O‘zbekiston Respublikasining “Qimmatli qog‘ozlar bozori to‘g‘risida”gi va “Birja va birja faoliyati to‘g‘risida”gi Qonunlari, shuningdek, Vazirlar Mahkamasining 1996-yil 30-martdagi 126-sonli qarori bilan tasdiqlangan O‘zbekiston Respublikasi Davlat raqobat qo‘mitasi huzuridagi Qimmatli qog‘ozlar bozorini muvofiqlashtirish va rivojlantirish markazi to‘g‘risidagi nizomga muvofiq buyuraman:

1. Qimmatli qog‘ozlar bozorida investitsiya vositachisi faoliyati to‘g‘risidagi nizom ilovaga muvofiq tasdiqlansin.

2. Mazkur buyruq O‘zbekiston Respublikasi Adliya vazirligida davlat ro‘yxatidan o‘tkazilgan kundan boshlab o‘n kun o‘tgandan keyin kuchga kiradi.

3. Ushbu buyruq kuchga kirgan kundan boshlab 1997-yil 25-martda Davlat mulki qo‘mitasi huzuridagi Qimmatli qog‘ozlar bozori faoliyatini muvofiqlashtirish va nazorat qilish markazi tomonidan tasdiqlangan Investitsiya vositachilari to‘g‘risidagi nizom (ro‘yxat raqami 326, 2-aprel 1997-yil), shuningdek 2000-yil 20-oktabrdagi 10-2000-sonli (10.11.2001-yildagi ro‘yxat raqami 326-1), Davlat mulki qo‘mitasi huzuridagi Qimmatli qog‘ozlar bozori faoliyatini muvofiqlashtirish va nazorat qilish markazi tomonidan tasdiqlangan Investitsiya vositachilari to‘g‘risidagi nizomga 1-sonli o‘zgartirish va qo‘shimchalar o‘z kuchini yo‘qotgan deb tan olinsin.

Ushbu Nizom O‘zbekiston Respublikasining Fuqarolik kodeksi, O‘zbekiston Respublikasi “Qimmatli qog‘ozlar bozori to‘g‘risida”gi Qonuni va O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 1994-yil 8-iyundagi 285-sonli “Toshkent” Respublika fond birjasining samarali faoliyat ko‘rsatishini va qimmatli qog‘ozlar bozori infrastrukturasini rivojlantirish bo‘yicha chora-tadbirlari to‘g‘risidagi qarori bilan qimmatli qog‘ozlar bozorida investitsiya vositachilarining faoliyatini tartibga soladi.

1. Mazkur Nizom maqsadlarida quyidagi asosiy tushunchalar qo‘llaniladi:

investitsiya vositachisi — mijozning topshirig‘iga binoan, mijoz nomidan va uning hisobidan qimmatli qog‘ozlarga doir bitimlar hamda operatsiyalarni amalga oshiruvchi qimmatli qog‘ozlar bozorining professional ishtirokchisi;

broker — fond birjasining a’zosi bo‘lgan, mijoz topshirig‘iga asosan va uning hisobidan birja bitimlari tuzuvchi investitsiya vositachisi;

diler — fond birjasining a’zosi bo‘lgan o‘z nomidan va o‘z hisobidan birja bitimlari tuzuvchi investitsiya vositachisi;

mijoz — qimmatli qog‘ozlar bozorida investitsiya vositachisining xizmatlaridan foydalanuvchi deponent yoki boshqa shaxs;

manfaatlar to‘qnashuvi – investitsiya vositachisi va (yoki) mexnat yoki fuqarolik-huquqiy shartnomasi asosida o‘z faoliyatini olib boruvchi uning ishchilari (bundan keyin — ishchilar), va investitsiya vositachisi mijozining o‘rtasidagi investitsiya vositachisi va (yoki) uning ishchilarining mijozga zarar keltiruvchi va mijoz uchun salbiy oqibatlarga olib keluvchi harakatlari (harakatsizligi) natijasidagi mulkiy va boshqa manfaatlarining to‘qnashuvi;

qimmatli qog‘ozlar bozorini tartibga solish bo‘yicha vakolatli davlat organi — O‘zbekiston Respublikasi Kapital bozorini rivojlantirish agentligi.

