T/r | Chiqindi va ishlab chiqarishning nomi | Tashqi koʻrinishi va konsistensiyasi | Eng zaharli tarkibiy qismlar | Utilizatsiya, zararsizlantirish, koʻmish usullari | |
qoʻllaniladigan | tavsiya etiladigan | ||||
1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 |
Xavflilik darajasi birinchi sinfi | |||||
1.1 | Xlorli benzil olishda chiqadigan smolalar | yarim suyuq quyqa | xlorli benzil | korxona hududida omborga joylashtirish | chiqindilar poligonida issiqlik bilan zararsizlantirish |
1.2 | Osmol-perxloruglerodlar ishlab chiqarish chiqindisi | boʻtqasimon modda | boʻtqasimon modda | -«- | -«- |
1.3 | Kimyo-metallurgiya ishlab chiqarishida toriy konsentratining chiqindisi | qattiq | toriy | yer osti tipidagi qabristonlarda qorayish | chiqindilarni poligonda koʻmish |
1.4 | Xlororganik kislotalar ishlab chiqarishda tarkibida 4x3-57 porofor boʻlgan chiqindilar | qattiq | xlororganik birikmalar | korxona hududida yigʻilib qolish | -«- |
1.5 | Galvanik ishlab chiqarishda qoʻllaniladigan besh oltingugurtli fosfor tarkibli chang | qattiq | besh oltingugurtli fosfor | kuydirish | chiqindilar poligonida issiqlik bilan zararsizlantirish |
1.6 | Galvanik ishlab chiqarishda turli ishlov berilgan eritmalar | yarim suyuq quyqa | mis, xrom, kadmiy, nikel va boshqa ogʻir metallarning sianidlari, oksidlari | neytrallash, zichlashtirish | rangli metallarni ajratib olish, zararsizlantirish va poligonga koʻmish |
1.7 | Grafit ustidagi simob (kaustik soda ishlab chiqarishning chiqindisi) | qattiq | simob | korxona hududida toʻplanib qolishi | poligonda koʻmish, chiqindisiz texnologiyaga oʻtish |
1.8 | Insektitsidlar aralashmasi | suyuq | insektitsidlar | korxona hududida toʻplanib qolishi | termik zararsizlantirish va poligonga koʻmish |
1.9 | Faollashtirilgan koʻmirda simob va granozan ishlab chiqarish | qattiq | simob | korxona hududida toʻplanib qolishi | sanoat chiqindilarini maxsus poligonda koʻmish |
1.10 | Polivinilxlorid plyonka ishlab chiqarishda qoʻrgʻoshin, surma va kadmiy birikmalari qoʻshilgan aralashma | qattiq | qoʻrgʻoshin, surma, kadmiy birikmasi | obyekt hududida toʻplanib qolishi | sanoat chiqindilarini maxsus poligonda koʻmish |
1.11 | Gaz aralashmalarini ishlab chiqarishda arsin va fosfin aralashmasi qoʻshilgan sorbent | qattiq | arsin, fosfin | korxona hududida toʻplanib qolishi | sanoat chiqindilarini maxsus poligonda koʻmish |
1.12 | Lampalarni qayta ishlashdan olingan shishalar | qattiq | simob | korxona hududida toʻplanib qolishi | simobni ajratib olish bilan lampalarni qayta ishlash texnologiyasini joriy etish |
1.13 | Koks-kimyoviy ishlab chiqarishda toshkoʻmir reuslari | qattiq | benz(a)piren | kokslashtirish uchun shixtaga qoʻshiluvchi qoʻshimcha | shixtaga qoʻshimcha sifatida foydalanish |
1.14 | Toriylangan volframdan mahsulotlar ishlab chiqarishda hosil boʻlgan toriy tarkibli shlam | qattiq | toriy | yer osti tipidagi qabristonlarda koʻmish | sanoat chiqindilarini maxsus poligonda koʻmish |
1.15 | Sulfat kislota ishlab chiqarishda selen-simobli shlam | qattiq | simob, selen | maxsus chiqindixonada taxlash | sanoat chiqindilarini maxsus poligonda koʻmish |
1.16 | Nikellash jarayonida hosil boʻluvchi shlam | boʻtqasimon modda | nikel | tartibli saqlash | sanoat chiqindilarini maxsus poligonda koʻmish |
Xavflilik darajasi ikkinchi sinfi | |||||
2.1 | Neft-kimyoviy nordon gudron | smolasimon massa | oltingugurt kislotasi, neft mahsulotlari | neytrallash, oltingugurt kislotasi olish uchun termoliz, korxona hududidagi maxsus toʻplagichlarda saqlash | yoʻl qoplamalariga qoʻshish, sement ishlab chiqarishda qoʻllash |
2.2 | Etilen degidratlanishidan ishlov berilgan katalizator | qattiq donachalar | xrom oksidi | axlatxonaga koʻmish | qimmatbaho tarkibiy qismlarni ajratib olish. Metallurgiyada foydalanish uchun donadorlash, beton tarkibiga qoʻshish |
