Ushbu Qonun O‘zbekiston Respublikasi hududida chet el investitsiya faoliyatini amalga oshirayotgan chet ellik investorlar huquqlarining kafolatlarini va ularni himoya qilish choralarini belgilaydi.

Ushbu Qonunning asosiy vazifalari quyidagilardan iborat:

chet ellik investorlar huquqlarining kafolatlari va ularni himoya qilish bo‘yicha kompleks choralarni shakllantirish;

chet ellik investorlar va chet el investitsiyalarining ayrim toifalari uchun qo‘shimcha kafolatlar berish shart-sharoitlarini va ularni himoya qilish choralarini belgilash.

Chet ellik investorlar huquqlarining kafolatlarini berish va ularni himoya qilish choralarini amalga oshirish bilan bog‘liq munosabatlar ushbu Qonun, “Chet el investitsiyalari to‘g‘risida”gi O‘zbekiston Respublikasi Qonuni va boshqa qonun hujjatlari bilan tartibga solinadi.

Agar O‘zbekiston Respublikasining xalqaro shartnomasida chet ellik investorlar huquqlarining kafolatlari va ularni himoya qilish choralari to‘g‘risidagi qonun hujjatlaridagidan boshqacha qoidalar belgilangan bo‘lsa, u holda xalqaro shartnoma qoidalari qo‘llaniladi.

Davlat O‘zbekiston Respublikasi hududida investitsiya faoliyatini amalga oshiruvchi chet ellik investorlarning huquqlarini kafolatlaydi va himoya qiladi.

O‘zbekiston Respublikasi xalqaro shartnomalarining amalga oshirilishi ta’minlanishini hisobga olgan holda fuqaroligi, yashash joyi, diniy e’tiqodi, iqtisodiy faoliyati qayerda amalga oshirayotganligiga, shuningdek investorlar yoki investitsiyalarning qaysi mamlakatga mansubligiga qarab chet ellik investorlarning kamsitilishiga yo‘l qo‘yilmaydi.

Qonun hujjatlari, shu jumladan idoraviy normativ hujjatlar, agar ularning ijrosi chet ellik investorga yoki chet el investitsiyalariga zarar yetkazsa, ular orqaga qaytish kuchiga ega emas.

Agar O‘zbekiston Respublikasining keyingi qonun hujjatlari investitsiyalash shart-sharoitlarini yomonlashtirsa, unda chet ellik investorlarga nisbatan investitsiyalash sanasida amal qilgan qonun hujjatlari investitsiyalash paytidan boshlab o‘n yil mobaynida qo‘llaniladi. Chet ellik investor o‘z xohishiga ko‘ra yangi qonun hujjatlarining investitsiyalash shart-sharoitlarini yaxshilaydigan qoidalarini qo‘llash huquqiga egadir.

Quyidagilarni nazarda tutgan holda qonun hujjatlariga o‘zgartish va qo‘shimchalar kiritish, shuningdek O‘zbekiston Respublikasining yangi qonun hujjatlarini qabul qilish investitsiyalash shart-sharoitlarini yomonlashtirish hisoblanadi:

chet ellik investorga to‘lanadigan dividendlar tarzida olinadigan daromadlar bo‘yicha foyda solig‘i miqdorining (stavkasining) ko‘paytirilishi;

chet ellik investorning O‘zbekiston Respublikasi hududidan tashqariga o‘tkaziladigan daromadini (foydasini) o‘z mamlakatiga qaytarish tartib-taomilini murakkablashtiruvchi yoki ularning miqdorini kamaytiruvchi qo‘shimcha talablarning joriy etilishi, bundan chet el investitsiyalari ishtirokidagi korxonaning to‘lovga qobiliyatsizligi va bankrotligi yoki kredit beruvchilarning huquqlarini himoya qilish, chet ellik investor — jismoniy shaxs sodir etgan jinoyat yoki ma’muriy huquqbuzarlik hollarida yoxud sud yoki hakamlikning hal qiluv qaroriga muvofiq mablag‘larni o‘z mamlakatiga qaytarishni to‘xtatib turishning boshqa zarurati bo‘lganda vakolatli davlat organi tomonidan chet ellik investorning mablag‘larini qonun hujjatlarini kamsitmaydigan tarzda qo‘llash sharoitida o‘z mamlakatiga qaytarishni to‘xtatib turish hollari mustasno;

investitsiyalashni amalga oshirish hajmlariga nisbatan miqdoriy cheklashlarning va investitsiyalar miqdori bo‘yicha boshqa qo‘shimcha talablarning, shu jumladan chet el investitsiyalari ishtirokidagi korxonalarda chet el investitsiyalarining eng kam miqdorini ko‘paytirish tarzida, joriy etilishi;

chet ellik investorning korxonalar ustav fondlarida (ustav kapitallarida) ulush bilan ishtirok etishi bo‘yicha cheklashlarning joriy etilishi;

chet ellik investorlarning — jismoniy shaxslarning vizalarini rasmiylashtirish va uzaytirish borasida qo‘shimcha tartib-taomillarning, shuningdek chet el investitsiyalarini amalga oshirish bo‘yicha boshqa qo‘shimcha talablarning joriy etilishi.

