1.1. Ushbu sanitariya qoidalari texnologik jarayonlar, texnika, asbob-uskunalar, qurilish materiallari, kimyoviy moddalar va boshqa mahsulotlarni ishlab chiqarish hamda joriy etish uchun moʻljallangan normativ-texnik hujjatlarni kelishishda majburiydir.

1.2. Sanitariya qoidalari Oʻzbekiston Respublikasi hududida joylashgan vazirliklar, idoralar, korxonalar, loyihalash tashkilotlari va muassasalari, ilmiy-tadqiqot institutlari, laboratoriyalar, shuningdek sanitariya-epidemiologiya xizmati organlari va muassasalari uchun moʻljallangan.

1.3. Sanitariya qoidalari talablarining bajarilishi uchun korxonalar (muassasalar) maʼmuriyati va ITH (ilmiy-texnik hujjatlar)ni ishlab chiquvchilar javobgardir.

1.4. Mazkur qoidalarga rioya etilishini nazorat qilish davlat sanitariya nazorati organlariga yuklatilgan.

2.1. Texnik shartlar (TSh) va tarmoq standartlari (TS) obyekt (mahsulot) xususiyatlarini bayon etuvchi hamda mahsulotning ayrim turlariga (turlari, markalari, artikullari), texnologik jarayonlarga va boshqalarga qoʻyiladigan talablar majmuasini belgilovchi meʼyoriy-texnik hujjatlar hisoblanadi. Shu sababli, davlat nazorati organlari tomonidan TSh va TSni kelishish ogohlantiruvchi sanitariya nazoratining samarali chorasi hisoblanadi.

2.2. Meʼyoriy-texnik hujjatlarning (TSh va TS) barcha loyihalari koʻrib chiqilishi va kelishilishi shart. Oʻzbekiston Respublikasi Sogʻliqni saqlash vazirligi respublika hududidagi korxonalar tomonidan ishlab chiqiladigan yangi turdagi xom ashyo va kimyoviy moddalar, sanoat mahsulotlari, qurilish materiallari, yangi texnologik jarayonlar, uskunalar, asboblar va jihozlarni kelishib oladi.

2.3. TSh va TSni koʻrib chiqishdan maqsad — xalq xoʻjaligida foydalanish uchun moʻljallangan kimyoviy mahsulotlar, buyumlar, asboblar, uskunalar va boshqa mahsulotlar ularni ishlab chiqarish, qoʻllash, sinash, saqlash, tashish, oʻrnatish sharoitlarida insonlar uchun, shuningdek, ularni qoʻllash sharoitlarida texnologik jarayonlar uchun qanchalik xavfli ekanligini aniqlashdir. Bundan tashqari, TSh va TS loyihalari ushbu mahsulotlar, buyumlar, uskunalar bilan ishlash yoki texnologik jarayonga xizmat koʻrsatish xavfsizligini taʼminlaydigan talablarni qanchalik toʻgʻri va toʻliq aks ettirayotganini baholashdir.

2.4. TS va TSh loyihalarini ekspertizadan oʻtkazish gigiyenik yoʻnalishdagi respublika ilmiy-tadqiqot institutlariga, tibbiyot institutlarining tegishli kafedralariga, shuningdek normativ-texnik hujjatlar loyihalari va boshqa materiallarni gigiyenik ekspertizadan oʻtkazish imkoniyatiga ega boʻlgan sanitariya-epidemiologiya nazorati markazlariga topshirilgan.

2.5. Davlat sanitariya nazorati organlarining ushbu boʻlim boʻyicha ishlarini rejalashtirish va toʻliq qamrab olish maqsadida har yili sanoat korxonalari, tashkilotlar, ilmiy-tadqiqot institutlari, konstruktorlik byurolari va boshqalarning tegishli boʻlimlaridan zarur maʼlumotlarni rasman soʻrab olish lozim.

2.6. TSh va TSlarni koʻrib chiqish va kelishtirishda standartlashtirilayotgan mahsulotning real sharoitlarda zararli omillar paydo boʻlishiga sabab boʻlishi mumkin boʻlgan xususiyatlari oʻrganiladi. GOST 15.002-88 “Ishlab chiqarish-texnik maqsadlarga moʻljallangan mahsulotlar” bilan texnik topshiriqni ishlab chiqish, kelishish, tasdiqlash, texnik hujjatlarni ekspertizadan oʻtkazish, tajriba namunalarini sinash va ularni ishlab chiqarishga qabul qilish tartibi belgilanadi.

