Кейинги йилларда мамлакатимизда атроф-муҳитни муҳофаза қилишга, экологик хавфсизликни назорат қилишда қонунчилик талабларига риоя этилишини таъминлашга қаратилган қатор чора-тадбирлар изчил равишда амалга оширилмоқда.

Бунда экологик вазиятни назорат қилиш, аҳолининг саломатлигини яхшилаш, табиий ресурсларни тежаш ва улардан оқилона фойдаланиш, экологик барқарорликни таъминлаш билан бир қаторда давлат экология назорати тизимини такомиллаштириш ҳамда ушбу соҳадаги ҳуқуқбузарликларнинг олдини олиш чораларини кучайтириш зарурияти юзага келмоқда.

Мазкур Қонун билан экология, атроф-муҳитни муҳофаза қилиш ва табиатдан фойдаланиш соҳасидаги ҳуқуқбузарликларни содир этганлик учун молиявий санкциялар жорий этилишини ҳамда ёқиш учун мўлжалланмаган жойларда ва (ёки) қурилмаларда, иссиқхоналарда, ишлаб чиқариш биноларида, ёндириш ускуналарида ёки бошқа объектларда ёқилғини, ёқилғи сифатида фойдаланиладиган моддаларни ёки моддалар аралашмасини, шиналарни, битумни, мазутни ёққанлик ҳамда шунга ўхшаш компонентларни ўз ичига олган чиқиндиларни ёқилғи сифатида ёққанлик учун маъмурий жавобгарлик белгиланишини назарда тутувчи ўзгартириш ва қўшимчалар киритилмоқда.

Ушбу Қонун аҳоли учун экологик жиҳатдан янада қулай ва фаровон яшаш муҳитини шакллантиришга, экология, атроф-муҳитни муҳофаза қилиш ва табиатдан фойдаланиш соҳасидаги ҳуқуқбузарликларнинг олдини олишга ҳамда жавобгарликнинг муқаррарлиги принципига риоя этилишини таъминлашга хизмат қилади.

1-модда. Ўзбекистон Республикасининг 1992 йил 9 декабрда қабул қилинган «Табиатни муҳофаза қилиш тўғрисида»ги 754-ХII-сонли Қонунига (Ўзбекистон Республикаси Олий Кенгашининг Ахборотномаси, 1993 йил, № 1, 38-модда; Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлисининг Ахборотномаси, 1995 йил, № 6, 118-модда; 1997 йил, № 4-5, 126-модда; 1999 йил, № 1, 20-модда; 2000 йил, № 5-6, 153-модда, № 7-8, 217-модда; 2002 йил, № 9, 165-модда; 2003 йил, № 9-10, 149-модда; 2004 йил, № 5, 90-модда; 2005 йил, № 1, 18-модда; Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси палаталарининг Ахборотномаси, 2006 йил, № 10, 536-модда; 2011 йил, № 1, 1-модда, № 9, 247-модда; 2013 йил, № 4, 98-модда; 2014 йил, № 9, 244-модда; 2017 йил, № 6, 300-модда, № 9, 510-модда; 2018 йил, № 4, 224-модда; 2019 йил, № 9, 591-модда, № 11, 792-модда; 2021 йил, 4-сонга илова, № 10, 968-модда; 2023 йил, № 12, 1011-модда; 2024 йил, № 2, 104-модда, № 8, 831-модда; 2025 йил, № 12, 1329-модда) қуйидаги қўшимчалар ва ўзгартириш киритилсин:

1) 34-модданинг ўн иккинчи қисми «атроф муҳитни ифлослантирганлик учун компенсация тўловларини тўлаганлик» деган сўзлардан кейин «шунингдек юридик шахсларга нисбатан молиявий санкциялар қўлланилганлиги» деган сўзлар билан тўлдирилсин;

2) 49-модданинг иккинчи қисми қуйидаги таҳрирда баён этилсин:

«Экология, атроф-муҳитни муҳофаза қилиш ва табиатдан фойдаланиш соҳасидаги қонунчилик талабларини бузганликда айбланаётганларнинг маъмурий ёки жиноий жавобгарликка тортилиши, шунингдек ушбу соҳадаги ҳуқуқбузарликлар учун юридик шахсларга нисбатан молиявий санкциялар қўлланилиши уларни атроф табиий муҳитга етказилган зарарнинг ўрнини қоплаш мажбуриятидан озод этмайди»;

3) қуйидаги мазмундаги ХII боб билан тўлдирилсин:

Дарёларнинг ўзанларини тозалашга ва қирғоқларини мустаҳкамлашга доир ишларни амалга ошириш тартибини бузганлик учун юридик шахсларга нисбатан атроф-муҳитга етказилган зарарнинг уч баравари миқдорида жарима тарзидаги молиявий санкциялар қўлланилади.

