning muayyan aerodromga mulk huquqi asosida (aerodrom egasi), ijara shartnomasiga binoan yoki Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlarida nazarda tutilgan boshqa asoslarga koʻra tegishli boʻlgan hamda aerodromning muvofiqlik sertifikatiga ega boʻlgan yuridik shaxsi yoki fuqarosi shu aerodromning ekspluatanti deb eʼtirof etiladi.

Havo kemalari parvozining xavfsizligini taʼminlash talablariga javob bersagina aerodromdan foydalanishga ruxsat etiladi. Fuqarolar tashish uchun moʻljallangan aerodrom bundan tashqari, yoʻlovchilarga xizmat koʻrsatish bilan bogʻliq qoʻshimcha talablarga ham javob bermogʻi lozim. Davlat, fuqaro aviatsiyasi va eksperimental aviatsiyaga moʻljallangan aerodromlar majburiy suratda sertifikatlanishi shart.

Aerodromlarning, shuningdek ulardagi asbob-uskunalarning foydalanishga yaroqliligi normalari va ularni sertifikatlashtirish tartibi:

fuqaro aerodromlari, eksperimental aviatsiya aerodromlari va hamkorlikda foydalanish (joylashish) aerodromlari uchun – Oʻzbekiston Respublikasining Aviatsiya maʼmuriyati tomonidan;

davlat aviatsiyasi aerodromlari uchun – Oʻzbekiston Respublikasi Mudofaa vazirligi tomonidan amalga oshiriladi.

Aerodrom ekspluatantiga aerodromning butun xizmat koʻrsatish muddati davomida aerodromning muvofiqlik sertifikati olish uchun belgilangan talablarga javob berishini taʼminlash vazifasi yuklatiladi.

Fuqaro aviatsiyasi aerodromlari va eksperimental aviatsiya aerodromlari Oʻzbekiston Respublikasining Fuqaro aviatsiyasi aerodromlari davlat reyestrida qayd etilishi lozim.

Davlat aerodromlari Oʻzbekiston Respublikasi Mudofaa vazirligida roʻyxatdan oʻtkazilishi lozim.

Aerodrom reyestrga kiritilganidan soʻng ekspluatantga aerodrom roʻyxatga olingani toʻgʻrisida guvohnoma beriladi.

Aerodromlarni roʻyxatdan oʻtkazish va ular roʻyxatga olingani toʻgʻrisida guvohnoma berish tartibi:

fuqaro aviatsiyasi aerodromlari va eksperimental aviatsiya aerodromlari uchun – Oʻzbekiston Respublikasi Aviatsiya maʼmuriyati tomonidan;

davlat aerodromlari uchun – Oʻzbekiston Respublikasi Mudofaa vazirligi tomonidan belgilanadi.

Fuqaro aviatsiyasi yoki eksperimental aviatsiyaning havo kemalari joylashish huquqisiz parvozlarni amalga oshiradigan davlat aviatsiyasi aerodromi hamkorlikda foydalanish aerodromi deb eʼtirof etiladi.

Turli idoralar tasarrufida boʻlgan havo kemalari joylashadigan fuqaro aviatsiyasi, davlat aviatsiyasi yoki eksperimental aviatsiya aerodromi hamkorlikda joylashish aerodromi deb eʼtirof etiladi.

Aerodromlardan samoviy hududdan foydalanuvchilarning turli toifalari hamkorlikda foydalanishi (joylashishi) Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi belgilaydigan tartibda amalga oshiriladi.

Yoʻlovchilar tashish ehtiyojini taʼminlash uchun aeroportlar bilan yaqin shaharlar va aholi manzilgohlari oʻrtasida muntazam transport qatnovi yoʻlga qoʻyiladi.

Aeroportlarga boradigan yoʻllar qurilishini, ularni taʼmirlashni, obodonlashtirishni va ulardan foydalanishni, yoʻlovchi tashiydigan transportning bu yoʻllarda muntazam qatnovini, shuningdek shaharlar va boshqa aholi punktlari bilan aeroportlar oʻrtasida telefon va boshqa aloqa turlarini hokimiyat mahalliy organlari taʼminlaydilar.

Aerodromlarni tugatish, shu jumladan boshqa joyga koʻchirish maqsadida tugatish Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi belgilagan tartibda amalga oshiriladi.

Aviatsiya turiga mansubligiga qarab havo kemalari fuqaro, davlat va eksperimental havo kemalariga boʻlinadi.

Havo kemalari va uchuvchi oʻzga apparatlarning shahodatlangan turlarini koʻplab ishlab chiqaruvchi korxona yoki boshqa tashkilotlar (shu jumladan aviaklublar) belgilangan talablarga muvofiq va bunday faoliyat bilan shugʻullanish uchun berilgan shahodatnomaga asosan ishlaydilar.

Havo kemalarini va uchuvchi oʻzga apparatlarni ishlab chiqarishga doir talablarni ishlab chiqish va ishlab chiqarishni shahodatlash xalqaro standartlar va tavsiyalarni hisobga olgan holda Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi belgilaydigan tartibda amalga oshiriladi.

Fuqaro havo kemasi, shuningdek tijorat maqsadlarida ishlatiluvchi davlat havo kemasi fuqaro havo kemalarining uchishga yaroqliligi borasidagi amaldagi meʼyorlarga javob bersagina foydalanishga qoʻyiladi va bu haqda havo kemasining egasiga uchishga yaroqlilik toʻgʻrisidagi shahodatnoma (sertifikat) beriladi.

Fuqaro havo kemalarining uchishga yaroqlilik meʼyorlari va uchishga yaroqlilik toʻgʻrisidagi shahodatnomani berish tartibi Oʻzbekiston Respublikasi Aviatsiya maʼmuriyati tomonidan belgilanadi.

Havo kemasini uchishga yaroqlilik toʻgʻrisidagi shahodatnoma talablariga javob bera oladigan holatda saqlash masʼuliyati havo kemasi ekspluatantiga yuklanadi. Bu talablarga amal qilinishi ustidan nazoratni Aviatsiya maʼmuriyati olib boradi. Davlat havo kemalari Oʻzbekiston Respublikasi Mudofaa vazirligi belgilagan tartibda foydalanishga qoʻyiladi.

Chet el davlati tomonidan havo kemasining uchishga yaroqliligi haqida berilgan yoki kuchga kiritilgan shahodatnoma turi, agar shu shahodatnomani berish yoki kuchga kiritish uchun qoʻyilgan talablar Fuqaro aviatsiyasi xalqaro tashkiloti belgilagan minimal standartlarga yoki undan ham yuqoriroq talablarga javob bersa Oʻzbekiston Respublikasida haqiqiy deb tan olinadi.

Fuqaro va davlat havo kemalari roʻyxatdan oʻtkazilishi lozim. Fuqaro havo kemalari Oʻzbekiston Respublikasi Fuqaro havo kemalarining davlat reyestrida, davlat havo kemalari esa Oʻzbekiston Respublikasi Davlat havo kemalari reyestrida roʻyxatga olinadi.

Tegishli reyestrda qayd qilingan havo kemasining egasiga roʻyxatdan oʻtganlik toʻgʻrisida guvohnoma beriladi.

Oʻzbekiston Respublikasi Fuqaro havo kemalarining davlat reyestrini, Oʻzbekiston Respublikasi Davlat havo kemalarining reyestrini yuritish tartibi, shuningdek roʻyxatdan oʻtganlik toʻgʻrisida guvohnoma berish tartibi tegishli ravishda Aviatsiya maʼmuriyati va Mudofaa vazirligi tomonidan belgilanadi.

Eksperimental havo kemalari davlat reyestrida qayd etilmaydi, ammo Aviatsiya maʼmuriyatida hisobda turadi.

Oʻzbekiston Respublikasi Fuqaro havo kemalarining davlat reyestriga yoki Oʻzbekiston Respublikasi Davlat havo kemalarining reyestriga kiritilgan havo kemalari, shuningdek Aviatsiya maʼmuriyatida hisobda turuvchi eksperimental havo kemalari Oʻzbekiston Respublikasiga qarashli milliy havo kemalaridir.

Chet el havo kemasi tegishli chet el davlati havo kemalarining reyestridan oʻchirilganidan keyingina Oʻzbekiston Respublikasining tegishli reyestriga kiritiladi.

Oʻzbekiston Respublikasi tegishli reyestridan belgilangan tartibda oʻchirilmagan Oʻzbekiston Respublikasi havo kemasining har qanday chet el davlati havo kemalarining reyestriga kiritilishi tan olinmaydi.

Havo kemasi Oʻzbekiston Respublikasining tegishli reyestridan quyidagi hollarda:

a) havo kemasi foydalanishdan chegirib tashlansa yoki chiqarilsa;

b) havo kemasi belgilangan tartibda chet el davlatiga, chet el yuridik yoki jismoniy shaxsiga sotilsa yoki berilsa;

v) havo kemasi eksperimental havo kemalari qatoriga oʻtkazilsa;

g) havo kemalarini roʻyxatga olish tartibida nazarda tutilgan boshqa hollarda oʻchirilishi mumkin.

Havo kemasini Oʻzbekiston Respublikasining tegishli reyestridan oʻchirish bilan kemaning roʻyxatdan oʻtkazilgani toʻgʻrisidagi guvohnoma va bu havo kemasi haqidagi tegishli reyestrdagi yozuvlar oʻz kuchini yoʻqotadi.

Roʻyxatdan oʻtkazish paytida havo kemalariga roʻyxat belgisi va davlat tanish belgisi berilib, ular shu havo kemalarida qayd etiladi.

Roʻyxat belgisi va davlat tanish belgisidan tashqari havo kemalariga qoʻshimcha belgilar (ramzlar, yozuvlar, nishonlar) qoʻyilishi mumkin. Mazkur belgilarni havo kemalariga qayd etishda roʻyxat belgisi va davlat tanish belgisining koʻrinishini yomonlashtirmaslikka eʼtibor qilish lozim.

Fuqaro va eksperimental havo kemalariga roʻyxat belgisini va davlat tanish belgisini hamda boshqa belgilarni qayd etish tartibi Aviatsiya maʼmuriyati tomonidan, davlat havo kemalariga qayd etish esa Oʻzbekiston Respublikasi Mudofaa vazirligi tomonidan belgilanadi.

Oʻzbekiston Respublikasi hududida havo kemalaridan foydalanish huquqlarini cheklash (muayyan aybdorlikka tortish, huquqdan vaqtinchalik yoki butunlay mahrum qilish hamda alohida holatlarga bogʻliq boshqa cheklashlar) Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining qaroriga muvofiq qoʻllanishi mumkin.

Havo kemasining egasi bilan boʻlajak ekspluatant oʻrtasida unga tegishli huquq va majburiyatlar yuklatilishi toʻgʻrisida bitim mavjud boʻlsa, Oʻzbekiston Respublikasining havo kemasi chet ellik ekspluatantga ijaraga (ekipaj yoki ekipajsiz) berilishi mumkin.

Chet el havo kemasini Oʻzbekiston Respublikasidagi ekspluatant ijaraga oladigan hollarda ham xuddi shunday tartib qoʻllaniladi.

Havo kemasiga mulkdorlik asosida, ijara shartlarida yoki boshqa qonuniy asosda egalik qiluvchi, shu havo kemasidan foydalanishni amalga oshirish huquqi va qobiliyati ekspluatant guvohnomasi bilan tasdiqlangan fuqaro yoki yuridik shaxs havo kemasining ekspluatanti deb eʼtirof etiladi.

Ekspluatant guvohnomasi Aviatsiya maʼmuriyati tomonidan Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi belgilagan tartibda beriladi. Bunda xususiy va ijaradagi havo kemalarining, parvozga oid va texnika xizmatlari tuzilmalarining mavjudligi bunday guvohnomani olish uchun majburiy shartdir.