2.3 | Butadion ishlab chiqarishda ishlatilgan katalizator | qattiq donachalar | nikel oksidi | korxona hududida saqlash | nikelni ajratib olish |
2.4 | Mis ishlab chiqarishning margimush keklari | qattiq modda | margimush birikmalari | tuproqli izolyatsiya bilan koʻmish | chiqindilarni poligonlarga koʻmish |
2.5 | Qalay ishlab chiqarishning margimush-kalsiyli keklari | qattiq | margimush | maxsus qabristonlarga koʻmish | chiqindilarni poligonlarga koʻmish |
2.6 | Turli sanoat korxonalarining neft chiqindilari | yopishqoq suyuqliklar | neft mahsulotlari | termik parchalanish va koʻmib yuborish | poligonlarda chiqindilarni yoqib yuborish |
2.7 | Golovaks ishlab chiqarish uchun smola | suyuqlik | xlornaftalin | korxona hududida toʻplash | сhiqindilarni termik zararsizlantirish va sanoat chiqindilari poligonga koʻmish |
2.8 | Bromorganik sintez smolasi | boʻtqa | bromorganik birikmalar | korxona hududida toʻplash | chiqindilarni poligonlarga koʻmish |
2.9 | Ftal angidrid ishlab chiqarishdagi osmol | qattiq modda | ftal angidrid | korxona hududida toʻplash | chiqindilarni poligonlarga koʻmish |
2.10 | Anilin boʻyoqlarini ishlab chiqarish qoldigʻi | suyuqlik | metanol, aminlar, anilin hosilalari | korxona hududida saqlash va yoʻq qilish | chiqindilar poligonida issiqlik bilan zararsizlantirish |
2.11 | Parametoksifenol ishlab chiqarish smolasi | suyuqlik | parametoksifenol | korxonada saqlash | chiqindilar poligonida issiqlik bilan zararsizlantirish |
2.12 | Dimetilatsetamid ishlab chiqarishdagi qoldiq | yopishqoq suyuqlik | dimetilatsetamid | sanoat maydonchasida saqlash | chiqindilar poligonida issiqlik bilan zararsizlantirish |
2.13 | Metil qizil indikatorini ishlab chiqarish uchun smola | yopishqoq suyuqlik | dimetilatsetamid | sanoat maydonchasida saqlash | chiqindilar poligonida issiqlik bilan zararsizlantirish |
2.14 | Sintetik yelim ishlab chiqarish chiqindisi | boʻtqa | trikrezilfosfat, kanifol, polivinilxlorid | sanoat maydonchasida saqlash | chiqindilar poligonida issiqlik bilan zararsizlantirish |
2.15 | 2,4-D amin tuzi (pestitsid) ishlab chiqarishidan qolgan kub qoldigʻi | suyuqlik | xlorfenoksisirka kislota | kuydirish | sanoat chiqindilarini termik zararsizlantirish va maxsus poligonda koʻmish |
2.16 | Ammiak ishlab chiqarishda monoetanollarni haydash jarayonidan qolgan kub qoldigʻi | smolasimon modda | monoetanolаmin | chiqindi omboriga saqlash uchun joylashtirish | chiqindilar poligonida issiqlik bilan zararsizlantirish |
2.17 | Nodir metallar ishlab chiqarishdan qolgan kub qoldigʻi | suyuqlik | monosilanlar, trixlorsilanlar | korxona hududida omborda saqlash | chiqindisiz ishlab chiqarish sharoitlarida toʻliq qayta tiklash |
2.18 | Organik boʻyoqlarni ishlab chiqarish qoldigʻi | boʻtqa | anilin hosilalari, piridin | sanoat maydonchasida saqlash | chiqindilar poligonida issiqlik bilan zararsizlantirish |
2.19 | Difenilamin asosidagi boʻyoqlarni ishlab chiqarishdan qolgan qatronli qoldiq | boʻtqa | rux, difenilamin | sanoat maydonchasida saqlash | chiqindilar poligonida issiqlik bilan zararsizlantirish |
2.20 | Koks-kimyo ishlab chiqarishida benzolni rektifikatsiyalashdan hosil boʻladigan kub qoldigʻi | suyuqlik | benzol | yondirish orqali utilizatsiya qilish, qatron olish | chiqindisiz ishlab chiqarish |
2.21 | Alkirlash ishlab chiqarish jarayonida ishlatilgan sulfat kislotasi | suyuqlik | sulfat kislota | issiqlik regeneratsiyasi | regeneratsiya, ikkilamchi xom ashyo sifatida ishlatish |
2.22 | Dietilolilmetan ishlab chiqarishda foydalanilgan sulfat kislotasi | suyuqlik | sulfat kislota | issiqlik regeneratsiyasi | regeneratsiya, ikkilamchi xom ashyo sifatida ishlatish |
