1.16.00.00.00 Xavfsizlik va huquq tartibot muhofazasi / 16.12.00.00 Jinoyat-protsessual qonunchiligi / 16.12.01.00 Umumiy qoidalar]
[TSZ:
1.Odil sudlov. Huquq-tartibotni muhofaza qilish. Adliya / Jinoyat-protsessual qonunchilik]
Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining
Qarori
Jinoyat va jinoyat-protsessual qonunchiligi tizimini tubdan takomillashtirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida
Jinoyat va jinoyat-protsessual qonunchiligining samarali tizimini yaratish davlatning qonuniylik va huquq-tartibotni taʼminlash, inson huquq va erkinliklari, jamiyat va davlat manfaatlari, tinchlik va xavfsizlikni ishonchli himoya qilish boʻyicha ustuvor vazifalaridan biri hisoblanadi.
Shu bilan birga, sud-tergov amaliyoti tahlili, shuningdek, xalq bilan bevosita muloqot natijalari ushbu sohada bir qator tizimli muammo va kamchiliklar mavjudligini koʻrsatdi, xususan:
birinchidan, jinoyat va jinoyat-protsessual qonunchiligi tizimida fuqarolarning huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlarini samarali himoya qilish, jinoyat ishlari boʻyicha sudgacha va sud jarayonida qonuniylikni taʼminlashga toʻsqinlik qiluvchi huquqiy boʻshliqlarning mavjudligi;
ikkinchidan, jinoyatlarni profilaktika qilish va oldini olish, shuningdek, fuqarolarga yuksak huquqiy madaniyat va qonunga hurmat hissini singdirish borasidagi huquqiy mexanizmlarning yetarli darajada samarador emasligi;
uchinchidan, alohida turdagi jinoyatlarni sodir etganlik uchun sanksiyalar qilmishlarning ijtimoiy xavflilik xususiyati va darajasiga nomuvofiqligi, jumladan jazoning muqobil turlari, ragʻbatlantiruvchi normalar va jamoat taʼsir choralari yetarli darajada qoʻllanilmasligi va samarasizligi;
toʻrtinchidan, tezkor-tergov tadbirlarini oʻtkazish sifatining qoniqarsizligi va protsessual qonunchilik talablarini buzgan holda olingan maʼlumotlardan dalil sifatida foydalanilishi;
beshinchidan, xalqaro amaliyotda eʼtirof etilgan jinoyat-huquqiy institutlarning yetarli darajada implementatsiya qilinmaganligi, jumladan yuridik shaxslar jinoiy javobgarligining mavjud emasligi;
oltinchidan, sud-tergov faoliyatiga zamonaviy axborot-kommunikatsiya texnologiyalarini joriy qilish juda past darajada ekanligi.
Zamonaviy xalqaro standartlar va ilgʻor xorijiy tajribani inobatga olgan holda, shuningdek, 2017 — 2021-yillarda Oʻzbekiston Respublikasini rivojlantirishning beshta ustuvor yoʻnalishi boʻyicha Harakatlar strategiyasiga muvofiq jinoyat va jinoyat-protsessual qonunchiligini takomillashtirishning mutlaqo yangi ustuvor yoʻnalishlarini ishlab chiqish va amalga oshirish maqsadida:
1. Oʻzbekiston Respublikasining Jinoyat va jinoyat-protsessual qonunchiligini takomillashtirish konsepsiyasi 1-ilovaga muvofiq tasdiqlansin.
Quyidagilar Oʻzbekiston Respublikasining Jinoyat va jinoyat-protsessual qonunchiligini takomillashtirishning asosiy yoʻnalishlari va vazifalari etib belgilansin:
jinoyat qonunchiligi normalarini unifikatsiya qilish;
jinoiy javobgarlik va jazo tizimini takomillashtirish;
fuqarolar huquq va erkinliklari, jamiyat va davlat manfaatlarining taʼsirchan va ishonchli muhofaza qilinishini taʼminlash;
jinoyat-protsessual qonunchiligi normalarini tizimlashtirish va uygʻunlashtirish;
jinoyat protsessida shaxsning huquq va erkinliklari kafolatlarini ishonchli taʼminlash mexanizmlarini takomillashtirish;
jinoyat protsessining yangi shakl va tartib-taomillarini kiritish.
2. Oʻzbekiston Respublikasi Bosh prokuraturasi, Oliy sudi va Ichki ishlar vazirligining quyidagilarni nazarda tutuvchi “Elektron jinoyat ishi” dastlabki loyihasi doirasida amalga oshirilayotgan jinoyat ishlarini yuritish tartibini bosqichma-bosqich raqamlashtirish toʻgʻrisidagi taklifi qabul qilinsin:
jinoyat ishlari boʻyicha ish yurituvni elektron shaklda yuritish va protsessual harakatlarni amalga oshirish vaqtida surishtiruv organlarining prokuratura organlari, sudlar va jazoni ijro etish organlari, shuningdek, boshqa tashkilotlar bilan maʼlumotlar almashinuvi imkoniyatini beruvchi himoyalangan tizimni, jumladan axborot tizimlari va maʼlumotlar bazalarini integratsiya qilish, jinoyat ishlari boʻyicha statistika yuritishni avtomatlashtirish orqali joriy qilish;
hujjatning yagona identifikatorini joriy etishni hisobga olgan holda jismoniy va yuridik shaxslarning surishtiruv organlari, sudlar, prokuratura organlari bilan Internet tarmogʻi orqali axborot almashinuvini taʼminlash;
jinoyat ishlari boʻyicha surishtiruv amaliyotida jinoyat-protsessual hujjatlarining yagona elektron shaklini ishlab chiqish;
jinoyat ishlarini yuritish jarayonlarini, shu jumladan jinoyat ishlari boʻyicha elektron ish yurituvda tartib-taomillarni qisqartirish va ortiqcha bosqichlarni chiqarib tashlash orqali optimallashtirish;
protsessual harakatlarni amalga oshirish tartiblarini, jumladan elektron shaklda sanksiyalar olish, dalillarni toʻplash, ekspertizalar, sud muhokamasi oʻtkazish va sud qarorlarini ijro etish orqali soddalashtirish.