Behuda vajlar tufayli ekspluatant guvohnomasini berishni rad etish taqiqlanadi. Guvohnoma berilishini soʻragan xoʻjalik yurituvchi subyekt olingan raddiya ustidan turar joydagi tegishli sudga arz qilishi mumkin.

Ekspluatant guvohnomasi uning amal qilish muddati tugamaguncha yoki u belgilangan tartibda toʻxtatib qoʻyilmaguncha yoki olib qoʻyilmaguncha oʻz kuchini saqlab qoladi. Guvohnomani boshqa shaxsga berish mumkin emas.

Chet el fuqarolari yoki yuridik shaxslarning chet el davlatining vakolatli idoralari tomonidan berilgan hamda Oʻzbekiston Respublikasida belgilangan talablarga javob beradigan ekspluatant guvohnomasi yoki unga tenglangan hujjati tan olinadi.

Ekspluatant guvohnomasini bergan organ ekspluatant uchun belgilangan talablarga rioya etilishi ustidan nazorat yuritadi.

Ekspluatant tomonidan guvohnoma olinishi uchun belgilangan talablar buzilgan taqdirda guvohnomani bergan organ ekspluatantga kamchiliklarni bartaraf qilish zarurligi haqida ogohlantirish berishga yoki Oʻzbekiston Respublikasi qonunlariga muvofiq maʼmuriy javobgarlikka tortishga, shuningdek ekspluatant guvohnomasi amal qilish muddatini toʻxtatib qoʻyishga yoki uni tortib olishga haqlidir.

Havo kemasi ekspluatanti Oʻzbekiston Respublikasi qonunlariga muvofiq oʻzining maʼmuriy javobgarlikka tortilishi haqidagi, ekspluatant guvohnomasini olib qoʻyish yoki amal qilish muddatini toʻxtatish haqidagi qaror ustidan sudga arz qilishga haqlidir.

Oʻzbekiston Respublikasi Aviatsiya maʼmuriyati Oʻzbekistonda doimiy parvozlarni amalga oshiruvchi chet ellik ekspluatantlarni, agar xalqaro bitimlarda oʻzgacha qoida nazarda tutilgan boʻlmasa, amaliy inspeksiya qilish huquqiga ega.

Faoliyatlari havo transport qatnovini tashkil qilish, bajarish va taʼminlash, shuningdek havo transporti qatnoviga xizmat koʻrsatish bilan bogʻliq shaxslar aviatsiya xodimlari hisoblanadi.

Aviatsiya turiga mansubligiga koʻra aviatsiya xodimlari tegishli ravishda fuqaro, davlat va eksperimental aviatsiya xodimlariga boʻlinadi.

Aviatsiya xodimlari tarkibiga:

a) uchuvchilar tarkibiga kiruvchi shaxslar;

b) havo transporti qatnovini tashkil qiluvchi va taʼminlovchi shaxslar;

v) havo kemasi parvozlarini tashkil etuvchi shaxslar;

g) havo kemalariga texnikaviy xizmat koʻrsatuvchi shaxslar;

d) havo kemalarining parvozlarini taʼminlovchi shaxslar;

Fuqaro, davlat va eksperimental aviatsiya xodimlari qatoriga kiruvchi shaxslar lavozimlarining roʻyxatini Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi belgilaydi.

Egallab turgan lavozimiga binoan faoliyati parvozlarni tashkil etish, amalga oshirish va taʼminlash hamda havo transporti qatnoviga xizmat koʻrsatish bilan bevosita aloqador aviatsiya xodimlarini kasb faoliyatiga tayyorlash davlat tomonidan shahodatlangan tashkilotlarda amalga oshiriladi. Fuqaro va davlat aviatsiyasi kadrlarini tayyorlovchi oʻquv yurtlarini sertifikatlash tegishincha Oʻzbekiston Respublikasining Aviatsiya maʼmuriyati va Oʻzbekiston Respublikasi Mudofaa vazirligi tomonidan qonun hujjatlarida belgilangan tartibda oʻtkaziladi.

Havo kemalari parvozini amalga oshirish va bu parvozlarni taʼminlash bilan bevosita aloqador aviatsiya xodimlari tegishli faoliyatni amalga oshirish guvohnomasiga ega boʻlgan hamda salomatliklari belgilangan talablarga javob beradigan taqdirdagina kasb faoliyatini bajarishga qoʻyiladilar.

Aviatsiya xodimlarini kasb faoliyati bilan shugʻullanishga ruxsat etish va shu faoliyatni bajarish uchun guvohnoma berish tartibi, shuningdek aviatsiya xodimlari turli toifalarining sogʻliqlariga boʻlgan talablar hamda ularni tibbiy koʻrikdan oʻtkazish tartibi fuqaro va eksperimental aviatsiyada Aviatsiya maʼmuriyati tomonidan, davlat aviatsiyasida esa Oʻzbekiston Respublikasi Mudofaa vazirligi tomonidan belgilanadi.

Fuqaro aviatsiyasining aviatsiya xodimlari kasb faoliyatini bajarish chogʻida amaldagi guvohnomani oʻzlari bilan olib yurishlari kerak.

Chet el davlati tomonidan aviatsiya xodimlariga berilgan yoki kuchga kiritilgan guvohnomalar, agar shu guvohnomalarni berish yoki kuchga kiritish uchun belgilangan talablar Fuqaro aviatsiyasi xalqaro tashkiloti belgilagan minimal standartlarga yoki undan yuqoriroq talablarga javob bersa, Oʻzbekiston Respublikasida haqiqiy deb tan olinadi.

Havo kemasi ekipaji kema komandiri, uchuvchilar tarkibiga kiruvchi boshqa shaxslar va xizmat koʻrsatuvchi xodimlardan iborat boʻladi.

Fuqaro va davlat aviatsiyasi havo kemalarining ekipaji tarkibi havo kemalarining turi va vazifasi, maqsadi va ulardan foydalanish sharoitlari hisobga olinib, havo kemasining loyihalovchisi va buyurtmachisi tomonidan belgilanadi hamda har bir turdagi havo kemasining parvozda foydalanish hujjatlariga yozib qoʻyiladi. Bundan tashqari, havo kemalari ekipaji tarkibiga tegishlicha Aviatsiya maʼmuriyati yoki Oʻzbekiston Respublikasi Mudofaa vazirligi tomonidan belgilangan tartibda shu kemadan foydalanishga aloqador boshqa aviatsiya xodimlari ham kiritilishi mumkin.

Eksperimental aviatsiya havo kemasi ekipajining tarkibi tajriba-konstruktorlik, eksperimental yoki ilmiy-tadqiqot ishlarining maqsad va vazifalariga bogʻliq holda Oʻzbekiston Respublikasining Aviatsiya maʼmuriyati bilan kelishuvga koʻra havo kemasining ishlab chiqaruvchisi va loyihalovchisi tomonidan belgilanadi.

Uchuvchi ixtisosligiga va belgilangan tartibda maʼlum turdagi havo kemasini mustaqil boshqarish huquqiga ega boʻlgan shaxsgina havo kemasining komandiri boʻlishi mumkin.

Havo kemasining komandiri ekipaj faoliyatini boshqaradi, kemada tartib va intizom saqlanishini, parvoz qoidalariga va kemadan foydalanish qoidalariga rioya qilinishini taʼminlaydi, shuningdek kemaning asralishi va kemadagi odamlar hamda mol-mulkning xavfsizligini taʼminlash uchun zarur choralarni koʻradi.

Havo kemasining komandiri quyidagi huquqlarga ega:

a) havo kemasining fazoga koʻtarilishi, parvozi va qoʻnishi haqida, shuningdek parvozni tugallash va parvoz boshlangan punktga qaytish yoki majburiy qoʻnish haqida uzil-kesil qaror qabul qilish. Parvoz xavfsizligiga yaqqol xavf tugʻilganida, shuningdek kema ichidagi yoʻlovchilar hayotini saqlab qolish niyatida parvoz rejasidan, havo transporti qatnovini taʼminlovchi idora koʻrsatmalaridan va parvoz topshirigʻidan chekingan holda, ammo belgilangan parvoz qoidalariga iloji boricha rioya qilgan holda, bunday qaror qabul qilinishi mumkin. Kema komandiri koʻrilgan tadbirlar toʻgʻrisida kemaning bevosita rahbari boʻlmish havo kemalari qatnovini taʼminlovchi organga zudlik bilan xabar qilishi shart;

b) havo kemasi ichidagi har qanday shaxsga oʻz vakolatlari doirasida buyruq berish. Bu buyruqlar soʻzsiz bajarilmogʻi lozim;

v) xatti-harakatlari bilan parvoz xavfsizligiga bevosita tahdid solib, oʻzining buyruqlariga boʻysunmayotgan shaxslarga nisbatan barcha zarur choralarni koʻrish, hatto qurol ishlatish. Havo kemasi eng yaqin aerodromga qoʻngani zahoti kema komandiri bunday shaxslarni kemadan chiqarib yuborishi, agar jinoyat belgilari mavjud qilmish sodir etgan boʻlsalar, ularni tegishli organlarga topshirishi mumkin;

g) parvoz xavfsizligini hamda havo kemasini qoʻndirishni taʼminlash uchun zarur boʻlsa parvoz paytida yonilgʻini toʻkib tashlash, qoʻl yuki, yuk va pochtani tashlab yuborish.

Havo kemasi ekipaji aʼzolari parvozda oʻz xizmat vazifalarini bajarish chogʻida tan jarohatlari olgan yoki sogʻliqlariga boshqa zarar yetkazilgan taqdirda, havo kemasining ekspluatanti, agar u yetkazilgan zarar jabrlanuvchining qasddan qilingan harakati natijasi ekanligini isbotlab bera olmasa, jabrlanuvchiga zararning u oladigan nafaqadan yoki unga jarohatidan keyin tayinlangan va amalda u oladigan pensiyadan ortiqcha qismini qoplashi shart.

Havo kemasi ekipajining aʼzosi parvozda oʻz xizmat vazifasini bajarish chogʻida halok boʻlgan taqdirda, yetkazilgan zararni qoplash marhumning qaramogʻida boʻlgan mehnatga layoqatsiz shaxslarga yoki faoliyat roʻy bergan kungacha undan nafaqa olishga huquqi boʻlgan shaxslarga, shuningdek marhumning vafotidan soʻng dunyoga kelgan farzandiga yuqorida qayd etilgan tartibda amalga oshiriladi.

Oʻzbekiston Respublikasining samoviy hududi xalqaro standartlarning talablariga muvofiq hamda Oʻzbekiston Respublikasi samoviy hududidan foydalanish toʻgʻrisidagi nizomda belgilangan tartibda nazorat qilinadigan va nazorat qilinmaydigan samoviy hududlarga boʻlinadi.

Bunda nazorat qilinadigan samoviy hudud deganda havo transporti qatnoviga xizmat koʻrsatadigan organlar tomonidan parvozlar bevosita boshqarib turiladigan samoviy hudud, nazorat qilinmaydigan samoviy hudud deganda esa parvoz paytidagi axborot tizimlaridan foydalangan holda umumiy foydalanishdagi aviatsiya parvozlari uchun ajratilgan samoviy hudud tushuniladi.

Oʻzbekiston Respublikasi samoviy hududida havo transporti qatnoviga xizmat koʻrsatish xalqaro standartlarga hamda Oʻzbekiston Respublikasi samoviy hududidan foydalanish toʻgʻrisidagi nizomga muvofiq tashkil etiladi va xizmat koʻrsatish amalga oshirilayotgan samoviy hudud tasnifiga bogʻliq boʻladi.

Samoviy hududdan samarali va oqilona foydalanish maqsadida havo transporti qatnovi oqimlari Oʻzbekiston Respublikasining xalqaro shartnomalariga moslashtirib tashkil etiladi.

Oʻzbekiston Respublikasi hududida havo transporti qatnovi aeronavigatsion va meteorologik axborot bilan taʼminlanadi.

Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Gidrometeorologiya bosh boshqarmasi fuqaro aviatsiyasi va eksperimental aviatsiyaga meteorologik xizmat koʻrsatadi, davlat aviatsiyasi uchun meteorologik axborot beradi, xalqaro aeronavigatsiya manfaatlarini koʻzlab meteorologik taʼminlashni tashkil etadi.

Fuqaro aviatsiyasi va eksperimental aviatsiyaga meteorologik xizmat koʻrsatish samoviy hududdan foydalanuvchilar bilan tuzilgan shartnomalar asosida Oʻzbekiston Respublikasining Aviatsiya maʼmuriyati va Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Gidrometeorologiya bosh boshqarmasi tasdiqlaydigan meteorologik taʼminlash qoʻllanmasiga muvofiq amalga oshiriladi.

Davlat aviatsiyasini meteorologik axborot bilan taʼminlash tartibi Oʻzbekiston Respublikasi Mudofaa vazirligi tomonidan qonun hujjatlariga muvofiq belgilanadi.

Havo transporti qatnovini aeronavigatsiya axboroti bilan taʼminlash tartibi fuqaro aviatsiyasi va eksperimental aviatsiyada Oʻzbekiston Respublikasining Aviatsiya maʼmuriyati tomonidan, davlat aviatsiyasida — Oʻzbekiston Respublikasi Mudofaa vazirligi tomonidan belgilanadi.

Oʻzbekiston Respublikasi samoviy hududidan xavfsiz, samarali va tejamkorlik bilan foydalanishni taʼminlash maqsadida xalqaro tashkilot yoki chet el davlatlari aeronavigatsion axborot xizmatlaridan bitim yoki shartnoma asosida olinadigan meteorologik axborot ham ishlatilishi mumkin.

Oʻzbekiston Respublikasi hududidagi havo transporti qatnovi aeronavigatsiya vositalari va tizimlari, shuningdek havo transporti qatnovining aloqa hamda boshqaruv vositalari va tizimlari bilan taʼminlanadi.

Bunday taʼminlash tartibini oʻz vakolatlari doirasida Aviatsiya maʼmuriyati va Oʻzbekiston Respublikasi Mudofaa vazirligi belgilaydi.

Mazkur vositalar va tizimlardan birgalikda foydalanish tartibi davlat boshqaruvining ushbu organlari oʻrtasida tuzilgan bitimlarga binoan belgilanadi.

Aeronavigatsiya vositalari va tizimlari sifatida foydalaniladigan obyektlar qurilishi (oʻrnatilishi) uchun yer ajratish Oʻzbekiston Respublikasi qonunlari asosida amalga oshiriladi. Bunday qurilishlar uchun ajratiladigan yer maydonining sathi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi belgilagan tartibda tasdiqlangan meʼyorlar hamda loyiha-texnikaviy hujjatlar asosida aniqlanadi.

Havo transporti qatnovini taʼminlash va unga xizmat koʻrsatish uchun telefon, telegraf va boshqa aloqa vositalaridan navbatsiz, oddiy tarif boʻyicha haq toʻlab foydalaniladi. Havo transporti qatnovini taʼminlash va unga xizmat koʻrsatish uchun ommaviy aloqa vositalaridan foydalanish tartibi Oʻzbekiston Aloqa va axborotlashtirish agentligi tomonidan Aviatsiya maʼmuriyatining, Oʻzbekiston Respublikasi Mudofaa vazirligining va boshqa manfaatdor vazirliklar, davlat qoʻmitalari va idoralarning tegishli organlari bilan kelishuv asosida belgilanadi.

Havo trassalari va mahalliy havo yoʻllari havo transporti qatnovini xavfsiz tashkil qilish talablariga javob bersagina ishga tushirilishiga ruxsat beriladi.

Havo trassalari va mahalliy havo yoʻllaridan foydalanishga Oʻzbekiston Respublikasi samoviy hududidan foydalanish toʻgʻrisidagi nizomda belgilangan tartibda ijozat etiladi.

Aerodromlarda havo transporti qatnovi va havo kemalariga aeronavigatsiya va aeroport yigʻimlari tarzida undiriladigan haq evaziga xizmat koʻrsatiladi.

Aeronavigatsiya va aeroport yigʻimlarini undirish va taqsimlash tartibini Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi belgilaydi.

Kodeksda parvoz atamasi ostida havo kemasining parvoz boshlanishi chogʻidagi kuchli yugurishi (tik koʻtarilish chogʻidagi quruqlik yoki suv sathidan uzilishi)dan tortib, parvoz masofasi toʻla bosib oʻtilgunga qadar (uchish va qoʻnish yoʻlkasini betoʻxtov boʻshatib qoʻygunga qadar) yoki tik qoʻnish chogʻida quruqlik (suv) sathiga qoʻngunga qadar quruqlik (suv) sathida va havoda bajargan harakati tushuniladi.

Havo kemalarining Oʻzbekiston Respublikasi hududidagi parvozlari Oʻzbekiston Respublikasi Samoviy hududida fuqaro aviatsiyasi va eksperimental aviatsiyaning parvoz qilish qoidalari yoki Oʻzbekiston Respublikasi Samoviy hududida davlat aviatsiyasining parvoz qilish qoidalariga muvofiq holda bajariladi.

Parvozni bajarish uchun havo kemasida kema hujjatlari boʻlmogʻi lozim; bu hujjatlarning roʻyxati fuqaro va eksperimental aviatsiya uchun Aviatsiya maʼmuriyati tomonidan, davlat aviatsiyasi uchun esa Oʻzbekiston Respublikasi Mudofaa vazirligi tomonidan belgilanadi.

Tijorat maqsadlarida foydalaniladigan havo kemalarida quyidagi hujjatlar:

a) havo kemasining roʻyxatdan oʻtkazilganligi haqida guvohnoma;

b) havo kemasining parvozga yaroqliligi toʻgʻrisida guvohnoma (sertifikat);

v) kema daftarlari;

g) mazkur turdagi havo kemasida parvoz qilish chogʻida ishlatiladigan qoʻllanma;

d) Aviatsiya maʼmuriyati nazarda tutgan boshqa hujjatlar boʻlishi lozim.

Havo kemasi parvoz qilishidan oldin havo kemasini, kema ekipajini va aviatsiyaning boshqa xodimlarini, uchish va qoʻnish aerodromlarini tayyorlash kabi ishlar amalga oshirilishi kerak.

Parvozlarga tayyorgarlik qoidalari va bu tayyorgarlik uchun masʼul shaxslar roʻyxati fuqaro va eksperimental aviatsiyada Aviatsiya maʼmuriyati tomonidan, davlat aviatsiyasida esa Oʻzbekiston Respublikasi Mudofaa vazirligi tomonidan belgilanadi.

Texnikaviy soz va parvozga shay havo kemasiga hamda uning tegishli sharoitlarda parvoz qilishga huquqi bor ekipajiga Oʻzbekiston Respublikasi Samoviy hududida fuqaro aviatsiyasi va eksperimental aviatsiyaning parvoz qilish qoidalari yoki Oʻzbekiston Respublikasi Samoviy hududida davlat aviatsiyasining parvoz qilish qoidalarida belgilangan tartibda parvozni amalga oshirish uchun ruxsat beriladi.

Parvoz boshlanishi oldidan yoʻlovchilar xatarli vaziyatda qanday harakat qilishlari haqida maʼlumot olishlari lozim.

Havo kemasining uchishi uchun qaror qabul qilish Oʻzbekiston Respublikasi Samoviy hududida fuqaro aviatsiyasi va eksperimental aviatsiyaning parvoz qilish qoidalari yoki Oʻzbekiston Respublikasi Samoviy hududida davlat aviatsiyasining parvoz qilish qoidalari bilan belgilanadi.

Aloqa vositalariga ega boʻlgan har bir havo kemasiga shartli radiochaqiriq signali beriladi.

Nazorat qilinadigan samoviy hududda parvoz etayotgan havo kemasi bilan shu parvozga dispetcherlik xizmati koʻrsatayotgan organ oʻrtasida muntazam radioaloqa boʻlmogʻi lozim. Aloqa uzilib qolgan taqdirda havo kemasining komandiri va havo transporti qatnoviga xizmat koʻrsatayotgan organlar aloqani tiklash uchun barcha zarur choralarni koʻrishlari shart.

Agar koʻrilgan choralar natijasida radioaloqani tiklab boʻlmasa, havo kemasining komandiri va havo transporti qatnoviga xizmat koʻrsatayotgan organlar Oʻzbekiston Respublikasi Samoviy hududida fuqaro aviatsiyasi va eksperimental aviatsiyaning parvoz qilish qoidalari yoki Oʻzbekiston Respublikasi Samoviy hududida davlat aviatsiyasining parvoz qilish qoidalariga binoan harakat qilishlari lozim.

Nazorat qilinmaydigan samoviy hududda boʻlgan havo kemalarining ekipajlari bir-birlariga axborot berib turishlari, favqulodda vaziyatlarda esa – havo transporti qatnoviga xizmat koʻrsatuvchi va favqulodda vaziyatlar boʻyicha eng yaqin organlarga avariya kanallari orqali axborot berishlari lozim.

Havo kemalarining aholi manzilgohlari ustidagi parvozi faqatgina havo kemasida nosozlik roʻy berganda uni aholi manzilgohlaridan tashqarida yoki eng yaqin aerodromda qoʻndirish imkonini beradigan balandlikda amalga oshirilishi mumkin. Uchish-qoʻnish yoʻlkasining joylashuvi havo kemasiga aholi manzilgohi ustidan uchib oʻtmay havoga koʻtarilish yoki qoʻnish imkoniyatini bermasa, shuningdek insonlar hayotini qutqarish maqsadida parvoz qilishga toʻgʻri kelsa, yoki boshqa alohida hollarda Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qaroriga asosan yuqoridagi qoidalardan chetga chiqishga ruxsat etiladi.

Havo kemalarining aholi manzilgohlari ustidagi koʻrgazmali uchishlari Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining ruxsatiga binoan amalga oshirilishi mumkin.

Tovushdan tez uchuvchi havo kemalarining parvozi mazkur parvozlar atrof muhitga zarar yetkazmaydigan balandlikda va rayonlarda amalga oshirilishiga yoʻl qoʻyiladi. Tovushdan tez uchuvchi havo kemalari parvozining minimal balandligi har bir alohida olingan rayon uchun Oʻzbekiston Respublikasi samoviy hududidan foydalanish toʻgʻrisidagi nizomda koʻrsatilgan tartibda belgilanadi.

Havo kemasi ichidagi shaxslarga, shu jumladan havo kemasiga egalik qiluvchi shaxslarga ham, havo kemasi ekipajining xatti-harakatiga aralashish, jumladan ekipajdan parvoz tartibi va rejasini oʻzgartirishni yoxud havo transportiga xizmat koʻrsatuvchi organning koʻrsatmalariga rioya qilmaslikni talab qilish man etiladi.

Havo kemasi belgilangan havo trassasi, mahalliy havo yoʻli, parvoz yoʻnalishi yoki tegrasidan chetga chiqqanida yoxud parvozning boshqa parametrlariga rioya etmaganda havo kemasining komandiri va havo transporti qatnovini taʼminlovchi organ bunday xatolarni tuzatish uchun zudlik bilan chora-tadbirlar koʻrishi shart.

Havo kemasi yoki uning ichidagi odamlar uchun bevosita xatar tugʻilsa yoxud kema bilan radioaloqa uzilib, uning qayerdaligi nomaʼlum boʻlsa, bunday havo kemasi halokatga uchrayotgan hisoblanadi.

Uchish, qoʻnish yoki qulash natijasida jiddiy zarar koʻrgan yoxud butunlay vayron boʻlgan, shuningdek aerodromdan tashqariga majburan qoʻngan havo kemasi halokatga uchragan hisoblanadi.