Сувларни ифлослантирганлик, шунингдек сув объектларига оқова сувларни оқизишга йўл қўйиш шартлари тўғрисидаги талабларни бузганлик учун юридик шахсларга нисбатан атроф-муҳитни ифлослантирганлик учун тўланиши лозим бўлган компенсация тўловининг ўн баравари миқдорида жарима тарзидаги молиявий санкциялар қўлланилади.

Дарахтларни ва буталарни қонунга хилоф равишда кесганлик, кундаков қилганлик, шикастлантирганлик, йўқ қилганлик ёки бошқа жойга кўчириб ўтказганлик учун юридик шахсларга нисбатан атроф-муҳитга етказилган зарарнинг беш баравари миқдорида жарима тарзидаги молиявий санкциялар қўлланилади.

Юридик шахсларга тегишли бўлган ёки уларга бириктирилган ҳудуддаги дарахтларни муҳофаза қилиш ва сақлашга доир қонунчиликда белгиланган чораларни кўрмаганлик учун юридик шахсларга нисбатан атроф-муҳитга етказилган зарарнинг беш баравари миқдорида жарима тарзидаги молиявий санкциялар қўлланилади.

Ушбу модданинг биринчи ва иккинчи қисмларида назарда тутилган ҳаракатларни дарахтлар ва буталарнинг қимматбаҳо навларига нисбатан содир этганлик учун юридик шахсларга нисбатан атроф-муҳитга етказилган зарарнинг ўн баравари миқдорида жарима тарзидаги молиявий санкциялар қўлланилади.

Ифлослантирувчи моддаларни йўл қўйиладиган нормативдан ортиқ даражада атмосфера ҳавосига чиқариб ташлаганлик учун атроф-муҳитга таъсир кўрсатишнинг IV тоифасига мансуб юридик шахсларга нисбатан — атроф-муҳитни ифлослантирганлик учун тўланиши лозим бўлган компенсация тўловининг икки баравари, III тоифасига мансуб юридик шахсларга нисбатан — тўрт баравари, II тоифасига мансуб юридик шахсларга нисбатан — олти баравари, I тоифасига мансуб юридик шахсларга нисбатан — ўн баравари миқдорида жарима тарзидаги молиявий санкциялар қўлланилади.

Ўлчами беш юз квадрат метр ва ундан ортиқ бўлган қурилиш майдонида, унга туташ бўлган ҳудудда ҳамда ундан чиқиш йўлларида чанг ва қум заррачаларининг ҳавога кўтарилишини бартараф этишга доир мажбурий талабларни бузганлик ёхуд ушбу ҳудудларда ифлослантирувчи моддаларнинг йўл қўйиладиган доирадаги нормативлардан ортиқ даражада атмосфера ҳавосига чиқарилишига йўл қўйганлик учун юридик шахсларга нисбатан атроф-муҳитни ифлослантирганлик учун тўланиши лозим бўлган компенсация тўловининг уч баравари миқдорида жарима тарзидаги молиявий санкциялар қўлланилади.

Ёқиш учун мўлжалланмаган жойларда ва (ёки) қурилмаларда ёқилғини, ёқилғи сифатида фойдаланиладиган моддаларни ёки моддалар аралашмасини, ёқилғи ҳисобланмайдиган материалларни ва чиқиндиларни очиқ аланга олдириб ёққанлик, шунингдек иссиқхоналарда, ишлаб чиқариш биноларида, ёндириш ускуналарида ёки бошқа объектларда ёқилғи сифатида шиналарни, битумни, мазутни, плёнкани, синтетик картонни, резинани, жун толасини ёққанлик ва шунга ўхшаш компонентларни ўз ичига олган чиқиндиларни ёққанлик учун юридик шахсларга нисбатан атроф-муҳитни ифлослантирганлик учун тўланиши лозим бўлган компенсация тўловининг беш баравари миқдорида жарима тарзидаги молиявий санкциялар қўлланилади.

