Жорий йилнинг 5 март куни Ўзбекистон Республикаси Президенти Ш.М. Мирзиёев иштирокида бўлиб ўтган Ўзбекистон Республикаси Коррупцияга қарши курашиш миллий кенгашининг йиғилишида сўнгги йилларда соҳанинг норматив-ҳуқуқий асосларини шакллантириш, институционал ўзгаришлар амалга ошириш, коррупцияни қисқартириш ва унинг олдини олишга қаратилган чоралар кўрилганлиги таъкидлаб ўтилди.

Соҳага оид 10 га яқин қонун қабул қилинди, Ўзбекистон Республикаси Президентининг 10 та фармон ва қарори, Ҳукуматнинг 2 та қарори ва 20 дан ортиқ идоравий ҳужжат ҳамда 2 та Давлат дастури тасдиқланди.

Хусусан, соҳада давлат сиёсатининг асосий йўналишларини белгиловчи «Коррупцияга қарши курашиш тўғрисида»ги, давлат хизматида коррупциянинг олдини олишга қаратилган «Давлат фуқаролик хизмати тўғрисида»ги қонунлар қабул қилинди.

Шунингдек, «Норматив-ҳуқуқий ҳужжатларнинг ва улар лойиҳаларининг коррупцияга қарши экспертизаси тўғрисида»ги Қонун қабул қилиниб, норматив-ҳуқуқий ҳужжатлар ва уларнинг лойиҳаларини коррупцияга қарши экспертизадан ўтказиш тизими яратилди.

Ўзбекистон Республикаси Коррупцияга қарши курашиш миллий кенгаши ва унинг ҳудудий кенгашлари ташкил этилди.

Миллий кенгаш таркибидан давлат органлари ва ташкилотлари раҳбарлари, фуқаролик жамияти институтлари вакилларининг ўрин олиши орқали барча давлат ва нодавлат ташкилотларининг соҳадаги фаолиятини мувофиқлаштириш имконияти яратилди.

Коррупциянинг олдини олиш ва унга қарши курашиш соҳасида давлат сиёсатини шакллантириш ва амалга ошириш учун масъул бўлган махсус ваколатли давлат органи — Коррупцияга қарши курашиш агентлиги тузилди.

Коррупцияга қарши курашиш тўғрисидаги ҳар йилги Миллий маъруза тайёрлаш ва уни Олий Мажлис палаталарига киритиш амалиёти йўлга қўйилиб, ушбу жараён Ўзбекистон Республикаси Конституциясида ҳам ўз аксини топди.

Бундан ташқари, 117 та давлат органи ва ташкилоти, шу жумладан банкларда коррупцияга қарши ички назорат (комплаенс — назорат) тузилмалари фаолияти йўлга қўйилди.

Шу билан бирга, амалга оширилган ишлар билан бирга соҳада қатор камчиликлар ҳам мавжудлиги давлат Раҳбари томонидан қайд этилди.

Хусусан, ҳуқуқни муҳофаза қилувчи органлар асосан коррупцияни аниқлаш ва жазолаш билан шуғулланиб, коррупциявий омилларнинг олдини олишга, превентив чораларни кўришга эътибор қаратмаган.

Коррупцияга қарши курашиш ҳамда унинг олдини олишда давлат органлари ва ташкилотларидаги коррупцияга қарши ички назорат (комплаенс назорат) бўлинмаларининг ўрни ва масъулияти етарли эмас.

Коррупцияга қарши курашиш агентлиги томонидан соҳага оид хорижий давлатлар тажрибаси ўрганилмаган, соҳани ривожлантириш бўйича таклифлар ишлаб чиқилмаган.

Қурилишга рухсат бериш, бинони топширишда ёнғин хавфсизлиги бўйича бюрократия ва қонун бузилиши ҳолатлари кўпайган.

Соғлиқни сақлаш, бандлик, банк соҳаларида коррупциявий ҳолатлар юқори. Соғлиқни сақлаш соҳасида 527 та, бандлик бўйича 447 та, банкларда 434 та коррупциявий ҳолат қайд этилган.