Halokatga uchrayotgan havo kemasining ekipaji Oʻzbekiston Respublikasi Samoviy hududida fuqaro aviatsiyasi va eksperimental aviatsiyaning parvoz qilish qoidalari yoki Oʻzbekiston Respublikasi Samoviy hududida davlat aviatsiyasining parvoz qilish qoidalarida belgilangan tartibda falokat signalini berishi, havo transporti qatnovini taʼminlovchi organga halokat xususiyati haqida maʼlumot berishi va kema ichidagi odamlarning hayotini, sogʻligi va mol-mulkni, shuningdek havo kemasining oʻzini saqlab qolish uchun barcha zarur chora-tadbirlarni koʻrishi shart.

Halokatga uchragan havo kemasining ekipaji oʻz vakolatini tegishli organlarga topshirgunga qadar, havo kemasi ichidagi odamlarni, mol-mulkni hamda havo kemasini qutqarish va xavfsizligini taʼminlash uchun barcha zarur chora-tadbirlarni koʻrishi shart. Ushbu havo kemasi ekipajining barcha aʼzolari va imkon qadar, yoʻlovchilari odamlarni, mol-mulkni hamda havo kemasini qutqarishda ishtirok etishlari shart.

Halokatga uchrayotgan yoki halokatga uchragan havo kemasining komandiri oʻz vakolatini tegishli organlarga topshirguniga qadar, mazkur kemadagi yoki kemaning ichida boʻlgan odamlarning xatti-harakatlariga boshchilik qiladi.

Xavf ostida qolgan odamlar haqida har qanday maʼlumot olgan havo kemasining komandiri bu haqda havo transporti qatnovini taʼminlovchi organga yoxud boshqa vakolatli organga xabar bermogʻi va agar mazkur kema parvozi, yoʻlovchilari va ekipaj hayoti uchun xatar tugʻilmasa, ularga zarur yordam koʻrsatmogʻi shart.

Havo transporti qatnovini taʼminlovchi organ halokatga uchrayotgan yoki uchragan havo kemasi toʻgʻrisida, shuningdek havo kemasi komandiridan xavf ostida qolgan odamlar haqida har qanday boshqa maʼlumot olganida Oʻzbekiston Respublikasi Samoviy hududida fuqaro aviatsiyasi va eksperimental aviatsiyaning parvoz qilish qoidalari yoki Oʻzbekiston Respublikasi Samoviy hududida davlat aviatsiyasining parvoz qilish qoidalarida belgilangan tartibda zarur yordam koʻrsatish uchun barcha choralarni koʻrishi shart.

Ushbu Kodeksda xalqaro parvoz deb havo kemasining xorijiy davlatning chegarasini kesib oʻtadigan parvozi tushuniladi.

Oʻzbekiston Respublikasi havo kemalarining xalqaro parvozlari:

a) Oʻzbekiston Respublikasining xalqaro shartnomalari;

b) tegishli xorijiy davlatlarning vakolatli organlari tomonidan yakka parvoz uchun beriladigan maxsus ruxsatnomalar asosida amalga oshiriladi.

Oʻzbekiston Respublikasi havo kemalari mazkur havo kemalarini tasarruf etuvchi yoki ularning egalari boʻlgan vazirliklar, davlat qoʻmitalari, idoralar, tashkilotlar va fuqarolar ruxsati bilan yakka xalqaro parvozlarni amalga oshirishi mumkin. Xorijiy davlat samoviy hududida Oʻzbekiston Respublikasi fuqaro havo kemasining parvoziga maxsus ruxsatnoma olish uchun soʻrovnomani Aviatsiya maʼmuriyati, davlat va eksperimental havo kemasining parvozi uchun esa — Oʻzbekiston Respublikasi Tashqi ishlar vazirligi yuboradi. Bunday soʻrovnomalar kema hujjatlariga, ekipaj toʻgʻrisidagi maʼlumotlarga taalluqli barcha talablarga, shuningdek Oʻzbekiston Respublikasi va parvoz rejalashtirilgan xorijiy davlat hududida amal qiladigan boshqa talab va qoidalarga rioya qilingan holdagina amalga oshiriladi.

Uqtirib oʻtilgan parvozlar uchun soʻrovnoma yuborish va ruxsatnoma olish tartibini belgilovchi qoidalar Aviatsiya maʼmuriyati, Oʻzbekiston Respublikasi Mudofaa vazirligi va Tashqi ishlar vazirligi tomonidan birgalikda tasdiqlanadi.

Xorijiy havo kemalarining Oʻzbekiston Respublikasi samoviy hududidagi parvozlari:

a) Oʻzbekiston Respublikasining xalqaro shartnomalari;

b) parvoz uchun maxsus ruxsatnomalar asosida va ularning shartlariga muvofiq amalga oshiriladi.

Mazkur ruxsatnomalarni:

fuqaro havo kemalarining yakka parvozi uchun – Aviatsiya maʼmuriyati;

fuqaro havo kemalaridan boshqa kemalarning yakka parvozi uchun – Oʻzbekiston Respublikasi Tashqi ishlar vazirligi beradi.

Oʻzbekiston Respublikasi hududiga xalqaro parvozlar amalga oshirilishidan oldin xorijiy havo kemalarining egalari (ekspluatantlari) xalqaro parvozlar uchun ruxsatnoma beradigan davlat boshqaruv organlariga tanish belgilarini xabar qilishlari shart.

Yakka parvozlarga ruxsatnoma berish tartibi Oʻzbekiston Respublikasi samoviy hududidan foydalanish toʻgʻrisidagi nizomda belgilab beriladi.

Oʻzbekiston Respublikasi samoviy hududida milliy va xorijiy havo kemalarining xalqaro parvozi vaqtida ushbu Kodeksga asoslangan havo kemalaridan foydalanish va parvozlarni bajarishni tartibga soluvchi umumiy qoidalariga amal qilinadi.

Milliy va xorijiy havo kemalarining Oʻzbekiston Respublikasi hududidan havoga koʻtarilishi, shuningdek ularning Oʻzbekiston Respublikasi hududiga uchib kirgandan keyingi qoʻnishi xalqaro parvozlar uchun ochiq aerodromlarda amalga oshiriladi. Samoviy hududda xalqaro parvozlar belgilangan havo yoʻllari boʻylab bajariladi. Havo kemalari Oʻzbekiston Respublikasi davlat chegarasini Oʻzbekiston Respublikasi samoviy hududidan foydalanish toʻgʻrisidagi nizomda belgilangan tartibda maxsus ajratilgan xalqaro havo trassalari yoki havo yoʻlkalari boʻylab kesib oʻtadilar.

Quyidagi hollarda:

a) Oʻzbekiston Respublikasi samoviy hududidan foydalanish toʻgʻrisidagi nizomga muvofiq tabiiy ofat, falokat, avariya, avariya vaziyati hamda odamlar hayotiga xavf tugʻilgan boshqa sharoitlarda;

b) Oʻzbekiston Respublikasining xalqaro shartnomalarida nazarda tutilgan hollarda;

v) Oʻzbekiston Respublikasi samoviy hududidan foydalanish toʻgʻrisidagi nizomda belgilangan tartibda beriladigan maxsus ruxsatnoma olinganida yuqoridagi qoidalardan istisnoga yoʻl qoʻyish mumkin.

Havo transportida xalqaro koʻlamda tashishga moʻljallangan, bojxona, chegara va sanitariya-karantin nazorati taʼminlanadigan aeroportlar, aerodromlar havo kemalarining xalqaro parvozlari uchun moʻljallangan aeroportlar, aerodromlar deb eʼtirof etiladi.

Havo kemalarining xalqaro parvozlari uchun moʻljallangan aeroportlarni, aerodromlarni ochish haqidagi qaror Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan qabul qilinadi.

Xalqaro havo yoʻllarini ochish haqidagi qaror Aviatsiya maʼmuriyati tomonidan Oʻzbekiston Respublikasi Mudofaa vazirligi va Milliy xavfsizlik xizmati bilan kelishilgan holda qabul qilinadi.

Havo kemalarining xalqaro parvozlari uchun moʻljallangan aeroportlar, aerodromlar va havo yoʻllarini ochish tartibi Oʻzbekiston Respublikasi samoviy hududidan foydalanish toʻgʻrisidagi nizom bilan belgilanadi.

Oʻzbekiston Respublikasi hududiga kelayotgan va Oʻzbekiston Respublikasi hududidan ketayotgan yoki tranzit havo kemalarining barchasiga, ularning ekipajlari va yoʻlovchilariga, shuningdek ular Oʻzbekiston Respublikasi hududiga olib kirayotgan yoki bu hududdan olib chiqayotgan mol-mulklariga Oʻzbekiston Respublikasining chetga chiqish va chetdan kelish hamda mol-mulk olib kirish (olib ketish) va Oʻzbekiston Respublikasi hududida tranzit harakati toʻgʻrisidagi qonunlarida belgilangan pasport, bojxona, valyuta, sanitariya, karantin qoidalari va boshqa qoidalar tatbiq etiladi.

Halokatga uchrayotgan yoki uchragan havo kemasini qidiruv va qutqaruv ishlari Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tasdiqlagan tegishli ishlarni bajarish qoidalariga muvofiq zudlik bilan amalga oshirilishi lozim. Bu qoidalarda:

a) barcha davlatlar havo kemalarini qidiruv va qutqaruv ishlari, qidiruv-qutqaruv kuchlari va vositalarini joylashtirish, ularga yuqoridagi ishlarni bajarishda tekin taʼminot va xizmat koʻrsatilishi;

b) havo kemasini, uning yoʻlovchilarini va ekipajini halokat joyidan evakuatsiya qilish, halokatga uchragan havo kemasi ekspluatantining kuchi va vositalari bilan yoxud ekspluatant hisobidan oʻzga kuch va vositalar bilan amalga oshirilishi;

v) mahalliy maʼmuriyat organlari, korxonalar, muassasalar va tashkilotlar havo kemasini qidiruv va qutqaruv ishlarini amalga oshirishda barcha zarur yordamni koʻrsatishga va qidiruv-qutqaruv organlari yetib kelguniga qadar odamlarni qutqarish, ularga tibbiy va boshqa yordam koʻrsatish uchun, shuningdek havo kemasini va uning ichidagi hujjatlar, asbob-uskunalar va mol-mulklarni saqlash uchun choralar koʻrishlari shartligi nazarda tutilishi lozim.

Halokatga uchrayotgan yoki uchragan havo kemalarini qidiruv va qutqaruv ishlarini Oʻzbekiston Respublikasining Yagona aviatsiya qidiruv-qutqaruv xizmati amalga oshiradi. Mazkur xizmat Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tasdiqlagan nizomga muvofiq ishlaydi.

Aviatsiya qidiruv-qutqaruv ishlarini tashkil etish va bajarishda Yagona aviatsiya qidiruv-qutqaruv xizmati vazirliklar, davlat qoʻmitalari, idoralar, korxonalar, muassasalar, tashkilotlar va fuqarolarning kuchlari hamda vositalarini jalb qilish huquqiga ega.

Vazirliklar va idoralar, shuningdek davlat korxonalari, muassasalari va tashkilotlari Yagona aviatsiya qidiruv-qutqaruv xizmati organlarining talabiga muvofiq ularga qidiruv-qutqaruv ishlari uchun tayyor turgan qutqaruv kuchlari va vositalarini tezda ajratib berishlari shart.

Respublika Prezidentining qaroriga muvofiq davlat tasarrufida boʻlmagan korxonalar, muassasalar, tashkilotlar, shuningdek fuqarolar yuqoridagi kabi kuch va vositalarni ajratishlari shart, keyinchalik bu xarajatlar Oʻzbekiston Respublikasi budjeti hisobidan qoplanadi.