Саноат чиқиндиларини, маиший чиқиндиларни ва бошқа чиқиндиларни тўплаш, ташиш, жойлаштириш, зарарсизлантириш, сақлаш, утилизация қилиш, қайта ишлаш, реализация қилиш чоғида табиатни муҳофаза қилиш талабларини бузганлик учун юридик шахсларга нисбатан чиқиндилар жойлаштирилганлиги учун тўланиши лозим бўлган компенсация тўловининг беш баравари миқдорида жарима тарзидаги молиявий санкциялар қўлланилади.

Ушбу Қонуннинг 54 — 60-моддаларида назарда тутилган молиявий санкциялар юридик шахсларга нисбатан экология, атроф-муҳитни муҳофаза қилиш ва табиатдан фойдаланиш соҳасидаги давлат экологик назоратини амалга ошириш доирасида ўтказиладиган назорат тадбирлари асосида қўлланилади.

Юридик шахслар ушбу Қонуннинг 54 — 60-моддаларида назарда тутилган, содир этилган ҳуқуқбузарликлардаги айбини тан олган тақдирда, молиявий санкция Ўзбекистон Республикаси Экология ва иқлим ўзгариши миллий қўмитаси томонидан қўлланилади, низо мавжуд бўлган тақдирда ёки юридик шахс Ўзбекистон Республикаси Экология ва иқлим ўзгариши миллий қўмитаси томонидан молиявий санкция қўллаш тўғрисида қарор қабул қилинган кундан эътиборан бир ой муддатда молиявий санкция суммасини ихтиёрий равишда тўламаган ҳолларда, молиявий санкция қўллаш тўғрисидаги масала суд тартибида ҳал этилади.

Молиявий санкциялар қўлланилган айни бир ҳуқуқбузарлик учун маъмурий жазо чорасини қўллашга йўл қўйилмайди».