2.7. Gigiyenik ekspertiza uch bosqichda oʻtkazilishi kerak:

a) normativ-texnik hujjatlar loyihalarini koʻrib chiqish bosqichida;

b) mashinalar, uskunalar va boshqalarning namunalarini dastlabki sinovlarida ishtirok etish;

v) qabul sinovlarida ishtirok etish.

Gigiyenik ekspertiza natijalari boʻyicha ekspert xulosasi tuziladi.

3.1. Standartlashtirish obyekti, standartlashtirilayotgan mahsulotni ishlab chiqarish, qoʻllash, sinash, tashish va saqlash paytida yuzaga kelishi mumkin boʻlgan zararlarning turlari, darajasi va manbalari haqida aniq tasavvur hosil qilish, shuningdek, uskunalarga xizmat koʻrsatishdagi mehnat jarayonlarining xususiyati, ularning ogʻirligi va zoʻriqishi toʻgʻrisida tushunchaga ega boʻlish. Buning uchun TSh, TS loyihasida, hamda qoʻshimcha materiallarda (tushuntirish xati, retseptura, fotosuratlar, chizmalar, tajriba namunasini sinash dalolatnomalari yoki bayonnomalari, toksikologik tadqiqotlar materiallari, fizik-kimyoviy xususiyatlari va boshqalar) keltirilgan maʼlumotlardan foydalaniladi.

3.2. TSh va TSning barcha boʻlimlaridagi zararli va xavfli ishlab chiqarish omillarining salbiy taʼsirini bartaraf etishga qaratilgan talablarni tahlil qilish. Bunda loyihalarda keltirilgan xavfsizlik talablari aniq boʻlishiga eʼtibor qaratish lozim. Koʻrib chiqish jarayonida mahsulotning ishlab chiqarish yoki qoʻllashning haqiqiy sharoitlarida zararli va xavfli omillar paydo boʻlishiga sabab boʻlishi mumkin boʻlgan xususiyatlari oʻrganiladi.

Belgilangan tartibda tasdiqlangan meʼyoriy hujjatlarga (GOST, TS, sanitariya va tarmoq meʼyorlari va qoidalari va boshqalar) havola qilishga ruxsat beriladi. Bular bevosita koʻrib chiqilayotgan jarayonlar, uskunalar, moddalar va boshqalarga taalluqli talablarni tartibga soladi. Havola qilingan hujjatlarda barcha zarur gigiyenik talablar mavjudligini tekshirish lozim. Koʻrib chiqish uchun taqdim etilgan materiallarda yetarli maʼlumotlar boʻlmasa, zarur maʼlumotlarni TSh va TS ishlab chiquvchilaridan qoʻshimcha ravishda soʻrab olish kerak.

Taqdim etilgan maʼlumotlarning toʻgʻriligini baholash uchun meʼyoriy va maʼlumotnoma materiallariga, adabiyot maʼlumotlariga, shuningdek, ishlab chiquvchilar tomonidan taqdim etilgan qoʻshimcha maʼlumotlarga tayanish lozim. Zarurat tugʻilganda, TSH va TS loyihalarini gigiyena yoʻnalishidagi ilmiy-tadqiqot institutlariga va tibbiyot oliy oʻquv yurtlarining tegishli kafedralariga ekspertizaga yuborish kerak.

3.3. TSh va TSni muvofiqlashtirish imkoniyati haqidagi xulosa turli nazorat obyektlarining xususiyatlarini hisobga olgan holda chiqarilishi lozim: kimyoviy mahsulotlar, mashinalar, uskunalar, apparaturalar va boshqalar uchun TSh va TS, shuningdek namunaviy texnologik loyihalar (NTL) uchun.

4.1. Kimyoviy mahsulotlarga TSh va TS.

4.1.1. Kirish qismida:

moddaning vazifasi va uni qoʻllash shartlari;

birikmaning kimyoviy tarkibi, empirik va struktura formulasi.