2.23 | Dietilolilmetan ishlab chiqarishda foydalanilgan sulfat kislotasi | suyuqlik | sulfat kislota | issiqlik regeneratsiyasi | regeneratsiya, ikkilamchi xom ashyo sifatida ishlatish |
2.24 | Metanol ishlab chiqarish smolalari | smolasimon | dixlorfenollar | kuydirish | chiqindilar poligonida issiqlik bilan zararsizlantirish |
2.25 | Xloridlarni kondensatsiya qilish tizimining chiqindilari | qattiq va boʻtqasimon | titan, vanadiy oksidlari | ishlab chiqarish maydonida saqlash | metallarni olish uchun xomashyo sifatida foydalanish |
2.26 | Qoʻrgʻoshin ishlab chiqarishda arsenatkalsiyli chiqindilar | qattiq | arsenat | maxsus poligonda toʻplash | chiqindilarni poligonda koʻmish |
2.27 | Bromid kislotasi ishlab chiqarish jarayonida hosil boʻlgan ftororganik birikmalar chiqindilari | balchiq | ftororganik birikmalar | korxona hududida toʻplanishi | chiqindilarni poligonda koʻmish |
2.28 | Trixloretilen ishlab chiqarish chiqindisi | balchiq | trixloretilen | korxona hududida toʻplanishi | chiqindilar poligonida issiqlik bilan zararsizlantirish |
2.29 | Perxloretilen ishlab chiqarish chiqindisi | balchiq | perxloretilen | korxona hududida toʻplanishi | chiqindilarni termik zararsizlantirish va poligonda koʻmish |
2.30 | Xlorparafin ishlab chiqarish chiqindisi | dirildoqsimon | xlorparapinlar | korxona hududida toʻplanishi | chiqindilarni termik zararsizlantirish va poligonda koʻmish |
2.31 | Xlorvalerian kislota ishlab chiqarish chiqindisi | yopishqoq | xlororganik birikmalar | kuydirish | chiqindilar poligonida issiqlik bilan zararsizlantirish |
2.32 | Laklangan plyonka ishlab chiqarish chiqindisi | suyuqlik | xlorfenol | korxona hududida toʻplanishi | chiqindisiz ishlab chiqarishni tashkil qilish |
2.33 | laklar, emallar, qatronlar ishlab chiqarish chiqindisi | suyuqlik | qoʻrgʻoshin, xrom, rux birikmalari va erituvchilar | korxona hududida omborga joylash | qimmatbaho komponentlarni ajratib olish, chiqindisiz ishlab chiqarishni yoʻlga qoʻyish |
2.34 | Piridinning suvdagi eritmasi | suyuqlik | piridin | korxona hududida toʻplanishi | chiqindilar poligonida issiqlik bilan zararsizlantirish |
2.35 | Reaktiv atsetofenon ishlab chiqarishda hosil boʻlgan atsetofenon aralashmali alyuminiy xlorid chiqindisi | loyqa aralashgan suyuqlik | atsetofenon | sanoat maydonchasida saqlash | chiqindilar poligonida issiqlik bilan zararsizlantirish |
2.36 | Ifloslangan uglerod tetraxlorid chiqindisi | suyuqlik | uglerod tetraxlorid | korxonada toʻplanishi | chiqindilar poligonida issiqlik bilan zararsizlantirish |
2.37 | Fosfororganik komplekslar ishlab chiqarishda organik fosfor birikmalarining chiqindisi | emulsiya | fosfoorganik birikmalar | korxonada toʻplanishi | sanoat chiqindilarini issiqlik bilan zararsizlantirish va maxsus poligonda koʻmish |
2.38 | Reaktivlar ishlab chiqarish jarayonida hosil boʻladigan kadmiy, nikel, qoʻrgʻoshin, vanadiy, xrom, qalay, yod va mis tuzlarining chiqindilari | qattiq | kadmiy, qoʻrgʻoshin va xrom tuzlari | korxona hududida omborlarga joylashtirish | chiqindilarni poligonga koʻmish |
2.39 | maishiy kimyo tovarlari ishlab chiqarish chiqindilari | suyuqlik | kerosin, spirtlar, solvent | kuydirish | chiqindilar poligonida issiqlik bilan zararsizlantirish |
2.40 | etilbenzamin ishlab chiqarish chiqindisi | boʻtqa | dibenzilamin | korxona hududida saqlash va yoqib yuborish | chiqindilar poligonida issiqlik bilan zararsizlantirish |
2.41 | «Leykonat» markali yelim ishlab chiqarish chiqindisi | suyuqlik | xlorbenzol, triizotsianat, trifenilmetan | maxsus poligonda yigʻish | chiqindilar poligonida issiqlik bilan zararsizlantirish |
2.42 | Magniy, titan, vanadiy changlari — nodir metallar ishlab chiqarish chiqindisi | qattiq | vanadiy | korxona hududida toʻplanishi | chiqindilarni poligonga koʻmish |