Ushbu moddaning to‘rtinchi va beshinchi qismlari qoidalarini qo‘llash tartibi O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilanadi.

Chet el investitsiyalari, avvalo xususiy investitsiyalar bo‘yicha barcha shartnomalar, ular bajarilishining qat’iy kafolatlarini ta’minlash borasida, O‘zbekiston Respublikasi Hukumati vakolat bergan tegishli organlarining nazorati ostida turadi.

Davlat boshqaruv organlari va davlat hokimiyati mahalliy organlari chet ellik investorlarning O‘zbekiston Respublikasi qonun hujjatlariga muvofiq amalga oshirilayotgan xo‘jalik faoliyatiga aralashishga haqli emas.

Davlat boshqaruv organlari va davlat hokimiyati mahalliy organlari o‘zlarining qonuniy vakolatlaridan foydalanish paytida chet ellik investor qonun hujjatlarini buzganligini aniqlasalar, ular faqat vakolatlari bo‘lgan hamda muayyan qoidabuzarlikni bartaraf etish bilan bevosita bog‘liq choralarnigina ko‘rishlari mumkin. Davlat boshqaruv organlari yoki davlat hokimiyati mahalliy organlari qoidabuzarlik mavjudligi faktidan chet ellik investorning boshqa qonuniy faoliyatiga aralashish yoki faoliyatini cheklab qo‘yish uchun asos sifatida foydalanishi mumkin emas.

Ushbu modda xalqaro huquqning umum e’tirof etilgan prinsiplariga muvofiq belgilanadigan, O‘zbekiston Respublikasining milliy xavfsizligi manfaatlari himoya qilinishini ta’minlashga bevosita bog‘liq bo‘lgan qonun hujjatlarini qabul qilish, ularga qo‘shimchalar kiritish yoki ularni bekor qilishga nisbatan tatbiq etilmaydi.

Chet ellik investorlarni himoya qilishning umumiy kafolatlari va choralari bilan bir qatorda qonun hujjatlarida qo‘shimcha, shu jumladan sheriklar tomonidan chet ellik investorlar oldidagi o‘z majburiyatlarining so‘zsiz bajarilishini ta’minlovchi kafolatlar va ularni himoya qilish choralari nazarda tutilishi mumkin.

Chet ellik investorlarga qo‘shimcha kafolatlar va ularni himoya qilish choralari har bir muayyan holda, ya’ni:

barqaror iqtisodiy o‘sishni, mamlakat iqtisodiyotida ilg‘or tuzilmaviy o‘zgarishlar ro‘y berishini ta’minlovchi ustuvor tarmoqlarga investitsiyalar kiritilayotganda;

yuqori zamonaviy texnologiyalarni joriy etishga va yuqori texnologik ishlab chiqarishlarni rivojlantirishga investitsiyalar kiritilayotganda;

respublikaning eksport imkoniyati mustahkamlanishi va kengayishini, respublika jahon xo‘jalik aloqalariga integratsiyalashuvini ta’minlovchi ustuvor loyihalarga investitsiya kiritilayotganda;

amalga oshirilishi xomashyo va materiallarni qayta ishlashga, iste’mol tovarlari ishlab chiqarish va xizmatlar ko‘rsatishga, aholini ish bilan ta’minlashga qaratilgan kichik tadbirkorlik sohasidagi loyihalarga investitsiyalar kiritilayotganda berilishi mumkin.

Chet ellik investorlarga qo‘shimcha kafolatlar va ularni himoya qilish choralari O‘zbekiston Respublikasi Hukumati tomonidan kafolat berishni, investitsiya loyihalarini moliyaviy ta’minlashda ko‘maklashishni, maxsus soliq va to‘lov rejimi yaratilishini, loyihalar ro‘yobga chiqarilishining davlat monitoringi amalga oshirilishini tashqi muhandislik-kommunikatsiya tarmoqlarini ta’minlashni hamda qonun hujjatlariga muvofiq boshqa choralarni o‘z ichiga olishi mumkin.

Chet ellik investorlarga qo‘shimcha kafolatlar va ularni himoya qilish choralari O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining yoki O‘zbekiston Respublikasi Hukumatining qarorlari asosida berilib, ularda, xususan, chet el investitsiyalarini kiritish, ulardan foydalanish va ularning o‘rni qoplanishini ta’minlash shartlari hamda tartibi va (yoki) O‘zbekiston Respublikasi Hukumati va chet ellik investor o‘rtasida qonun hujjatlarida nazarda tutilgan tartibda tuziladigan investitsiya shartnomalarini, ularda chet ellik investorning investitsiya majburiyatlarini mustahkamlagan holda, tasdiqlash nazarda tutiladi.