4.1.2. “Texnik talablar” boʻlimida:

Mahsulotlardagi zararli komponentlarning mavjudligi va ularning maksimal miqdori, bunda texnologik ahamiyatga ega boʻlmagan va shu sababli TSh va TS loyihasida boʻlishi mumkin boʻlgan, ishchilar uchun xavf tugʻdirmaydigan zararli komponentlarning mavjudligiga eʼtibor qaratish lozim (polimerlardagi monomerlar va turli qoʻshimchalar, aromatik birikmalardagi benzol, sulfat kislotadagi mishyak va boshqalar). Bu kompleksni toʻliq toksikologik baholash, ularni mahsulotdan olish imkoniyatini aniqlash va ularning miqdorini maksimal darajada cheklash maqsadida amalga oshiriladi.

Fizik-kimyoviy xususiyatlari: qaynash va erish harorati, uchuvchanligi, gidrolizlanish, parchalanish, oksidlanish, polimerlanish va hokazo qobiliyati, bunda hosil boʻladigan zararli moddalar koʻrsatilgan holda; yogʻlar va suvda eruvchanligi. Ishlab chiqarilayotgan mahsulotning agregat holati uni qoʻllash sharoitlarini hisobga olgan holda baholanishi kerak. Zarur boʻlganda, ishlab chiqarilayotgan mahsulot shaklini oʻzgartirish talab qilinishi mumkin (kukun oʻrniga granulalar, briketlar, pasta).

4.1.3. Mahsulot qadoqlanishini baholashda idishlarga joylash, tashish va saqlash jarayonida odamlarga zararli taʼsir koʻrsatishning oldini olish, qoʻlda tashishda idishdagi mahsulotning maksimal ogʻirligini cheklash kabi jihatlar hisobga olinishi lozim.

4.1.4. “Xavfsizlik talablari” boʻlimida taqdim etilgan toksikologik tavsifnomaning toʻliqligi va toʻgʻriligini tekshirish lozim. Unda birikmaning (mahsulotning) xavflilik sinfi, taʼsir xususiyati haqida qisqacha maʼlumotlar, tasdiqlangan REMK (loyihalashtirish va ishlab chiqarish sinovlari bosqichlari uchun TXTD) qiymati aks ettirilgan boʻlishi kerak.

Xalq xoʻjaligiga joriy etilayotgan barcha yangi kimyoviy moddalar albatta toksikologik baholanishdan oʻtkazilishi shart. Toksikologik tadqiqotlar hajmi kimyoviy moddaning xususiyatlari, xavflilik darajasi, ishlab chiqarish va qoʻllash sharoitlari, aloqada boʻlgan shaxslar soni va boshqa omillar bilan belgilanadi. Ilmiy tadqiqot bosqichida (laboratoriya reglamenti) toksikologik ekspertiza oʻtkaziladi. Ushbu tadqiqotlar turli taʼsir yoʻllarida oʻtkir zaharlilik va xavflilik sinfi koʻrsatkichlarini, toʻplanish xususiyatini, shuningdek, uzoq muddatli taʼsirlar ehtimolini aniqlashni oʻz ichiga oladi (kanserogen, mutagen va allergik analoglarga ega boʻlgan moddalar uchun, oʻrganilmagan moddalar uchun esa — tezkor usullar yordamida).

Toksikologik ekspertiza bayonnomasini taqdim etish majburiydir.

Tajriba va yarim sanoat ishlab chiqarish bosqichida (vaqtinchalik texnologik reglament, tajriba partiyasi uchun texnik shartlar) toksikologik ekspertiza paytida olingan koʻrsatkichlardan tashqari, asosan taʼsirlanadigan aʼzolar va tizimlar, xavf sinflari (GOST 12.1.007-76 boʻyicha), hisoblangan REMK (TXTD) qiymatlari, shuningdek, havodagi moddalarni aniqlash usullari va birlamchi toksikologik pasport haqidagi maʼlumotlar zarur. Sanoat ishlab chiqarish bosqichida (GOST, TS, TSh, texnologik reglament va boshqalar) barcha kimyoviy moddalar uchun toʻliq toksikometrik maʼlumotlar, barcha gigiyenik meʼyorlar va toksikologik pasport mavjud boʻlishi kerak. Quyidagi hollarda Davlat sanitariya nazorati organlari bilan kelishilgan holda havoda REMK ishlab chiqish talab etilmaydi:

fizik-kimyoviy xususiyatlari tufayli havoga chiqmaydigan moddalar uchun;