1¹. Bank faoliyatini amalga oshirish uchun litsenziyaga ega tijorat banklari va sug‘urta faoliyatini amalga oshirish uchun litsenziyaga ega sug‘urtalovchilar qimmatli qog‘ozlar bozorida investitsiya vositachisi sifatida professional faoliyatni amalga oshirish huquqiga ega. Bunda, tijorat banklari va sug‘urtalovchilar tomonidan qimmatli qog‘ozlar bozorida professional faoliyatni amalga oshirish uchun alohida litsenziya olish talab qilinmaydi.

2. Investitsiya vositachisi qimmatli qog‘ozlar bozorida professional faoliyatni amalga oshirishda:

mijozlarning qimmatli qog‘ozlarni sotib olish va sotishga buyurtma berish, o‘tkazish borasidagi topshiriqlarini vijdonan hamda ularning kelib tushishi tartibida bajarishi;

mijozlarga shartnoma tuzish va ijro etish bilan bog‘liq barcha kerakli ma’lumotlarni yetkazishga, tuzilgan bitimlar va qilingan operatsiyalar bo‘yicha mijozlarga hisobot berishi;

manfaatlar to‘qnashuvida, shu jumladan dilerlik operatsiyalarini qo‘shib olib borish bilan bog‘liq bo‘lgan holatlarda, mijozga nizo kelib chiqishi haqida darhol xabardor qilish va uni mijoz foydasiga hal qilish uchun barcha zarur choralarni ko‘rishi;

investitsiya vositachisi tomonidan tegishli topshiriq olinguniga qadar mijoz xabardor qilinmagan investitsiya vositachisi va uning mijozi o‘rtasida manfaatlar to‘qnashuvi natijasida yuzaga kelgan zararni o‘rnini qoplashi;

mijozlar topshirig‘i asosidagi bitimlarni investitsiya vositachisining o‘z dilerlik operatsiyalariga nisbatan ustivor ravishda amalga oshirishi;

mijozni qimmatli qog‘ozlarga doir bitimlar va topshiriqlarni bilan bog‘liq tavakkalchiliklar haqida xabardor qilishi;

mijozlarga qimmatli qog‘ozlar savdosi tashkilotchilarining qoidalariga muvofiq, qimmatli qog‘ozlarni mustaqil ravishda sotib olish va sotish imkonini berishi, bunda bitimlarning oqibatlari uchun investitsiya tavakkalchiliklari bo‘yicha javobgarlik mijozlarning o‘zlariga yuklanadi;

qimmatli qog‘ozlarning uyushgan savdosida amalga oshiriladigan qimmatli qog‘ozlar bilan operatsiyalarda, qimmatli qog‘ozlar savdosining tashkilotchilari qoidalariga rioya qilishi;

qimmatli qog‘ozlar bilan operatsiyalarning ichki hisobini yuritish, shuningdek qimmatli qog‘ozlar bozorini tartibga solish bo‘yicha vakolatli davlat organining normativ-huquqiy hujjatlariga, o‘z tartib-taomillariga va qoidalariga muvofiq ichki nazoratni tashkil etishi va amalga oshirishi;

o‘z mablag‘larining miqdori qimmatli qog‘ozlar bozorini tartibga solish bo‘yicha vakolatli davlat organi tomonidan belgilangan o‘z mablag‘larini yetarli darajada bo‘lishlik meyyoriga muvofiqligini ta’minlashi;

xar bir mijozning qimmatli qog‘ozlari va pul mablag‘lari hisobini yuritishi, qimmatli qog‘ozlarga doir bitimlar va operatsiyalarni mijoz bilan tuzilgan shartnomaga muvofiq amalga oshirishi kerak;

nominal saqlovchi sifatida o‘z mijozlarining qimmatli qog‘ozlari bo‘yicha daromadlarni to‘liq va o‘z vaqtida, shu bilan birga qimmatli qog‘ozlar muomaladan chiqarilganda nominal qiymatini olishda yordam ko‘rsatishi kerak.