O‘zbekiston Respublikasidagi chet el investitsiyalari va chet ellik investorlarning boshqa aktivlari davlat mulkiga aylantirilmaydi.

Chet el investitsiyalari va chet ellik investorlarning boshqa aktivlari rekvizitsiya qilinmaydi, tabiiy ofatlar, falokatlar, epidemiyalar, epizootiya hollari bundan mustasno.

Rekvizitsiya to‘g‘risidagi qaror:

ko‘rsatilgan hollardan kelib chiquvchi vazifalarni hal etish uchun zarur bo‘lgan investitsiyalar yoki boshqa aktivlarning eng kam miqdori cheklanadigan;

kamsitilmaydigan asosda va qonun hujjatlarida belgilangan tartibda amalga oshiriladigan;

yetkazilgan zararga monand ravishda tovon to‘lanadigan rekvizitsiya bo‘yicha, talablarga rioya etilgan holda, O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan qabul qilinadi. Davlat ko‘rsatib o‘tilgan tovon to‘lovlari o‘z vaqtida amalga oshirilishiga kafil bo‘ladi.

Chet ellik investor sud va hakamlik tartibida quyidagilar bo‘yicha, xususan:

rekvizitsiyani amalga oshirish uchun qo‘llanayotgan maqsadning qonuniyligi;

rekvizitsiya miqdori;

rekvizitsiya qilinadigan investitsiyalar va boshqa aktivlar bahosi;

to‘lanishi kerak bo‘lgan tovon to‘lovlarining mosligi;

rekvizitsiyani amalga oshirish paytida davlat boshqaruv organlari va davlat hokimiyati mahalliy organlari rioya qilgan tartib yuzasidan bahslashishga haqli.

Chet ellik investorning O‘zbekiston Respublikasida olgan daromadlari chet ellik investorning xohishiga ko‘ra, O‘zbekiston Respublikasi hududida reinvestitsiya qilinishi yoki boshqa har qanday usulda ishlatilishi mumkin.

Chet el investitsiyalari ishtirokidagi korxonalar qonun hujjatlariga muvofiq quyidagi huquqlarga ega:

O‘zbekiston Respublikasi hududida, shuningdek undan tashqarida har qanday valyutada, har qanday bankda hisobvaraqlar ochish, ulardan foydalanish va ularni tasarruf etish;

chet el valyutasida ssudalar olish va uni qaytarish.

Chet el investitsiyalari ishtirokidagi korxonalarning hisobvaraqlaridagi mablag‘lardan foydalanishni cheklash yoxud mablag‘larni majburiy olish davlat boshqaruv organlari va davlat hokimiyati mahalliy organlari tomonidan faqat qonunda belgilangan tartibda amalga oshirilishi mumkin.

Chet ellik investorlarga chet el valyutasidagi pul mablag‘larini O‘zbekiston Respublikasiga va undan tashqariga, ular soliqlar hamda boshqa majburiy to‘lovlarni O‘zbekiston Respublikasi qonun hujjatlarida belgilangan tartibda to‘lashi sharti bilan, biron-bir cheklashsiz erkin o‘tkazish kafolatlanadi. Bunday o‘tkazishlar quyidagilarni o‘z ichiga oladi:

chet el investitsiyalarini saqlab turish yoxud ko‘paytirish uchun boshlang‘ich va qo‘shimcha summalarni;

investitsiyalarni amalga oshirishdan tushgan daromadlarni;

yetkazilgan zararni qoplash uchun tovon sifatida ushbu Qonunga muvofiq olingan mablag‘larni;

shartnomalarni ijro etish tartibida amalga oshirilgan to‘lovlarni;

chet el investitsiyalarining hammasini yoki bir qismini sotishdan kelgan tushumni;

nizoni hal qilish, shu jumladan sud yoki hakamlikning har qanday hal qiluv qarori tufayli vujudga keluvchi to‘lovlarni;

xodimlarga to‘lanadigan ish haqini va boshqa to‘lovlarni;

qonun hujjatlariga muvofiq boshqa manbalardan olingan mablag‘larni.

Xalqaro huquq normalariga muvofiq, davlat chet el investitsiyalari ishtirokidagi korxonaning to‘lovga qobiliyatsizligi va bankrotligi yoki kredit beruvchilarning huquqlarini himoya qilish, chet ellik investor — jismoniy shaxs sodir etgan jinoiy qilmish yoki ma’muriy huquqbuzarlik hollarida yoxud sud yoki hakamlikning hal qiluv qaroriga muvofiq mablag‘larni o‘z mamlakatiga qaytarishni to‘xtatib turishning boshqa zarurati bo‘lganda chet ellik investorning mablag‘larini qonun hujjatlarini kamsitmaydigan tarzda qo‘llash sharoitida o‘z mamlakatiga qaytarishni to‘xtatib turishi mumkin.

