1.1. Ushbu meʼyorlar quyidagilarni belgilaydi:

elektr qurilmalariga xizmat koʻrsatuvchi va ular tomonidan hosil qilingan elektr maydonining taʼsir zonasida boʻlgan xodimlar uchun elektr maydonda boʻlish vaqtiga qarab 50 Gs chastotali elektr maydon kuchlanganligining (EM) ruxsat etilgan chegaraviy darajalari;

ish joylarida EM kuchlanganlik darajalarini nazorat qilish va oʻlchov asboblariga qoʻyiladigan umumiy talablar.

1.2. Sanitariya meʼyorlari va qoidalari 1992-yil 3-iyuldagi “Davlat sanitariya nazorati toʻgʻrisida”gi Qonunni amalda joriy etishga qaratilgan. Sanitariya meʼyorlari EM kuchlanganligi boʻyicha potensial xavfli boʻlgan qurilmalar, asbob-uskunalar, mashinalarni loyihalashtiruvchi, quruvchi va ulardan foydalanuvchi barcha vazirliklar, idoralar, tashkilotlar; elektr maydoni kuchlanganligini pasaytirish tadbirlarini oʻtkazuvchi tashkilotlar; va ishchilarning mehnat sharoitlari ustidan sanitariya nazoratini amalga oshiruvchi sanitariya-epidemiologiya xizmati muassasalari uchun majburiydir.

1.3. Ushbu meʼyorlarning talablari RSTning meʼyoriy-texnik hujjatlari, qurilish meʼyorlari va qoidalari, texnik shartlar, yoʻriqnomalar, uslubiyotlar va boshqalarda hisobga olinishi lozim. Bular elektr maydon kuchlanishi boʻyicha potensial xavfli boʻlgan mashinalar, qurilmalar va uskunalarga qoʻyiladigan konstruktiv va ekspluatatsion talablarni tartibga soladi.

1.4. Sanitariya meʼyorlarini amalga kiritish muddati ular tasdiqlangan kundan boshlab belgilanadi.

2.1. Elektr maydon kuchlanishining yoʻl qoʻyiladigan chegaraviy darajasi xodimlarning ish joylarida boʻlish vaqtiga qarab belgilanadi.

2.2. Ish kuni davomida ish joylaridagi elektr maydon kuchlanishining chegaraviy-ruxsat etilgan darajasi 5 kV/m etib belgilanadi.

2.3. Elektr maydon kuchlanganligi 20 dan 50 kV/m gacha boʻlganda, uning xodimlarga taʼsir qilish vaqti 10 daqiqadan oshmasligi kerak.

2.4. Kuchlanganligi 5 dan 20 kV/m gacha boʻlgan elektr maydonda boʻlishning ruxsat etilgan vaqti quyidagi formula boʻyicha hisoblanadi:

bunda: T — tegishli kuchlanish darajasida elektr maydonda boʻlishning ruxsat etilgan vaqti, soat;

E — nazorat qilinayotgan hududda taʼsir etuvchi elektr maydon kuchlanganligi, kV/m.

Elektr maydondagi vaqtga qarab ruxsat etilgan kuchlanganlikni hisoblash namunasi 1-ilovada keltirilgan.

2.5. Xodimlarning elektr maydonda boʻlishining yoʻl qoʻyiladigan vaqti bir marta yoki ish kuni davomida boʻlib-boʻlib amalga oshirilishi mumkin. Qolgan vaqtda elektr maydon kuchlanganligi 5 kV/m dan oshmasligi kerak.

2.6. Xodimlar ish kuni davomida turli kuchlanganlikdagi elektr maydon zonalarida boʻlganda, ularning boʻlish vaqti quyidagi formula boʻyicha hisoblanadi:

bu yerda: T pr — biologik taʼsir jihatidan normalangan kuchlanishning quyi chegarasidagi elektr maydonida boʻlishga teng keltirilgan vaqt, soat;

t E1, t E2, t En — kuchlanganlik E1, E2, En boʻlgan nazorat qilinadigan hududlarda boʻlish vaqti, soat;

T E1, T E2, T En — tegishli nazorat qilinadigan hududlar uchun elektr maydonida boʻlishning ruxsat etilgan vaqti 2.3 va 2.4-bandlarga koʻra.

Keltirilgan vaqt 8 soatdan oshmasligi lozim (nazorat qilinadigan hududlardagi elektr maydon kuchlanganlik darajalari orasidagi farq 1 kV/m ga teng deb belgilanadi).

Elektr maydonida boʻlishning keltirilgan vaqtini aniqlash namunasi 2-ilovada keltirilgan.

2.7. 2.1, 2.3 va 2.4-bandlardagi talablar elektr maydon taʼsir hududida ishlovchilar tegishi mumkin boʻlgan, xodimlarga elektr razryadlari taʼsirini istisno etadigan, yerdan ajratilgan barcha buyumlar, konstruksiyalar, uskunalar, mashinalar va mexanizmlarning qismlarini himoyaviy yerga ulash qoʻllanilgan taqdirdagina amal qiladi.