LK50 va LD50 koʻrsatkichi boʻyicha xavflilik 4-sinfiga mansub suyuqlik bugʻlari uchun (20 °C haroratda, 760 mm simob ustuni bosimida) quyidagi hollarda:

a) bir yilda ishlab chiqariladigan mahsulot miqdori 200 kg dan oshmasligi kerak;

b) modda bilan oz sonli shaxslar (30 kishidan koʻp boʻlmagan) aloqada boʻladi;

v) modda normal sharoitda 165 °C dan yuqori haroratda qaynaydi; IZEK 3 dan kam:

g) bugʻlarining toʻyinish konsentratsiyasi meʼyorlar asosida hisoblangan REM qiymatidan past boʻlgan modda.

Murakkab tarkibli mahsulotlar uchun tayyor mahsulotning yoki uni tashkil etuvchi moddalarning, shuningdek, tashqi muhitning turli omillari yoki qayta ishlash sharoitlari taʼsirida parchalanishi natijasida hosil boʻladigan moddalarning toksikologik tavsifi taqdim etilishi shart.

Ish zonasi havosini ifloslantiruvchi moddalar majmuasi hosil boʻlgan taqdirda, ularning REMK koʻrsatilgan holda yetakchi va eng xavfli tarkibiy qismlar aniq belgilanishi lozim. Loyihalarni koʻrib chiqishda quyidagi maʼlumotlarga alohida eʼtibor qaratish zarur: ushbu mahsulot bilan ishlashda xavfsizlik talablarini belgilovchi maʼlumotlar, oʻtkir zaharlanishlar ehtimoli, mahsulotning organizmga kirish yoʻllari, teri va shilliq qavatlarga mahalliy taʼsir xususiyati, shikastlanmagan teridan oʻtish qobiliyati, organizmning sezuvchanligini oshirishi, organizmda toʻplanib, keyinchalik surunkali kasbiy zaharlanishni keltirib chiqarishi. Ushbu boʻlimda xavfsizlikning asosiy yoʻnalishlari va oʻziga xos chora-tadbirlari, fizik-kimyoviy va toksik xususiyatlarga bogʻliqligi, texnologik jarayonni tashkil etish, texnologik uskunalar, sanitariya-texnik vositalar (shamollatish, yoritish) va ishchilarning shaxsiy himoya vositalariga qoʻyiladigan tegishli talablar nazarda tutilishi kerak.

4.1.5. “Sinov usullari” boʻlimida zararli moddalarni sinovdan oʻtkazish xavfsizligi nazorat qilinishi lozim.

Loyihada ish joyi havosiga chiqadigan moddalarni aniqlash usullari GOST 12.1.005-88 “Ish joyi havosiga qoʻyiladigan umumiy sanitariya-gigiyena talablari” ning 3-boʻlimi qoidalariga muvofiq koʻrsatilishi shart.

4.1.6. Kimyoviy mahsulotlarga oid texnik shartlar va meʼyoriy hujjatlar loyihalarini kelishish masalasini hal qilishda quyidagilardan foydalanishni nazarda tutuvchi hujjatlarni kelishishdan voz kechish lozim:

kanserogen va mutagen mahsulotlar, oʻta xavfli (1-xavflilik sinfi) moddalar;

xavfsiz mehnat sharoitlarini taʼminlay olmaydigan vaziyatlarda ishlatish uchun moʻljallangan yuqori xavfli mahsulotlar (2-xavflilik sinfi);

tarkibida xavfli miqdorda zararli tarkibiy qismlar va aralashmalar mavjud boʻlgan mahsulotlar;

zaharli xususiyatlari oʻrganilmagan mahsulotlar.

4.2. Mahsulotlar (mashinalar, asbob-uskunalar, apparaturalar, asboblar va texnologik jarayonlar va boshqalar) uchun TSh va TS.