Qidiruv-qutqaruv kuchlari va vositalarining tarkibi, texnika va anjomlari roʻyxati, qidiruv-qutqaruv ishlarini boshqarish va bajarish tartibi, tegishli mansabdor shaxslarning vazifalari Yagona aviatsiya qidiruv-qutqaruv xizmati tasdiqlagan qidiruv-qutqaruv ishlarini amalga oshirish qoidalarida belgilab beriladi.

Havo kemalarini, ularning yoʻlovchilari va ekipajini qidiruv-qutqaruv ishlarini taʼminlash maqsadida Yagona aviatsiya qidiruv-qutqaruv xizmati tunu kun navbatchilikni yoʻlga qoʻyadi.

Yagona aviatsiya qidiruv-qutqaruv xizmati Oʻzbekiston Respublikasining xalqaro shartnomalari asosida oʻzga davlatlarning tegishli organlari bilan hamkorlikda faoliyat koʻrsatadi, shuningdek oʻz faoliyatini respublikaning qidiruv-qutqaruv va avariya ishlarini oʻtkazishga masʼul boshqa organlari bilan Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi belgilagan tartibda moslashtiradi.

Halokatga uchrayotgan yoki uchragan havo kemalariga kerakli yordam koʻrsatish uchun Oʻzbekiston Respublikasi hududiga:

a) oʻzga davlatlarning qidiruv-qutqaruv kuchlari va vositalari;

b) mazkur havo kemalarining egalari va ekspluatantlari;

v) halokatga uchrayotgan yoki uchragan havo kemasi roʻyxatdan oʻtkazilgan davlat maʼmurlari kelishlariga yoʻl qoʻyilishi mumkin.

Bunday kelishga yoʻl qoʻyish tartibi Oʻzbekiston Respublikasi samoviy hududidan foydalanish toʻgʻrisidagi nizomda belgilanadi.

Aloqa vositalariga ega boʻlgan korxonalar, muassasalar va tashkilotlar shu vositalarni halokatga uchrayotgan yoki uchragan havo kemalari haqidagi maʼlumotlarni zudlik bilan xabar qilish uchun foydalanishga berib turishlari shart.

Aloqa vositalarini berish, halokatga uchrayotgan yoki uchragan havo kemasiga, uning yoʻlovchilari va ekipajiga yordam koʻrsatish haqidagi xabarlarni qabul qilish va joʻnatish hech qanday navbatsiz oddiy tarif boʻyicha haq olib amalga oshiriladi. Bunday hodisa toʻgʻrisidagi birinchi maʼlumotni xabar qilish bepul amalga oshiriladi.

Halokatga uchrayotgan yoki uchragan havo kemalari haqida xabar berish uchun umumiy aloqa vositalaridan foydalanish tartibi Oʻzbekiston Aloqa va axborotlashtirish agentligi tomonidan Aviatsiya maʼmuriyati va Mudofaa vazirligi bilan birgalikda belgilanadi.

Hokimiyat mahalliy organlari, korxonalar, muassasalar va tashkilotlar oʻzlariga maʼlum havo kemalarining halokati toʻgʻrisida Yagona aviatsiya qidiruv-qutqaruv xizmatiga yoki eng yaqin aerodromga zudlik bilan xabar berishlari shart. Fuqarolar bunday holatlarda zudlik bilan hokimiyat mahalliy organlariga yoki eng yaqin korxona, muassasa va tashkilotlarga xabar berishlari shart.

Falokatga uchragan havo kemasining yoʻlovchilari va ekipajiga yordam koʻrsatish boʻyicha qutqaruv ishlari Yagona aviatsiya qidiruv-qutqaruv xizmatining kuchlari va vositalari bilan, shuningdek mazkur kodeksning 80-moddasiga asosan shu xizmat tomonidan bu ishga safarbar qilinadigan vazirliklar, idoralar, davlat qoʻmitalari, korxonalar, muassasalar, tashkilotlar va fuqarolarning kuchlari hamda vositalari bilan amalga oshiriladi.

Agar falokatga uchragan havo kemasi yoki uning qismlari temir yoʻl, avtomobil, suv transporti harakatiga yoki havo kemalarining parvoziga xalaqit beradigan boʻlsa, qutqaruv ishlari rahbari transport harakatini yoki kemalar parvozini taʼminlash uchun havo kemasini (uning qismini) — uning (ularning) umumiy holati va joylashuvini qayd qilib olgach — chetga olib qoʻyish uchun choralar koʻrishi shart.

Koʻrilgan tadbirlar natija bermagan taqdirda halokatga uchragan havo kemasini qidiruv ishlarini toʻxtatish haqidagi qaror Yagona aviatsiya qidiruv-qutqaruv xizmati rahbari tomonidan qabul qilinadi. Bunday qaror mavjud qidiruv-qutqaruv kuchlari va vositalari bilan havo kemasini topishda davom ettiriladigan qidiruv ishlari samarasizdir va tirik qolgan odamlarni qutqarish uchun hech qanday real umid qolmadi, deb taxmin qilishga yetarli asoslar boʻlganidagina qabul qilinishi mumkin.

Halokatga uchragan havo kemasini qidiruv ishlarini toʻxtatish haqidagi qaror ustidan mazkur kema egasi tegishli sudga shikoyat qilishi mumkin.

Qidirilishi toʻxtatilgan havo kemasi bedarak yoʻqolgan deb hisoblanadi.

Oʻzbekiston Respublikasi hududidan tashqarida halokatga uchrayotgan yoki uchragan Oʻzbekiston Respublikasi havo kemalarini qidiruv va qutqaruv ishlari mazkur Kodeks talablari hisobga olinib, hududida qidiruv-qutqaruv ishlari olib borilayotgan davlatda bunday ishlarni bajarish qoidalariga va Oʻzbekiston Respublikasining xalqaro bitimlariga muvofiq amalga oshiriladi.

Aviatsiya halokatlari va baxtsiz hodisalarning oldini olish maqsadida havo kemalari parvozining xavfsizligi ustidan nazorat amalga oshiriladi.

Havo kemasidan uchish maqsadlarida foydalanish chogʻida mazkur kemaning, ekipajning, boshqa aviatsiya xodimlarining normal faoliyatini buzgan holda yoki tashqi sharoitlar natijasida roʻy bergan va odamlar halokatiga, havo kemasining jiddiy zarar koʻrishiga, vayron boʻlishiga yoki yoʻqolishiga olib kelgan hodisa aviatsiya halokati deb eʼtirof etiladi.

Hodisa natijasida yuqorida zikr etilgan oqibatlar sodir boʻlmagan-ku, lekin ish oʻngidan kelmay shunday oqibatlar sodir qilinishi mumkin boʻlsa, bunday hodisa baxtsiz hodisa deb eʼtirof etiladi. Havo kemalari parvozining xavfsizligi ustidan nazoratni tashkil qilish va uni amalga oshirish tartibi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilanadi.

Har bir aviatsiya halokati yoki baxtsiz hodisa albatta tekshirishdan oʻtkazilmogʻi lozim.

Halokatlar yoki baxtsiz hodisalar:

fuqaro aviatsiyasi va eksperimental aviatsiyada – Aviatsiya maʼmuriyati komissiyalari tomonidan;

davlat aviatsiyasida – Oʻzbekiston Respublikasi Mudofaa vazirligi komissiyalari tomonidan tekshiriladi.

Halokat yoki baxtsiz hodisa davlat va fuqaro aviatsiyasi yoki davlat aviatsiyasi va eksperimental aviatsiya manfaatlariga daxldor boʻlgan taqdirda tekshirish Oʻzbekiston Respublikasining Aviatsiya maʼmuriyati, Oʻzbekiston Respublikasi Mudofaa vazirligi, shuningdek Oʻzbekiston Respublikasining boshqa daxldor vazirliklari va idoralari vakillaridan tashkil topgan qoʻshma komissiyalar tomonidan amalga oshiriladi. Bunday komissiyalar Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan tayinlanadi.

Tekshirishni tashkil qilish va amalga oshirish tartibi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tasdiqlagan qoidalar bilan belgilanadi. Aviatsiya halokati yoki baxtsiz hodisani bunday tekshirishdan maqsad kimningdir aybini yoki javobgarligini belgilash emas, balki hodisaning obyektiv sabablarini aniqlashdan iboratdir.

Aviatsiya halokati yoki baxtsiz hodisadan xabar topgan shaxslar zudlik bilan bu haqda ushbu Kodeksning 81-moddasi toʻrtinchi qismida koʻrsatilgan organlarga maʼlum qilishlari kerak.

Shundan soʻng bu maʼlumotni aviatsiya halokatlari yoki baxtsiz hodisalarni tekshiruvchi organlarga yetkazish tartibi mazkur tekshirishlarni oʻtkazish qoidalari bilan belgilanadi.

Havo kemasi, uning tarkibiy qismlari, kema ichidagi va yerdagi obyektiv nazorat vositalari, havo kemasidagi hamda yerdagi aviatsiya halokatiga yoki baxtsiz hodisaga aloqador barcha predmetlar, havo kemasini ishlab chiqarish, taʼmirlash, undan foydalanish va uning parvozini taʼminlash bilan bogʻliq barcha hujjatlar mazkur halokatni (baxtsiz hodisani) tekshiruvchi komissiya aʼzolari yetib kelgunga qadar tashkilotlar va fuqarolar tomonidan daxlsizlikda saqlanmogʻi lozim, ushbu Kodeksning 82-moddasi ikkinchi qismida koʻzda tutilgan hollar bundan mustasno.

Tekshirish komissiyasi raisining talabiga binoan zarur ashyoviy dalillar hech bir toʻsiqsiz ushbu komissiya ixtiyoriga toʻlaligicha berilishi lozim.

Aviatsiya halokati roʻy bergan joyda amalga oshiriladigan tekshirish tabiiy ofatlar oqibatlarini tugatish ishlariga tenglashtirilgan alohida sharoitlarda bajariladigan ishlar qatoriga kiradi.

Hokimiyat mahalliy organlari, korxonalar, muassasalar, tashkilotlar va fuqarolar aviatsiya halokatini tekshiruvchi komissiyaga har tomonlama koʻmaklashishlari shart.

Komissiya ishini aviatsiya halokati roʻy bergan joyda taʼminlash tartibi ushbu Kodeksning 86-moddasida koʻrsatilgan aviatsiya halokatlari va baxtsiz hodisalarni tekshirish qoidalari bilan belgilanadi.

Aviatsiya halokati (baxtsiz hodisa) roʻy bergan joyda oʻtkaziladigan tekshiruv bilan bogʻliq barcha ishlarni havo kemasining ekspluatanti mablagʻ bilan taʼminlaydi.

Ilmiy tekshirish va konstruktorlik muassasalari, tashkilotlari, taʼmirlov va sanoat korxonalari amalga oshirayotgan aviatsiya halokati (baxtsiz hodisa)ni tekshirish bilan bogʻliq tadqiqot va sinov ishlari ana shu korxonalar, muassasalar va tashkilotlar tomonidan mablagʻ bilan taʼminlanib, keyinchalik bu xarajatlar havo kemasining ekspluatanti tomonidan qoplanadi.

Havo kemalari, yoʻlovchilar, yuk va pochta qabul qilish, joʻnatish yoki ularga xizmat koʻrsatishni amalga oshirayotgan havo kemalarining ekspluatantlari, korxonalar, muassasalar, tashkilotlar va fuqarolar aviatsiyani gʻayriqonuniy aralashuvidan himoya qilish chora-tadbirlarini koʻrishlari kerak.