3.1. Elektr maydon kuchlanganligini oʻlchashda Oʻzbekiston Respublikasi Davlat energetika nazorati tomonidan tasdiqlangan isteʼmolchilarning elektr qurilmalaridan foydalanishda xavfsizlik texnikasi qoidalariga rioya qilinishi, oʻlchov oʻtkazayotgan operator va oʻlchov asbobidan kuchlanish ostidagi tok oʻtkazuvchi qismlargacha boʻlgan masofalar asbobning pasport maʼlumotlariga muvofiq cheklangan yoʻl qoʻyiladigan masofalardan kam boʻlmasligi kerak.

3.2. Elektr maydon kuchlanganligi odam ish bajarayotgan joyda oʻlchanadi. Barcha hollarda elektr maydon kuchlanganligi oʻlchanishi shart.

3.3. Konstruksiya yoki uskunaga koʻtarilmasdan ishlar bajarilganda elektr maydon (EM) kuchlanishini oʻlchash quyidagicha amalga oshirilishi kerak:

himoya vositalari boʻlmaganda — yer sathidan 1,8 m balandlikda;

jamoaviy himoya vositalari mavjud boʻlganda — yer sathidan 0,5; 1,0 va 1,8 m balandlikda.

3.4. Konstruksiya yoki uskunaga koʻtarilib ishlar bajarilganda (himoya vositalari mavjudligidan qatʼi nazar) — ish maydonchasidan 0,5; 1,0 va 1,8 m balandlikda hamda uskunaning yerga ulangan tok oʻtkazuvchi qismlaridan 0,5 m masofada.

3.5. Nazorat qilinadigan hududda boʻlish vaqti oʻlchangan kuchlanishning eng yuqori qiymatiga asoslanib belgilanadi.

3.6. Xodimlarning ish joylarida EM kuchlanishi quyidagi hollarda oʻlchanishi shart:

yangi elektr qurilmalarini foydalanishga topshirishda;

yangi ish oʻrinlarini tashkil etishda;

statsionar EM himoya vositalari yoki elektr qurilmalarining konstruksiyasi oʻzgarganda;

yangi kommutatsiya sxemalari qoʻllanilganda;

joriy sanitariya nazorati tartibida — har ikki yilda bir marta.

3.7. Oʻlchov natijalari maxsus jurnalda qayd etilishi va 3-ilovaga muvofiq maʼlumotlar koʻrsatilgan holda bayonnoma shaklida rasmiylashtirilishi lozim.

3.8. EM kuchlanishini aniqlash uchun amaldagi qiymatlarni oʻlchaydigan va ±20% dan ortiq boʻlmagan xatolik bilan oʻlchash chegaralarini taʼminlaydigan asboblarni qoʻllash zarur.

Oʻlchash uchun NFM-1 (GDR) asbobi tavsiya etiladi.

3.9. Loyihalashtirish bosqichida elektr uzatish havo liniyalari yaqinida va elektr taqsimlash qurilmalarida EM kuchlanishini hisoblash usuli bilan aniqlashga ruxsat etiladi.

Elektr maydon kuchlanganligining ruxsat etilgan chegaraviy darajasini (PDU) kV/m da oʻrnatish, unda boʻlishning berilgan vaqti uchun, quyidagi formula boʻyicha hisoblanadi:

bu yerda: T — elektr maydonida boʻlish vaqti, soat.

(formula boʻyicha hisoblash 0,5 soatdan 0,8 soatgacha boʻlgan oraliqda ruxsat etiladi)

E1 = 6,0 kV/m; tE1 = 3,5 soat; TE1 = 6,3 soat;

E1 = 10,0 kV/m; tE1 = 0,5 soat; TE1 = 3,0 soat;

E1 = 18,0 kV/m; tE1 = 0,2 soat; TE1 = 0,8 soat;

Oʻlchashlar bayonnomasida quyidagi maʼlumotlarni keltirish tavsiya etiladi:

1. Elektr qurilmalarning nomi, turi, markasi.

2. Oʻlchashlar oʻtkazilgan sana.

3. Oʻlchov asboblari (turi, zavod raqami va ularni tekshirish maʼlumotlari).

4. Oʻlchash joyi.

5. Oʻlchash paytida elektr qurilmalarning ishchi kuchlanishi.

6. Havo harorati va nisbiy namligi.

7. Oʻlchash nuqtasi.

8. Oʻlchash natijalari.

9. Xulosa.

10. Elektr maydonni oʻlchash amalga oshirilgan meʼyoriy-texnik hujjatlar.

11. Oʻlchashlarni oʻtkazgan shaxsning familiyasi va lavozimi, shuningdek oʻlchashda ishtirok etgan korxona vakilining familiyasi.

12. Imzo.