3. Oʻzbekiston Respublikasining Jinoyat va jinoyat-protsessual qonunchiligini takomillashtirish boʻyicha idoralararo komissiya (keyingi oʻrinlarda Idoralararo komissiya deb yuritiladi) tashkil etilsin va uning tarkibi 2-ilovaga muvofiq tasdiqlansin.
4. Idoralararo komissiya (O.B. Murodov):
ikki hafta muddatda Oʻzbekiston Respublikasining jinoyat va jinoyat-protsessual qonunchiligini takomillashtirish, shuningdek, “Elektron jinoyat ishi” dastlabki loyihasini amalga oshirish boʻyicha ishchi guruhlar tashkil etsin va ularning ish rejalarini tasdiqlasin;
2018-yil 1-dekabrga qadar Toshkent shahrining Yakkasaroy va Mirobod tumanlarida “Elektron jinoyat ishi” dastlabki loyihasi (keyingi oʻrinlarda — dastlabki loyiha) amalga kiritilsin;
2019-yil 1-oktabrga qadar dastlabki loyihaning sinovlari natijalaridan kelib chiqib, jinoyat ishlari boʻyicha elektron ish yurituvi joriy qilinishi munosabati bilan jinoyat va jinoyat-protsessual qonunchiligini takomillashtirish boʻyicha takliflar kiritsin;
2019-yil 1-dekabrga qadar ushbu qaror bilan tasdiqlangan Oʻzbekiston Respublikasining Jinoyat va jinoyat-protsessual qonunchiligini takomillashtirish konsepsiyasi asosida Jinoyat kodeksi va Jinoyat-protsessual kodeksining yangi tahrirdagi loyihalarini kiritsin.
Ushbu bandda belgilangan vazifalarni amalga oshirish doirasida:
jinoyat va jinoyat-protsessual huquqi sohasidagi ilgʻor xalqaro tajribani, umumeʼtirof etilgan norma va standartlarni, jumladan joylarga chiqqan holda oʻrganishni;
ilmiy doiralar, fuqarolik jamiyati institutlari, ommaviy axborot vositalari vakillari va xorijiy ekspertlarni jalb qilgan holda uchrashuvlar, seminarlar, davra suhbatlari va matbuot anjumanlari tashkil etishni taʼminlasin.
5. Dastlabki loyiha ishtirokchilari roʻyxati va uni amalga oshirish boʻyicha chora-tadbirlar dasturi 3 va 4-ilovalarga muvofiq tasdiqlansin.
6. Belgilab qoʻyilsinki, dastlabki loyihani amalga oshirish doirasida:
bir vaqtning oʻzida hujjatlarning qogʻoz va elektron shakllaridan foydalaniladi;
Oʻzbekiston Respublikasi Bosh prokuraturasi “Elektron jinoyat ishi” loyihasining amalga oshirilishi va yuritilishiga masʼul boʻlgan vakolatli organ hisoblanadi;
ish oʻrinlarini jihozlash, ichki lokal-hisoblash tarmoqlarini tashkil etish tegishli vazirlik va idoralar — dastlabki loyiha ishtirokchilarining oʻz mablagʻlari hisobidan amalga oshiriladi;
aloqa kanallari bilan taʼminlash “Oʻzbektelekom” AK tomonidan Axborot-kommunikatsiya texnologiyalarini rivojlantirish jamgʻarmasi hisobidan amalga oshiriladi;
“Elektron jinoyat ishi” tizimini yaratish va joriy etish, uni dastlabki loyiha ishtirokchilarining mavjud axborot tizimlari va resurslari bilan integratsiya qilish va axborot xavfsizligini taʼminlash boʻyicha zaruriy choralarni koʻrish, loyiha hujjatlarini ishlab chiqish “UZICON.UZ” DUK tomonidan Oʻzbekiston Respublikasi Bosh prokuraturasi huzuridagi Majburiy ijro byurosining Axborot-kommunikatsiya texnologiyalarini joriy etish markazi bilan birgalikda Axborot-kommunikatsiya texnologiyalarini rivojlantirish jamgʻarmasi hisobidan amalga oshiriladi.
7. Idoralararo komissiya raisiga yuklatilgan vazifalarni amalga oshirishda vazirlik va idoralarning mutaxassislari, respublikaning ilmiy va taʼlim muassasalari vakillari, shuningdek, xalqaro tashkilotlar maslahatchilarini jalb qilish huquqi berilsin.
8. Vazirlik va idoralar rahbarlari ushbu qarorning oʻz vaqtida va samarali ijrosi uchun shaxsan masʼul ekanligi belgilab qoʻyilsin.
9. Oʻzbekiston Respublikasi Tashqi ishlar vazirligi Idoralararo komissiyaga xorijiy mamlakatlarga safarlarni tashkil etish, shuningdek, xorijiy mamlakatlarning davlat organlari va xalqaro tashkilotlar vakillari bilan uchrashuv va muzokaralarni oʻtkazishda har tomonlama koʻmaklashsin.
10. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi, masʼul vazirlik va idoralar ushbu qaror bilan belgilangan vazifalarni samarali amalga oshirish uchun zarur boʻlgan tashkiliy va amaliy choralar koʻrilishini taʼminlasin.