Bunday chora-tadbirlar:

a) begona shaxslar va transportning aerodromlarning nazorat ostidagi tegrasiga nazoratsiz kirishlarining oldini olish;

b) yoʻlovchilar tomonidan qurollar, oʻq-dorilar, portlovchi, zaharli, tez alangalanuvchi moddalar va havo transportida olib yurish taqiqlangan boshqa predmetlarning yashirincha havo kemasiga olib kirilishiga yoʻl qoʻymaslik;

v) qurol va oʻq-dorilarni olib uchishda ularni havo kemalarining yoʻlovchilardan ajratilgan boʻlmalarida, yuk orasida oʻqsiz holda joylashtirishni taʼminlaydigan alohida choralar koʻrish;

g) havo kemalari turgan joylarda ularga xizmat koʻrsatishga aloqasi yoʻq shaxslarning kirib olishiga yoʻl qoʻymay qoʻriqlash;

d) havo kemalarini maxsus tekshiruvdan oʻtkazish;

e) havo kemalarini parvoz davomida ekipajning xavfsiz faoliyatini taʼminlaydigan, shuningdek samoviy hududidan beruxsat foydalanishning oldini oladigan texnikaviy vositalar bilan taʼminlash;

j) havo kemalari va obyektlariga nisbatan gʻayriqonuniy aralashuvning oldini olish uchun maxsus ishlab chiqilgan tadbirlarni (usullarni) qoʻllashdan iboratdir.

Bunday chora-tadbirlar Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tasdiqlaydigan qoidalarga muvofiq qoʻllaniladi.

Parvozning xavfsizligini taʼminlash, yoʻlovchilarning va havo kemalari ekipajining hayoti va salomatligini saqlash maqsadida aeroport xodimlari, militsiya organlari, Milliy xavfsizlik xizmati organlari, bojxona muassasalari va chegara qoʻshinlariga, bu organlarning vakolatli vakillari yoʻq boʻlgan taqdirda esa — havo kemalarining komandirlari yoki ularning topshirigʻiga binoan ekipajning boshqa aʼzolariga — ichki yoʻnalishlarda ham, xalqaro yoʻnalishlarda ham havo kemalari yoʻlovchilarini, qoʻl yuki va bagajlarni tekshirish huquqi beriladi. Tekshirish aeroportda, shahar aerovokzalida yoxud aerodromda havo kemasining oʻzida bu ish uchun maxsus tayinlangan shaxslar tomonidan amalga oshiriladi. Yoʻlovchi tekshiruvdan boʻyin tovlagan taqdirda aviatsiya xizmati koʻrsatuvchi havo transportida tashish toʻgʻrisidagi shartnomani bekor qilishga haqlidir.

Parvozdagi havo kemasida sharoit taqozosi bilan havo kemasi komandirining qaroriga muvofiq yoʻlovchining roziligidan qatʼi nazar, tekshirish oʻtkazilishi mumkin. Ushbu moddada parvozdagi havo kemasi deb yoʻlovchilar yoki yuklar joylashtirilganidan soʻng kemaning barcha tashqi eshiklari yopilgan daqiqadan boshlab, yoʻlovchilarni yoki yuklarni tushirish uchun eshiklardan istalgan biri ochilguncha boʻlgan holatdagi havo kemasi tushuniladi.

Tekshirish oʻtkazish qoidalari va tekshirish oʻtkazishga haqli shaxslar roʻyxati Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilanadi.

Ushbu Kodeks talablarini buzganlikda aybdor boʻlganlar Oʻzbekiston Respublikasining amaldagi qonunlariga muvofiq javobgarlikka tortiladilar.

Aeroportlar va havo transportida tashuvchilar tomonidan bajariladigan yoʻlovchilar, qoʻl yuki va yukni belgilangan manzilga yetkazishni bevosita amalga oshirish bilan bogʻliq tadbirlar va operatsiyalar majmui havo transportida tashish deb hisoblanadi.

Havo kemasining joʻnash, qoʻnish manzili va nazarda tutilgan barcha oraliq qoʻnish manzillari Oʻzbekiston Respublikasi hududida joylashgan parvozi chogʻida bajarilgan tashish ishlari havo transportida ichki tashish deb hisoblanadi.

Havo kemasining parvoz davomida yangi yuk olgan-olmaganidan yoki parvozda tanaffus boʻlgan-boʻlmaganidan qatʼi nazar, joʻnash va qoʻnish manzillari:

a) ikki davlat hududida:

b) agar boshqa davlat hududida oraliq qoʻnish manzili (manzillari) nazarda tutilgan boʻlsa, bir davlat hududida bajariladigan parvozlari chogʻidagi tashish ishlari havo transportida xalqaro tashish deb hisoblanadi.

Aviatsiyada yuk va yoʻlovchi tashish uchun litsenziyasi boʻlgan havo kemasining ekspluatanti tashuvchi deb eʼtirof etiladi.

Havo transportida tashish shartnomasiga muvofiq havo kemasida tashilayotgan yoki tashilishi lozim boʻlgan shaxs yoʻlovchi deb hisoblanadi.

Qoʻl yuki – yoʻlovchining tashuvchi bilan shartnomaga muvofiq havo kemasida tashilayotgan shaxsiy ashyolari.

Yuk – havo kemasida tashilayotgan yoki tashish uchun qabul qilingan (pochta va xalqaro pochta bitimlarining shartlariga koʻra tashiladigan boshqa mol-mulk, tashuvchining qoʻl yuki yoki mol-mulkidan tashqari) har qanday mol-mulk, shuningdek yuk xati boʻyicha tashiladigan qoʻl yuki.

Aviatsiya vositalarida korxonalar, muassasalar, tashkilotlar va fuqarolar (buyurtmachi)ning texnologik yoki transport ishlab chiqarish jarayonlarini taʼminlash maqsadida, shu jumladan eksperimental va ilmiy-tadqiqot ishlarini, sanitariya va tabiatni qoʻriqlash tadbirlarini, aholiga tibbiy yordam koʻrsatish, tabiiy ofatlar, avariyalar va halokatlar oqibatlarini tugatish maqsadida tijorat asosida bajariladigan maxsus yumushlar aviatsiya ishlari qatoriga kiradi. Aviatsiya ishlariga mansub xizmatlar roʻyxati Oʻzbekiston Respublikasi Aviatsiya maʼmuriyati tomonidan belgilab qoʻyiladi.

Havo transportida tashish yoki aviatsiya ishlarini bajarish istagini bildirgan havo kemasining ekspluatanti tegishli faoliyatni amalga oshirish uchun ruxsatnoma olishi lozim.

Havo transportida tashish va aviatsiya ishlari havo kemalarining ekspluatantlari va buyurtmachilar oʻrtasidagi shartnomalar asosida yoki korxonalar, muassasalar, tashkilotlar va fuqarolarning bir martalik buyurtmalari asosida bajariladi. Havo kemalarining ekspluatantlari va buyurtmachilar oʻz sheriklarini tanlashda teng huquqlarga egadirlar.

Hokimiyat mahalliy organlari hududlarining ekologiyasi yoki hududlarida transport vositalari va odamlar harakatining alohida tartibidan kelib chiqib, aviatsiya ishlarini bajarish shartlarini va cheklovlarni belgilab qoʻyish huquqiga egadir. Bunday shartlar va cheklovlarni kelishib olish buyurtmachi zimmasiga yuklatiladi.

Havo kemalarining ekspluatantlari Aviatsiya maʼmuriyati tomonidan belgilangan havo transportida tashish yoki aviatsiya ishlarini bajarish qoidalariga rioya qilishlari shart. Bunda pochta tashish tartibi Oʻzbekiston Aloqa va axborotlashtirish agentligi bilan kelishib olinishi lozim.

Aviatsiya ishlarini bajarayotgan havo kemalarining ekspluatantlari va tashuvchilari tegishli faoliyatni amalga oshirishga doir oʻz qoidalarini oʻrnatishga haqlidirlar, bu qoidalar ushbu moddaning toʻrtinchi qismida belgilangan talablar darajasidan past boʻlishi mumkin emas.

Oʻzbekiston Respublikasi hududida havo transportida tashish va aviatsiya ishlarini bajarish uchun ruxsatnomalar Aviatsiya maʼmuriyati tomonidan tanlov asosida Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tasdiqlagan maxsus qoidalarga muvofiq ravishda beriladi. Ruxsatnoma berilganligi uchun yuqorida qayd etilgan qoidalarda nazarda tutilgan tartibda yigʻim undiriladi. Ruxsatnoma oʻzga shaxsga berilishi mumkin emas.

Butunlay yoki qisman Oʻzbekiston Respublikasi hududidan tashqarida bajariladigan havo transportida tashish va aviatsiya ishlari uchun ruxsatnoma berish ushbu Kodeks, hududida bunday faoliyat yuritiladigan davlat qonunlari hamda Oʻzbekiston Respublikasining xalqaro bitimlarida belgilangan tartibda amalga oshiriladi.

Havo kemasining ekspluatantiga ruxsatnoma bergan davlat tomonidan tartibga solib turuvchi organ bu ekspluatant litsenziyada belgilangan shartlarga qanday rioya etayotganligini nazorat qilib boradi.

Havo kemasi ekspluatanti ruxsatnomada belgilangan shartlarga rioya qilmagan taqdirda, ruxsatnomani bergan organ uni ushbu qoidalarga rioya qilishi zarurligi toʻgʻrisida ogohlantirishga yoki tartibbuzuvchini Oʻzbekiston Respublikasi qonunlariga binoan ruxsatnomani bekor qilishga qadar maʼmuriy javobgarlikka tortishga haqlidir.

Havo kemasining ekspluatanti davlat tomonidan tartibga solib turuvchi organning ruxsatnoma berishni rad qilganligi yoki ruxsatnomani bekor qilish haqidagi qarori ustidan Oʻzbekiston Respublikasi Oliy xoʻjalik sudiga shikoyat qilish huquqiga ega.

Havo transportida tashish shartnomasiga binoan tashuvchi yoʻlovchi va uning qoʻl yukini chiptada koʻrsatilgan parvozni amalga oshirayotgan havo kemasidan joy berib belgilangan manzilga eltib qoʻyish majburiyatini, yoʻlovchi qoʻl yukini topshirgan boʻlsa — qoʻl yukini belgilangan manzilga yetkazib, uni yoʻlovchiga yoki yoʻlovchi tayinlagan shaxsga topshirish majburiyatini oladi. Yoʻlovchi belgilangan tarif boʻyicha parvoz uchun, yuk tashuvchi belgilagan meʼyordan ortiq qoʻl yuki boʻlgan taqdirda esa — qoʻl yuki uchun ham haq toʻlash majburiyatini oladi.

Havo transportida tashish shartnomasiga koʻra yuk tashuvchi oʻziga yuk joʻnatuvchi ishonib topshirgan yuk yoki pochtani belgilangan manzilga yetkazib, ularni yukni yoki pochtani qabul qilib olishga vakolat berilgan shaxsga topshirish majburiyatini oladi, yuk joʻnatuvchi esa yuk yoki pochta tashilgani uchun belgilangan tarif boʻyicha haq toʻlash majburiyatini oladi.

Charter (havo kemasini kira qilish) shartnomasi boʻyicha bir tomon (kiraga beruvchi) ikkinchi tomon (kiraga oluvchi)ga haq evaziga bir yoki bir necha havo kemasini yoʻlovchilar, qoʻl yuki, yuk va pochta tashish yoxud boshqa maqsadlarda foydalanishga bir yoki bir necha parvoz uchun toʻliq berib turish majburiyatini oladi.

Tashuvchilar tashish qoidalarida belgilangan tartibda havo kemasida oldindan joy band qilib qoʻyadilar.

Chipta va qoʻl yuki pattasi, normativdagidan ortiqcha qoʻl yuki haqini toʻlash pattasi, pochta yoxud yuk xati yoʻlovchini va qoʻl yukini, pochtani va yukni tashish shartnomasini tasdiqlovchi tashish hujjatlari hisoblanadi.

Koʻrsatib oʻtilgan hujjatlar shakli Aviatsiya maʼmuriyati tomonidan Oʻzbekiston Respublikasi qatnashchi boʻlgan xalqaro shartnomalarning tegishli qoidalari va tavsiyalari hisobga olingan holda belgilanadi.