2.43 | Qoʻrgʻoshin-rux ishlab chiqarish jarayonidan hosil boʻlgan margimush-surmali chang | qattiq | surma, margimush | maxsus poligonda saqlash | xomashyo sifatida foydalanish, sanoat chiqindilar poligonida qisman koʻmib tashlash |
2.44 | Koks gazini oltingugurtdan tozalash uchun ishlatiladigan vakuum-karbonatli sexning ishlatilgan eritmasi | suyuqlik | sulfidlar, rodanidlar | chiqindi toʻplagichda | chiqindilarni poligonda zararsizlantirish |
2.45 | Koks gazini mishyak-soda yordamida tozalash sexining ishlatilgan eritmasi | suyuqlik | margimush, sulfid, rodanid | biokimyoviy tozalash va koksni oʻchirish maqsadida foydalanish | biokimyoviy tozalash va koksni oʻchirish uchun qoʻllash |
2.46 | Prokatlash va metizlash sexlarining ishlatib boʻlingan qorishmalari | suyuqlik | xlorid kislota, mis va xrom birikmalari | neytrallash va chiqindiga chiqarish | temir xloridi, mis, xrom va boshqa elementlarning birikmalarini olish |
2.47 | Fenol smolalarini ishlab chiqarishdan hosil boʻlgan fenol va formaldegidning suvli eritmalari | suyuqlik | fenol, formaldegid | zararsizlantirish, qisman qoʻllash | chiqindisiz ishlab chiqarishni tashkil etish |
2.48 | Koks-kimyoviy ishlab chiqarish oqova suvlarini mexanik tozalash jarayonida hosil boʻladigan | suyuqlik | smolalar, moylar | zararsizlashtirish, qisman foydalanish | toshkoʻmir smolasi bilan birga qayta ishlash |
2.49 | Koksokimyoviy ishlab chiqarish benzolni rektifikatsiyalash sexining sulfat boʻlimidagi nordon smola | qattiq | smola | koks olish uchun koʻmir aralashmasiga qoʻshiladigan modda | koks olish uchun koʻmir aralashmasiga qoʻshiladigan modda |
2.50 | Lak-boʻyoq ishlab chiqarish chiqindilari: smolalar hamda toluol, fenol va suv bilan aralashmalar | suyuqlik | fenol, toluol | kuydirish | chiqindilar poligonida issiqlik bilan zararsizlantirish |
2.51 | Slaneslarni qayta ishlash chiqindilari | smolasimon | fenol | smolani ajratish va shlamga qoʻshib qayta ishlashga qaytarish | issiqlik elektr markazida yoqish |
2.52 | Qoʻrgʻoshin-rux ishlab chiqarishining surma-margimushli shlaki | qattiq | surma, margimush | maxsus maydonchada saqlash | chiqindilarni poligonga koʻmish |
Xavflilik darajasi uchinchi sinfi | |||||
3.1 | Prokatlash sexlarining metalni tozalash boʻlimlaridan chiqadigan yuvish suvlari | suyuqlik | xlorid kislota | neytrallash, shlamni chiqindixonaga yoʻnaltirish | xlorli temir, mis, xrom va boshqa metallarni ajratib chiqarish |
3.2 | Ishlatilgan katalizator | qattiq | vanadiy | chiqindixonaga yoʻnaltiriladi | tarkibida vanadiy boʻlgan xomashyo sifatida foydalanish |
3.3 | Xlorid kislota | suyuqlik | vodorod xlorid | boshqa korxonalarga topshiriladi | kimyoviy xomashyo sifatida ishlatiladi |
3.4 | Qoʻrgʻoshin-rux keki, nikel ishlab chiqarish jarayonidagi chiqindi | qattiq | xrom oksidi | chiqindixonaga yoʻnaltiriladi | rangli metallarni ishlab chiqarishda toʻliq qayta ishlash |
3.5 | Ishlatilgan katalizator (har qanday ishlab chiqarish turidagi) | qattiq | xrom oksidi | chiqindixonaga yoʻnaltiriladi | qurilish materiallari va metallurgiya sanoatida toʻliq chiqindisiz ishlab chiqarish |
3.6 | Yarimoʻtkazgichlar ishlab chiqarish jarayonida foydalanilgan materiallar | suyuqlik | simob | natriy sulfid bilan zararsizlantirish va chiqindixonaga koʻmish | chiqindilarni poligonga koʻmish |
3.7 | Oqava suvlarni mexanik tozalashdan hosil boʻlgan neft shlamlari | suyuq qovushqoq modda | neft mahsulotlari | shlam toʻplagichlarda saqlash | poligonlarda issiqlik yordamida zararsizlantirish |
3.8 | Fosfor ishlab chiqarishda gaz tozalash chiqindisi | suspenziya | fosfor | shlam toʻplagichlarda omborga joylashtirish | fosfor va kaliydan fosfor-kaliyli oʻgʻit koʻrinishida foydalangan holda qayta ishlash |
3.9 | Qattiq qotishmalar ishlab chiqarishdagi trixloretilen chiqindilari | suyuqlik | trixloretilen | sanoat maydonchasida konteynerlarda saqlash | sanoat chiqindilari poligonida termik zararsizlantirish |