Бюджетдан энг кўп маблағ оладиган вазирликлардаги коррупциявий омиллар аниқланмаган, ўрганилмаган ҳамда таҳлил қилинмаган.

Туманларда, маҳаллаларда инфратузилмага уланиш, лицензия олиш, имтиёзли кредит ажратиш, ишга қабул қилиш, малака ошириш каби маиший коррупциявий ҳолатлар мавжуд.

Терговчи, прокурор ва судьялар қўлидаги иш бўйича фақатгина идораларга тақдимнома ва хусусий ажрим киритиш билан чекланилган.

Коррупцияга қарши курашиш миллий кенгаши томонидан коррупцияга қарши курашиш борасидаги фаолиятида сусткашликка йўл қўйган раҳбарларга нисбатан тегишли жазо чораларини қўллаш бўйича таклиф киритилмаган.

Коррупцияга қарши курашиш ҳудудий кенгашларининг фаолияти талабга жавоб бермайди, уларнинг маҳаллалар билан ўзаро ҳамкорлиги йўлга қўйилмаган.

Ҳуқуқбузарликларни рўйхатга олиш бўйича янги платформа ишга туширилмаганлиги оқибатида айрим туман ва шаҳар ички ишлар бўлинмалари томонидан жиноятлар ўз вақтида рўйхатга олинмасдан статистик маълумотлар яширилган.

Прокуратура органлари томонидан тергов жараёнлари устидан етарли назорат ўрнатмаганлиги оқибатида 2024-йилда тергов идораларининг икки мингдан ортиқ қарори бекор қилинган, судлар томонидан 637 та жиноят иши камчилик борлиги туфайли терговга қайтарилган.

Шунингдек, прокуратура органлари томонидан тергов қилинган 5 635 та жиноят иши юзасидан 5,1 трлн сўмлик зарарнинг 2 трлн сўми ундирилмай қолган.

Яширин иқтисодиётни қисқартириш бўйича солиқ органлари томонидан ишлар етарли даражада олиб борилмаган.

Масалан, 128,5 мингта корхона (25 фоиз) ҳисоботларда бирорта ҳам ходим йўқ деб кўрсатган бўлса, 152 мингтаси (30 фоиз) 1 нафардан, 79 мингтаси (15 фоиз) эса 2 нафардан ишчи мавжудлигини кўрсатган.

Ҳар бир маҳаллага солиқ органлари ходимлари бириктирилган бўлса-да, солиқ тушумлари бўйича режалар бажарилмаган.

Инсофли тадбиркорларга қўшилган қиймат солиғини 7 кун ичида қайтариб бериш бўйича тадбиркорларнинг 487 млрд сўмлик 2,5 мингга яқин мурожаати ўз вақтида кўриб чиқилмаган.

Содир этилган жиноятларнинг сабабларини, келиб чиқиш омилларини аниқлаш, келгусида уларнинг олдини олиш мақсадида ҳокимлар, прокурорлар ва ички ишлар органлари раҳбарлари томонидан жиноят содир этган шахслар билан учрашувлар ўтказиш йўлга қўйилмаган.

Давлат харидларининг 46 фоизи (115 трлн сўм) танлов ва тендерларсиз, тўғридан-тўғри шартномалар орқали амалга оширилганлиги натижасида манфаатлар тўқнашуви, қиммат нархда товар сотиб олиш ёки хизмат кўрсатиш ҳолатлари содир этилган.

Шунингдек, айрим идораларда суд жараёнларига аралашиш, судьяларнинг мустақиллиги принципини бузиш ҳолатлари қайд этилган.

Юқоридагилардан келиб чиқиб, «Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси Сенатининг Регламенти тўғрисида»ги Ўзбекистон Республикаси Қонунининг 15-моддасига мувофиқ Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлисининг Сенати қарор қилади:

1. Ўзбекистон Республикаси Президенти Ш.М. Мирзиёев иштирокида ўтказилган Коррупцияга қарши курашиш миллий кенгаши йиғилишидаги устувор вазифалар юзасидан Сенат қўмиталари раисларининг ахборотлари маълумот учун қабул қилинсин.