Pochta yuk xati shaklini Aviatsiya maʼmuriyati Oʻzbekiston Aloqa va axborotlashtirish agentligi bilan birgalikda belgilaydi.

Tashuvchi yoʻlovchilarga tashish qoidalarida belgilangan tartibda xizmat koʻrsatilishini tashkil etishi shart. Shunga muvofiq yoʻlovchiga belgilangan meʼyor doirasida bagaj va qoʻl yukini tekin oʻzi bilan olib uchish, bolalarini (yoshiga qarab) tekin yoki imtiyozli shartlarda olib uchish, aeroportlarda maxsus ajratilgan binolardan foydalanish, shuningdek yuk tashuvchining aybi bilan yoxud boshqa majburiy sabablar bilan roʻy bergan parvozlarning kechiktirilishi yoki ular orasidagi tanaffuslarda mehmonxonalarda joy bilan taʼminlanish huquqi beriladi.

Tashuvchi mantiqiy zaruriyatdan kelib chiqib:

a) xavfsizlikni taʼminlash maqsadida;

b) parvoz boshlanayotgan, qoʻnish yoki uchib oʻtish moʻljallangan har qanday mamlakatning mazkur tashishga taalluqli qonun, qaror va qoidalari buzilishining oldini olish maqsadida har qanday yoʻlovchi bilan tuzilgan havo transportida tashish shartnomasi kuchini toʻxtatishi mumkin.

Yoʻlovchi istalgan vaqtda parvoz qilishdan voz kechish va bu voz kechish havo kemasi uchishidan oldin yoki keyin amalga oshirilganligiga qarab, aviakompaniya tariflarini qoʻllash qoidalarida belgilangan tartibda toʻlangan pulning hammasini yoki uning bir qismini qaytarib olish huquqiga ega.

Tashish ishlarini tashkil qilish, tariflarni belgilash, yigʻimlar undirish va qatnovni kiraga sotish qoidalari Oʻzbekiston Respublikasi Aviatsiya maʼmuriyati tomonidan belgilanadi.

Tashuvchi jadvaldagi yoki jadvaldan tashqari parvozlar boshlanishidan oldin tashish tariflari, yigʻimlari va stavkalari miqdorini ishlab chiqib, ularni oʻziga ruxsatnoma bergan davlat tomonidan tartibga soluvchi organga tasdiqlash uchun taqdim etishi lozim.

Tashishlarning tasdiqlangan tariflari, yigʻimlar va stavkalar miqdorlari, shuningdek qatnovni kiraga sotish qoidalari ayni bir yoʻnalishlarda yoki ularning uchastkalarida parvozni bajarayotgan tashuvchilarning barchasi tomonidan qoʻllanilishi lozim.

Charter parvozlar uchun shartnomaviy tariflar belgilanishi mumkin.

Agar yuk qabul qiluvchi yetib kelgan yukni yuk tashish qoidalarida belgilangan muddatlarda qabul qilib olmasa yoki qabul qilishdan voz kechsa, tashuvchi yuk joʻnatuvchini xabardor qilib, uning hisobiga yukni oʻzida saqlab turishga haqlidir. Yuk qabul qiluvchi xabardor qilinganidan keyingi 30 kun ichida olib ketilmagan yuk egasiz deb hisoblanadi va Oʻzbekiston Respublikasi qonunlarida belgilangan tartibda sotuvga qoʻyiladi.

Portlovchi moddalar, qurollar, oʻq-dorilar, zaharli, yonuvchan, radioaktiv va boshqa xavfli moddalar hamda predmetlarni tashish shartlari Oʻzbekiston Respublikasi qonunlari asosida chiqariladigan maxsus qoidalar bilan belgilanadi.

Tashuvchi parvoz yoʻnalishlari va jadvali, yoʻlovchilar, yuklar va pochta tariflari, yerda va havo kemasining sathida xizmat koʻrsatish shartlari toʻgʻrisidagi maʼlumotlarni eʼlon qilishi, ulardan aholini (mijozlarni) xabardor etishi shart.

Havo transportida tashish ishlarini taʼminlovchi barcha xizmatlar texnologik anjomlar, mexanizatsiya va avtomatizatsiya vositalari bilan Oʻzbekiston Respublikasi Aviatsiya maʼmuriyati belgilagan standartlar va tavsiyalarga muvofiq taʼminlangan hujjatlarni rasmiylashtiruvchi xodimlarni, muomala tegralarini qamrab oluvchi tashkiliy tuzilishga ega boʻlishi lozim.

Tashuvchi yoʻlovchilarga, tashishga qabul qilingan qoʻl yuki va yuklarga, shuningdek oʻzga shaxslarga yetkaziladigan zararni qoplash yuzasidan oʻz masʼuliyatini sugʻurta qildirishi lozim.

Zararni qoplaydigan sugʻurta puli miqdori tashuvchi javobgarligining belgilangan miqdoridan past boʻlishi mumkin emas.

Yoʻlovchilar Oʻzbekiston Respublikasi qonunlarida belgilangan tartibda majburiy sugʻurta qilinishlari lozim.

Oʻzbekiston Respublikasi hududida xorijiy tashuvchilar respublika qonunlari hamda Oʻzbekiston Respublikasi va tegishli xorijiy davlatlar ishtirokida tuzilgan xalqaro shartnomalar asosida, shuningdek Aviatsiya maʼmuriyati tomonidan bir gallik va muntazam parvozlar uchun beriladigan maxsus ruxsatnomalarga binoan faoliyat koʻrsatadilar.

Xorijiy tashuvchilar Oʻzbekiston Respublikasi qonunlariga binoan Oʻzbekiston Respublikasi hududida oʻzlarining vakolatxonalarini ochishlari mumkin.

Xorijiy yuk tashuvchilarga:

a) Oʻzbekiston Respublikasi va tegishli xorijiy davlatlar ishtirok etgan havo aloqasi toʻgʻrisidagi xalqaro shartnomalarda yoki maxsus ruxsatnomalarda koʻzda tutilmagan hollarda Oʻzbekiston Respublikasi hududidan xorijiy davlatga olib ketish yoki xorijiy davlat hududidan Oʻzbekiston Respublikasi hududiga olib kelish uchun kemaga yoʻlovchilar, qoʻl yuki, yuk va pochta olish;

b) Oʻzbekiston Respublikasi hududidagi boshqa bir manzilga yetkazish uchun Aviatsiya maʼmuriyatining maxsus ruxsatisiz Oʻzbekiston Respublikasi hududida kemaga yoʻlovchilar, qoʻl yuki, yuk va pochta olish man etiladi.

Havo transportida tashishda tashuvchining masʼuliyati Oʻzbekiston Respublikasining fuqarolikka doir qonunlari va ushbu Kodeks bilan tartibga solinadi.

Tashuvchi parvoz chogʻida yoʻlovchining oʻlimi yoki sogʻligining yomonlashuviga olib kelgan zarar uchun, agar bu zararning oldini olish uchun tashuvchi barcha zarur choralarni koʻrganligini yoki bunday choralarni koʻrishning iloji boʻlmaganligini isbotlab bera olmasa, mulkiy javobgar boʻladi.

Agar yoʻlovchining oʻlimi yoki sogʻligining yomonlashuvi qaytarib boʻlmas kuch natijasida sodir boʻlgan boʻlsa, tashuvchi, agar yetkazilgan zarar yoki zararning koʻpayishi jabrlanuvchining qoʻpol ehtiyotsizligi natijasi ekanligini isbotlab bera olmasa, belgilanganiga muvofiq javobgar boʻladi.

Yetkazilgan zarar yoki zararning koʻpayishi jabrlanuvchining qoʻpol ehtiyotsizligi natijasi ekanligini tashuvchi isbotlab bergan boshqa hollarda fuqarolikka doir qonunlarning umumiy meʼyorlariga muvofiq zarar uchun toʻlanadigan tovonning miqdori kamaytirilishi mumkin yoki zararni qoplashdan xalos etilishi mumkin.

Havo transportida yoʻlovchini tashish yoʻlovchining havo kemasiga chiqish uchun aeroport perroniga kirgan vaqtidan boshlab, tashuvchining vakolatli shaxslari kuzatuvi ostida perrondan chiqib ketgunicha boʻlgan vaqtni oʻz ichiga oladi.

Xalqaro tashishlarda tashuvchining javobgarligi Oʻzbekiston Respublikasi va tegishli chet davlat qatnashchi boʻlgan xalqaro shartnomalar bilan belgilanadi.

Qoʻl yuki tashishga qabul qilingan paytdan to u yoʻlovchining qoʻliga yoki belgilangan qoidalarga muvofiq boshqa bir shaxs yoxud tashkilotga yetkazib berilgunicha oʻtgan davrda unga yetkazilgan zarar, kamomad yoki uning yoʻqolgani uchun tashuvchi — agar u zararning oldini olish uchun barcha choralarni koʻrganligini yoki bu choralarni koʻrishning iloji boʻlmaganligini isbotlab bera olmasa — javobgar boʻladi.

Agar yoʻlovchining yonidagi buyumlar yoʻqolsa yoki ularga zarar yetkazilsa va bu yoʻqotish yoki zarar tashuvchining aybi bilan yuz berganligi isbotlansa, tashuvchi bu buyumlar uchun moddiy javobgar boʻladi.

Yuk tashish uchun qabul qilingan paytdan to u qabul qiluvchiga yoki belgilangan qoidalarga muvofiq boshqa tashkilotga yetkazib berilgunicha oʻtgan davrda unga yetkazilgan zarar, kamomad yoki uning yoʻqolganligi uchun tashuvchi — agar u zararning oldini olish uchun barcha choralarni koʻrganligini yoki bu choralarni koʻrishning iloji boʻlmaganligini isbotlab bera olmasa — javobgar boʻladi.

Tashuvchi boshqa dalil yoki isbot keltirmagunicha yetkazilgan zarar, kamomad yoki yukning yoʻqotilishi tashish davrida roʻy bergan deb taxmin qilinadi.

Yuk, qoʻl yuki yoki yoʻlovchi yonidagi buyumlarning yoʻqolgani, kamomadi va ularga yetkazilgan zarar uchun tashuvchi:

a) tashish uchun olingan qiymati eʼlon qilingan yuk yoki qoʻl yukining yoʻqolgani yoxud kamomadi uchun – eʼlon qilingan qiymati miqdorida, agar tashuvchi eʼlon qilingan qiymat haqiqiy qiymatdan balandligini isbot qilsa — haqiqiy qiymat miqdorida;

b) tashish uchun olingan qiymati eʼlon qilinmagan yuk yoki qoʻl yuki, shuningdek yoʻlovchi yonidagi buyumlarning yoʻqolgani, kamomadi yoki yetkazilgan zarar uchun – ularning haqiqiy qiymati miqdorida, ammo Aviatsiya maʼmuriyati Oʻzbekiston Respublikasi Moliya vazirligi bilan birgalikda belgilagan miqdordan oshmagan holda Oʻzbekiston Respublikasi ishtirok etgan havo transportida tashish vaqtidagi javobgarlik toʻgʻrisidagi xalqaro shartnomalarda belgilangan miqdorlarda javobgar boʻladi.

Agar yetkazilgan zarar tashuvchi yoki uning vakolatli shaxslari oʻz xizmat vazifalarini bajarish chogʻida qasddan qilingan yoki qoʻpol ehtiyotsizliklari natijasi ekanligi isbotlansa javobgarlik meʼyorlari qoʻllanilmaydi.

Tashuvchi qayd etilmagan qoʻl yuki va yoʻlovchi yonidagi boshqa buyum tashish jarayonida yoʻqotilgani, ularga zarar yetkazilgani, kamomadi uchun javobgar boʻlmaydi.

Havo kemasida hayvonlarni kuzatib borayotgan shaxsning oʻlimi yoki uning sogʻligiga yetkazilgan zarar uchun, agar bu halokat hayvonlarning xatti-harakati tufayli roʻy bergan boʻlsa, tashuvchi javobgar boʻlmaydi.

