Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси Сенати суд ҳужжатлари ва бошқа органлар ҳужжатларининг ижро этилиши ҳолати юзасидан Ўзбекистон Республикаси Бош прокуратураси ҳузуридаги Мажбурий ижро бюросига юборилган парламент сўрови бўйича муайян ишлар амалга оширилганини қайд этади.

Мазкур парламент сўровида кўтарилган масалалар Мажбурий ижро бюроси ҳамда Сенатнинг Суд-ҳуқуқ масалалари ва коррупцияга қарши курашиш қўмитаси аъзолари томонидан жойларда ўрганилиб, таҳлил қилинди ҳамда аниқланган камчиликларни бартараф этиш чоралари кўрилди.

Хусусан, жорий йилнинг ўтган даври мобайнида Мажбурий ижро бюроси томонидан суд ҳужжатлари ва бошқа органлар ҳужжатлари ижросини ўз вақтида таъминлаш, шунингдек, ижро этиш тизимини соддалаштириш мақсадида 14 та норматив-ҳуқуқий ҳужжат лойиҳалари ишлаб чиқилиб, уларнинг 10 таси амалиётга жорий қилинган.

Шунингдек, жорий йилда 4,2 млн та ижро ҳужжати бўйича қарздорлик амалда ундирилиб, бу кўрсаткич 2024 йилнинг мос даврига нисбатан 48 фоизга ортган.

Алимент тўловларини ундириш, бу борада тўлов интизомини мустаҳкамлаш бўйича ҳисобот даврида жами 1,5 трлн сўм, шу жумладан банк карталари орқали 1,2 трлн сўм алимент пуллари ундирилган.

Ишсиз бўлган алимент тўловчиларнинг 15 690 нафари ишга жойлаштирилган, 8 371 та оила яраштирилган.

Алиментга оид ҳужжатлар бўйича қарздор бўлган 9 735 нафар шахсга нисбатан маъмурий, 732 нафарга жиноят ишлари қўзғатилган.

29,9 трлн сўм, шундан давлат фойдасига 17,9 трлн сўм ундирилиб, ўтган йилнинг мос даврига нисбатан умумий ундирув 2,9 трлн сўмга (11 %), давлатга ундирув эса 7,6 трлн сўмга (73 %) ошган.

Ишдан ноқонуний бўшатилган 457 нафар шахс ишга тикланган, тўланмаган 21,9 млрд сўмлик иш ҳақи ундирилган.

Ҳокимликлардан фуқаролар ва юридик шахслар фойдасига 605 млрд сўмлик компенсация пуллари ундирилган.

Ижро ҳужжати талабини бажармаган 79 076 нафар қарздор шахс маъмурий жавобгарликка тортилган бўлса, 735 нафар шахсга нисбатан жиноят ишлари қўзғатилган.

Мажбурий ижро соҳасига ИТ технологияларини кенг жорий этиш ва ижро жараёнида инсон омилини камайтириш мақсадида «МИБ — Портал» дастури 39 та вазирлик, идора ва ташкилотларнинг 68 та ахборот тизимига интеграция қилинган.

Бугунги кунда 36 та ижро ҳаракатидан 22 таси инсон омилисиз ахборот тизимлари орқали амалга оширилмоқда.

Ўтган даврда ижро ишлари доирасида қабул қилинган 63,1 млн та қарордан 43,1 млн таси ёки 68 фоизи инсон аралашувисиз автоматик тарзда қабул қилинган. Соҳани рақамлаштириш мақсадида бюрода 20 дан ортиқ ахборот тизими ишлаб чиқилиб, 95 млрд сўм маблағ тежалган.

Шу билан бирга, илгари 1 нафар давлат ижрочиси 1 ойда ўртача 113 та ҳужжатни тамомлаган бўлса, бугунги кунга келиб ушбу кўрсаткич 282 тани ташкил қилиб, иш самарадорлиги 2,5 баробарга ошган.