11. Ushbu qarorning ijrosini nazorat qilish Oʻzbekiston Respublikasining Bosh prokurori O.B. Murodov va Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti Davlat maslahatchisining birinchi oʻrinbosari B.M. Mavlonov zimmasiga yuklansin.
Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti Sh. MIRZIYOYEV
Toshkent sh.,
2018-yil 14-may,
PQ-3723-son
Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2018-yil 14-maydagi PQ-3723-son qaroriga 1-ILOVA
Oʻzbekiston Respublikasining Jinoyat va jinoyat-protsessual qonunchiligini takomillashtirish
KONSEPSIYASI
1994-yilda qabul qilingan Oʻzbekiston Respublikasining Jinoyat va Jinoyat-protsessual kodekslari shaxsni jinoiy tajovuzlardan samarali muhofaza qilish, fuqarolarning huquq va erkinliklari hamda jamiyat va davlat manfaatlarini himoya qilish, qonuniylik va huquqiy tartibotni taʼminlash uchun huquqiy poydevor yaratdi.
Oʻtgan yillar mobaynida mamlakatimiz jinoyat va jinoyat-protsessual qonun hujjatlarida uning normalarini takomillashtirishga, jinoyat protsessiga jalb etiladigan fuqarolarning huquqlari va erkinliklarini soʻzsiz taʼminlash maqsadida ilgʻor xalqaro standartlar va xorijiy amaliyotni implementatsiya qilishga qaratilgan sezilarli oʻzgarishlar yuz berdi.
Jinoyat va jinoyat-protsessual qonunchiligini takomillashtirish sohasidagi davlat siyosatining eng muhim yoʻnalishlarini belgilab bergan 2017 — 2021-yillarda Oʻzbekiston Respublikasini rivojlantirishning beshta ustuvor yoʻnalishi boʻyicha Harakatlar strategiyasining qabul qilinishi sud-huquq tizimini isloh qilishning tarixiy ahamiyatga ega boʻlgan bosqichi boʻldi.
Xususan, jinoyat qonunchiligining yanada liberallashuvi hamda alohida toifadagi jinoyatlarni jinoiy yurisdiksiyadan chiqarish amalga oshirildi, ozodlikdan mahrum etish bilan bogʻliq boʻlmagan jazolar roʻyxati kengaytirildi.
“Xabeas korpus” institutini qoʻllash sohasini kengaytirish, jinoyat ishlari boʻyicha ish yuritishning soddalashtirilgan tartibini joriy qilish, shuningdek, sud-tergov faoliyatida fuqarolarning huquq va erkinliklarini kafolatlashni yanada kuchaytirish boʻyicha kompleks chora-tadbirlar amalga oshirildi.
Har bir xodim tomonidan “Xalq manfaatlariga xizmat qilish” degan ezgu gʻoyani amalga oshirishga asoslangan holda huquqni muhofaza qilish organlari faoliyatini tashkil etish tubdan qayta koʻrib chiqildi.
Shu bilan birga, sud-tergov amaliyotida, jumladan mamlakatning jinoiy-huquqiy siyosatini samarali roʻyobga chiqarishga toʻsqinlik qilayotgan, jinoyat va jinoyat-protsessual qonunchiligidagi ayrim normalarning mukammal emasligi bilan bogʻliq boʻlgan qator muammo va kamchiliklar saqlanib qolmoqda, xususan:
jinoyat va jinoyat-protsessual qonunchiligi tizimida fuqarolarning huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlarini samarali himoya qilish, jinoyat ishlari boʻyicha sudgacha va sud jarayonida qonuniylikni taʼminlashga toʻsqinlik qilayotgan huquqiy boʻshliqlarning mavjudligi;
jinoyatlarni profilaktika qilish va oldini olish, shuningdek, fuqarolarga yuksak huquqiy madaniyat va qonunga hurmat hissini singdirish borasidagi mexanizmlarning yetarli darajada tartibga solinmaganligi;
alohida turdagi jinoyatlar uchun sanksiyalar qilmishlarning ijtimoiy xavflilik xususiyati va darajasiga nomuvofiqligi, jumladan jazoning muqobil turlari, ragʻbatlantiruvchi normalar va jamoat taʼsir choralari yetarli darajada qoʻllanilmasligi va samarasizligi;
tezkor-tergov tadbirlari oʻtkazish sifatining qoniqarsizligi va protsessual qonunchilik talablarini buzgan holda olingan maʼlumotlardan dalil sifatida foydalanilishi;
xalqaro huquq va xorijiy amaliyotda eʼtirof etilgan jinoyat-huquqiy institutlarning yetarli darajada, jumladan yuridik shaxslarning jinoiy javobgarligini belgilash sohasida implementatsiya qilinmaganligi;
sud-tergov faoliyatiga zamonaviy axborot-kommunikatsiya texnologiyalarini joriy qilish juda past darajada ekanligi.
Yuqoridagilar quyidagi asosiy yoʻnalishlarni nazarda tutuvchi davlat jinoyat-huquqiy siyosatining mutlaqo yangi ustuvor yoʻnalishlarini ishlab chiqish va amalga oshirishni talab etadi:
I. JINOYAT QONUNChILIGINI TAKOMILLAShTIRISh
1. Jinoyat qonunchiligi normalarini unifikatsiya qilish
1. Jinoyat qonunchiligini xalqaro standartlarga unifikatsiya qilinganligi va muvofiqlashtirilganligi nuqtai nazaridan inventarizatsiya qilish.
2. Turlicha sharhlash yoki korrupsiya holatlari sodir etilishiga yoʻl qoʻyadigan yoxud ijtimoiy xavflilik darajasi va xarakteri jinoyat qonunchiligi prinsiplariga mos kelmaydigan qilmishlar uchun javobgarlik belgilanishiga yoʻl qoʻyadigan normalarni chiqarib tashlash.