2¹. Investitsiya vositachilari emissiyaviy qimmatli qog‘ozlarning joylashtirilmagan qismini sotib olish majburiyatini olib yoki olmagan xolda emitent nomidan emissiyaviy qimmatli qog‘ozlarni sotish to‘g‘risida shartnomalar tuzishi mumkin;

3. Qimmatli qog‘ozlar bozorida investitsiya vositachisi sifatida professional faoliyatni amalga oshirishda:

a) tegishli litsenziyasiz qimmatli qog‘ozlarga doir bitimlarni tuzishi;

b) mijozlar bilan ularning qonunchilik hujjatlarida belgilangan huquqlarini cheklovchi shartnomalar tuzishi;

v) taqiqlangan bitimlar yoki qonun talablarining buzilishiga olib kelishi mumkin bo‘lgan bitimlarda ishtirok etishi;

g) investitsiya vositachiga tegishli bo‘lgan qimmatli qog‘ozlarning qiymati to‘liq to‘laguniga qadar ularga doir bitimlar tuzishi, bunda nettingdan foydalanish mustasno;

d) mijozlarga qimmatli qog‘ozlarga investitsiya qilishdan daromadni kafolatlashi;

e) mijozlarning qimmatli qog‘ozlarini joylashtirish bo‘yicha xizmatlar ko‘rsatishi, agar qimmatli qog‘ozlar bozorini tartibga solish bo‘yicha vakolatli davlat organi ushbu qimmatli qog‘ozlarni emissiyasini to‘xtatgan bo‘lsa;

j) qimmatli qog‘ozlar bozorida tegishli professional faoliyatni amalga oshirish uchun litsenziyaga ega bo‘lmagan qimmatli qog‘ozlar bozori ishtrokchilarining professional xizmatlaridan foydalangan holda qimmatli qog‘ozlar bilan bitimlar tuzishi (qimmatli qog‘ozlar bozorida professional faoliyat bilan shug‘ullanuvchi tijorat banklari va sug‘urtalovchi kompaniyalarning professional xizmatlaridan foydalanish holatlaridan tashqari);

z) mijozlarning qimmatli qog‘ozlar va investitsiya vositachining bank hisob-varaqasidagi mablag‘laridan mijoz topshirig‘isiz ishlatish, bunda shartnomada maxsus qayd etilgan hollar mustasno;

i) qimmatli qog‘ozlar bozorida hiyla-nayrang ishlatishi, mahfiy va insayder axborotdan foydalanishi;

k) qimmatli qog‘ozlar va ularga doir narxlar to‘g‘risida qasddan buzib ko‘rsatilgan axborotni taqdim etish orqali qimmatli qog‘ozlarni sotib olishga yoki sotishga undashi taqiqlanadi.

3¹. Mijozning talabiga binoan investitsiya vositachisi:

a) davlat ro‘yxatidan o‘tganligi to‘g‘risidagi hujjatdan ko‘chirma nusxasini;

b) investitsiya vositachisi sifatida qimmatli qog‘ozlar bozorida professinal faoliyatni amalga oshirish huquqini beruvchi litsenziyaning ko‘chirma nusxasini;

v) ustav fondi, o‘z mablag‘lari va zaxira fondi to‘g‘risida axborotlarni;

g) bitimlarni tuzish va boshqa xizmatlar uchun dilerlik (stavkalar) to‘lovi, komission mukofotlar va boshqa yig‘imlarning narxlari va to‘lovlarning miqdorini;

d) mijoz oladigan qimmatli qog‘ozlar chiqarilishining davlat ro‘yxatidan o‘tkazilganligi to‘g‘risidagi axborotlarni;

e) mijoz oladigan qimmatli qog‘ozlarning emissiya risolasidagi axborotlarni, shuningdek ushbu qimmatli qog‘ozlarning investor tomonidan ma’lumot taqdim etish to‘g‘risida talab qo‘yilgan sanadan oldingi olti hafta davomidagi narxlari haqidagi ma’lumotlarni;

j) qimmatli qog‘ozlarga doir o‘z nomidan va mijoz hisobidan amalga oshirilgan bitimlarning natijalari bo‘yicha hisobotni shartnomada kelishilgan muddatlar va shaklda taqdim etadi.

