Ўзбекистон Республикаси Марказий банки томонидан
1998 йил 9 ноябрда (19/7-сон баённом) 431-сон билан
«ТАСДИҚЛАНГАН»
1998 йил 9 ноябрда (19/7-сон баённом) 431-сон билан
«ТАСДИҚЛАНГАН»
ХАВФСИЗ БЎЛМАГАН ВА НОСОҒЛОМ БАНК ФАОЛИЯТИ ТЎҒРИСИДА
Низом
[Ўзбекистон Республикаси Адлия вазирлиги томонидан 1999 йил 11 февралда 628-сон билан давлат рўйхатидан ўтказилган]
Мазкур низом Ўзбекистон Республикаси Марказий банки Бошқарувининг 2019 йил 13 декабрдаги 30/12-сонли «Ўзбекистон Республикаси Марказий банки томонидан қабул қилинган айрим норматив-ҳуқуқий ҳужжатларни ўз кучини йўқотган деб топиш тўғрисида»ги қарорига (рўйхат рақами 3208, 30.12.2019 й.) асосан ўз кучини йўқотган.
1. УМУМИЙ ҚОИДАЛАР
Мазкур Низом «Ўзбекистон Республикасининг Марказий банки тўғрисида»ги Қонунга мувофиқ ишлаб чиқилган бўлиб, унда хавфсиз бўлмаган ва носоғлом банк фаолияти тушунчалари белгилаб қўйилган.
«Ўзбекистон Республикасининг Марказий банки тўғрисида»ги Қонуннинг 51-моддасида банклар ўз фаолиятларини амалга оширишда тартиббузарликларга йўл қўймаслик мақсадида банклар учун мажбурий бўлган меъёрий ҳужжатларни ишлаб чиқиш кўзда тутилган. Юқорида кўрсатилган Қонуннинг 53-моддаси Марказий банкка йўл қўйилган тартиб бузилишлар ёки банк ўтказаётган операциялар банк инвесторлари ва омонатчилар манфаатларига аниқ хавф туғдирса, муайян чоралар кўришга рухсат этади.
2. ХАВФСИЗ БЎЛМАГАН ВА НОСОҒЛОМ БАНК ФАОЛИЯТИНИ АМАЛГА ОШИРИШНИ ТАҚИҚЛАШ
1. Банклар хавфсиз бўлмаган ва носоғлом банк фаолиятини амалга оширишлари мумкин эмас.
2. Хавфсиз бўлмаган ва носоғлом банк фаолияти узоқ давом этувчи жараён давомида юзага келиши мумкин бўлган оқибатлари банк омонатчилари, бошқа кредиторлар ва инвесторлар манфаатларига реал хавф солувчи умумий қабул қилинган оқилона банк фаолияти меъёрларига зид келадиган ҳаракатлар ёки ҳаракатсизлик ҳисобланади.
3. Хавфсиз бўлмаган ва носоғлом банк фаолиятига қуйидагилар мисол бўла олади:
банк томонидан етарли кўникмага ёки ходимлар тажрибасига, сиёсат ёки тадбирларга эга бўлмай фаолиятнинг амалга оширилиши;
қарз олувчининг кредитларни тўлашга доир етарли имкониятларисиз, таҳлил ва текширувларсиз кредитлар берилиши;
қониқарсиз кредит тарихига эга бўлган ёхуд ўша ёки бошқа банкда кредитга оид мажбуриятларни мунтазам равишда бажармай келган қарздорларга кредитларнинг берилиши;
ҳисоботда кўрсатилганидек гаров қийматини тасдиқловчи етарли ахборот ва таҳлил мавжуд бўлмаган баҳолаш ҳисоботлари асосида кредитлар берилиши;
молиявий аҳволи беқарор бўлган қарздорлар кредитларининг янгиланиши ёки муддатининг узайтирилиши;
муддати ўтган фоизларни олмай туриб, кредитларнинг доимий равишда янгиланиши ёки муддатининг узайтирилиши;
кредитларни тўлашга доир сиёсатнинг йўқлиги ёки унинг ўтказилмаслиги;
мазкур банк молиявий аҳволи учун сезиларли таваккалчиликни юзага келтирувчи ёки етарли даражада тажрибага эга бўлмай инвестициялар ёки қимматли қоғозларга доир бошқа операцияларнинг амалга оширилиши;
банк дафтарлари ва ёзувларини умумий қабул қилинган ҳисоб юритиш меъёрларига мувофиқ юритилмаслиги;
Марказий банкка ҳаққоний бўлмаган ҳисоботларни тақдим этиш, активлар таваккалчилигини етарли даражада диверсификация қилмаслик;
банк мансабдор шахсларига банк капитали миқдори ва мавқеига нисбатан ҳаддан зиёд юқори иш ҳақи ва мукофотларнинг берилиши;
банк капитали, фойда олиш тенденциялари ёки активлар сифати даражасига нисбатан ҳаддан зиёд юқори дивидендларнинг тўланиши;
ички назорат услублари ва аудит тадбирларининг мавжуд эмаслиги, жумладан, банкнинг мансабдор шахслари ва ходимлари устидан назоратнинг йўқлиги;
банкка хос ҳолатларга нисбатан капитал даражасининг номувофиқлиги (банк активларининг тури ва сифати, фаолият турлари ва б.);
банкнинг аралаш активлари ва пассивларига нисбатан ликвидликнинг етарли эмаслиги;
кредитлар бўйича эҳтимолий йўқотишлар учун етарли чегирмаларнинг мавжуд эмаслиги;
банкка алоқадор шахсларга имтиёзлар берувчи операцияларнинг ўтказилиши.
4. Марказий банк омонатчилар маблағлари хавфсизлигини таъминлаш учун мазкур фаолиятни ва операцияни тавсифловчи далил ва ахборотларни, уларга хос ҳолатларни ва мазкур фаолият ва операцияларни амалга ошириш натижасида юзага келадиган йўқотишларни баҳолаш асосида хавфсиз бўлмаган ва носоғлом деб тан олинувчи бошқа фаолият турлари ёки операцияларни ўтказиш услубларини белгилаши мумкин.
5. Марказий банк хавфсиз бўлмаган ва носоғлом фаолият билан шуғулланаётган хоҳлаган банкка нисбатан Ўзбекистон Республикаси қонунчилигида кўзда тутилган ҳолда чоралар ва санкциялар қўллаши мумкин.
Ўзбекистон Республикаси Марказий банки бошқаруви раисининг ўринбосари А.Х. ЭРДОНАЕВ