3. Jinoyat kodeksidagi fuqarolarning huquqlari va erkinliklari, jamiyat va davlat manfaatlarini samarali himoya qilishga toʻsqinlik qiladigan huquqiy boʻshliqlar, qarama-qarshiliklar va “oq dogʻlar”ni bartaraf etish.
4. Jinoyat kodeksida qoʻllaniladigan atama va tushunchalarni ularning mazmuniga aniq taʼrif berish va yagona shaklda qoʻllash orqali takomillashtirish.
5. Jinoyatlarni oldini olish va bartaraf etish boʻyicha samarali huquqiy mexanizmlarni yaratish, fuqarolarga yuksak huquqiy madaniyatni singdirish, ularni Konstitutsiya va qonunlarga amal qilish ruhida tarbiyalash.
2. Jinoiy javobgarlik va jazo tizimini takomillashtirish
1. Jinoiy qilmishning ijtimoiy xavflilik darajasi va xarakterini belgilovchi muqobil koʻrsatkichlarni joriy etish orqali jinoyatlarni tasniflash tizimi va mezonlarini qaytadan koʻrib chiqish.
2. Jinoyat sodir etgan shaxslarga nisbatan javobgarlik muqarrarligining ishonchli kafolatini taʼminlash.
3. Jazolar tizimi va ularni tayinlash mexanizmlarini qaytadan koʻrib chiqish, eskirgan hamda zamonaviy talablarga javob bermaydigan jazolar shakli va turlarini chiqarib tashlash.
4. Jinoyat sodir etishda aybdor deb topilgan shaxslarni tarbiyalash, shuningdek, sodir etilishi mumkin boʻlgan jinoyatlarning oldini olishga qaratilgan jazo turlari va boshqa huquqiy taʼsir choralarini joriy etish.
5. Tamom boʻlmagan jinoyat, jinoyatda ishtirokchilik va bir qancha jinoyat sodir etish institutlarini ularning mezonlari va xususiyatlarini aniqlashtirish orqali takomillashtirish, shuningdek, ular oʻrtasida mavjud ziddiyatlarni bartaraf etish.
6. Ragʻbatlantiruvchi normalarni, jumladan jazoni yengillashtirish yoki shaxsni jinoiy javobgarlik yoxud jazodan ozod qilish shartlarini oʻrnatuvchi normalarni kengaytirish.
7. Qilmishning jinoiyligini istisno qiluvchi holatlarni belgilovchi normalarni takomillashtirish.
8. Tibbiy yoʻsindagi majburlov choralarini qoʻllash institutini, jumladan mazkur choralarni qoʻllash asoslarini kengaytirish orqali rivojlantirish.
3. Fuqarolar huquqlari va erkinliklari, jamiyat va davlat manfaatlarini amalda va ishonchli himoya qilishni taʼminlash
1. Ijtimoiy xavfi katta boʻlmagan jinoyatlarning alohida tarkibini bosqichma-bosqich jinoiy yurisdiksiyadan chiqarish siyosatini davom ettirish.
2. Jinoiy jazolarning sanksiyalarini jinoyatlarning ijtimoiy xavflilik darajasi va xarakteri bilan qatʼiy muvofiqlashtirish, jazolarning muqobil turlarini oqilona va mutanosib ravishda qoʻllashni taʼminlash.
3. Jinoyat qonunchiligining, ayniqsa, ijtimoiy xavfi katta boʻlmagan va uncha ogʻir boʻlmagan jinoyatlarni birinchi marotaba sodir etgan, shuningdek, aholining ijtimoiy zaif qatlamlari — voyaga yetmaganlar, keksalar, nogironligi boʻlgan shaxslar, homilador ayollar va qaramogʻida voyaga yetmagan bolalari boʻlgan yolgʻiz shaxslarga nisbatan yanada insonparvarligini taʼminlash.
4. Ogʻir va oʻta ogʻir jinoyatlar, jumladan terrorizm, ekstremizm va korrupsiyaviy jinoyatlarni, shu bilan birga uyushgan guruh hamda jinoiy uyushma tarkibida qiynoqqa solish usullaridan foydalangan holda jinoyat sodir etishda aybdor boʻlgan shaxslarga nisbatan keskin jinoiy siyosatni davom ettirish.
5. Jinoyat protsessiga jalb etilgan voyaga yetmaganlarning huquq va qonuniy manfaatlarini ishonchli himoya qilishni taʼminlashga qaratilgan jinoiy-huquqiy normalarni takomillashtirish.
6. Jinoyat qonunchiligiga dunyo hamjamiyatida tobora ortib borayotgan xavflarni hisobga olgan holda transmilliy va xalqaro jinoyatlarni sodir etganlik uchun javobgarlikni kiritish.
7. Texnologik taraqqiyot, jumladan kiberjinoyat bilan bogʻliq jinoyat turlarining kengayganligini hisobga olgan holda axborot texnologiyalari sohasida javobgarlikni nazarda tutuvchi normalarni qayta koʻrib chiqish.
II. JINOYAT-PROTSESSUAL QONUNChILIKNI TAKOMILLAShTIRISh
1. Jinoyat-protsessual qonunchilik normalarini tizimlashtirish va uygʻunlashtirish
1. Jinoyat-protsessual qonunchilikni xalqaro standartlarga unifikatsiya qilinganligi va muvofiqlashtirilganligi nuqtai nazaridan inventarizatsiya qilish.
2. Turlicha talqin qilinadigan yoki ularni qoʻllash boʻyicha tushuntirish talab etuvchi jinoyat-protsessual normalardan voz kechish, shuningdek, toʻgʻridan toʻgʻri qoʻllanuvchi qonunlardan foydalanish amaliyotiga toʻliq oʻtish.