2-модда. Ўзбекистон Республикасининг 1994 йил 22 сентябрда қабул қилинган 2015-ХII-сонли Қонуни билан тасдиқланган Ўзбекистон Республикасининг Маъмурий жавобгарлик тўғрисидаги кодексига (Ўзбекистон Республикаси Олий Кенгашининг Ахборотномаси, 1995 йил, № 3, 6-модда; Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлисининг Ахборотномаси, 1995 йил, № 9, 193-модда, № 12, 269-модда; 1996 йил, № 5-6, 69-модда, № 9, 144-модда; 1997 йил, № 2, 56-модда, № 4-5, 126-модда, № 9, 241-модда; 1998 йил, № 3, 38-модда, № 5-6, 102-модда, № 9, 181-модда; 1999 йил, № 1, 20-модда, № 5, 124-модда, № 9, 229-модда; 2000 йил, № 5-6, 153-модда, № 7-8, 217-модда; 2001 йил, № 1-2, 23-модда, № 9-10, 165, 182-моддалар; 2002 йил, № 1, 20-модда, № 9, 165-модда; 2003 йил, № 1, 8-модда, № 5, 67-модда, № 9-10, 149-модда; 2004 йил, № 1-2, 18-модда, № 5, 90-модда, № 9, 171-модда; 2005 йил, № 1, 18-модда; Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси палаталарининг Ахборотномаси, 2005 йил, № 9, 312-модда, № 12, 413, 417, 418-моддалар; 2006 йил, № 6, 261-модда, № 9, 498-модда, № 10, 536-модда, № 12, 656, 659-моддалар; 2007 йил, № 4, 158, 159, 164, 165-моддалар, № 9, 416, 421-моддалар, № 12, 596, 604, 607-моддалар; 2008 йил, № 4, 181, 189, 192-моддалар, № 9, 486, 488-моддалар, № 12, 640, 641-моддалар; 2009 йил, № 1, 1-модда, № 9, 334, 335, 337-моддалар, № 10, 380-модда, № 12, 462, 468, 470, 472, 474-моддалар; 2010 йил, № 5, 175, 179-моддалар, № 6, 231-модда, № 9, 335, 339, 341-моддалар, № 10, 380-модда, № 12, 468, 473, 474-моддалар; 2011 йил, № 1, 1-модда, № 4, 104, 105-моддалар, № 9, 247, 252-моддалар, № 12/2, 365-модда; 2012 йил, № 4, 108-модда, № 9/1, 242-модда, № 12, 336-модда; 2013 йил, № 4, 98-модда, № 10, 263-модда; 2014 йил, № 1, 2-модда, № 5, 130-модда, № 9, 244-модда, № 12, 341, 343-моддалар; 2015 йил, № 6, 228-модда, № 8, 310, 312-моддалар, № 12, 452-модда; 2016 йил, № 1, 2-модда, № 4, 125-модда, № 9, 276-модда, № 12, 383, 385-моддалар; 2017 йил, № 4, 137-модда, № 6, 300-модда, № 9, 510-модда, № 10, 605-модда; 2018 йил, № 1, 1, 4, 5-моддалар, № 4, 224-модда, № 7, 430, 431, 432-моддалар, № 10, 671, 673, 679-моддалар; 2019 йил, № 1, 1, 3, 5-моддалар, № 2, 47-модда, № 3, 161, 165, 166-моддалар, № 5, 259, 261, 267, 268-моддалар, № 7, 386-модда, № 8, 469, 471-моддалар, № 9, 591, 592-моддалар, № 10, 674, 676-моддалар, № 11, 787, 791-моддалар, № 12, 880, 891-моддалар; 2020 йил, № 1, 4-модда, № 3, 203, 204-моддалар, № 7, 449-модда, № 9, 539, 540-моддалар, № 10, 593, 596-моддалар, № 11, 651-модда, № 12, 691-модда; 2021 йил, № 1, 5, 7, 12, 13, 14-моддалар, № 2, 142-модда, № 3, 217-модда, № 4, 290, 293-моддалар, 4-сонга илова, № 8, 800, 802, 803-моддалар, № 9, 903-модда, № 10, 966, 967, 968, 973-моддалар, № 11, 1066-модда; 2022 йил, № 1, 1, 2-моддалар, № 2, 80, 81-моддалар, № 3, 215, 216-моддалар, № 4, 337-модда, № 5, 464, 465, 466, 467-моддалар, № 8, 787-модда, № 10, 981, 984-моддалар, № 12, 1188-модда; 2023 йил, № 3, 184, 185, 188, 189-моддалар, № 4, 265, 266, 268-моддалар, № 5, 319, 320-моддалар, № 7, 533, 534, 535, 537, 539-моддалар, № 8, 634-модда, № 10, 798-модда, № 11, 921, 923, 924-моддалар, № 12, 1004-модда; 2024 йил, № 1, 5, 7, 8, 9-моддалар, № 2, 102, 111, 115, 116-моддалар, № 3, 243, 245-моддалар, № 6, 530, 532-моддалар, № 7, 629-модда, № 8, 826, 829, 831-моддалар, № 9, 954, 964, 965-моддалар, № 10, 1070, 1071, 1073, 1077, 1078, 1083, 1084-моддалар, № 11, 1187, 1188, 1189-моддалар, № 12, 1279, 1280, 1282, 1286, 1287-моддалар; 2025 йил, № 1, 5, 8-моддалар, № 2, 187, 188, 196, 198, 201-моддалар, № 3, 368, 376-моддалар, № 4, 517, 521-моддалар, № 5, 643, 644-моддалар, № 6, 729-модда, № 7, 828, 829, 832-моддалар, № 8, 968, 971-моддалар, № 11, 1233, 1236, 1237-моддалар, № 12, 1322, 1327, 1328, 1329-моддалар) қуйидаги қўшимчалар киритилсин:

1) 88-модда қуйидаги мазмундаги бешинчи ва олтинчи қисмлар билан тўлдирилсин:

«Ёқиш учун мўлжалланмаган жойларда ва (ёки) қурилмаларда ёқилғини, ёқилғи сифатида фойдаланиладиган моддаларни ёки моддалар аралашмасини, ёқилғи ҳисобланмайдиган материалларни ва чиқиндиларни очиқ аланга олдириб ёқиш, шунингдек иссиқхоналарда, ишлаб чиқариш биноларида, ёндириш ускуналарида ёки бошқа объектларда ёқилғи сифатида шиналарни, битумни, мазутни, плёнкани, синтетик картонни, резинани, жун толасини ёқиш ва шунга ўхшаш компонентларни ўз ичига олган чиқиндиларни ёқиш, —

фуқароларга базавий ҳисоблаш миқдорининг ўн беш бараваридан йигирма беш бараваригача, мансабдор шахсларга эса — йигирма беш бараваридан эллик бараваригача миқдорда жарима солишга сабаб бўлади.