2. Коррупцияга қарши курашиш миллий кенгаши, Коррупцияга қарши курашиш агентлиги, Бош прокуратура, Ички ишлар вазирлиги ва бошқа соҳага масъул вазирлик ва идораларга жиноятчиликни жиловлаш ва коррупциянинг олдини олиш борасида олиб борилаётган ишлар етарли эмаслиги кўрсатиб ўтилсин.

3. Сенатнинг Суд-ҳуқуқ масалалари ва коррупцияга қарши курашиш қўмитаси Қонунчилик палатасининг Коррупцияга қарши курашиш ва суд-ҳуқуқ масалалари қўмитаси, Бош прокуратура, Коррупцияга қарши курашиш агентлиги, Адлия вазирлиги ҳамда бошқа манфаатдор вазирлик ва идоралар билан биргаликда уч ой муддатда қуйидагилар юзасидан таклифлар тайёрласин:

коррупцияга қарши курашишга оид норматив-ҳуқуқий ҳужжатларни инвентаризациядан ўтказиш;

коррупция ҳолатлари кўп содир бўлаётган соғлиқни сақлаш, бандлик, банк, қурилиш, таълим, энергетика, коммунал хизматлар соҳасига оид қонунчилик ҳужжатларини хатловдан ўтказиш;

соҳага оид хорижий давлатлар тажрибасини ўрганиш;

жисмоний ва юридик шахсларга сифатли юридик ёрдам кўрсатишда адвокатлар фаолиятига тўсқинлик қилаётган омилларни бартараф этиш;

коррупциянинг олдини олиш, аҳолини унга тоқатсизлик руҳида тарбиялаш, профилактика механизмларини яратиш, коррупциявий жиноятлар рўйхатини белгилаш, жиноятни фош этишга ёрдам берганларни рағбатлантиришнинг қонуний асосларини такомиллаштириш.

4. Сенатнинг Мудофаа ва хавфсизлик масалалари қўмитаси Қонунчилик палатасининг Халқаро ишлар, мудофаа ва хавфсизлик масалалари қўмитаси, Ички ишлар вазирлиги, Миллий гвардия, Бош прокуратура, Ўзбекистон маҳаллалари уюшмаси билан биргаликда:

ҳар ойда ҳудудларда жиноятчиликни жиловлаш ва коррупциянинг олдини олиш борасидаги фаолиятни танқидий ўрганиб борсин ва натижасини халқ депутатлари маҳаллий Кенгашларида муҳокама қилиб, прокурор ҳамда ички ишлар органларининг аниқ вазифаларини белгиласин;

«Обод ва хавфсиз маҳалла» тамойили асосида маҳаллаларда ижтимоий профилактика тизими самарадорлиги ва натижадорлигини оширсин;

ҳар бир профилактика инспекторини «боди камера» билан таъминлаш ва ҳуқуқбузарликларни рўйхатга олиш бўйича янги платформани ишга тушириш чораларини кўрсин;

жиноят ва ҳуқуқбузарликларнинг олдини олишга қаратилган тарғибот тадбирларининг таъсирчанлигини ошириш бўйича таклифлар ишлаб чиқсин.

5. Сенатнинг Бюджет ва иқтисодий масалалар қўмитаси Қонунчилик палатасининг Бюджет ва иқтисодий масалалар қўмитаси, Иқтисодиёт ва молия вазирлиги, Солиқ қўмитаси, Бош прокуратура, Савдо-саноат палатаси ва бошқа манфаатдор вазирлик ва идоралар билан биргаликда:

маҳалла ҳамда корхонабай ишлаш тизимида яширин иқтисодиётнинг олдини олиш борасида амалга ошириладиган солиқ назорати тадбирлари натижалари бўйича ҳар ярим йилда Сенатга ахборот киритиб борсин;

уч ой муддатда:

тўғридан-тўғри амалга ошириладиган давлат харидларини қисқартириш;

жиноий даромадларни легаллаштириш жинояти учун жавобгарликни халқаро стандартларга мослаштириш;