3. Jinoyat-protsessual qonunchilik tizimini normalar va institutlarni huquqiy jihatdan qoʻllashning samaradorligini hisobga olgan holda ularning mantiqiy ketma-ketligini taʼminlash nuqtai nazaridan qayta koʻrib chiqish, shuningdek, takrorlanuvchi normalardan voz kechish.
4. Jinoyat-protsessual tamoyillar tizimini zamonaviy yondashuvlar, ilgʻor xalqaro standartlar va xorijiy amaliyotni hisobga olgan holda yanada takomillashtirish.
5. Jinoyat-protsessual qonunchilikdagi fuqarolarning huquq hamda erkinliklari, jamiyat va davlatning manfaatlarini samarali himoya qilishga toʻsqinlik qiluvchi huquqiy boʻshliqlar va qarama-qarshiliklarni bartaraf etish.
6. Xalqaro hamkorlik masalalarini tartibga soluvchi jinoyat-protsessual normalarni Oʻzbekiston Respublikasining xalqaro shartnomalariga muvofiqlashtirish.
2. Jinoyat protsessida shaxs huquq va erkinliklarining ishonchli kafolatini taʼminlash mexanizmlarini takomillashtirish
1. Sud-tergov faoliyatining shaffofligi va oshkoraligini taʼminlash, jinoyat ishlari boʻyicha ish yurituvda jamoatchilik ishtiroki institutini kuchaytirish.
2. Advokatlarning protsessual huquq va vakolatlarini kuchaytirish orqali taraflarning oʻzaro tortishuv tamoyilini amalda roʻyobga chiqarish, ularning haqqoniy mustaqilligini taʼminlash, shuningdek, jinoyat ishi boʻyicha himoyachining ishtiroki shart boʻlgan ishlarga oid asoslarni kengaytirish.
3. “Xabeas korpus” institutini qoʻllash koʻlamini, jumladan sudgacha boʻlgan bosqichda amalga oshiriladigan protsessual qarorlar va harakatlar ustidan sudga shikoyat qilish institutini joriy etish orqali kengaytirish.
4. Surishtiruv va dastlabki tergov jinoyat-protsessual institutlarini yanada takomillashtirish, jinoyat ishlarining ketma-ketligini tartibga soluvchi jinoyat-protsessual normalarni differensiatsiyalash.
5. Tergovga qadar tekshiruv va sud bosqichlarida ishlarni koʻrib chiqishda yarashuv institutini qoʻllash doirasini kengaytirish.
6. Voyaga yetmaganlarning huquq va qonuniy manfaatlarini himoya qilishni taʼminlashga qaratilgan jinoyat-protsessual normalarni takomillashtirish, ularning buzilgan huquqlarini tiklash, shuningdek, voyaga yetmaganlar tomonidan sodir etiladigan jinoyatlarni profilaktika qilish va oldini olish boʻyicha choralarni kuchaytirish.
7. Tergovga qadar tekshiruv jarayoniga jalb etilgan, shuningdek, jinoyat ishi qoʻzgʻatilgunga qadar ushlangan shaxslarning protsessual maqomini aniqlashtirish.
8. Huquqni qoʻllash amaliyotidagi mavjud muammo va kamchiliklarni hisobga olgan holda jinoyat ishlarini toʻxtatish va jinoyat ishini qoʻzgʻatishni rad qilish tartibi hamda asoslarini takomillashtirish.
9. Toʻxtatilgan jinoyat ishlari doirasida taqiq qoʻyilgan va garovga olingan mol-mulklar, ashyoviy dalillar taqdirini tartibga soluvchi jinoyat-protsessual normalarni qayta koʻrib chiqish.
10. Reabilitatsiya institutini qoʻllash asoslarini va uni amalga oshirish mexanizmlarini takomillashtirish.
11. Sudga qadar va sud bosqichida ekspertiza oʻtkazish va taftish qilishning aniq mezon hamda tartib-taomillarini joriy etish.
12. Sudga qadar va sud bosqichida mutaxassisning protsessual maqomini aniqlashtirish, shuningdek, mutaxassis fikriga protsessual tus berish.
13. Protsessual muddatlarni hisoblab chiqish va protsessual chiqimlarni qoplash tartibini takomillashtirish.
14. Jinoyatdan jabrlangan shaxslarga yetkazilgan zararni qoplash va koʻmaklashishning samarali mexanizmlarini oʻrnatish.
15. Mahkumlarga nisbatan amnistiya va afv etish shaklidagi insonparvarlik aktlarini qoʻllash tartibini takomillashtirish.
3. Jinoyat protsessining yangi shakl va tartib-taomillarini joriy etish
1. Sudga qadar va sud bosqichida soddalashtirilgan ish yuritish tartib-tamoyillarini yanada rivojlantirish, sud-tergov harakatlarining innovatsion shakllari va uslublarini joriy etish.
2. Tergovga qadar tekshiruv jarayonida jinoyat alomatlari bor yoki yoʻqligini aniqlash maqsadida ayrim protsessual va tergov harakatlarini amalga oshirishning optimal mexanizmlarini yaratish.
3. Taraflarning oʻzaro tortishuv tamoyilini taʼminlash asosida dastlabki eshitish institutini joriy etish orqali jinoyat ishini sud muhokamasiga tayinlash bosqichini isloh qilish.
4. Sud muhokamasida ayblovni oʻzgartirishni, jumladan yanada ogʻirroq ayblovga oʻtishni nazarda tutuvchi mexanizmlarni, shuningdek, prokuror ayblovdan voz kechishining protsessual mexanizmini yaratish.