3². Investitsiya vositachisi qimmatli qog‘ozlar bozorini tartibga solish bo‘yicha vakolatli davlat organini ikki ish kuni ichida yozma shaklda:

bir chorak davomida faqat bir emitentning qimmatli qog‘ozlari bilan operatsiyalar amalga oshirilganligi to‘g‘risida;

bir emitentning qimmatli qog‘ozlari bilan bir martalik operatsiya, agar bu operatsiya bo‘yicha qimmatli qog‘ozlarning soni mazkur qimmatli qog‘ozlar umumiy sonining kamida 15 foizini tashkil etgan bo‘lsa, xabardor qiladi.

Investitsiya vositachisi O‘zbekiston Respublikasining qimmatli qog‘ozlar bozori to‘g‘risidagi qonunchilik hujjatlariga muvofiq boshqa axborotni ham oshkor qilishi shart.

3³. Investitsiya vositachisi tomonidan investitsiya vositachisi sifatidagi faoliyatni to‘xtatib turish, tugatish to‘g‘risida qaror qabul qilingan yoki u tugatilgan taqdirda, tegishli axborot qaror qabul qilingan paytdan e’tiboran ikki ish kuni ichida ommaviy axborot vositalarida va fond birjasining rasmiy veb-saytida e’lon qilinadi.

Investitsiya vositachisi sifatida o‘z faoliyatini to‘xtatib turayotgan, tugatayotgan yoki tugatilayotgan investitsiya vositachisida hisobi yuritilayotgan qimmatli qog‘ozlar mijozning qaroriga ko‘ra bir haftalik muddatda boshqa investitsiya vositachisiga o‘tkaziladi, bunday qaror mavjud bo‘lmagan taqdirda esa, qimmatli qog‘ozlarning egasi tanlagan investitsiya vositachisiga qimmatli qog‘ozlar bozorini tartibga solish bo‘yicha vakolatli davlat organi tomonidan belgilangan muddatlarda keyinchalik o‘tkazish uchun Qimmatli qog‘ozlar markaziy depozitariysiga (faoliyatni to‘xtatib turish hollari bundan mustasno) o‘tkaziladi.

Yuridik shaxsni — investitsiya vositachisini tugatish qimmatli qog‘ozlar bozorini tartibga solish bo‘yicha vakolatli davlat organi mazkur bandda ko‘rsatilgan harakatlar yakunlanganligini yozma ravishda tasdiqlaganidan keyingina amalga oshirilishi mumkin.

5. Broker mijozdan kuyidagi ma’lumotlarni taqdim etishni talab qilishga xaqli:

a) qimmatli qog‘ozlarni sotib olish bo‘yicha bitim tuzishda mijozning to‘lov qobiliyati;

b) qimmatli qog‘ozlarning va ularga bo‘lgan mulk huquqining mavjudligi — ularni sotish shartnomasini tuzishda;

v) qimmatli qog‘ozlarga uchinchi shaxslar oldida majburiyatlar yuklatilganligi yoki ushbu qimmatli qog‘ozlar taqdim etadigan huquqlarning amalga oshirilishi to‘htatilishi yoxud imkonsizligini keltirib chiqaruvchi emitentning moliyaviy-xo‘jalik faoliyati bilan bog‘liq mijozga ma’lum bo‘lgan vaziyatlarning mavjudligi;

g) mijozning layoqati – jismoniy shaxsning o‘z harakatlari bilan ega bo‘lish va fuqarolik huquqlarini amalga oshirish, o‘zi uchun fuqarolik burchlarini vujudga keltirish va ularni to‘liq yoki qisman bajarish layoqati;

d) mijozlar rahbarlarining vakolatlari — yuridik shaxslarning manfaatlarini ifodalash va ushbu yuridik shaxslar uchun huquqiy oqibatlarga olib keladigan harakatlarni amalga oshirishga qonuniy huquqqa egaligi;

e) brokerlik xizmatlari orqali bitimni amalga oshirishni hohlagan mijozning hisobvarag‘ida turgan qimmatli qog‘ozlar uchun to‘liq to‘lovni.

6. Uzaytirish imkoniyati bilan bir yilga tuziladigan shartnoma asosida investitsiya vositachisi mijozlarga:

mijozning nomidan va hisobidan brokerlik xizmatlarini;

o‘z nomidan, lekin mijozning xisobidan brokerlik xizmatlarini;

depozitar xizmatlar ko‘rsatadi.