Hayvonlarning oʻlimi yoki jarohatlangani uchun, agar bu koʻngilsizlik tabiiy sabablarga koʻra yoki ularni kuzatib borayotgan shaxsning xatti-harakati natijasida roʻy bergan boʻlsa, tashuvchi javobgar boʻlmaydi.

Yoʻlovchi, qoʻl yuki yoki yuk tashishning kechikkani uchun tashuvchi — agar u kechikishning oldini olish uchun barcha choralarni koʻrganligini yoki bu choralarni koʻrishning iloji boʻlmaganligini isbotlab bera olmasa — javobgar boʻladi. Javobgarlik miqdori tashish qoidalariga muvofiq aniqlanadi.

Oldini olish mumkin boʻlmagan holatlar yuzaga kelganida tashuvchi javobgarlikdan ozod qilinadi.

Pochtani yoʻqotganlik, unga ziyon yetkazganlik yoki kechiktirganlik uchun — agar bu tashuvchi aybi bilan yuz bergan boʻlsa — tashuvchi Jahon pochta ittifoqining pochta qoidalari va hujjatlariga muvofiq pochta joʻnatuvchilar yoki pochtani oluvchilar oldida aloqa organlari belgilaydigan miqdorda javobgar boʻladi.

Tashuvchining yoʻlovchilar, yuk joʻnatuvchilar yoki qabul qiluvchilar bilan ushbu Kodeksda koʻzda tutilgan javobgarlik miqdorini kamaytirish toʻgʻrisidagi barcha kelishuvlari gʻayriqonuniydir.

Tashuvchi oʻz masʼuliyati miqdorini ushbu Kodeks yoki Oʻzbekiston Respublikasining xalqaro shartnomalarida koʻzda tutilgan miqdorlardan yuqori qilib belgilab, shartnoma tuzishga haqlidir.

Tashuvchi, yoʻlovchi, yuk joʻnatuvchi va oluvchilarning mulkiy javobgarliklari uchun asos sifatida xizmat qilishi mumkin boʻlgan holatlar tijorat hujjati bilan guvohlantiriladi. Tijorat hujjati tuzish tartibi hamda tijorat hujjati tuzishni taqozo qilmaydigan holatlar tartibi tashish qoidalari bilan belgilanadi.

Quyidagi holatlarni tasdiqlash uchun yuk, qoʻl yuki yoki pochta topshirilganda tijorat hujjati tuziladi:

a) topshirilgan yukning nomi, ogʻirligi yoki yuk va pochtaning oʻrinlari soni natura holida tashish hujjatlarida koʻrsatilgan maʼlumotlarga toʻgʻri kelmasa;

b) yukka zarar yetkazilsa;

v) qoʻl yukiga zarar yoki kamomad yetkazilsa;

g) pochtaga zarar yoki kamomad yetkazilsa;

d) hujjatsiz yuk, qoʻl yuki, pochta, shuningdek yuksiz, qoʻl yukisiz yoki pochtasiz hujjatlar topilganda.

Yoʻlovchi, qoʻl yuki, yuk yoki pochtani tashish yuzasidan tashuvchiga nisbatan daʼvo qoʻzgʻatishdan oldin uning oldiga talab qoʻyilishi shart, aviatsiya halokati natijasida yoʻlovchining oʻlimi yoki sogʻligʻiga zarar yetishi bilan bogʻliq hollar bundan mustasno.

Daʼvogarning xohishiga koʻra talablar tashuvchiga parvoz boshlangan yoki tugagan aeroportda, yoxud tashuvchining vakiliga bildiriladi.

Bevosita aralash transportlarda tashishdan kelib chiqadigan talablar:

a) agar tashishning soʻnggi manzili aeroport boʻlsa – aviatsiya korxonasiga;

b) agar tashishning soʻnggi manzili temir yoʻl yoki avtomobil stansiyasi, bandargoh yoki port boʻlsa – tegishli transport tashkilotiga taqdim etiladi.

Tashuvchiga talab qoʻyish va daʼvo qoʻzgʻatish huquqiga:

a) qoʻl yuki tashish kechiktirilgan, kamomadlangan, zararlangan yoki yoʻqotilgani hollarda – yoʻlovchi yoki uning vakolatli shaxsi – qoʻl yuki pattasi va tijorat hujjatini koʻrsatib;

b) yuk yoʻqotilganda:

— yukni qabul qiluvchi — tashuvchi tomonidan yuk joʻnatuvchiga berilgan va yuk kelmaganligi toʻgʻrisida yuk kutilgan aeroport belgisi qoʻyilgan yuk xatini, bunday hujjatni koʻrsatishning iloji boʻlmasa, — yuk haqini toʻlaganlik haqida hujjat va yuk kutilgan aeroportning yuk kelmaganligi toʻgʻrisida belgisi qoʻyilgan tashuvchining yuk joʻnatilganligi toʻgʻrisidagi maʼlumotnomasini koʻrsatib;

— yuk joʻnatuvchi — oʻziga berilgan yuk xatini koʻrsatib;

v) yukka zarar yoki kamomad yetkazilganda — yukni qabul qiluvchi — yukka qoʻshib yuborilgan yuk xati va tijorat hujjatini koʻrsatib;

g) yuk eltib berish kechiktirilganda — yukni qabul qiluvchi — yukka qoʻshib yuborilgan yuk xatini koʻrsatib;

d) pochta kechiktirilgani, kamomadi, zarar yetkazilgani yoki yoʻqotilgani uchun — pochta moʻljallangan manzil aloqa korxonasi;

e) tashuvchi tashabbusi bilan havoda tashish shartnomasi kuchi toʻxtatilganda — yoʻlovchi, yukni oluvchi, yukni joʻnatuvchi ega boʻladi.

Agar tashuvchining xodimlari tijorat hujjati tuzishdan bosh tortgan, ularning bu harakati ustidan yuk joʻnatuvchi yoki yukni qabul qiluvchi shikoyat qilganligi tasdiqlangan taqdirda, tijorat hujjati yoʻqligi talab qoʻyish yoki daʼvo qoʻzgʻatish huquqidan mahrum qila olmaydi.

Mamlakat ichkarisidagi tashishlarda tashuvchiga olti oylik muddat ichida, jarima toʻlanishi toʻgʻrisidagi daʼvolar esa — 45 kun ichida taqdim etilishi mumkin.

Koʻrsatilgan muddat hisobi:

a) qoʻl yuki, yuk yoki pochta kamomadini yoxud yetkazilgan zararni qoplash, shuningdek qoʻl yuki, yuk yoki pochta kechiktirilganligi uchun qoʻyiladigan talablar boʻyicha — ular berilgan kundan boshlab;

b) yoʻqotilgan yuk badalini qoplash haqidagi talablar boʻyicha — yuk yetkazib berish uchun moʻljallangan muddatdan 10 kun oʻtgach;

v) yoʻqotilgan qoʻl yuki yoki pochta badalini qoplash haqidagi talablar boʻyicha — yetkazib berish muddati oʻtgandan soʻng;

g) boshqa barcha hollarda — talab qilish uchun asos boʻla oladigan voqea roʻy bergan kundan eʼtiboran boshlanadi.

Talab qilish muddati tugaganidan soʻng ham, agar tashuvchi koʻrsatilgan sabab uzrli deb hisoblasa, talablarni koʻrib chiqish uchun qabul qilishga haqlidir.

Qoʻl yuki yoki yuk eʼtiroz bildirilmasdan qabul qilingan taqdirda, agar oʻzga holat tasdiqlanmagan boʻlsa, ular tegishli holatda va tashish hujjatlariga muvofiq yetkazib berilgan deb hisoblanadi.

Qoʻl yuki yoki yukka zarar yetkazilgan taqdirda, uni olishga huquqi boʻlgan shaxs zarar aniqlangani haqida zudlik bilan, ammo qoʻl yuki olingan kundan keyingi 7 kun hamda yuk olingan kundan keyingi 14 kundan kech boʻlmagan muddat ichida tashuvchiga talabnoma taqdim etish lozim. Yetkazib berish kechiktirilgan taqdirda, qoʻl yuki yoki yuk oluvchiga berilgan kundan boshlab 21 kun ichida talab qoʻyilishi lozim.

Qoʻl yuki (yuk) yoʻqotilgani taqdirda tashuvchiga talablar havo kemasining belgilangan manzilga qoʻnganidan yoki tashish toʻxtatilgan kundan keyingi ikki yil davomida qoʻyilishi lozim. Koʻrsatilgan muddatlarda bildirilgan yozma talabnoma boʻlmasa, tashuvchiga nisbatan daʼvo qoʻzgʻatilishi mumkin emas.

Tashuvchi talabni koʻrib chiqishi va uning qondirilganligi yoki rad etilganligi haqida uch oy ichida xabar qilishi shart, bevosita aralash havo yoʻllarida tashishga doir talablar uchun bu muddat olti oydan, jarima toʻlash toʻgʻrisidagi daʼvolar uchun esa 45 kundan iborat.

Tashuvchiga nisbatan qoʻyilgan tashishga taalluqli daʼvo havo kemasining belgilangan manzilga qoʻngan, qoʻnishi lozim boʻlgan yoki parvozi toʻxtatilgan kundan keyin ikki yil ichida daʼvogar istagan joyda: tashuvchi joylashgan yerda, tashuvchining tashishga doir shartnoma tuzgan vakolatxonasi bor joyda yoki parvoz tugashi belgilangan manzildagi tegishli sudda qabul qilinadi.

Aviatsiya ishlariga doir shartnomaga binoan tomonlardan biri (ekspluatant) ikkinchi tomon (buyurtmachi) uchun bir yoki bir necha havo kemasida shartnomalarda nazarda tutilgan muddat, hajm va shartlarda aviatsiya ishlari bajarishni oʻz zimmasiga oladi.

Ekspluatant va buyurtmachi aviatsiya ishlariga doir shartnoma tuzish vaqtida shartnoma tariflarini belgilashga haqlidirlar. Ruxsatnoma bergan organ aviatsiya ishlarining ayrim turlari boʻyicha tariflar belgilashi va ularni qoʻllash yuzasidan qoidalar ishlab chiqishi mumkin.

Oʻzbekiston Respublikasi hududida aviatsiya ishlari Aviatsiya maʼmuriyati beradigan ruxsatnomalar asosida ajnabiy ekspluatantlar, shuningdek birgalikdagi korxonalar tomonidan bajarilishi mumkin.

Bunda ana shu ekspluatantlar oʻzlarining xususiy havo kemalaridan, shu jumladan tegishli xorijiy davlatda roʻyxatdan oʻtkazilgan havo kemalaridan ham, Oʻzbekiston Respublikasining ijaraga olingan havo kemalaridan ham foydalanishlari mumkin. Oʻzbekiston Respublikasi hududida aviatsiya ishlarini bajaruvchi ajnabiy ekspluatantlar va birgalikdagi korxonalarga nisbatan ushbu Kodeksning tegishli qoidalari toʻliq tatbiq etiladi.

Konkret turdagi aviatsiya ishlari uchun tegishli ruxsatnoma olgan Oʻzbekiston Respublikasining ekspluatantlari xorijiy davlat hududida aviatsiya ishlari bajarishlari mumkin.

Buyurtmachi oʻz xodimlari va aviatsiya ishlarini bajarish yoki oʻz buyurtmasiga binoan chipta sotib olmay tashish amalga oshirilayotgan vaqtda texnologiya jarayonini taʼminlash bilan bogʻliq shaxslarni sugʻurta qilishi shart.

Ekspluatant aviatsiya ishlari bajarilishi bilan bogʻliq holda yetkazilishi mumkin boʻlgan zararni qoplash boʻyicha oʻz javobgarligini sugʻurta qilishi shart.