4.2.1. Kirish qismida qoʻllanish maqsadi, sohasi va shartlari aniq koʻrsatilishi zarur.

4.2.2. “Texnik talablar” boʻlimiga quyidagilar kiritilishi shart:

4.2.2.1. Xavfsiz sharoitlarni taʼminlaydigan va mashinalar, uskunalar hamda shunga oʻxshash jihozlar ishlashi jarayonida yuzaga kelishi mumkin boʻlgan zararli ishlab chiqarish omillari taʼsirining oldini oladigan konstruktiv yechimlar;

a) ishlash jarayonida zararli moddalar ajralib chiqishi mumkin boʻlgan uskunalar uchun: uskunaning germetikligi, ochiladigan yuklash va chiqarish teshiklari, koʻrish lyuklari va boshqalarning tuzilishiga qoʻyiladigan talablar. Uskunaning ishga tushirish mexanizmlari bilan bogʻlangan oʻrnatilgan ventilyatsiya bilan taʼminlash; qayta ishlanadigan mahsulotlarning toʻkilishi, sachratilishini oldini oluvchi qurilmalar; chiqindilarni yigʻish; zararli mahsulotlar bilan aloqa qilish ehtimoli boʻlgan operatsiyalarni mexanizatsiyalashtirish va avtomatlashtirish kabi choralar.

Ishlash jarayonida chang hosil boʻladigan uskunalar uchun changni bostiruvchi vositalar nazarda tutilishi shart.

b) ish paytida issiqlik va namlik ajralib chiqishi mumkin boʻlgan uskunalar uchun — ularning tarqalishini oldini oladigan (germetizatsiya, issiqlik izolyatsiyasi, oʻrnatilgan ventilyatsiya, kondensatlangan suyuqlikni yigʻish va chiqarib yuborish) hamda ishchilarning issiq yuzalarga tegishini istisno qiladigan konstruktiv yechimlarning mavjudligi.

v) shovqin hosil qiluvchi uskuna va mashinalar uchun — shovqinni meʼyoriy darajalargacha pasaytirishni taʼminlaydigan aniq konstruktiv yechimlarning mavjudligi (tovush yutuvchi materiallar, qistirmalar, soʻndiruvchilar, qoplamalar va boshqalardan foydalanish). Bunda tajriba namunalarini sinashda olingan tovush xususiyatlarining qiymatlari keltirilishi lozim.

Tajriba namunalarining shovqin xususiyatlari GOST 8.055-82 boʻyicha oʻlchangan detsibellarda tovush quvvatining oktava darajalari koʻrinishida belgilanishi va gigiyenik tadqiqotlar bayonnomalari bilan tasdiqlanishi lozim. Ular mehnat faoliyatining oʻziga xos xususiyatlarini, shovqinning spektral tarkibini va uning doimiy yoki vaqtinchalik xarakterini hisobga olgan holda ish joylarida shovqin darajasining sanitariya meʼyorlariga rioya etilishini taʼminlashi kerak (SanQvaM №0065-96).

g) ishlash jarayonida tebranish hosil qiladigan uskunalar uchun — mazkur uskunada ishlovchilarni tebranishdan himoya qilishni taʼminlaydigan aniq choralar; manbadagi tebranish qoʻzgʻalishini yoʻqotish, tarqalish yoʻli boʻylab tebranishni kamaytirish (amortizatorlar, qistirmalar, qoplamalar, soʻndiruvchi qurilmalar va boshqalar) va hokazo. Asbob-uskunalar va qoʻl mashinalarining amaldagi GOST va sanitariya meʼyorlariga (GOST 12.4-012-83, SanQvaM №0063-96) muvofiq oʻlchangan tebranish xususiyatlari koʻrsatilishi shart.

Qoʻl mashinalari uchun TSh va TSni koʻrib chiqishda tebranish tezligi darajasidan tashqari quyidagilar koʻrsatilishini talab qilish zarur: belgilangan rejimda ishlash jarayonida ishchi qoʻllari bilan ushlaydigan mashina yoki uning qismlarining ogʻirligi va bosim kuchi; ishlovchi qoʻllari tegadigan joylarda sirtning issiqlik oʻtkazuvchanlik koeffitsiyenti;

d) ish jarayonida ultratovush hosil qiladigan uskunalar uchun — manbada zararli tovush energiyasi nurlanishini kamaytiradigan, tovush energiyasining parazit nurlanishini bartaraf etadigan, ultratovushning mahalliy taʼsirini cheklaydigan aniq konstruktiv yechimlar; agar u texnologik operatsiyalarni bajarish uchun maxsus ishlab chiqarilsa, tovush izolyatsiyalovchi qoplamalar, ekranlar qoʻllash, ularni ultratovush generatori bilan blokirovka qilish, masofadan boshqarish tizimini joriy etish va boshqalar.