3.10 | Akril kislotasi nitrilini ishlab chiqarish chiqindisi | boʻtqasimon massa | nikel, mis va kobalt tuzlari | sanoat maydonchasida saqlash | chiqindilarni poligonga koʻmish |
3.11 | Ogʻir muhitli konsentrat ishlab chiqarish chiqindilari | qattiq | boʻyovchi moddalar | sanoat maydonida toʻplanish | sanoat maydonida toʻplanish |
3.12 | Koʻmir va boʻyoqlar bilan aralashtirilgan osmolalar | qattiq | boʻyovchi moddalar | sanoat maydonida toʻplanishi | chiqindilar poligonida issiqlik bilan zararsizlantirish |
3.13 | Sulfokislotalar ishlab chiqarish chiqindilari | yarimsuyuq | sulfokislotalar | sanoat maydonida toʻplanishi | chiqindilar poligonida issiqlik bilan zararsizlantirish |
3.14 | Lok-boʻyoq ishlab chiqarish jarayonida hosil boʻlgan lok, lak va emal plyonkalarining qoldiqlari | qattiq fazali suyuqlar | loklar, emallar, erituvchilar | sanoat maydonida toʻplanishi | chiqindilar poligonida issiqlik bilan zararsizlantirish |
3.15 | Boʻyoqlar ishlab chiqarish chiqindilari | suyuqlik | boʻyoq moddalar, erituvchilar | korxonada toʻplanishi | chiqindilar poligonida issiqlik bilan zararsizlantirish |
3.16 | Gipofosfit ishlab chiqarish chiqindilari | suyuqlik | fosfitlar | korxonada toʻplanishi | chiqindilarni poligonga koʻmish |
3.17 | Turli xil organik boʻyovchi moddalarning qoldiqlari | suyuqlik | boʻyoq moddalar, erituvchilar | sanoat maydonida toʻplanishi | chiqindilar poligonida issiqlik bilan zararsizlantirish |
3.18 | Benzol boʻlimining kub qoldigʻi | suyuqlik | benzol | smolalar, qatronlar ishlab chiqarish uchun foydalanish | ikkilamchi xomashyo sifatida foydalanish |
3.19 | Mis tarkibli quyma — titan ishlab chiqarish chiqindisi | qattiq | mis | neytrallashtiriladi va shlamomborida saqlanadi | mis tarkibli xomashyo sifatida foydalanmoq |
3.20 | Volfram xomashyosini kuydirishdan hosil boʻlgan chang | qattiq | margimush | yer osti omborlarida saqlanadi | chiqindilarni poligonga koʻmish |
3.21 | Osmol, dimetilformamid qayta tiklash chiqindisi | yopishqoq massa | dimetilformamid | beton rezervuarlarda yigʻiladi | chiqindixona poligonida zararsizlantirish |
3.22 | Surma va ftor tuzlari aralashmasi — xladonlar ishlab chiqarish jarayonining chiqindisi | pulpa | surma, ftor | sanoat maydonchasida saqlash | chiqindilarni poligonga koʻmish |
3.23 | Etilenglikol va polikapromid aralashmasi sintetik tolalar ishlab chiqarish jarayonining chiqindisi hisoblanadi | qattiq fazali modda saqlagan suyuqlik | etilenglikol | sanoat maydonchasida saqlash | chiqindilarni poligonda zararsizlantirish |
3.24 | Poliuretan tolalarini ishlab chiqarish chiqindilari | qattiq fazali modda saqlagan suyuqlik | trietilenglikol | sanoat maydonchasida saqlash | chiqindilarni zararsizlantirish va poligonga koʻmish |
3.25 | Poliviniltrimetilsilan ishlab chiqarish chiqindisi | suyuqlik | poliviniltrimetilsilan, xlorbenzol | sanoat maydonchasida saqlash | chiqindilarni poligonda zararsizlantirish |
3.26 | Poliviniltrimetilsilan ishlab chiqarish chiqindisi | suyuqlik | poliviniltrimetilsilan, siklogeksan | sanoat maydonchasida saqlash | chiqindilarni poligonda zararsizlantirish |
3.27 | Laklangan plyonka ishlab chiqarish chiqindisi | suyuqlik | uchxlorsirka kislota | sanoat maydonchasida saqlash | chiqindilarni poligonda zararsizlantirish |
3.28 | Difeniloksidning difenil bilan aralashmasi — laklangan plyonka ishlab chiqarish jarayonining chiqindisi | qattiq | difeniloksid, difenil | sanoat maydonchasida saqlash | chiqindilarni poligonda zararsizlantirish |
3.29 | Mastika ishlab chiqarish chiqindilari | boʻtqasimon | asbest, moylar, bitum | sanoat maydonchasida saqlash | chiqindilarni poligonda zararsizlantirish |