давлат хизматчиларининг даромад ва мол-мулкини декларация қилиш тизимини амалиётга жорий этиш ва бу бўйича электрон платформани ишга тушириш;

республика ижро этувчи ҳокимият органларининг бюджетдан ташқари жамғармалари ҳисобидан амалга ошириладиган харажатларни тартибга солиш механизмини жорий қилиш;

2025 йил 1 июндан бошлаб тажриба-синов тариқасида 2026 йил 1 январга қадар товарларни айнан бир етказиб бериш занжири бўйича қўшилган қиймат солиғи суммасини ҳисобга олишда электрон ҳисобварақ-фактураларни реал вақт режимида инсон омилисиз автоматлаштирилган тарзда таҳлил қилиш тизимини яратиш;

давлат харидларида сотиб олинадиган товар ва хизматлар нархи ўртача бозор нархидан 20 фоиздан ошган ҳолларда мансабдор шахсларга нисбатан жавобгарликни белгилаш юзасидан таклифлар ишлаб чиқсин.

6. Сенатнинг Ёшлар, хотин-қизлар, маданият ва спорт масалалари қўмитаси:

Ёшлар ишлари агентлиги, Коррупцияга қарши курашиш агентлиги, Қонунчилик палатаси ҳамда Сенат ҳузуридаги Ёшлар парламентлари билан биргаликда икки ой муддатда коррупциянинг олдини олишга қаратилган «Аксилкоррупция волонтёрлик фаолияти» концепцияси лойиҳасини ишлаб чиқсин;

ёш авлод онгига ҳалоллик қадриятларини сингдириш юзасидан доимий равишда тарғибот тадбирларини ташкил этсин;

бир ой муддатда жамиятда ижтимоий адолатни таъминлаш, аҳоли, айниқса, ёшларда тежамкорлик маданиятини шакллантириш, тўйлар, оилавий тантаналар, маърака ва маросимлар ўтказишни тартибга солиш юзасидан таклифлар тайёрласин;

уч ой муддатда Қонунчилик палатасининг Инновацион ривожланиш ва ахборот технологиялари масалалари қўмитаси билан биргаликда хорижий мамлакатлар тажрибасини ўрганган ҳолда киберкоррупцияга қарши курашиш соҳасидаги қонунчиликни такомиллаштириш чораларини кўрсин.

7. Сенатнинг Фан, таълим ва соғлиқни сақлаш масалалари қўмитаси Қонунчилик палатасининг Фан, таълим, маданият, спорт ва ёшлар масалалари қўмитаси, Иқтисодиёт ва молия, Олий таълим, фан ва инновациялар, Мактабгача ва мактаб таълими, Соғлиқни сақлаш вазирликлари билан биргаликда икки ой муддатда:

парламент назорати доирасида Мактабгача ва мактаб таълими, Соғлиқни сақлаш вазирликлари томонидан бюджет маблағлари ишлатилишида коррупциявий ҳолатлар келиб чиқишининг олдини олиш масалаларини ўргансин ва натижаси юзасидан аниқ таклифларни тайёрласин;

ўқувчи ёшларда коррупцияга нисбатан муросасизлик ҳис туйғуларини ва ҳуқуқий иммунитетни шакллантиришга қаратилган ўқув дастурларини жорий қилсин;

ўқувчиларга ҳалоллик ҳақидаги асосий тушунчаларни ўргатиш учун мўлжалланган «Ҳалоллик» тўгараклари дастурини ишлаб чиқсин;

коррупцияга қарши курашиш бўйича таълим муассасаларида республика кўрик танловларини ташкил этсин.