Investitsiya vositachisi mijozga depo hisoblarini elektron shaklda va boshqa aloqa vositalari orqali ochishga, qimmatli qog‘ozlarni sotib olish va sotish bo‘icha buyurtmalarni qabul qilishga, shuningdek mijozlarga boshqa xizmatlar ko‘rsatishga haqli;

Broker, topshiriqni boshqa shaxsga o‘tkazilishi xollaridan tashqari (ishonib topshirish), unga berilgan topshiriqni shaxsan bajaradi. Brokerlarga bitimni amalga oshirishni ishonib topshirish faqat brokerlar uchun amal qiladi.

7. Brokerlik xizmatlarini amalga oshirish jarayonida, investitsiya vositachisi mijoz bilan tuzilgan shartnomaga asosan uyushgan savdolarda qimmatli qog‘ozlarni sotib olishi va sotishi uchun o‘z mijozlariga pul mablag‘lari va qimmatli qog‘ozlar ko‘rinishidagi karzni berishi mumkin.

7¹. Broker mijoz tomonidan unga berilgan pul mablag‘larini o‘z manfaatlari yo‘lida ishlatishga haqli, agarda bu ko‘rsatilgan mablag‘lar evaziga uning topshiriqlarini bajarishni yoki mijozning talabiga binoan ularni qaytarishni kafolatlovchi, mijoz bilan tuzilgan shartnomada nazarda tutilgan bo‘lsa.

7². Brokerga pul mablag‘larini o‘z manfaatlari yo‘lida ishlatish huquqini bergan mijozlarning pul mablag‘lari, shunday huquqni bermagan mijozlarning pul mablag‘lari turgan xisobvaraq (hisobvaraqlar)dan alohida hisobvaraq (xisobvaraqlar)da turishi kerak. Broker o‘z mablag‘larini ushbu xisobga o‘tkazishi mumkin emas, qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda ularni mijozlarga qaytarib berish va (yoki) mijozlarga qarz berish xollari bundan mustasno.

7³. Investitsiya vositachisi mijoz-norezident bilan tuzilgan shartnomaga asosan, qimmatli qog‘ozlarni sotib olish (sotish)da mijoz-norezidentning nomidan va hisobidan xorijiy valyutalarni sotib olish (sotish) uchun tijorat banklariga buyurtmalar topshirishga haqli.

8. Mijoz bilan tuziladigan shartnomada broker quyidagi barcha shartlarni nazarda tutishi kerak:

a) shartnoma turi;

b) xizmat turi — qimmatli qog‘ozlarni sotib olish yoki sotish, qimmatli qog‘ozlarga bo‘lgan huquqlarni hisobga olish, shunigdek, mijozning talabiga ko‘ra brokerning vakolatiga kiradigan boshqa qo‘shimcha xizmatlar;

g) qimmatli qog‘ozlar bilan bitimlar va operatsiyalarga doir huquq va majburiyatlarini o‘z zimmasiga olish bo‘yicha mijoz majburiyatlari;

d) qimmatli qog‘ozlarni o‘tkazish va ularni to‘lash muddati va usuli;

e) investitsiya vositachisiga vositachilik haqqining miqdori va uni to‘lash muddatlari;

j) tomonlar javobgarligi.

9. Tomonlar zarur deb hisoblagan shartnomaning boshqa shartlari tomonlarning ixtiyeriga ko‘ra belgilanadi.

10. Mijozning ko‘rsatmasi bo‘yicha bir nechta bitimlarni bajarish yoki bir nechta yuridik harakatlarni amalga oshirishda tomonlar pul mablag‘larini yoki qimmatli qog‘ozlarni mijoz tomonidan shartnoma bo‘yicha majburiyatlarini to‘liq bajarmagunga qadar vaqtinchalik brokerning xisoblarida saqlab turishi shartnomada ko‘rsatilgan bo‘lishi mumkin.