3.30 | Kimyoviy reagentlar ishlab chiqarish chiqindilari | qattiq fazali modda saqlagan suyuqlik | atsetofen | sanoat maydonchasida saqlash | chiqindilarni poligonda zararsizlantirish |
3.31 | Kimyoviy reagentlar ishlab chiqarish chiqindilari | suyuqlik | dioksan, geksan | sanoat maydonchasida saqlash | chiqindilarni poligonda zararsizlantirish |
3.32 | Ftorid tuzlari ishlab chiqarishda hosil boʻlgan ftor gazlarini neytrallash chiqindisi | boʻtqasimon | ftor tuzlari | maxsus toʻplagichlarda saqlash | chiqindilarni poligonga koʻmish |
3.33 | Neytrallashtirishdan keyingi rangli metallar gidrooksidlari shlami | shlam | mis, rux, xrom, nikel | sanoat maydonchasida saqlash | sanoat chiqindilari poligonida koʻmib tashlash |
3.34 | Solyar moyini qayta tiklash shlami | suyuq | solyar moyi | shixtani moylash uchun ishlatiladi | toʻliq foydalanish |
3.35 | Fosfatli shlaklar poʻlat eritish ishlab chiqarishidan | qattiq | fosfor, vanadiy | mineral oʻgʻitlar ishlab chiqarish uchun | toʻliq foydalanish |
3.36 | Ferroqotishma ishlab chiqarish shlaklari | qattiq | xrom, marganets | qoʻshimchalar sifatida foydalaniladi metallurgiya va qurilish materiallari sanoatida | toʻliq foydalanish |
3.37 | Emulsiyalar va moylash-sovitish suyuqliklarini regeneratsiya qilish chiqindisi | shlam | efir bilan ekstraksiyalanuvchi moddalar | yoqiladi va koʻmiladi | termik zararsizlantirish poligonda |
Xavflilik darajasi toʻrtinchi sinfi | |||||
4.1 | Ftorli tuzlar ishlab chiqarish chiqindisi boʻlgan kremnegel | pastasimon | ftorli tuzlar | omborga joylanadi, qisman foydalaniladi | toʻliq foydalanish |
4.2 | Titan ikki oksidi ishlab chiqarish chiqindisi boʻlgan temir kuporosi | pastasimon | temir sulfati | xomashyo sifatida foydalaniladi | toʻliq foydalanish |
4.3 | Ishlatilgan katalizatorlar | qattiq | vanadiy oksidi | sanoat maydonchasida omborga joylanadi | regeneratsiya, qayta foydalanish |
4.4 | Kek temir-margimushli | qattiq | kobalt, rux, nikel birikmalari | chiqindi omborida saqlanadi | sanoat chiqindilari poligonida koʻmish |
4.5 | Ishlatilgan katalizatorlar | qattiq | kobalt, rux, nikel birikmalari | sanoat maydonchasida saqlanadi | metallar olish uchun foydalanish metallar |
4.6 | Yarimoʻtkazgichlar ishlab chiqarishdan chiqqan artish materiallari | qattiq | simob, qoʻrgʻoshin | koʻmiladi | sanoat chiqindilari poligonida zararsizlantirish |
4.7 | Tozalash inshootlari choʻkindilari galvanik ishlab chiqarishlar | pastasimon | rangli ogʻir metallar oksidlari | koʻmish | utilizatsiya qilish, sanoat chiqindilari poligonlarida koʻmish |
4.8 | Koks-kul qoldigʻi slanetslarni qayta ishlash | qattiq | fenol | omborga joylash | Klinker olishda foydalanish |
4.9 | Yarimoʻtkazgichlar ishlab chiqarish chiqindilari | qattiq | simob, qoʻrgʻoshin | qisman utilizatsiya qilinadi koʻmish | maksimal foydalanish, koʻmib tashlash sanoat chiqindilari poligonida |
4.10 | Yarimoʻtkazgichlar ishlab chiqarishda oqova suvlarni zararsizlantirish chiqindilari | pastasimon | xrom, vanadiy | koʻmib tashlanadi | poligonda koʻmib tashlash sanoat chiqindilari |
4.11 | Natriy sulfid ishlab chiqarish chiqindisi | yarim suyuq | natriy sulfid | sanoat maydonchasida toʻplanadi | poligonda koʻmib tashlash sanoat chiqindilari |
4.12 | Prokat ishlab chiqarish kuyindisi | qattiq | temir oksidi | shixtaga qoʻshimcha sifatida | shixtaga qoʻshimcha sifatida |
4.13 | Shakldor quyuv sexlari chiqindilari | qattiq | metall | agʻdarmaga | poligonda koʻmib tashlash sanoat chiqindilari |
4.14 | Prokat sexlarining ishlatilgan emulsiyalari | suyuq | metall | regeneratsiya | regeneratsiya va chiqindisiz texnologiya |
4.15 | Asbest silliqlash changi | chang | asbest | agʻdarmaga | qurilish materiallari ishlab chiqarishda foydalanish |