e) sanoat chastotali, radiochastotali va optik diapazonlardagi elektromagnit nurlanishlarni hosil qiladigan uskunalar uchun

ish xonasiga elektromagnit energiyasining sizib chiqishini kamaytirish maqsadida qurilmalar va alohida uzellar yoki bloklarni iloji boricha ekranlash, boshqaruv va rostlash organlarini oqilona joylashtirish, avtomatik va masofaviy boshqaruvdan maksimal darajada foydalanish. Uskuna gigiyenik jihatdan eng maqbul ish va xizmat koʻrsatish rejimini taʼminlashi, xizmat koʻrsatuvchi xodimlarning uskuna ishlayotgan paytda elektromagnit energiya nurlanish manbai yaqinida boʻlish vaqtini minimumga tushirishi kerak. Himoya tadbirlari majmuasi sanitariya meʼyorlari va qoidalari (SanQvaM №0062-96; SanQvaM №0064-96) talablariga javob berishi lozim.

4.2.2.2. Mahsulotlarni yuklash va tushirish boʻyicha mehnat talab operatsiyalarni mexanizatsiyalash va avtomatlashtirishni taʼminlovchi konstruksiyalarga qoʻyiladigan talablar.

4.2.2.3 Xonada texnologik uskunalarni joylashtirish talablari, xonaga qoʻyiladigan talablar (yoritish, boʻyash va hokazo); uskunalarga xizmat koʻrsatishdagi mehnat jarayonlarining xususiyati, ularning ogʻirligi va zoʻriqishi.

4.2.2.4. Boshqarish va xizmat koʻrsatish qulayligini taʼminlaydigan ish oʻrni va boshqaruv organlariga ergonomik talablar; ish holatini oqilona tanlash va boshqalar.

4.2.2.5. Texnik shartlar va tarmoq standartlariga kiritilgan yechimlarni baholashda tegishli meʼyoriy hujjatlar talablariga amal qilish lozim.

4.2.2.6. “Xavfsizlik talablari” boʻlimida GOST 12.0.0033-74 boʻyicha zararli ishlab chiqarish omillari, ularning manbalari, ish joylaridagi ruxsat etilgan darajalar va ish zonasi havosidagi zararli moddalarning yoʻl qoʻyiladigan chegaraviy konsentratsiyalari (GOST 12.1.005-88) koʻrsatilishi kerak.

Boʻlimda zararli ishlab chiqarish omillarini, avvalo, ular paydo boʻladigan joylarda kamaytirish va cheklash boʻyicha talablar bayon etilishi lozim. Xavfsizlik talablari, shuningdek, aloqa va foydalanish paytida amalga oshirilishi zarur boʻlgan chora-tadbirlarni (konstruksiyada mavjud boʻlganlarga qoʻshimcha ravishda) aks ettirishi kerak. Bunda himoya qoplamalari va ekranlar, mahalliy shamollatish, filtrlar, shovqin soʻndirgichlar, suv pardalari, havo dushlari va boshqalarning oʻrnatilish joylarini koʻrsatgan holda ularning poydevorlarini oʻrnatish talablari ham kiritilishi lozim.

4.2.3. “Sinov usullari” boʻlimiga gigiyenik ahamiyatga ega boʻlgan ishlab chiqarish omillari parametrlarini nazorat qilish usullari (yoki ularga havolalar) kiritilishi shart. Alohida omillarni aniqlash usullari meʼyoriy hujjatlarga mos kelishi va Sogʻliqni saqlash vazirligi tomonidan tasdiqlangan boʻlishi lozim.

“Sinov usullari” boʻlimida usullarning oʻzi xavfsiz ekanligini tekshirish zarur. Zararli moddalar yoki zararli omillar taʼsiri bilan bogʻliq boʻlishi mumkin boʻlgan asboblarni qoʻllash zarur boʻlganda, ularni xavfsizlari bilan almashtirish taklif etilishi kerak. Bunday almashtirish imkoni boʻlmasa, “Xavfsizlik talablari” boʻlimida sinovlar va foydalanish davrida nazorat qilishda xavfsiz ishlash sharoitlarini taʼminlaydigan chora-tadbirlar aks ettirilishi lozim.

5.1 Meʼyoriy-texnik hujjatlar loyihalarini gigiyenik ekspertizadan oʻtkazishdan tashqari, sanitariya-epidemiologiya xizmati yangi mashina va uskunalar, texnologik jarayonlar va boshqa mahsulotlar namunalarining dastlabki sinovlarida, keyinchalik esa qabul sinovlarida ishtirok etadi.