Ушбу модданинг бешинчи қисмида назарда тутилган ҳуқуқбузарлик маъмурий жазо чораси қўлланилганидан кейин бир йил давомида такрор содир этилган бўлса, —

фуқароларга базавий ҳисоблаш миқдорининг йигирма беш бараваридан эллик бараваригача, мансабдор шахсларга эса — эллик бараваридан етмиш бараваригача миқдорда жарима солишга сабаб бўлади»;

2) 271-модда қуйидаги мазмундаги 11¹-банд билан тўлдирилсин:

«11¹) ушбу Кодекс 70¹-моддасининг биринчи қисмида, 72-моддасининг биринчи қисмида (сувларни ифлослантириш, шунингдек сув объектларига оқова сувларни оқизишга йўл қўйиш шартлари тўғрисидаги талабларни бузишга оид қисмида), 79-моддасининг биринчи ва тўртинчи қисмларида, 85-моддасининг биринчи қисмида (ифлослантирувчи моддаларни йўл қўйиладиган нормативдан ортиқ даражада атмосфера ҳавосига чиқариб ташлашга оид қисмида), 85¹-моддасининг биринчи қисмида, 88-моддасининг бешинчи қисмида, 91-моддасининг биринчи қисмида назарда тутилган ҳуқуқбузарликлар юридик шахснинг манфаатларини кўзлаб содир этилган ҳамда бу атроф-муҳитга зарар етказилишига ёки атроф-муҳитни ифлослантирганлик ва чиқиндиларни жойлаштирганлик учун компенсация тўловлари ҳисобланишига олиб келган ҳолларда, юридик шахсга нисбатан жарима тарзидаги молиявий санкциялар қўлланилган бўлса».

3-модда. Ўзбекистон Республикасининг 1997 йил 26 декабрда қабул қилинган «Ўсимлик дунёсини муҳофаза қилиш ва ундан фойдаланиш тўғрисида»ги 543-I-сонли Қонунининг (Ўзбекистон Республикасининг 2016 йил 21 сентябрда қабул қилинган ЎРҚ-409-сонли Қонуни таҳририда) (Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси палаталарининг Ахборотномаси, 2016 йил, № 9, 274-модда; 2017 йил, № 9, 510-модда; 2018 йил, № 1, 4-модда; 2019 йил, № 1, 1-модда, № 8, 470-модда; 2020 йил, № 9, 539-модда; 2021 йил, № 4, 287-модда, 4-сонга илова, № 10, 968-модда; 2022 йил, № 5, 465-модда, № 6, 577-модда; 2024 йил, № 2, 116-модда, № 8, 831-модда; 2025 йил, № 12, 1329-модда) 49²-моддаси чиқариб ташлансин.

4-модда. Ўзбекистон Республикаси Экология ва иқлим ўзгариши миллий қўмитаси:

ушбу Қонуннинг ижросини, ижрочиларга етказилишини ҳамда моҳияти ва аҳамияти аҳоли ўртасида тушунтирилишини таъминласин;

экология, атроф-муҳитни муҳофаза қилиш ва табиатдан фойдаланиш соҳасидаги қонунчиликнинг иқтисодий жиҳатдан паст таъсир даражасига эга бўлган ҳуқуқбузарликлар ҳолларини бир ой муддатда белгиласин.

5-модда. Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси:

ҳукумат қарорларини ушбу Қонунга мувофиқлаштирсин;

республика ижро этувчи ҳокимият органлари ушбу Қонунга зид бўлган ўз норматив-ҳуқуқий ҳужжатларини қайта кўриб чиқишлари ва бекор қилишларини таъминласин.

6-модда. Ушбу Қонун расмий эълон қилинган кундан эътиборан уч ой ўтгач кучга киради.