4.16 | Titan ishlab chiqarishdagi xloridli suyuqlanma | pastasimon | xrom, marganets | sanoat maydonchasida saqlanadi | mineralizator sifatida utilizatsiya qilish, sanoat chiqindilari poligonida koʻmib tashlash |
4.17 | Titan ishlab chiqarishdagi ishlatilgan suyuqlanma | qattiq | vanadiy oksidi | transheyalarda koʻmib tashlanadi | neft va gaz quduqlarini burgʻilashda mineralizator sifatida foydalanish |
4.18 | Asbest aralashmali jins changi | chang | asbest changi | qisman foydalaniladi, qolgani agʻdarmaga | mineral xomashyo sifatida foydalanish |
4.19 | Kaprolaktam ishlab chiqarishdagi ishqorli oqovalar | smolasimon | natriy adinatlari | qurilish tashkilotiga yuboriladi | qurilish sanoatida utilizatsiya qilish |
4.20 | Kobalt ishlab chiqarishda ammiakli-karbonatli tanlab eritishdan qolgan agʻdarma qoldiqlar | suyuq | mishyak, nikel, kobalt | qoldiq saqlagichda saqlanadi | sanoat chiqindilari poligonida koʻmib tashlash |
4.21 | Izopren ishlab chiqarishning katalizatorli shlami | pastasimon | xrom oksidi | shlamtoʻplagichlarga yuboriladi shlamtoʻplagichlar | metallurgiya sanoatida foydalanish |
4.22 | Fosforli suvlarni ohak bilan tozalashdan olinadigan shlam | suspenziya | fosfor | shlamtoʻplagichlarda saqlash | sanoat chiqindilari poligonida koʻmib tashlash |
4.23 | Termik fosfor kislotasini tozalashdan olinadigan shlam | pastasimon | fosfor | toʻplagichga yuboriladi | sanoat chiqindilari poligonida koʻmib tashlash |
4.24 | Neytrallash stansiyalari shlami | pastasimon | fosfor, ftor | sanoat maydonchasida saqlanadi | xalq xoʻjaligida foydalanish |
4.25 | Mishyakli shlam | pastasimon | mishyak, fosfor | maxsus toʻplagichlarda saqlanadi | sanoat chiqindilari poligonida koʻmib tashlash |
4.26 | Boyitish fabrikalarining shlamlari va qoldiqlari | suspenziya | kobalt, rux, mis | qoldiq omboriga yuboriladi | maxsus jihozlangan qoldiq omborida koʻmib tashlash |
4.27 | Qora metallurgiya korxonalarining chang-gaz tozalash inshootlaridan chiqadigan temir saqlovchi shlamlar va changlar | shlam | temir | aglomerat shixtasiga | aglomerat shixtasiga va qurilish materiallariga qoʻshimcha sifatida foydalanish |
4.28 | Metallurgiya qayta ishlovidan olinadigan shlaklar | qattiq | metall | qurilish materiallariga qayta ishlash | qurilish materiallariga qayta ishlash |
Oʻzbekiston Respublikasi Sogʻliqni saqlash vazirligi huzuridagi Sanitariya-epidemiologik osoyishtalik va jamoat salomatligi qoʻmitasining normativlari, 29.07.2002 yildagi 0128-02-son
Кучга кириш санаси
29.07.2002
Рус
Ўзб
O’zb
O‘zb|Рус
OʻZBEKISTON RESPUBLIKASINING SANITARIYA QOIDALARI VA MEʼYORLARI, GIGIYENA NORMATIVLARI
Oʻzbekiston Respublikasi sharoitida zaharli sanoat chiqindilarining gigiyenik tasniflagichi
1. Umumiy qoidalar
1.1 Hozirgi vaqtda Oʻzbekistonning hududiy-sanoat majmualarida va yirik shaharlarida sanoat chiqindilarini inventarizatsiya qilish, tasniflash, saqlash va zararsizlantirish muammosi alohida gigiyenik ahamiyat kasb etmoqda, chunki ularning koʻplari zaharli boʻlib, aholi salomatligi uchun xavf tugʻdiradi.
1.2 Mazkur hujjat Oʻzbekiston Respublikasining «Sanoat chiqindilarini inventarizatsiya qilish, tasniflash, saqlash va zararsizlantirishga oid sanitariya qoidalari va meʼyorlari»ni (SanQvaM) toʻldiradi. Uning talablariga rioya etish zaharli sanoat chiqindilarining hisobi va hisobotini yuritishni yaxshilashga, ularni utilizatsiya qilish, qayta ishlash yoki atrof-muhitga joylashtirish usullarini aniqlashga yordam beradi. Kelajakda undan zaharli chiqindilar bilan atrof-muhitni ifloslantirishdan kelib chiqadigan zararni hamda ularni yetkazib beruvchilar tomonidan toʻlanadigan toʻlovni hisoblash uchun foydalanish mumkin.
1.3 Hujjat Oʻzbekiston Respublikasi Sogʻliqni saqlash vazirligi tizimidagi hududiy Davlat sanitariya-epidemiologiya nazorati markazlari, shuningdek, respublikaning boshqa vazirlik va idoralari uchun moʻljallangan.