Chet ellik investor O‘zbekiston Respublikasidagi investitsiya faoliyatini qonun hujjatlarida belgilangan tartibda to‘xtatish huquqiga ega.

Chet ellik investor investitsiya faoliyatini to‘xtatganidan keyin investitsiya faoliyatini to‘xtatish natijasida olingan o‘z aktivlarini, chet ellik investorning O‘zbekiston Respublikasi yoxud boshqa kreditorlar oldidagi majburiyatlarini bajarish uchun zarar yetkazmagan holda, pul yoxud natura shaklida o‘z mamlakatiga erkin qaytarish huquqiga ega.

Chet ellik investorlar o‘zlarining manfaatlariga biron-bir tarzda daxl qiluvchi qonun hujjatlari, shu jumladan idoraviy normativ hujjatlar, shuningdek sudning hal qiluv qarorlaridan erkin foydalana olishlari, O‘zbekiston Respublikasi qonun hujjatlarida bevosita nazarda tutilgan hollarda esa – bunday hujjatlar e’lon qilinishi shart.

Davlat boshqaruv organlari va davlat hokimiyati mahalliy organlari chet ellik investorlarning so‘rovlariga ko‘ra ularni qiziqtirgan axborotni qonun hujjatlarida nazarda tutilgan tartibda berishlari shart.

Chet el investitsiyalari bilan bevosita yoki bilvosita bog‘liq nizo (investitsiyaga oid nizo), taraflar kelishuviga ko‘ra, ular o‘rtasidagi maslahatlashuvlar orqali hal etilishi mumkin. Agar taraflar kelishilgan hal qiluvga erisha olmasalar, bunday nizo O‘zbekiston Respublikasining iqtisodiy sudi tomonidan yoxud hakamlik vositasida investitsiyaga oid nizolarni hal etishga doir O‘zbekiston Respublikasi qo‘shilgan xalqaro shartnomalarning (bitimlar va konvensiyalarning) qoidalari va tartibotiga muvofiq hal etilishi lozim.

Investitsiyaga oid nizoga jalb etilgan taraflar o‘zaro kelishuvga ko‘ra bunday nizoni ko‘rib chiquvchi organni, shuningdek investitsiyaga oid nizo bo‘yicha hakamlik sudlovini amalga oshiruvchi mamlakatni aniqlashlari mumkin.

Chet ellik investorlarning O‘zbekiston Respublikasi hududidagi investitsiya faoliyati bilan bog‘liq bo‘lmagan nizolarni O‘zbekiston Respublikasining qonun hujjatlariga muvofiq hal qilinadi, shartnomada nizolarni hal qilishning xalqaro huquq normalariga muvofiq o‘zga tartibi nazarda tutilgan hollar bundan mustasnodir.

Chet ellik investorlar huquqlarining kafolatlari va ularni himoya qilish choralari to‘g‘risidagi qonun hujjatlari buzilgan taqdirda, chet ellik investor yetkazilgan zarar uchun sud tartibida shunga monand tovon olish huquqiga ega.

Davlat boshqaruv organlari yoki davlat hokimiyati mahalliy organlari tomonidan chet ellik investorlarning huquqlarini kamsituvchi normativ hujjatlar qabul qilingan taqdirda, shuningdek ular chet ellik investorlarning xo‘jalik faoliyatiga g‘ayriqonuniy aralashgan hollarda yetkazilgan zarar shu organlar tomonidan sud tartibida qoplanadi.

Chet ellik investorlar huquqlarining kafolatlari va ularni himoya qilish choralari to‘g‘risidagi qonun hujjatlarini buzgan davlat boshqaruv organlari yoki davlat hokimiyati mahalliy organlarining mansabdor shaxslari belgilangan tartibda javobgar bo‘ladilar.

Mazkur Qonunning qoidalari bilan O‘zbekiston Respublikasining boshqa qonun hujjatlari yoki O‘zbekiston Respublikasining xalqaro shartnomalari o‘rtasida biron-bir nomuvofiqlik bo‘lgan holda, chet ellik investorlar uchun birmuncha qulay bo‘lgan qoidalar ustuvor kuchga ega bo‘ladi.

Mazkur Qonun kuchga kirgunga qadar O‘zbekiston Respublikasida amalga oshirilgan chet el investitsiyalariga nisbatan, mazkur Qonunning chet ellik investorga ko‘proq qulaylik yaratib beradigan qismigina qo‘llaniladi.