5. Guvoh, jabrlanuvchi va jinoyatdan jabr koʻrgan shaxslarni himoya qilish boʻyicha taʼsirchan jinoyat-protsessual hamda tashkiliy choralarni joriy etish.
6. Guvoh va jabrlanuvchilar koʻrsatuvlarini, birinchi navbatda, ularni obyektiv sabablarga koʻra kechroq soʻroq qilish imkoniyati boʻlmagan hollarda, oldindan mustahkamlab qoʻyish (deponirovaniya qilish) institutini joriy etish.
7. Sud-tergov faoliyatida, xususan “Elektron jinoyat ishi” va “masofadan soʻroq qilish” tizimlarini joriy etishda axborot-kommunikatsiya texnologiyalaridan samarali foydalanishni taʼminlash.
8. Yangi jinoyat protsessual institutlarni joriy etishni hisobga olgan holda sud qarorlarining qonuniyligi, asosliligi va adolatliligini tekshirish institutini yanada rivojlantirish.
9. Sud hukmi, ajrimi va qarorlarining ijrosiga taalluqli muammolarni hal etishning taʼsirchan mexanizmlarini yaratish.
III. Oʻzbekiston Respublikasining Jinoyat va jinoyat-protsessual qonunchiligini takomillashtirish konsepsiyasini amalga oshirishdan kutilayotgan natijalar
Jinoyat va jinoyat-protsessual qonunchilikni jahon hamjamiyatining jadal rivojlanish tendensiyalarini, fuqarolarning huquq va erkinliklarini ishonchli himoyasi, jamiyat va davlat manfaatlari, tinchlik va xavfsizlikni taʼminlashni inobatga olgan holda yanada takomillashtirish.
Bunda quyidagi maqsadlarga erishish alohida ahamiyat kasb etadi:
jinoyatning oldini olish va fuqarolarni qonunlarni hurmat qilish ruhida tarbiyalash, ularning huquqiy madaniyatini oshirishning amaliy va samarali mexanizmlarini ishlab chiqish;
sud-tergov faoliyatining shaffofligi va oshkoraligini taʼminlash, jinoyat ishlari boʻyicha ish yurituvda jamoatchilik ishtiroki institutini kuchaytirish;
milliy xususiyatlar va sharoitlarni eʼtiborga olgan holda jinoyat va jinoyat-protsessual qonunchilikka ilgʻor xorijiy tajribani implementatsiya qilish;
jinoiy qilmishdan jabr koʻrgan shaxslarning buzilgan huquqlarini tiklash mexanizmlarining samaradorligini oshirish;
sud-tergov faoliyatiga zamonaviy axborot-kommunikatsiya texnologiyalarini keng joriy etish.
Jinoyat va jinoyat-protsessual qonunchilikni takomillashtirish konsepsiyasini samarali amalga oshirishning pirovard natijasida “Qonun ustuvor — jazo muqarrar” tamoyili hayotga toʻliq tatbiq etilishi lozim.
Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2018-yil 14-maydagi PQ-3723-son qaroriga 2-ILOVA
Oʻzbekiston Respublikasining jinoyat va jinoyat-protsessual qonunchiligini takomillashtirish boʻyicha Idoralararo komissiya
Oʻzbekiston Respublikasi Bosh prokuraturasi boshqarma boshligʻi
15.
U.X. Muxamedov
—
Oʻzbekiston Respublikasi Ichki ishlar vazirligi akademiyasi boshligʻining birinchi oʻrinbosari
Izoh.
Komissiya aʼzolari boshqa ishga oʻtgan taqdirda, uning tarkibiga ushbu lavozimlarga tayinlanganlar yoxud tegishli funksiyalar bajarilishi yuklatilgan shaxslar kiritiladi.
(2-ilova Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2019-yil 1-fevraldagi PF–5650-sonli Farmoni tahririda)
Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2018-yil 14-maydagi PQ-3723-son qaroriga 3-ILOVA
Toshkent shahrining Yakkasaroy va Mirobod tumanlarida “Elektron jinoyat ishi” dastlabki loyihasi ishtirokchilarining
Oʻzbekiston Respublikasi Bosh prokuraturasi huzuridagi Iqtisodiy jinoyatlarga qarshi kurashish departamenti
5.
Oʻzbekiston Respublikasi Bosh prokuraturasi huzuridagi Iqtisodiy jinoyatlarga qarshi kurashish departamentining Toshkent shahar Yakkasaroy tumani boʻlimi
6.
Oʻzbekiston Respublikasi Bosh prokuraturasi huzuridagi Iqtisodiy jinoyatlarga qarshi kurashish departamentining Toshkent shahar Mirobod tumani boʻlimi
7.
Oʻzbekiston Respublikasi Bosh prokuraturasi huzuridagi Majburiy ijro byurosi
8.
Oʻzbekiston Respublikasi Bosh prokuraturasi huzuridagi Majburiy ijro byurosi Toshkent shahar Yakkasaroy tumani boʻlimi
9.
Oʻzbekiston Respublikasi Bosh prokuraturasi huzuridagi Majburiy ijro byurosi Toshkent shahar Mirobod tumani boʻlimi
10.
Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudi
11.
Jinoyat ishlari boʻyicha Toshkent shahar Yakkasaroy tumani sudi
12.
Jinoyat ishlari boʻyicha Toshkent shahar Mirobod tumani sudi
13.
Oʻzbekiston Respublikasi Ichki ishlar vazirligi
14.
Toshkent shahar Yakkasaroy tumani ichki ishlar organlari faoliyatini muvofiqlashtiruvchi boshqarmasi
15.
Toshkent shahar Mirobod tumani ichki ishlar organlari faoliyatini muvofiqlashtiruvchi boshqarmasi
16.