2. Zaharli sanoat chiqindilari ustidan sanitariya nazoratining asosiy yoʻnalishlari
2.1 Amaliy maqsadlar uchun sanoat chiqindilarini quyidagi toifalarga ajratish maqsadga muvofiqdir:
shahar chiqindixonalarida qattiq maishiy chiqindilar (QMCh) bilan birga saqlashga ruxsat etilgan sanoat chiqindilari;
utilizatsiya qilinishi lozim boʻlgan sanoat chiqindilari;
maxsus jihozlangan poligonlarda saqlanadigan zaharli sanoat chiqindilari.
2.2 Sanoat chiqindilarini yigʻish, toʻplash, hisobga olish va inventarizatsiya qilish tartibi ularning xavflilik sinflari inobatga olingan holda belgilanadi:
I sinf — favqulodda xavfli;
II sinf — oʻta xavfli;
III sinf — oʻrtacha xavfli;
IV sinf — kam xavfli.
2.3. Sanoat chiqindilarining xavflilik sinfini aniqlashda ular tarkibiga kiruvchi barcha kimyoviy zararli moddalarni toʻliq hisobga olish zarur, bu esa ularning tarkibini laboratoriya tadqiqotlarini oʻtkazish orqali taʼminlanadi. Foydalanilayotgan meʼyoriy va loyiha hujjatlarida kimyoviy moddaning xavflilik sinfiga oid koʻrsatmalar boʻlmagan taqdirda, u xavflilik indeksi boʻyicha aniqlanadi.
Xavflilik indeksini aniqlash tuproqdagi zararli moddaning REMK, zararli moddaning LD50 boʻyicha, shuningdek, «Sanoat chiqindilarini inventarizatsiya qilish, tasniflash, saqlash va zararsizlantirishning sanitariya qoidalari»da keltirilgan ish hududi havosidagi zararli moddaning xavflilik massasi boʻyicha hisob-kitoblar yordamida amalga oshirilishi mumkin.
2.4. Zaharli sanoat chiqindilarining kimyoviy tarkibini oʻrganish natijalari va ularning zaharli ekanligi toʻgʻrisida maʼlumotlar boʻlmaganda, ularni saqlash, zararsizlantirish va utilizatsiya qilish tartibi hamda usullarini aniqlashda Oʻzbekiston Respublikasi sharoitidagi zaharli sanoat chiqindilarining gigiyenik tasniflagichidan foydalanish mumkin (1-ilova).
2.5. Gigiyenik tasniflagichga 134 turdagi zaharli sanoat chiqindilari kiritilgan, jumladan, 1-sinfga — 16 ta; 2-sinfga — 52 ta; 3-sinfga — 37 ta; 4-sinfga 28 ta tur.
2.6 Zaharli sanoat chiqindilarini zararsizlantirish va koʻmish ularning xavflilik sinfini hisobga olgan holda yoqish, neytrallashtirish yoki koʻmish yoʻli bilan maxsus muhandislik inshootlarida — poligonlarda amalga oshiriladi. Bunda ularning agregat holati, suvda eruvchanligi, tarkibidagi moddalar va birikmalarning xavflilik sinfi hisobga olinadi.
2.7 Tarkibida 4-xavflilik sinfiga mansub moddalar boʻlgan qattiq chiqindilar poligonning alohida kartasida toʻliqligicha maishiy chiqindilar kabi saqlanadi. Tarkibida 2 va 3-xavflilik sinflariga mansub zararli moddalar boʻlgan qattiq va changsimon chiqindilarni koʻmishda ushbu kotlovanlarning tubi va yon devorlarini izolyatsiya qilish majburiydir. 1-xavflilik sinfiga mansub zararli moddalarni koʻmishda bu moddalarning chiqindilardan atrof-muhitga tarqalishining oldini olishga qaratilgan qoʻshimcha choralar qoʻllanilishi kerak.
2.8 Tarkibida 4-xavflilik sinfiga mansub zararli moddalar boʻlgan suyuq sanoat chiqindilari poligonning alohida ajratilgan kartalariga bir tekisda quyiladi. Tarkibida 1, 2 va 3-xavflilik sinflariga mansub zararli moddalar boʻlgan suyuq chiqindilar poligonlarga olib chiqishdan oldin korxonalarning oʻzida pastasimon holatga kelguncha suvsizlantirilishi, 1-xavflilik sinfiga mansub zararli chiqindilar esa suvsizlantirilgandan soʻng germetik yopiladigan poʻlat konteynerlarga joylashtirilishi lozim.
2.9 Yonuvchi chiqindilar, shuningdek, laklar, erituvchilar va emallar shimilgan utilizatsiya chiqindilari poligondagi maxsus pechda yoqilishi kerak.
2.10 Turli xavflilik sinflari va turlaridagi zaharli sanoat chiqindilarini aniq qoʻllash va tavsiya etilgan utilizatsiya qilish, zararsizlantirish va koʻmib tashlash boʻyicha chora-tadbirlar «Sanoatdagi zaharli chiqindilarning gigiyenik tasniflagichi» da (1-ilova) keltirilgan.
1-ilova
OʻZBEKISTON RESPUBLIKASI SHAROITIDA SANOATDAGI ZAHARLI CHIQINDILARNING GIGIYENIK TASNIFLAGICHI