Таъкидлаш жоизки, давлат ижрочиларининг иш ҳажми меъёрлари илмий ёндашув асосида қайта кўриб чиқилиб, 2025 йил 9 октябрдаги Ўзбекистон Республикаси Бош прокурорининг 49-ҚҚ-сонли буйруғида давлат ижрочиси томонидан ижро ишини юритиш бўйича сарфланадиган вақт ва иш ҳажми меъёрлари қайта ҳисоб-китоб қилиниб, бир нафар давлат ижрочиси бир ойда 26,3 та, бир йилда эса 315,5 та ҳужжатнинг ижросини таъминлаш имконияти мавжудлиги белгиланди.

Шунингдек, жисмоний ва юридик шахсларнинг мурожаатларида кўтарилган масалаларга алоҳида эътибор қаратилиб, жорий йилнинг ўтган даврида Ўзбекистон Республикаси Виртуал ва Халқ қабулхоналари орқали келиб тушган 78 176 та мурожаатдан 71 482 таси ҳал қилинган.

Таҳлилларга кўра, ҳар мингта ижро ҳужжати бўйича келиб тушган мурожаатлар сони 8 тани ташкил қилиб, 2024 йилнинг мос даврига нисбатан бу кўрсаткич 8 276 тага ёки 10 фоизга камайган.

Коррупциявий жиноятлар содир этилишининг туб сабаблари таҳлил қилиниб, унинг олдини олишда қонун ҳужжатларини такомиллаштириш, соҳага ахборот технологияларини кенг жорий этиш ҳамда ходимларнинг ҳаракати ва ҳаракатсизлиги устидан идоравий назоратни кучайтириш ва уларнинг масъулиятини ошириш каби йўналишларда ишлар қайта ташкил этилган.

Амалга оширилган ишлар билан бир қаторда парламент сўрови натижаларининг таҳлили айрим кечиктириб бўлмайдиган масалалар ҳам мавжудлигини кўрсатмоқда.

Жорий йилда «Алимент тўловлари» жамғармаси ҳисобидан 2 027 нафар алимент ундирувчига 54,2 млрд сўм тўланган. Ушбу маблағларнинг атиги 2,1 млрд сўми (3,9 %) жамғармага қайтарилган.

Суд ҳокимиятининг ҳужжатлари барча давлат органлари ва бошқа ташкилотлар, мансабдор шахслар ҳамда фуқаролар учун мажбурийлигини амалда таъминлаш борасида кўрилаётган чоралар етарли эмас.

Ҳозирги кунда жисмоний ва юридик шахсларга давлат улуши 50 фоиздан юқори бўлган ташкилотларнинг 2 трлн сўмлик, бюджет ташкилотларининг 918 млрд сўмлик, ҳокимликларнинг эса 193,5 млрд сўмлик қарздорликлари (компенсациялари) тўланмаган.

«Суд ҳужжатлари ва бошқа органлар ҳужжатларини ижро этиш тўғрисида»ги Қонуннинг 80-моддасида назарда тутилган кетма-кетликдаги ундирувлар навбатида фуқаролар ва тадбиркорлик субъектларининг манфаатлари тўлиқ акс эттирилмаган.

Юқоридагиларни инобатга олиб, «Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлисининг Сенати тўғрисида»ги Ўзбекистон Республикаси Конституциявий Қонунининг 9-моддаси ва «Парламент назорати тўғрисида»ги Ўзбекистон Республикаси Қонунининг 14-моддасига мувофиқ Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлисининг Сенати қарор қилади:

1. Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси Сенатининг Суд-ҳуқуқ масалалари ва коррупцияга қарши курашиш қўмитаси раиси А. Эшмуратовнинг суд ҳужжатлари ва бошқа органлар ҳужжатларининг ижро этилиши ҳолати юзасидан Ўзбекистон Республикаси Бош прокуратураси ҳузуридаги Мажбурий ижро бюроси директори М. Эгамбердиевга юборилган парламент сўрови натижалари тўғрисидаги ахбороти маълумот учун қабул қилинсин.