Oʻzbekiston Respublikasi Davlat bojxona qoʻmitasi
17.
Oʻzbekiston Respublikasi Davlat bojxona qoʻmitasining Toshkent shahar boshqarmasi
(3-ilova Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2018-yil 30-sentabrdagi PF-5547-sonli Farmoni tahririda — Qonun hujjatlari maʼlumotlari milliy bazasi, 01.10.2018-y., 06/18/5547/1975-son)
Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2018-yil 14-maydagi PQ-3723-son qaroriga 4-ILOVA
Toshkent shahrining Yakkasaroy va Mirobod tumanlarida “Elektron jinoyat ishi” dastlabki loyihasini amalga oshirish boʻyicha
ChORA-TADBIRLAR DASTURI
T/p
Tadbirlar
Amalga oshirish shakllari
Ijro muddatlari
Masʼul ijrochilar
I. Tashkiliy chora-tadbirlar
1.
Surishtiruv organlari bilan munosabatlarning huquqiy asoslarini yaratish maqsadida prokuratura, IIV, DBQ, sud organlari, Adliya vazirligi, Sogʻliqni saqlash vazirligi va boshqa tashkilotlar vakillaridan iborat yuridik masalalar boʻyicha ishchi guruhi (1-ishchi guruh) tarkibi, ish rejasini tasdiqlash va uning ustuvor vazifalarini belgilash.
1-ishchi guruh tarkibi va ish rejasini tasdiqlash
Ikki hafta
Komissiya (O. Murodov)
2.
Surishtiruv organlari bilan tashkiliy-texnik hamkorlikni yaratish uchun prokuratura, IIV, DBQ, sud organlari, Axborot texnologiyalari va kommunikatsiyalarini rivojlantirish vazirligi, “UNICON. UZ” DUK, “Oʻzbektelekom” AK, Majburiy ijro byurosi AKT joriy etish Markazi vakillaridan iborat ishchi guruhi (2-ishchi guruh) tarkibi, ish rejasini tasdiqlash va uning ustuvor vazifalarini belgilash.
2-ishchi guruh tarkibi va ish rejasini tasdiqlash
Ikki hafta
Komissiya (O. Murodov)
3.
Jinoyat ishlari yuritishni samarali raqamlashtirishni taʼminlash maqsadida quyidagilarni oʻrganishni nazarda tutgan holda sud-tergov faoliyatini tanqidiy tahlil qilish:
surishtiruvchilar tomonidan amalga oshiriladigan jinoyat ishlari boʻyicha amaldagi jino�t-protsessual ishlarini yuritish tartibini;
surishtiruv organlarining davlat organlari, shuningdek boshqa tashkilotlar bilan hamkorlik qilish tartibini;
prokuror va sud organining sanksiyasini olish, shuningdek prokuror nazoratini amalga oshirish tartibini;
sud muhokamasi tartibini;
jinoyat ishlarini yuritish jarayonlari tartibini, shu jumladan, jinoyat ishlari boʻyicha elektron ish yurituvida tartib-taomillarni qisqartirish va ortiqcha bosqichlarni chiqarib tashlash yoʻli orqali optimallashtirish nuqtai nazaridan;
sud qarorlarining Bosh prokuratura huzuridagi Majburiy ijro byurosi tomonidan amaldagi jinoiy-ijro qilish tartibini.
Tahliliy maʼlumotnoma
2018-yil 1-iyunga qadar
1-ishchi guruh, manfaatdor vazirlik va idoralar
4.
Dastlabki loyiha ishtirokchilari boʻlgan organlarning axborot-kommunikatsiyaviy infratuzilmasini, shu jumladan ularda qoʻllanilayotgan axborot tizimlari, resurslari va maʼlumotlar bazasini tanqidiy oʻrganish va tegishli takliflar tayyorlash.
Tahliliy maʼlumot
2018-yil 1-iyunga qadar
2-ishchi guruh
5.
Jinoyat ishlarini yuritishni raqamlashtirish uchun kerak boʻlgan texnik va dasturiy vositalarga boʻlgan ehtiyojni oʻrganish.
Texnik loyihani ishlab chiqib va tasdiqlash.
Texnik loyiha
2018-yil 15-iyunga qadar
2-ishchi guruh, “UNICON. UZ” DUK, Majburiy ijro byurosi AKT joriy etish markazi
6.
Jinoyat protsessini raqamlashtirish sohasidagi xorijiy davlatlarning ilgʻor xalqaro tajribasini, jumladan joylarga safar qilish orqali oʻrganish.
Tahliliy maʼlum�t
2018-yil 1-iyulga qadar
Komissiya (O. Murodov) TIV (B. Asadov)
7.
Quyidagilarni nazarda tutgan holda “Elektron jinoyat ishi” tizimini yaratishning texnik shartlarini ishlab chiqish va tasdiqlash:
surishtiruvni va boshqa protsessual harakatlarni amalga oshirish tartiblarini, shu jumladan, elektron shaklda sanksiyalar olish, dalillarni toʻplash, ekspertizalar, sud muhokamasi oʻtkazish va sud qarorlarini ijro etish orqali soddalashtirishni;
tergov harakatlarini amalga oshirishda dalillarni protsessual mustahkamlash mexanizmlarini;
tizimni surishtiruv organlarining axborot tizimlari bilan integratsiyalashuvini;
jinoyat ishi boʻyicha dalillar va protsessual hujjatlar toʻgʻrisidagi maʼlumotlarning tizimda ishonchli himoyalanishini taʼminlash, jinoyat protsessi bosqichlari toʻgʻrisidagi maʼlumotlarga himoyalangan tarzdan kirishni taʼminlash;
jinoyat ishlari boʻyicha statistikani yuritishni avtomatlashtirish va elektron xabar berishni joriy qilishni;
hujjatning yagona identifikatorini joriy etish;
jismoniy va yuridik shaxslar, ularning qonuniy vakillarini tizim bilan oʻzaro munosabatlari uchun Internet tarmogʻida veb-sayt yaratish;
surishtiruv, prokuratura, sud organlari, Majburiy ijro byurosi xodimlaridan iborat boʻlgan tizim foydalanuvchilari uchun idoralararo himoyalangan veb-sayt yaratish.