8. Сенатнинг Аграр, сув хўжалиги масалалари ва экология қўмитаси Қонунчилик палатасининг Аграр ва сув хўжалиги масалалари қўмитаси, Адлия, Иқтисодиёт ва молия, Сув хўжалиги вазирликлари, ҳокимликлар билан биргаликда:

Сув хўжалиги вазирлигида бюджет маблағлари ишлатилиши ҳолатларини танқидий ўрганиб чиқсин;

ўрганиш натижалари бўйича коррупциявий ҳолатларнинг келиб чиқиш сабаблари ва уларнинг олдини олиш борасида амалга оширилаётган ишлар юзасидан вазирлик раҳбариятининг ахборотини Қўмитада эшитсин;

ер ажратиш билан боғлиқ амалдаги қонунчилик ҳужжатларини хатловдан ўтказсин, соҳага оид хорижий мамлакатлар тажрибасини таҳлил қилсин ҳамда амалдаги қонунчилик ҳужжатларига ер ажратишда очиқлик ва шаффофликни таъминлашга қаратилган таклифлар тайёрласин;

амалга оширилган ишлар бўйича уч ой муддатда Коррупцияга қарши курашиш миллий кенгашига ахборот киритсин.

9. Сенат қўмиталари доимий равишда:

Сенатга келиб тушган қонунларни дастлабки тарзда кўриб чиқиш жараёнида уларда коррупцияга шароит яратувчи нормалар мавжуд эмаслигига алоҳида эътибор қаратсин;

аҳолининг ҳуқуқий онги ва маданиятини ошириш мақсадида қабул қилинаётган қонун ва қонуности ҳужжатларининг моҳияти ва аҳамиятини аҳолига етказиб борсин;

жойларда аҳоли билан учрашувларда жиноятчиликни жиловлаш ва коррупцияга қарши курашиш соҳасида амалга оширилаётган ислоҳотларни тўғри тушунтириб борсин;

аҳолининг ҳуқуқий онги ва маданиятини оширишда фуқаролик жамияти институтлари, нодавлат нотижорат ташкилотлари ҳамда оммавий ахборот воситалари имкониятларидан кенг фойдалансин;

мазкур Қарорда назарда тутилган вазифаларнинг ижроси юзасидан амалга оширилган ишлар тўғрисида Коррупцияга қарши курашиш миллий кенгашига ахборот киритиб борсин.

10. Сенатнинг маҳаллий ҳокимият вакиллик органлари фаолиятини кучайтиришга кўмаклашувчи комиссияси Сенатнинг Бюджет ва иқтисодий масалалар қўмитаси, Иқтисодиёт ва молия вазирлиги билан биргаликда уч ой муддатда:

халқ депутатлари маҳаллий Кенгашларининг коррупцияга қарши олиб борган фаолиятини мониторинг қилсин;

халқ депутатлари маҳаллий Кенгашлари учун коррупцияга қарши курашишга оид услубий тавсиялар ишлаб чиқсин;

маҳаллий бюджетлар шаклланиши ва сарфланиши устидан маҳаллий Кенгашлар томонидан олиб борилаётган депутатлик назорати натижадорлигини ва ташаббусли бюджет жараёнларидаги ҳолатларни таҳлил қилсин;

амалга оширилган ишлар натижаси юзасидан Коррупцияга қарши курашиш миллий кенгашига таклифлар киритсин.

11. Қорақалпоғистон Республикаси Жўқорғи Кенгеси, халқ депутатлари вилоятлар ва Тошкент шаҳар Кенгашларига:

Коррупцияга қарши курашиш ҳудудий кенгашларининг маиший ва тизимли коррупциявий омилларга қарши курашиш борасидаги ишларига кўмаклашиш;

маҳаллий Кенгашларнинг Коррупцияга қарши курашиш ва хавфсизлик масалалари бўйича доимий комиссиялари томонидан коррупциявий омилларни бартараф этиш борасидаги фаолиятини кучайтириш;

маҳаллий бюджетларнинг шаклланиши ва сарфланиши борасида олиб борилаётган депутатлик назорати натижадорлигини ошириш;

ҳар чоракда прокурорлар ва ички ишлар органлари раҳбарларининг ҳудудларда жиноятчиликни қисқартириш ва коррупциянинг олдини олиш борасида амалга оширган ишлари юзасидан ахборотларини эшитиш тавсия қилинсин.

12. Ушбу Қарорнинг ижросини назорат қилиш Сенат Раисининг биринчи ўринбосари С. Сафоев зиммасига юклансин.