2. Ўзбекистон Республикаси Бош прокуратураси ҳузуридаги Мажбурий ижро бюроси:

«Алимент тўловлари» жамғармаси ҳисобидан тўлаб берилган маблағларни қайтариш чораларини кўрсин;

ҳокимликлар, давлат улуши 50 фоиздан юқори бўлган ва бюджет ташкилотларидан қарздорликларни ўз вақтида ундиришни таъминласин;

«Суд ҳужжатлари ва бошқа органлар ҳужжатларини ижро этиш тўғрисида»ги Қонунда назарда тутилган кетма-кетликда ундирувлар навбатини қайта кўриб чиқиб, унда фуқаролар ва тадбиркорлик субъектларининг манфаатларини акс эттириш бўйича таклифлар тайёрласин;

ундирув самарадорлигини ошириш мақсадида соҳага сунъий интеллект технологияларини кенг жорий қилсин. Бунда синов тариқасида:

ижро жараёнларини сунъий интеллект ёрдамида автоматлаштириш орқали ҳар бир ижрочи юкламаси, ишнинг мураккаблиги ва ҳудудий омиллар асосида автоматик тарзда ишларни тақсимлаш;

суд ҳужжатларини таҳлил қилиб, зарур маълумотларни (қарздор, миқдор, муддат) автоматик тарзда аниқлаш;

ижро иши бўйича муддат бузилиши, хато ва камчиликларни аниқлаб, масъул ижрочини огоҳлантириш амалиётини йўлга қўйсин;

Ўзбекистон Республикаси Олий суди ва бюро органлари ўртасидаги электрон ҳамкорлик дастурларини кўриб чиқиб, уларни такомиллаштириш юзасидан таклифлар ишлаб чиқсин;

давлатнинг мажбурлов механизмидан фойдаланмаган ҳолда ижро этиладиган ҳужжатлар тоифасини кенгайтириш борасида миллий ва халқаро қонунчилик ҳужжатларини ўрганиб, таҳлил қилсин;

бюро органлари ходимлари томонидан коррупциявий жиноятлар содир этилишининг олдини олиш чораларини кўрсин;

суд ҳужжатлари ва бошқа органлар ҳужжатларининг ижросини ўз вақтида таъминлашга қаратилган алоҳида йўл харитасини ишлаб чиқиб, тасдиқласин.

3. Ўзбекистон Республикаси Ички ишлар вазирлиги ва Солиқ қўмитаси ишга тиклашга оид суд қарорлари ижросини ўз вақтида таъминласин.

4. Вилоятлар ҳамда Тошкент шаҳар ҳокимлиги жисмоний ва юридик шахслар фойдасига ундирилиши лозим бўлган компенсация тўловлари бўйича суд қарорлари ижросини таъминласин ҳамда мавжуд қарздорликларни тўлиқ бартараф этиш чораларини кўрсин.

5. Ушбу Қарор ижросига масъул бўлган вазирлик ва идоралар амалга оширилган ишлар юзасидан 2026 йил 25 февралга қадар Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси Сенатига ахборот тақдим қилсин.

6. Қорақалпоғистон Республикаси Жўқорғи Кенгесига, халқ депутатлари вилоятлар ва Тошкент шаҳар Кенгашларига ўз ҳудудларида ижро қонунчилигига риоя қилинишини, алимент ундириш ҳамда бошқа ижро ҳаракатлари билан боғлиқ кўп учраётган ҳолатларни таҳлил қилиш ва бу борада масъулларнинг ахборотларини эшитиш тавсия этилсин.

7. Ушбу Қарорнинг ижросини назорат қилиш Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси Сенатининг Суд-ҳуқуқ масалалари ва коррупцияга қарши курашиш қўмитаси раиси А. Эшмуратов зиммасига юклансин.