Texnik topshiriq
2018-yil 1-avgustga qadar
“UNICON. UZ” DUK, 1,2-ishchi guruhlar, Majburiy ijro byurosi AKT joriy etish markazi
8.
Jinoyat ishlari boʻyicha ish yuritishning elektron shaklini va idoralararo axborot almashinuvini joriy etish, surishtiruv ish yurituvida jinoyat-protsessual hujjatlarning yagona elektron shakllarini shakllantirishni koʻzda tutuvchi “Elektron jinoyat ishi” axborot tizimini ishlab chiqish.
Axborot tizimlari kompleksi
2018-yil 1-noyabrga qadar
“UNICON. UZ” DUK, 1,2-ishchi guruhlar, Majburiy ijro byurosi AKT joriy etish markazi
9.
Dastlabki loyiha doirasida jinoyat ishlarini yuritish boʻyicha uslubiy tavsiyalar ishlab chiqish va tizimdan foydalanuvchilarga yetkazish, dastlabki loyiha ishtirokchilari — organlar masʼul xodimlarini jinoyat ishlarini elektron yuritish boʻyicha oʻqitish va malakasini oshirish boʻyicha kurslar tashkil etish.
Uslubiy tavsiyalar
Oʻquv kurslari
2018-yil 1-sentabrga qadar
1,2 — ishchi guruhlar
10.
Fuqarolik jamiyati institutlar, ommaviy axborot vositalari, ilmiy doiralar vakillari va xorijiy ekspertlarni keng jalb qilgan holda uchrashuvlar, seminarlar, davra suhbatlari va matbuot-anjumanlari tashkil etish.
Uchrashuvlar, seminarlar, davra suhbatlari va matbuot-anjumanlari tashkil etish
Dastlabki loyihasini amalga oshirish davrida
Komissiya (O. Murodov), Dastlabki loyiha ishtirokchilari, manfaatdor vazirlik va idoralar
11.
Dastlabki loyiha ishtirokchilari boʻlgan organlarning axborot-kommunikatsiya infratuzilmasini respublika miqyosida, shu jumladan ularda qoʻllanilayotgan axborot tizimlari, resurslari va maʼlumotlar bazasini tanqidiy oʻrganish va tegishli takliflar tayyorlash.
Tahliliy maʼlumot
2019-yil 15-yanvarga qadar
Komissiya (O. Murodov), Dastlabki loyiha ishtirokchilari
12.
“Elektron jinoyat ishi” tizimini respublika boʻyicha bosqichma-bosqich joriy etish boʻyicha “Yoʻl xaritasi” ishlab chiqish.
“Yoʻl xaritasi” loyihasi
2019-yil 1-martga qadar
Komissiya (O. Murodov), 1,2 — ishchi guruh
II. Tashkiliy-texnik tadbirlar
13.
Zarur kompyuter va ofis texnikasi, planshetlar, elektron raqamli imzo kalitlari bilan jihozlangan ishchi oʻrinlarini tashkil etish.
Texnik jihozlangan ish oʻrinlari
2018-yil 1-oktabrga qadar
Komissiya (O. Murodov), Dastlabki loyiha ishtirokchilari, “UNICON. UZ” DUK
14.
Dastlabki loyiha ishtirokchilarining tumanlarda joylashgan organlari binolarigacha optik tolali aloqa tarmoqlarini oʻtkazish.
Optik jihozlarni sotib olish va oʻrnatish.
Foydalanishga topshirish akti
2018-yil 1-noyabrga qadar
“Oʻzbektelekom” AK
15.
Dastlabki loyiha ishtirokchilarining tumanlar miqyosidagi organlarining ichki lokal hisoblash tarmogʻini tashkil etish (zarur boʻlgan taqdirda).
Faoliyat yuritayotgan tarmoq
2018-yil 1-noyabrga qadar
Manfaatdor vazirlik va idoralar
16.
Maʼlumotlarni uzatuvchi himoyalangan idoralararo tarmoq yaratish.
Faoliyat yuritayotgan tarmoq
2018-yil 15-noyabrga qadar
“Oʻzbektelekom” AK
17.
“Elektron jinoyat ishi” tizimida jinoyat ishi materiallariga nisbatan tegishli tarzdagi elektron rekvizitlarni (imzo, muhr, shtamp va boshqalar), shuningdek elektron protsessual va boshqa elektron hujjatlarning yagona shakllarini qoʻllash.
Axborot tizimlari kompleksi
2018-yil 1-dekabrga qadar
1,2 — ishchi guruh, “UNICON. UZ” DUK, Majburiy ijro byurosi AKT joriy etish markazi
18.
“Elektron jinoyat ishi” tizimini Oʻzbekiston Respublikasi Bosh prokuraturasida tizim serverini joylashtirgan holda ishga tushirish.
Faoliyat yuritayotgan tizim (veb-saytlar bilan)
2018-yil 1-dekabrga qadar
Komissiya (O. Murodov), “UNICON. UZ” DUK, Majburiy ijro byurosi AKT joriy etish markazi, 2 — ishchi guruh
(Qonun hujjatlari maʼlumotlari milliy bazasi, 15.05.2018-y., 07/18/3723/1225-son, 01.10.2018-y., 06/18/5547/1975-son)