5.2. Dastlabki va qabul sinovlari jarayonida yangi uskunalar, mashinalar, asboblar va boshqalardan foydalanish natijasida yuzaga keladigan mehnat sharoitlarini, shuningdek mehnatning ogʻirligi va zoʻriqishini baholash maqsadida gigiyenik, fiziologik va ergonomik usullarning keng majmuasi qoʻllanilishi lozim.

5.3. Mahsulotni ishlab chiqarishga qoʻyish imkoniyati aniqlanganda, komissiya mahsulot va texnik hujjatlarni takomillashtirish hajmini belgilaydi. Qoʻshimcha sinovlar oʻtkazilishi talab etilgan hollarda, qabul qilish dalolatnomasi ular yakunlangandan soʻng tuziladi.

Agar mahsulotni joriy etish uchun tavsiya etib boʻlmasa, dalolatnomada mahsulotni takomillashtirish boʻyicha keyingi ishlar yoʻnalishi, takroriy sinovlar oʻtkazish zarurligi yoki mahsulotni ishlab chiqish boʻyicha keyingi ishlarni toʻxtatish toʻgʻrisida koʻrsatma beriladi.

5.4. Qabul qilish dalolatnomasidagi texnik topshiriq, ekspert xulosasi, qabul qilish sinovlari bayonnomasini tuzish, bayon qilish va rasmiylashtirish talablari GOST 15.021-88 “Ishlab chiqarish-texnik maqsadlarga moʻljallangan mahsulotlar” standartida keltirilgan.

1. GOST 15.001-88 “Mahsulotni ishlab chiqish va ishlab chiqarishga qoʻyish”, “Asosiy qoidalar”.

2. GOST 12.1.005-88 “Ish joyi havosiga qoʻyiladigan umumiy sanitariya-gigiyena talablari”.

3. Ishlab chiqarish uskunalari, yangi mashina va mexanizmlar, yangi texnik moddalarni ekspertizadan oʻtkazish uchun 12.1.0... va 12.2.0... shifrli MXST davlat standartlari.

4. Texnologik jarayonlarni tashkil etish va ishlab chiqarish jihozlariga qoʻyiladigan gigiyenik talablar. SanQvaM №0011-94.

5. GOST 12.2.032-76 “Oʻtirib bajariladigan ishlarda ish joyi. Umumiy ergonomik talablar”.

6. GOST 12.2.033-78 “Tik turib bajariladigan ishlarda ish joyi. Umumiy ergonomik talablar”.

7. GOST 12.1.012-78 “MXST. Tebranish. Umumiy xavfsizlik talablari”.

8. SanQvaN №0063. Umumiy va mahalliy tebranishning sanitariya meʼyorlari.

9. QMQ 2.09.04-95. Maʼmuriy va maishiy xonalar.

10. QMQ 2.01.08-98. Tabiiy va sunʼiy yoritish.

11. QMQ 2.04.05-96. Isitish, shamollatish va havo muvofiqlash.

12. SanQvaM №0065-96. “Ish joylarida shovqin darajalarining sanitariya meʼyorlari”.

13. SanQvaM №0062-96. “Sanoat chastotali (50 Gs) elektromagnit maydonlarining ruxsat etilgan darajalari boʻyicha sanitariya meʼyorlari”.

14. SanQvaM №0064- “Radiochastotali elektromagnit maydonlarining ruxsat etilgan darajalari boʻyicha sanitariya meʼyorlari”.

15. SanQvaM №0046-95. “Ish joyi havosidagi zararli moddalarning REKM gigiyenik meʼyorlari”.

16. QMQ 2.07.04-98. “Qishloq xoʻjaligi korxonalari hududini meʼmoriy-rejalashtirish tashkil etish”.

17. SanQvaM №0059-96. “Pestitsidlarning zaharlilik va xavflilik darajasi boʻyicha gigiyenik tasnifi”.

18. SanQvaM №0049-96. “Ishlab chiqarish muhiti omillarining zararlilik va xavflilik koʻrsatkichlari, mehnat jarayonining ogʻirligi va zoʻriqishi boʻyicha mehnat sharoitlarining gigiyenik tasnifi”.