12. Broker:

a) agar shartnomada boshqacha tartib nazarda tutilmagan bo‘lsa, mijozlarning birinchi talabi bo‘yicha topshiriqlar bajarilish xolati xaqida barcha ma’lumotlarni berishga;

b) agar shartnomada boshqacha tartib nazarda tutilmagan bo‘lsa, bitim tuzilgandan so‘ng darhol mijozga, mijoz ko‘rsatmasi bo‘yicha qimmatli qog‘ozlar oldi-sotdisini tasdiqlovchi shartnoma nusxalarini yoki boshqa hujjatlarni yuborishga, tuzilgan bitimlar shartlari haqida ma’lumot berishga;

v) agar shartnomada boshqacha tartib nazarda tutilmagan bo‘lmasa, ko‘rsatmani bajarish uchun tuzilgan bitimlar bo‘yicha barcha olinganlarni mijozga kechiktirmasdan yuborishga;

g) qimmatli qog‘ozlar bozorini tartibga solish bo‘yicha vakolatli davlat organining normativ-huquqiy hujjatlari talablariga muvofiq mijozlarning qimmatli qog‘ozlarini va pul mablag‘larini saklanishini va aloxida hisobini ta’minlashga, amalga oshirilgan operatsiyalar bo‘yicha mijozga ushbu mijoz uchun tayyorlangan davriy xisobdorlikni, mijozning xisobidagi pul mablag‘lari va qimmatli qog‘ozlarning harakati (komissiya miqdori va brokerning boshqa mukofotlar to‘g‘risidagi ma’lumotlarini o‘z ichiga olgan) ko‘chirmalarni va boshqa hujjatlarni qonunchilik va tuzilgan shartnomaga muvofiq taqdimga etishga;

d) nominal saqlovida bo‘lgan qimmatli qog‘ozlar egalari — mijozlarga qimmatli qog‘ozlarga bo‘lgan huquqlarni amalga oshirish uchun, qimatli qog‘ozlar emitenti yoki uning agenti tomonidan taqdim etilgan, ma’lumot va hujjatlarni taqdim etishga;

e) xar bir mijozning pul mablag‘lari hisobini yuritish, shartnomada ko‘rsatilgan asoslarga muvofiq va faqat mijoz ko‘rsatmasi bo‘yicha bitimlar tuzish va operatsiyalarni amalga oshirish, tuzilgan bitimlar va qilingan operatsiyalar to‘g‘risida xisobot berishga majbur.

j) depozitar tizimdagi o‘z mijozlari to‘g‘risidagi malumotlarni dolzarblashtirish, shuningdek uch yil va undan ortiq vaqt mobaynida aloqaga ega bo‘lmagan mijozlar bilan o‘zaro munosabatlarni o‘rnatish choralarini ko‘rishga majbur.

13. Dilerlik faoliyatini amalga oshirayotgan investitsiya vositachisi qimmatli qog‘ozlar oldi-sotdi bitimi tuzishda o‘z majburiyatlarini vijdonan bajarishi lozim;

14 Oldi-sotdi bitimini tuzayotgan investitsiya vositachisi (diler) o‘z nomidan va o‘z mablag‘lari xisobidan qimmatli qog‘ozlarni sotib olish va (yoki) sotish narxlarini ommaviy ravishda e’lon qilish yo‘li orqali ularning e’lon qilingan narxlari bo‘yicha sotib olish yoki sotish majburiyati bilan:

a) qimmatli qog‘ozlarni sotib olishga va sotishga buyurtmalarni savdolar tizimida har kuni e’lon qilishga;

b) oldin e’lon qilingan narxlar va qimmatli qog‘ozlar soniga muvofiq, qimmatli qog‘ozlarni sotib olish yoki sotish taklifi bilan murojat qilgan shaxslar bilan bitim tuzish va bunday operatsiyalarni amalga oshirishdan bosh tortmaslikka majburdir.

15. Diller o‘zining veb-saytida va savdolar tashkilotchisining veb-saytida sotib olinayotgan va (yoki) sotilayotgan qimmatli qog‘ozlarning minimal va maksimal sonini e’lon qilishga haqli.

16. Investitsiya vositachisining qimmatli qog‘ozlar bozoridagi faoliyati ustidan nazorat qimmatli qog‘ozlar bozorini tartibga solish bo‘yicha vakolatli davlat organi tomonidan amalga oshiriladi.

17. Investitsiya vositachisi mazkur Nizom talablariga amal qilmaganligi uchun qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda javobgar bo‘ladi.